रामायण (संशोधित पाठ) · अध्याय 3.43

आर्तस्वरं तु तं भर्तुर् विज्ञाय सदृशं वने
उवाच लक्ष्मणं सीता गच्छ जानीहि राघवम् ॥

न हि मे जीवितं स्थाने हृदयं वावतिष्ठते
क्रोशतः परमार्तस्य श्रुतः शब्दो मया भृशम् ॥

आक्रन्दमानं तु वने भ्रातरं त्रातुम् अर्हसि
तं क्षिप्रम् अभिधाव त्वं भ्रातरं शरणैषिणम् ॥

रक्षसां वशम् आपन्नं सिंहानाम् इव गोवृषम्
न जगाम तथोक्तस् तु भ्रातुर् आज्ञाय शासनम् ॥

तम् उवाच ततस् तत्र कुपिता जनकात्मजा
सौमित्रे मित्ररूपेण भ्रातुस् त्वम् असि शत्रुवत् ॥

यस् त्वम् अस्याम् अवस्थायां भ्रातरं नाभिपद्यसे
इच्छसि त्वं विनश्यन्तं रामं लक्ष्मण मत्कृते ॥

व्यसनं ते प्रियं मन्ये स्नेहो भ्रातरि नास्ति ते
तेन तिष्ठसि विश्रब्धस् तम् अपश्यन् महाद्युतिम् ॥

किं हि संशयम् आपन्ने तस्मिन्न् इह मया भवेत्
कर्तव्यम् इह तिष्ठन्त्या यत् प्रधानस् त्वम् आगतः ॥

इति ब्रुवाणां वैदेहीं बाष्पशोकपरिप्लुताम्
अब्रवील् लक्ष्मणस् त्रस्तां सीतां मृगवधूम् इव ॥

देवि देवमनुष्येषु गन्धर्वेषु पतत्रिषु
राक्षसेषु पिशाचेषु किंनरेषु मृगेषु च ॥

दानवेषु च घोरेषु न स विद्येत शोभने
यो रामं प्रतियुध्येत समरे वासवोपमम् ॥

अवध्यः समरे रामो नैवं त्वं वक्तुम् अर्हसि
न त्वाम् अस्मिन् वने हातुम् उत्सहे राघवं विना ॥

अनिवार्यं बलं तस्य बलैर् बलवताम् अपि
त्रिभिर् लोकैः समुद्युक्तैः सेश्वरैः सामरैर् अपि ॥

हृदयं निर्वृतं ते ऽस्तु संतापस् त्यज्यताम् अयम्
आगमिष्यति ते भर्ता शीघ्रं हत्वा मृगोत्तमम् ॥

न स तस्य स्वरो व्यक्तं न कश्चिद् अपि दैवतः
गन्धर्वनगरप्रख्या माया सा तस्य रक्षसः ॥

न्यासभूतासि वैदेहि न्यस्ता मयि महात्मना
रामेण त्वं वरारोहे न त्वां त्यक्तुम् इहोत्सहे ॥

कृतवैराश् च कल्याणि वयम् एतैर् निशाचरैः
खरस्य निधने देवि जनस्थानवधं प्रति ॥

राक्षसा विधिना वाचो विसृजन्ति महावने
हिंसाविहारा वैदेहि न चिन्तयितुम् अर्हसि ॥

लक्ष्मणेनैवम् उक्ता तु क्रुद्धा संरक्तलोचना
अब्रवीत् परुषं वाक्यं लक्ष्मणं सत्यवादिनम् ॥

अनार्य करुणारम्भ नृशंस कुलपांसन
अहं तव प्रियं मन्ये तेनैतानि प्रभाषसे ॥

नैतच् चित्रं सपत्नेषु पापं लक्ष्मण यद् भवेत्
त्वद्विधेषु नृशंसेषु नित्यं प्रच्छन्नचारिषु ॥

सुदुष्टस् त्वं वने रामम् एकम् एको ऽनुगच्छसि
मम हेतोः प्रतिच्छन्नः प्रयुक्तो भरतेन वा ॥

कथम् इन्दीवरश्यामं रामं पद्मनिभेक्षणम्
उपसंश्रित्य भर्तारं कामयेयं पृथग् जनम् ॥

समक्षं तव सौमित्रे प्राणांस् त्यक्ष्ये न संशयः
रामं विना क्षणम् अपि न हि जीवामि भूतले ॥

इत्य् उक्तः परुषं वाक्यं सीतया रोमहर्षणम्
अब्रवील् लक्ष्मणः सीतां प्राञ्जलिर् विजितेन्द्रियः ॥

उत्तरं नोत्सहे वक्तुं दैवतं भवती मम
वाक्यम् अप्रतिरूपं तु न चित्रं स्त्रीषु मैथिलि ॥

स्वभावस् त्व् एष नारीणाम् एषु लोकेषु दृश्यते
विमुक्तधर्माश् चपलास् तीक्ष्णा भेदकराः स्त्रियः ॥

उपशृण्वन्तु मे सर्वे साक्षिभूता वनेचराः
न्यायवादी यथा वाक्यम् उक्तो ऽहं परुषं त्वया ॥

धिक् त्वाम् अद्य प्रणश्य त्वं यन् माम् एवं विशङ्कसे
स्त्रीत्वाद् दुष्टस्वभावेन गुरुवाक्ये व्यवस्थितम् ॥

गमिष्ये यत्र काकुत्स्थः स्वस्ति ते ऽस्तु वरानने
रक्षन्तु त्वां विशालाक्षि समग्रा वनदेवताः ॥

निमित्तानि हि घोराणि यानि प्रादुर्भवन्ति मे
अपि त्वां सह रामेण पश्येयं पुनर् आगतः ॥

लक्ष्मणेनैवम् उक्ता तु रुदती जनकात्मजा
प्रत्युवाच ततो वाक्यं तीव्रं बाष्पपरिप्लुता ॥

गोदावरीं प्रवेक्ष्यामि विना रामेण लक्ष्मण
आबन्धिष्ये ऽथवा त्यक्ष्ये विषमे देहम् आत्मनः ॥

पिबामि वा विषं तीक्ष्णं प्रवेक्ष्यामि हुताशनम्
न त्व् अहं राघवाद् अन्यं पदापि पुरुषं स्पृशे ॥

इति लक्ष्मणम् आक्रुश्य सीता दुःखसमन्विता
पाणिभ्यां रुदती दुःखाद् उदरं प्रजघान ह ॥

ताम् आर्तरूपां विमना रुदन्तीं सौमित्रिर् आलोक्य विशालनेत्राम्
आश्वासयामास न चैव भर्तुस् तं भ्रातरं किंचिद् उवाच सीता ॥

ततस् तु सीताम् अभिवाद्य लक्ष्मणः कृताञ्जलिः किंचिद् अभिप्रणम्य
अवेक्षमाणो बहुशश् च मैथिलीं जगाम रामस्य समीपम् आत्मवान् ॥