રામાયણ (સંશોધિત પાઠ) · અધ્યાય 3.43

આર્તસ્વરં તુ તં ભર્તુર્ વિજ્ઞાય સદૃશં વને
ઉવાચ લક્ષ્મણં સીતા ગચ્છ જાનીહિ રાઘવમ્ ॥

ન હિ મે જીવિતં સ્થાને હૃદયં વાવતિષ્ઠતે
ક્રોશતઃ પરમાર્તસ્ય શ્રુતઃ શબ્દો મયા ભૃશમ્ ॥

આક્રન્દમાનં તુ વને ભ્રાતરં ત્રાતુમ્ અર્હસિ
તં ક્ષિપ્રમ્ અભિધાવ ત્વં ભ્રાતરં શરણૈષિણમ્ ॥

રક્ષસાં વશમ્ આપન્નં સિંહાનામ્ ઇવ ગોવૃષમ્
ન જગામ તથોક્તસ્ તુ ભ્રાતુર્ આજ્ઞાય શાસનમ્ ॥

તમ્ ઉવાચ તતસ્ તત્ર કુપિતા જનકાત્મજા
સૌમિત્રે મિત્રરૂપેણ ભ્રાતુસ્ ત્વમ્ અસિ શત્રુવત્ ॥

યસ્ ત્વમ્ અસ્યામ્ અવસ્થાયાં ભ્રાતરં નાભિપદ્યસે
ઇચ્છસિ ત્વં વિનશ્યન્તં રામં લક્ષ્મણ મત્કૃતે ॥

વ્યસનં તે પ્રિયં મન્યે સ્નેહો ભ્રાતરિ નાસ્તિ તે
તેન તિષ્ઠસિ વિશ્રબ્ધસ્ તમ્ અપશ્યન્ મહાદ્યુતિમ્ ॥

કિં હિ સંશયમ્ આપન્ને તસ્મિન્ન્ ઇહ મયા ભવેત્
કર્તવ્યમ્ ઇહ તિષ્ઠન્ત્યા યત્ પ્રધાનસ્ ત્વમ્ આગતઃ ॥

ઇતિ બ્રુવાણાં વૈદેહીં બાષ્પશોકપરિપ્લુતામ્
અબ્રવીલ્ લક્ષ્મણસ્ ત્રસ્તાં સીતાં મૃગવધૂમ્ ઇવ ॥

દેવિ દેવમનુષ્યેષુ ગન્ધર્વેષુ પતત્રિષુ
રાક્ષસેષુ પિશાચેષુ કિંનરેષુ મૃગેષુ ચ ॥

દાનવેષુ ચ ઘોરેષુ ન સ વિદ્યેત શોભને
યો રામં પ્રતિયુધ્યેત સમરે વાસવોપમમ્ ॥

અવધ્યઃ સમરે રામો નૈવં ત્વં વક્તુમ્ અર્હસિ
ન ત્વામ્ અસ્મિન્ વને હાતુમ્ ઉત્સહે રાઘવં વિના ॥

અનિવાર્યં બલં તસ્ય બલૈર્ બલવતામ્ અપિ
ત્રિભિર્ લોકૈઃ સમુદ્યુક્તૈઃ સેશ્વરૈઃ સામરૈર્ અપિ ॥

હૃદયં નિર્વૃતં તે ઽસ્તુ સંતાપસ્ ત્યજ્યતામ્ અયમ્
આગમિષ્યતિ તે ભર્તા શીઘ્રં હત્વા મૃગોત્તમમ્ ॥

ન સ તસ્ય સ્વરો વ્યક્તં ન કશ્ચિદ્ અપિ દૈવતઃ
ગન્ધર્વનગરપ્રખ્યા માયા સા તસ્ય રક્ષસઃ ॥

ન્યાસભૂતાસિ વૈદેહિ ન્યસ્તા મયિ મહાત્મના
રામેણ ત્વં વરારોહે ન ત્વાં ત્યક્તુમ્ ઇહોત્સહે ॥

કૃતવૈરાશ્ ચ કલ્યાણિ વયમ્ એતૈર્ નિશાચરૈઃ
ખરસ્ય નિધને દેવિ જનસ્થાનવધં પ્રતિ ॥

રાક્ષસા વિધિના વાચો વિસૃજન્તિ મહાવને
હિંસાવિહારા વૈદેહિ ન ચિન્તયિતુમ્ અર્હસિ ॥

લક્ષ્મણેનૈવમ્ ઉક્તા તુ ક્રુદ્ધા સંરક્તલોચના
અબ્રવીત્ પરુષં વાક્યં લક્ષ્મણં સત્યવાદિનમ્ ॥

અનાર્ય કરુણારમ્ભ નૃશંસ કુલપાંસન
અહં તવ પ્રિયં મન્યે તેનૈતાનિ પ્રભાષસે ॥

નૈતચ્ ચિત્રં સપત્નેષુ પાપં લક્ષ્મણ યદ્ ભવેત્
ત્વદ્વિધેષુ નૃશંસેષુ નિત્યં પ્રચ્છન્નચારિષુ ॥

સુદુષ્ટસ્ ત્વં વને રામમ્ એકમ્ એકો ઽનુગચ્છસિ
મમ હેતોઃ પ્રતિચ્છન્નઃ પ્રયુક્તો ભરતેન વા ॥

કથમ્ ઇન્દીવરશ્યામં રામં પદ્મનિભેક્ષણમ્
ઉપસંશ્રિત્ય ભર્તારં કામયેયં પૃથગ્ જનમ્ ॥

સમક્ષં તવ સૌમિત્રે પ્રાણાંસ્ ત્યક્ષ્યે ન સંશયઃ
રામં વિના ક્ષણમ્ અપિ ન હિ જીવામિ ભૂતલે ॥

ઇત્ય્ ઉક્તઃ પરુષં વાક્યં સીતયા રોમહર્ષણમ્
અબ્રવીલ્ લક્ષ્મણઃ સીતાં પ્રાઞ્જલિર્ વિજિતેન્દ્રિયઃ ॥

ઉત્તરં નોત્સહે વક્તું દૈવતં ભવતી મમ
વાક્યમ્ અપ્રતિરૂપં તુ ન ચિત્રં સ્ત્રીષુ મૈથિલિ ॥

સ્વભાવસ્ ત્વ્ એષ નારીણામ્ એષુ લોકેષુ દૃશ્યતે
વિમુક્તધર્માશ્ ચપલાસ્ તીક્ષ્ણા ભેદકરાઃ સ્ત્રિયઃ ॥

ઉપશૃણ્વન્તુ મે સર્વે સાક્ષિભૂતા વનેચરાઃ
ન્યાયવાદી યથા વાક્યમ્ ઉક્તો ઽહં પરુષં ત્વયા ॥

ધિક્ ત્વામ્ અદ્ય પ્રણશ્ય ત્વં યન્ મામ્ એવં વિશઙ્કસે
સ્ત્રીત્વાદ્ દુષ્ટસ્વભાવેન ગુરુવાક્યે વ્યવસ્થિતમ્ ॥

ગમિષ્યે યત્ર કાકુત્સ્થઃ સ્વસ્તિ તે ઽસ્તુ વરાનને
રક્ષન્તુ ત્વાં વિશાલાક્ષિ સમગ્રા વનદેવતાઃ ॥

નિમિત્તાનિ હિ ઘોરાણિ યાનિ પ્રાદુર્ભવન્તિ મે
અપિ ત્વાં સહ રામેણ પશ્યેયં પુનર્ આગતઃ ॥

લક્ષ્મણેનૈવમ્ ઉક્તા તુ રુદતી જનકાત્મજા
પ્રત્યુવાચ તતો વાક્યં તીવ્રં બાષ્પપરિપ્લુતા ॥

ગોદાવરીં પ્રવેક્ષ્યામિ વિના રામેણ લક્ષ્મણ
આબન્ધિષ્યે ઽથવા ત્યક્ષ્યે વિષમે દેહમ્ આત્મનઃ ॥

પિબામિ વા વિષં તીક્ષ્ણં પ્રવેક્ષ્યામિ હુતાશનમ્
ન ત્વ્ અહં રાઘવાદ્ અન્યં પદાપિ પુરુષં સ્પૃશે ॥

ઇતિ લક્ષ્મણમ્ આક્રુશ્ય સીતા દુઃખસમન્વિતા
પાણિભ્યાં રુદતી દુઃખાદ્ ઉદરં પ્રજઘાન હ ॥

તામ્ આર્તરૂપાં વિમના રુદન્તીં સૌમિત્રિર્ આલોક્ય વિશાલનેત્રામ્
આશ્વાસયામાસ ન ચૈવ ભર્તુસ્ તં ભ્રાતરં કિંચિદ્ ઉવાચ સીતા ॥

તતસ્ તુ સીતામ્ અભિવાદ્ય લક્ષ્મણઃ કૃતાઞ્જલિઃ કિંચિદ્ અભિપ્રણમ્ય
અવેક્ષમાણો બહુશશ્ ચ મૈથિલીં જગામ રામસ્ય સમીપમ્ આત્મવાન્ ॥