रामायण (संशोधित पाठ) · अध्याय 2.52

प्रत्याश्वस्तो यदा राजा मोहात् प्रत्यागतः पुनः
अथाजुहाव तं सूतं रामवृत्तान्तकारणात् ॥

वृद्धं परमसंतप्तं नवग्रहम् इव द्विपम्
विनिःश्वसन्तं ध्यायन्तम् अस्वस्थम् इव कुञ्जरम् ॥

राजा तु रजसा सूतं ध्वस्ताङ्गं समुपस्थितम्
अश्रुपूर्णमुखं दीनम् उवाच परमार्तवत् ॥

क्व नु वत्स्यति धर्मात्मा वृक्षमूलम् उपाश्रितः
सो ऽत्यन्तसुखितः सूत किम् अशिष्यति राघवः
भूमिपालात्मजो भूमौ शेते कथम् अनाथवत् ॥

यं यान्तम् अनुयान्ति स्म पदातिरथकुञ्जराः
स वत्स्यति कथं रामो विजनं वनम् आश्रितः ॥

व्यालैर् मृगैर् आचरितं कृष्णसर्पनिषेवितम्
कथं कुमारौ वैदेह्या सार्धं वनम् उपस्थितौ ॥

सुकुमार्या तपस्विन्या सुमन्त्र सह सीतया
राजपुत्रौ कथं पादैर् अवरुह्य रथाद् गतौ ॥

सिद्धार्थः खलु सूत त्वं येन दृष्टौ ममात्मजौ
वनान्तं प्रविशन्तौ ताव् अश्विनाव् इव मन्दरम् ॥

किम् उवाच वचो रामः किम् उवाच च लक्ष्मणः
सुमन्त्र वनम् आसाद्य किम् उवाच च मैथिली
आसितं शयितं भुक्तं सूत रामस्य कीर्तय ॥

इति सूतो नरेन्द्रेण चोदितः सज्जमानया
उवाच वाचा राजानं सबाष्पपरिरब्धया ॥

अब्रवीन् मां महाराज धर्मम् एवानुपालयन्
अञ्जलिं राघवः कृत्वा शिरसाभिप्रणम्य च ॥

सूत मद्वचनात् तस्य तातस्य विदितात्मनः
शिरसा वन्दनीयस्य वन्द्यौ पादौ महात्मनः ॥

सर्वम् अन्तःपुरं वाच्यं सूत मद्वचनात् त्वया
आरोग्यम् अविशेषेण यथार्हं चाभिवादनम् ॥

माता च मम कौसल्या कुशलं चाभिवादनम्
देवि देवस्य पादौ च देववत् परिपालय ॥

भरतः कुशलं वाच्यो वाच्यो मद्वचनेन च
सर्वास्व् एव यथान्यायं वृत्तिं वर्तस्व मातृषु ॥

वक्तव्यश् च महाबाहुर् इक्ष्वाकुकुलनन्दनः
पितरं यौवराज्यस्थो राज्यस्थम् अनुपालय ॥

इत्य् एवं मां महाराज ब्रुवन्न् एव महायशाः
रामो राजीवताम्राक्षो भृशम् अश्रूण्य् अवर्तयत् ॥

लक्ष्मणस् तु सुसंक्रुद्धो निःश्वसन् वाक्यम् अब्रवीत्
केनायम् अपराधेन राजपुत्रो विवासितः ॥

यदि प्रव्राजितो रामो लोभकारणकारितम्
वरदाननिमित्तं वा सर्वथा दुष्कृतं कृतम्
रामस्य तु परित्यागे न हेतुम् उपलक्षये ॥

असमीक्ष्य समारब्धं विरुद्धं बुद्धिलाघवात्
जनयिष्यति संक्रोशं राघवस्य विवासनम् ॥

अहं तावन् महाराजे पितृत्वं नोपलक्षये
भ्राता भर्ता च बन्धुश् च पिता च मम राघवः ॥

सर्वलोकप्रियं त्यक्त्वा सर्वलोकहिते रतम्
सर्वलोको ऽनुरज्येत कथं त्वानेन कर्मणा ॥

जानकी तु महाराज निःश्वसन्ती तपस्विनी
भूतोपहतचित्तेव विष्ठिता विस्मृता स्थिता ॥

अदृष्टपूर्वव्यसना राजपुत्री यशस्विनी
तेन दुःखेन रुदती नैव मां किंचिद् अब्रवीत् ॥

उद्वीक्षमाणा भर्तारं मुखेन परिशुष्यता
मुमोच सहसा बाष्पं मां प्रयान्तम् उदीक्ष्य सा ॥

तथैव रामो ऽश्रुमुखः कृताञ्जलिः स्थितो ऽभवल् लक्ष्मणबाहुपालितः
तथैव सीता रुदती तपस्विनी निरीक्षते राजरथं तथैव माम् ॥