રામાયણ (સંશોધિત પાઠ) · અધ્યાય 2.52

પ્રત્યાશ્વસ્તો યદા રાજા મોહાત્ પ્રત્યાગતઃ પુનઃ
અથાજુહાવ તં સૂતં રામવૃત્તાન્તકારણાત્ ॥

વૃદ્ધં પરમસંતપ્તં નવગ્રહમ્ ઇવ દ્વિપમ્
વિનિઃશ્વસન્તં ધ્યાયન્તમ્ અસ્વસ્થમ્ ઇવ કુઞ્જરમ્ ॥

રાજા તુ રજસા સૂતં ધ્વસ્તાઙ્ગં સમુપસ્થિતમ્
અશ્રુપૂર્ણમુખં દીનમ્ ઉવાચ પરમાર્તવત્ ॥

ક્વ નુ વત્સ્યતિ ધર્માત્મા વૃક્ષમૂલમ્ ઉપાશ્રિતઃ
સો ઽત્યન્તસુખિતઃ સૂત કિમ્ અશિષ્યતિ રાઘવઃ
ભૂમિપાલાત્મજો ભૂમૌ શેતે કથમ્ અનાથવત્ ॥

યં યાન્તમ્ અનુયાન્તિ સ્મ પદાતિરથકુઞ્જરાઃ
સ વત્સ્યતિ કથં રામો વિજનં વનમ્ આશ્રિતઃ ॥

વ્યાલૈર્ મૃગૈર્ આચરિતં કૃષ્ણસર્પનિષેવિતમ્
કથં કુમારૌ વૈદેહ્યા સાર્ધં વનમ્ ઉપસ્થિતૌ ॥

સુકુમાર્યા તપસ્વિન્યા સુમન્ત્ર સહ સીતયા
રાજપુત્રૌ કથં પાદૈર્ અવરુહ્ય રથાદ્ ગતૌ ॥

સિદ્ધાર્થઃ ખલુ સૂત ત્વં યેન દૃષ્ટૌ મમાત્મજૌ
વનાન્તં પ્રવિશન્તૌ તાવ્ અશ્વિનાવ્ ઇવ મન્દરમ્ ॥

કિમ્ ઉવાચ વચો રામઃ કિમ્ ઉવાચ ચ લક્ષ્મણઃ
સુમન્ત્ર વનમ્ આસાદ્ય કિમ્ ઉવાચ ચ મૈથિલી
આસિતં શયિતં ભુક્તં સૂત રામસ્ય કીર્તય ॥

ઇતિ સૂતો નરેન્દ્રેણ ચોદિતઃ સજ્જમાનયા
ઉવાચ વાચા રાજાનં સબાષ્પપરિરબ્ધયા ॥

અબ્રવીન્ માં મહારાજ ધર્મમ્ એવાનુપાલયન્
અઞ્જલિં રાઘવઃ કૃત્વા શિરસાભિપ્રણમ્ય ચ ॥

સૂત મદ્વચનાત્ તસ્ય તાતસ્ય વિદિતાત્મનઃ
શિરસા વન્દનીયસ્ય વન્દ્યૌ પાદૌ મહાત્મનઃ ॥

સર્વમ્ અન્તઃપુરં વાચ્યં સૂત મદ્વચનાત્ ત્વયા
આરોગ્યમ્ અવિશેષેણ યથાર્હં ચાભિવાદનમ્ ॥

માતા ચ મમ કૌસલ્યા કુશલં ચાભિવાદનમ્
દેવિ દેવસ્ય પાદૌ ચ દેવવત્ પરિપાલય ॥

ભરતઃ કુશલં વાચ્યો વાચ્યો મદ્વચનેન ચ
સર્વાસ્વ્ એવ યથાન્યાયં વૃત્તિં વર્તસ્વ માતૃષુ ॥

વક્તવ્યશ્ ચ મહાબાહુર્ ઇક્ષ્વાકુકુલનન્દનઃ
પિતરં યૌવરાજ્યસ્થો રાજ્યસ્થમ્ અનુપાલય ॥

ઇત્ય્ એવં માં મહારાજ બ્રુવન્ન્ એવ મહાયશાઃ
રામો રાજીવતામ્રાક્ષો ભૃશમ્ અશ્રૂણ્ય્ અવર્તયત્ ॥

લક્ષ્મણસ્ તુ સુસંક્રુદ્ધો નિઃશ્વસન્ વાક્યમ્ અબ્રવીત્
કેનાયમ્ અપરાધેન રાજપુત્રો વિવાસિતઃ ॥

યદિ પ્રવ્રાજિતો રામો લોભકારણકારિતમ્
વરદાનનિમિત્તં વા સર્વથા દુષ્કૃતં કૃતમ્
રામસ્ય તુ પરિત્યાગે ન હેતુમ્ ઉપલક્ષયે ॥

અસમીક્ષ્ય સમારબ્ધં વિરુદ્ધં બુદ્ધિલાઘવાત્
જનયિષ્યતિ સંક્રોશં રાઘવસ્ય વિવાસનમ્ ॥

અહં તાવન્ મહારાજે પિતૃત્વં નોપલક્ષયે
ભ્રાતા ભર્તા ચ બન્ધુશ્ ચ પિતા ચ મમ રાઘવઃ ॥

સર્વલોકપ્રિયં ત્યક્ત્વા સર્વલોકહિતે રતમ્
સર્વલોકો ઽનુરજ્યેત કથં ત્વાનેન કર્મણા ॥

જાનકી તુ મહારાજ નિઃશ્વસન્તી તપસ્વિની
ભૂતોપહતચિત્તેવ વિષ્ઠિતા વિસ્મૃતા સ્થિતા ॥

અદૃષ્ટપૂર્વવ્યસના રાજપુત્રી યશસ્વિની
તેન દુઃખેન રુદતી નૈવ માં કિંચિદ્ અબ્રવીત્ ॥

ઉદ્વીક્ષમાણા ભર્તારં મુખેન પરિશુષ્યતા
મુમોચ સહસા બાષ્પં માં પ્રયાન્તમ્ ઉદીક્ષ્ય સા ॥

તથૈવ રામો ઽશ્રુમુખઃ કૃતાઞ્જલિઃ સ્થિતો ઽભવલ્ લક્ષ્મણબાહુપાલિતઃ
તથૈવ સીતા રુદતી તપસ્વિની નિરીક્ષતે રાજરથં તથૈવ મામ્ ॥