रामायण (संशोधित पाठ) · अध्याय 2.41

ततस् तु तमसा तीरं रम्यम् आश्रित्य राघवः
सीताम् उद्वीक्ष्य सौमित्रिम् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥

इयम् अद्य निशा पूर्वा सौमित्रे प्रस्थिता वनम्
वनवासस्य भद्रं ते स नोत्कण्ठितुम् अर्हसि ॥

पश्य शून्यान्य् अरण्यानि रुदन्तीव समन्ततः
यथानिलयम् आयद्भिर् निलीनानि मृगद्विजैः ॥

अद्यायोध्या तु नगरी राजधानी पितुर् मम
सस्त्रीपुंसा गतान् अस्माञ् शोचिष्यति न संशयः ॥

भरतः खलु धर्मात्मा पितरं मातरं च मे
धर्मार्थकामसहितैर् वाक्यैर् आश्वासयिष्यति ॥

भरतस्यानृशंसत्वं संचिन्त्याहं पुनः पुनः
नानुशोचामि पितरं मातरं चापि लक्ष्मण ॥

त्वया कार्यं नरव्याघ्र माम् अनुव्रजता कृतम्
अन्वेष्टव्या हि वैदेह्या रक्षणार्थे सहायता ॥

अद्भिर् एव तु सौमित्रे वत्स्याम्य् अद्य निशाम् इमाम्
एतद्धि रोचते मह्यं वन्ये ऽपि विविधे सति ॥

एवम् उक्त्वा तु सौमित्रं सुमन्त्रम् अपि राघवः
अप्रमत्तस् त्वम् अश्वेषु भव सौम्येत्य् उवाच ह ॥

सो ऽश्वान् सुमन्त्रः संयम्य सूर्ये ऽस्तं समुपागते
प्रभूतयवसान् कृत्वा बभूव प्रत्यनन्तरः ॥

उपास्यतु शिवां संध्यां दृष्ट्वा रात्रिम् उपस्थिताम्
रामस्य शयनं चक्रे सूतः सौमित्रिणा सह ॥

तां शय्यां तमसातीरे वीक्ष्य वृक्षदलैः कृताम्
रामः सौमित्रिणा सार्धं सभार्यः संविवेश ह ॥

सभार्यं संप्रसुप्तं तं भ्रातरं वीक्ष्य लक्ष्मणः
कथयामास सूताय रामस्य विविधान् गुणान् ॥

जाग्रतो ह्य् एव तां रात्रिं सौमित्रेर् उदितो रविः
सूतस्य तमसातीरे रामस्य ब्रुवतो गुणान् ॥

गोकुलाकुलतीरायास् तमसाया विदूरतः
अवसत् तत्र तां रात्रिं रामः प्रकृतिभिः सह ॥

उत्थाय तु महातेजाः प्रकृतीस् ता निशाम्य च
अब्रवीद् भ्रातरं रामो लक्ष्मणं पुण्यलक्षणम् ॥

अस्मद्व्यपेक्षान् सौमित्रे निरपेक्षान् गृहेष्व् अपि
वृक्षमूलेषु संसुप्तान् पश्य लक्ष्मण साम्प्रतम् ॥

यथैते नियमं पौराः कुर्वन्त्य् अस्मन्निवर्तने
अपि प्राणान् असिष्यन्ति न तु त्यक्ष्यन्ति निश्चयम् ॥

यावद् एव तु संसुप्तास् तावद् एव वयं लघु
रथम् आरुह्य गच्छामः पन्थानम् अकुतोभयम् ॥

अतो भूयो ऽपि नेदानीम् इक्ष्वाकुपुरवासिनः
स्वपेयुर् अनुरक्ता मां वृक्षमूलानि संश्रिताः ॥

पौरा ह्य् आत्मकृताद् दुःखाद् विप्रमोच्या नृपात्मजैः
न तु खल्व् आत्मना योज्या दुःखेन पुरवासिनः ॥

अब्रवील् लक्ष्मणो रामं साक्षाद् धर्मम् इव स्थितम्
रोचते मे महाप्राज्ञ क्षिप्रम् आरुह्यताम् इति ॥

सूतस् ततः संत्वरितः स्यन्दनं तैर् हयोत्तमैः
योजयित्वाथ रामाय प्राञ्जलिः प्रत्यवेदयत् ॥

मोहनार्थं तु पौराणां सूतं रामो ऽब्रवीद् वचः
उदङ्मुखः प्रयाहि त्वं रथम् आस्थाय सारथे ॥

मुहूर्तं त्वरितं गत्वा निर्वर्तय रथं पुनः
यथा न विद्युः पौरा मां तथा कुरु समाहितः ॥

रामस्य वचनं श्रुत्वा तथा चक्रे स सारथिः
प्रत्यागम्य च रामस्य स्यन्दनं प्रत्यवेदयत् ॥

तं स्यन्दनम् अधिष्ठाय राघवः सपरिच्छदः
शीघ्रगाम् आकुलावर्तां तमसाम् अतरन् नदीम् ॥

स संतीर्य महाबाहुः श्रीमाञ् शिवम् अकण्टकम्
प्रापद्यत महामार्गम् अभयं भयदर्शिनाम् ॥

प्रभातायां तु शर्वर्यां पौरास् ते राघवं विना
शोकोपहतनिश्चेष्टा बभूवुर् हतचेतसः ॥

शोकजाश्रुपरिद्यूना वीक्षमाणास् ततस् ततः
आलोकम् अपि रामस्य न पश्यन्ति स्म दुःखिताः ॥

ततो मार्गानुसारेण गत्वा किंचित् क्षणं पुनः
मार्गनाशाद् विषादेन महता समभिप्लुतः ॥

रथस्य मार्गनाशेन न्यवर्तन्त मनस्विनः
किम् इदं किं करिष्यामो दैवेनोपहता इति ॥

ततो यथागतेनैव मार्गेण क्लान्तचेतसः
अयोध्याम् अगमन् सर्वे पुरीं व्यथितसज्जनाम् ॥