रामायण (संशोधित पाठ) · अध्याय 2.32

ततः सुमन्त्रम् ऐक्ष्वाकः पीडितो ऽत्र प्रतिज्ञया
सबाष्पम् अतिनिःश्वस्य जगादेदं पुनः पुनः ॥

सूत रत्नसुसम्पूर्णा चतुर्विधबला चमूः
राघवस्यानुयात्रार्थं क्षिप्रं प्रतिविधीयताम् ॥

रूपाजीवाश्च शालिन्यो वणिजश् च महाधनाः
शोभयन्तु कुमारस्य वाहिनीं सुप्रसारिताः ॥

ये चैनम् उपजीवन्ति रमते यैश् च वीर्यतः
तेषां बहुविधं दत्त्वा तान् अप्य् अत्र नियोजय ॥

निघ्नन् मृगान् कुञ्जरांश् च पिबंश् चारण्यकं मधु
नदीश् च विविधाः पश्यन् न राज्यं संस्मरिष्यति ॥

धान्यकोशश् च यः कश्चिद् धनकोशश् च मामकः
तौ रामम् अनुगच्छेतां वसन्तं निर्जने वने ॥

यजन् पुण्येषु देशेषु विसृजंश् चाप्तदक्षिणाः
ऋषिभिश् च समागम्य प्रवत्स्यति सुखं वने ॥

भरतश् च महाबाहुर् अयोध्यां पालयिष्यति
सर्वकामैः पुनः श्रीमान् रामः संसाध्यताम् इति ॥

एवं ब्रुवति काकुत्स्थे कैकेय्या भयम् आगतम्
मुखं चाप्य् अगमच्छोषं स्वरश् चापि न्यरुध्यत ॥

सा विषण्णा च संत्रस्ता कैकेयी वाक्यम् अब्रवीत्
राज्यं गतजनं साधो पीतमण्डां सुराम् इव
निरास्वाद्यतमं शून्यं भरतो नाभिपत्स्यते ॥

कैकेय्यां मुक्तलज्जायां वदन्त्याम् अतिदारुणम्
राजा दशरथो वाक्यम् उवाचायतलोचनाम्
वहन्तं किं तुदसि मां नियुज्य धुरि माहिते ॥

कैकेयी द्विगुणं क्रुद्धा राजानम् इदम् अब्रवीत्
तवैव वंशे सगरो ज्येष्ठं पुत्रम् उपारुधत्
असमञ्ज इति ख्यातं तथायं गन्तुम् अर्हति ॥

एवम् उक्तो धिग् इत्य् एव राजा दशरथो ऽब्रवीत्
व्रीडितश् च जनः सर्वः सा च तन् नावबुध्यत ॥

तत्र वृद्धो महामात्रः सिद्धार्थो नाम नामतः
शुचिर् बहुमतो राज्ञः कैकेयीम् इदम् अब्रवीत् ॥

असमञ्जो गृहीत्वा तु क्रीडितः पथि दारकान्
सरय्वाः प्रक्षिपन्न् अप्सु रमते तेन दुर्मतिः ॥

तं दृष्ट्वा नागराः सर्वे क्रुद्धा राजानम् अब्रुवन्
असमञ्जं वृणीष्वैकम् अस्मान् वा राष्ट्रवर्धन ॥

तान् उवाच ततो राजा किंनिमित्तम् इदं भयम्
ताश् चापि राज्ञा संपृष्टा वाक्यं प्रकृतयो ऽब्रुवन् ॥

क्रीडितस् त्व् एष नः पुत्रान् बालान् उद्भ्रान्तचेतनः
सरय्वां प्रक्षिपन् मौर्ख्याद् अतुलां प्रीतिम् अश्नुते ॥

स तासां वचनं श्रुत्वा प्रकृतीनां नराधिप
तं तत्याजाहितं पुत्रं तासां प्रियचिकीर्षया ॥

इत्य् एवम् अत्यजद् राजा सगरो वै सुधार्मिकः
रामः किम् अकरोत् पापं येनैवम् उपरुध्यते ॥

श्रुत्वा तु सिद्धार्थवचो राजा श्रान्ततरस्वनः
शोकोपहतया वाचा कैकेयीम् इदम् अब्रवीत् ॥

अनुव्रजिष्याम्य् अहम् अद्य रामं राज्यं परित्यज्य सुखं धनं च
सहैव राज्ञा भरतेन च त्वं यथा सुखं भुङ्क्ष्व चिराय राज्यम् ॥