रामायण (संशोधित पाठ) · अध्याय 2.110

सा त्व् एवम् उक्ता वैदेही अनसूयानसूयया
प्रतिपूज्य वचो मन्दं प्रवक्तुम् उपचक्रमे ॥

नैतद् आश्चर्यम् आर्याया यन् मां त्वम् अनुभाषसे
विदितं तु ममाप्य् एतद् यथा नार्याः पतिर् गुरुः ॥

यद्य् अप्य् एष भवेद् भर्ता ममार्ये वृत्तवर्जितः
अद्वैधम् उपचर्तव्यस् तथाप्य् एष मया भवेत् ॥

किं पुनर् यो गुणश्लाघ्यः सानुक्रोशो जितेन्द्रियः
स्थिरानुरागो धर्मात्मा मातृवर्ती पितृप्रियः ॥

यां वृत्तिं वर्तते रामः कौसल्यायां महाबलः
ताम् एव नृपनारीणाम् अन्यासाम् अपि वर्तते ॥

सकृद् दृष्टास्व् अपि स्त्रीषु नृपेण नृपवत्सलः
मातृवद् वर्तते वीरो मानम् उत्सृज्य धर्मवित् ॥

आगच्छन्त्याश् च विजनं वनम् एवं भयावहम्
समाहितं हि मे श्वश्र्वा हृदये यत् स्थितं मम ॥

पाणिप्रदानकाले च यत् पुरा त्व् अग्निसंनिधौ
अनुशिष्टा जनन्यास्मि वाक्यं तद् अपि मे धृतम् ॥

नवीकृतं तु तत् सर्वं वाक्यैस् ते धर्मचारिणि
पतिशुश्रूषणान् नार्यास् तपो नान्यद् विधीयते ॥

सावित्री पतिशुश्रूषां कृत्वा स्वर्गे महीयते
तथा वृत्तिश् च याता त्वं पतिशुश्रूषया दिवम् ॥

वरिष्ठा सर्वनारीणाम् एषा च दिवि देवता
रोहिणी च विना चन्द्रं मुहूर्तम् अपि दृश्यते ॥

एवंविधाश् च प्रवराः स्त्रियो भर्तृदृढव्रताः
देवलोके महीयन्ते पुण्येन स्वेन कर्मणा ॥

ततो ऽनसूया संहृष्टा श्रुत्वोक्तं सीतया वचः
शिरस्य् आघ्राय चोवाच मैथिलीं हर्षयन्त्य् उत ॥

नियमैर् विविधैर् आप्तं तपो हि महद् अस्ति मे
तत् संश्रित्य बलं सीते छन्दये त्वां शुचिव्रते ॥

उपपन्नं च युक्तं च वचनं तव मैथिलि
प्रीता चास्म्य् उचितं किं ते करवाणि ब्रवीहि मे
कृतम् इत्य् अब्रवीत् सीता तपोबलसमन्विताम् ॥

सा त्व् एवम् उक्ता धर्मज्ञा तया प्रीततराभवत्
सफलं च प्रहर्षं ते हन्त सीते करोम्य् अहम् ॥

इदं दिव्यं वरं माल्यं वस्त्रम् आभरणानि च
अङ्गरागं च वैदेहि महार्हम् अनुलेपनम् ॥

मया दत्तम् इदं सीते तव गात्राणि शोभयेत्
अनुरूपम् असंक्लिष्टं नित्यम् एव भविष्यति ॥

अङ्गरागेण दिव्येन लिप्ताङ्गी जनकात्मजे
शोभयिष्यामि भर्तारं यथा श्रीर् विष्णुम् अव्ययम् ॥

सा वस्त्रम् अङ्गरागं च भूषणानि स्रजस् तथा
मैथिली प्रतिजग्राह प्रीतिदानम् अनुत्तमम् ॥

प्रतिगृह्य च तत् सीता प्रीतिदानं यशस्विनी
श्लिष्टाञ्जलिपुटा धीरा समुपास्त तपोधनाम् ॥

तथा सीताम् उपासीनाम् अनसूया दृढव्रता
वचनं प्रष्टुम् आरेभे कथां कांचिद् अनुप्रियाम् ॥

स्वयंवरे किल प्राप्ता त्वम् अनेन यशस्विना
राघवेणेति मे सीते कथा श्रुतिम् उपागता ॥

तां कथां श्रोतुम् इच्छामि विस्तरेण च मैथिलि
यथानुभूतं कार्त्स्न्येन तन् मे त्वं वक्तुम् अर्हसि ॥

एवम् उक्ता तु सा सीता तां ततो धर्मचारिणीम्
श्रूयताम् इति चोक्त्वा वै कथयामास तां कथाम् ॥

मिथिलाधिपतिर् वीरो जनको नाम धर्मवित्
क्षत्रधर्मण्य् अभिरतो न्यायतः शास्ति मेदिनीम् ॥

तस्य लाङ्गलहस्तस्य कर्षतः क्षेत्रमण्डलम्
अहं किलोत्थिता भित्त्वा जगतीं नृपतेः सुता ॥

स मां दृष्ट्वा नरपतिर् मुष्टिविक्षेपतत्परः
पांशुगुण्ठितसर्वाङ्गीं विस्मितो जनको ऽभवत् ॥

अनपत्येन च स्नेहाद् अङ्कम् आरोप्य च स्वयम्
ममेयं तनयेत्य् उक्त्वा स्नेहो मयि निपातितः ॥

अन्तरिक्षे च वाग् उक्ता प्रतिमामानुषी किल
एवम् एतन् नरपते धर्मेण तनया तव ॥

ततः प्रहृष्टो धर्मात्मा पिता मे मिथिलाधिपः
अवाप्तो विपुलाम् ऋद्धिं माम् अवाप्य नराधिपः ॥

दत्ता चास्मीष्टवद् देव्यै ज्येष्ठायै पुण्यकर्मणा
तया संभाविता चास्मि स्निग्धया मातृसौहृदात् ॥

पतिसंयोगसुलभं वयो दृष्ट्वा तु मे पिता
चिन्ताम् अभ्यगमद् दीनो वित्तनाशाद् इवाधनः ॥

सदृशाच् चापकृष्टाच् च लोके कन्यापिता जनात्
प्रधर्षणाम् अवाप्नोति शक्रेणापि समो भुवि ॥

तां धर्षणाम् अदूरस्थां संदृश्यात्मनि पार्थिवः
चिन्तार्णवगतः पारं नाससादाप्लवो यथा ॥

अयोनिजां हि मां ज्ञात्वा नाध्यगच्छत् स चिन्तयन्
सदृशं चानुरूपं च महीपालः पतिं मम ॥

तस्य बुद्धिर् इयं जाता चिन्तयानस्य संततम्
स्वयं वरं तनूजायाः करिष्यामीति धीमतः ॥

महायज्ञे तदा तस्य वरुणेन महात्मना
दत्तं धनुर्वरं प्रीत्या तूणी चाक्षयसायकौ ॥

असंचाल्यं मनुष्यैश् च यत्नेनापि च गौरवात्
तन् न शक्ता नमयितुं स्वप्नेष्व् अपि नराधिपाः ॥

तद् धनुः प्राप्य मे पित्रा व्याहृतं सत्यवादिना
समवाये नरेन्द्राणां पूर्वम् आमन्त्र्य पार्थिवान् ॥

इदं च धनुर् उद्यम्य सज्यं यः कुरुते नरः
तस्य मे दुहिता भार्या भविष्यति न संशयः ॥

तच् च दृष्ट्वा धनुःश्रेष्ठं गौरवाद् गिरिसंनिभम्
अभिवाद्य नृपा जग्मुर् अशक्तास् तस्य तोलने ॥

सुदीर्घस्य तु कालस्य राघवो ऽयं महाद्युतिः
विश्वामित्रेण सहितो यज्ञं द्रष्टुं समागतः ॥

लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा रामः सत्यपराक्रमः
विश्वामित्रस् तु धर्मात्मा मम पित्रा सुपूजितः ॥

प्रोवाच पितरं तत्र भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ
सुतौ दशरथस्येमौ धनुर्दर्शनकाङ्क्षिणौ
इत्य् उक्तस् तेन विप्रेण तद् धनुः समुपानयत् ॥

निमेषान्तरमात्रेण तद् आनम्य स वीर्यवान्
ज्यां समारोप्य झटिति पूरयामास वीर्यवान् ॥

तेन पूरयता वेगान् मध्ये भग्नं द्विधा धनुः
तस्य शब्दो ऽभवद् भीमः पतितस्याशनेर् इव ॥

ततो ऽहं तत्र रामाय पित्रा सत्याभिसंधिना
उद्यता दातुम् उद्यम्य जलभाजनम् उत्तमम् ॥

दीयमानां न तु तदा प्रतिजग्राह राघवः
अविज्ञाय पितुश् छन्दम् अयोध्याधिपतेः प्रभोः ॥

ततः श्वशुरम् आमन्त्र्य वृद्धं दशरथं नृपम्
मम पित्रा अहं दत्ता रामाय विदितात्मने ॥

मम चैवानुजा साध्वी ऊर्मिला प्रियदर्शना
भार्यार्थे लक्ष्मणस्यापि दत्ता पित्रा मम स्वयम् ॥

एवं दत्तास्मि रामाय तदा तस्मिन् स्वयंवरे
अनुरक्ता च धर्मेण पतिं वीर्यवतां वरम् ॥