पद्म पुराण · अध्याय 6.4

नारद उवाच-
क्रमेण वर्द्धमानोऽसौ बाल्यभावे स बालकः ।
निपत्य मारुतोत्संगे सागरं प्रति धावति

आनीय चक्रे स च पंजरस्थान्क्रीडापरः केसरिणां किशोरान् ।
सिंहादिनेभादिनि युद्धमेवं युधोपयोगीव तदीय वीर्यम्

तस्मादाकाशमुत्पत्य खेचरान्पातयेद्भुवि ।
गर्जितैर्भीषयामास स्वर्गं हि सह सागरम्

समुद्रांतर्गतं सर्वं सत्वजातं तु पार्थिव ।
ग्रस्तं सिंधुसुतेनेति तद्भयाच्छन्नतां गतम्

दृष्ट्वा निःसत्वकं तोयं तद्भयाद्वडवानलः ।
निजदेशं परित्यज्य प्रविवेश हिमालयम्

स बालत्वं परित्यज्य क्रमेणार्णवनंदनः ।
ततो नवं वयः प्राप्य विक्रमेणाक्रमद्दिवम्

एकदा पितरं प्राह समुद्रं सिंधुनंदनः ।
मन्निवासोचितं स्थानं देहि तातातिविस्तृतम्

संबुद्ध्य वचनं सूनोः स जगाद महार्णवः ।
पुत्र दास्याम्यहं राज्यं तव वा भुवि दुर्ल्लभम्

अनंतरं दैत्यगुरुः समुद्रं भार्गवो गतः ।
तमागतं विलोक्याब्धिर्विधिना समपूजयत्

अथ नदिपतिदत्ते प्राप्तसौंदर्यनिर्यन्मणिमहसि स तस्मिन्नासने सन्निविष्टः ।
रुचिररुचि सुमेरोः सुंदरे शृंगभागे कमलजैव कांतिं किंचिदुच्चैर्जहार

कृतांजलिपुटो भूत्वा व्याजहारार्णवः कविम् ।
दिष्ट्या तवात्रागमनं वद किं करवाण्यहम्

तदा दैत्यकुलाचार्यः प्राह तं सागरं कविः ।
किं तेन जातु जातेन मातुर्यौवनहारिणा

प्ररोहति नयः स्वस्य वंशस्याग्रे ध्वजो यथा ।
तवात्मजो विक्रमेण त्रैलोक्यं भोक्ष्यति ध्रुवम्

जंबूद्वीपे महापीठं योगिनीगणसेवितम् ।
आप्लावितं त्वयेदानीं मुंच जालंधरालयम्

तत्र राज्यं प्रयच्छास्मै तनयाय महार्णव ।
अजेयश्चाप्यवध्यश्च तत्रस्थोऽयं भविष्यति

एवमुक्तोऽर्णवः प्रीत्या भार्गवेणाथ लीलया ।
अपासर्पत्सुतप्रीत्यै जले स्थलमदर्शयत्

शतयोजनविस्तीर्णमायतं च शतत्रयम् ।
देशं जालंधरं पुण्यं तस्य नाम्नैव विश्रुतम्

दैत्यवर्यं समाहूय मयं प्रोवाच सागरः ।
पुरं जालंधरे पीठे कुरु जालंधराय वै

अंभोधिनैवमुक्तस्तु चक्रे रत्नमयं पुरम् ।
प्राकारगोपुरद्वारं सोपानगृहभूमिकम्

यत्रेंद्रनीलसंबद्धप्रासादतल संस्थिताः ।
मेनिरे जलदोद्योगं तांडवस्थाः शिखंडिनः

यत्र प्रवालमाणिक्य भवनोत्था मरीचयः ।
सेव्यंते शकुनैश्चूतरुचिरांकुरशंकया

यत्र कांचनहर्म्येषु त्विषो वह्निषु कातराः ।
विलोक्य प्रपलायंते दावशंकाः शिखंडिनः

यत्र स्फटिकशालोत्थ प्रभासं मिश्रिता दिशः ।
विभांति मंदरोद्भ्रांताः सफेनार्णवसंनिभाः

यत्र मोहं स्वहर्म्येषु विभातालोकसंस्थिताः ।
चक्रिरे ललनाः पूर्णसांध्यचंद्रोपमाननाः

यत्रेन्द्र नीप कादंब पवनोद्यानमोदिताः ।
चित्तं विशंत्यो नारीणां चक्रिरे मोहनज्वरम्

यत्र लेख्यगतं नॄणां विलोक्य सुरतं जनः ।
संयाति द्विगुणं नूनं निजकांतारतोद्यमः

यत्र वातायनोद्धूत धूपधूमस्य लेखयः ।
नभो बभूव तद्गंगाकालिंदीसंगमोपमम्

यत्रानेकगृहोद्भूत प्रभया सकलं नभः ।
विभातींद्रायुधाकीर्णं शरन्मेघ इवोन्नतः

यत्रानिशं भ्रमभ्रांताः सूर्यवाहाः प्रपीडिताः ।
विश्रामं यांति मध्याह्ने प्रासादशिरसि स्थिताः

यत्रकुत्रच हर्म्येषु बिभ्रत्यो मालतीस्रजः ।
रात्रौ संभूतनक्षत्रा इव रेजुर्वरांगनाः

यत्र हाटकहिंदोल शृंखलाघर्षणोद्भवः ।
चकार सुंदरीं शब्दः स्फुटं मेरुभुवोभुवम्

साकं सरिद्भिः पुत्रस्योशनसा सह सागरः ।
तत्राभिषेकमकरोद्वादित्रैर्निज गर्जितैः

याः स्कंदस्य जगाद तारकजये देवः स्वयंभूः स्वयं स्वः साम्राज्यमहोत्सवेऽपि च शचीकांतस्य वाचस्पतिः ।
ताभिश्चित्रविंरिंचि वक्त्रसरसी हंसीभिराशास्महे वाणीभिर्वसुधाविवाहसमये मंत्रोत्सवैर्मंगलम्

महापद्मसहस्रं तु सैन्यमात्मोदरोद्भवम् ।
जालंधराय पुत्राय ददौ भीमं महोदधिः

जालंधराय शुक्रोऽपि प्रीत्या विद्यां निजां ददौ ।
मृतसंजीवनीं नाम्ना मायां रुद्रविमोहिनीम्

शस्त्रास्त्रविद्या अन्याश्च विधिना अब्धिसूनवे ।
यदन्यत्सकलं तस्मै व्याख्यातं कविना तदा

ततो जालंधरं पुत्रमभिषिच्यार्णवो ययौ ।
स्वस्थानं दिव्यदेहेन नदीभिः परिवारितः

दृष्ट्वा जालंधरो दिव्यपुरं गोपुरमंडितम् ।
व्यचरत्सह शुक्रेण द्विजसंघैः सुपूजितः

एतस्मिन्नंतरे दैत्याः पातालस्था महाबलाः ।
प्राप्ता जालंधरं सर्वे कालनेमिपुरोगमाः

ततो महाबला वीरा बलं क्षीरोदसंनिभम् ।
तस्य शुंभासुरं दैत्यं सेनापतिमकल्पयन्

बलं स्ववशगं कृत्वा कृत्वा भुवि स्थिरं जलम् ।
जालंधरस्तदा राज्यं पितृदत्तं चकार सः

अत्रांतरेऽप्सराः काचित्स्वर्णेत्यासीत्पुरा दिवि ।
तस्याः क्रौंचप्रसादेन वृंदानाम सुताभवत्

धात्रा विभवसंयुक्तं सौंदर्यं यत्कृतं पृथक् ।
तत्तदेकगतं द्रष्टुं वृंदागात्रं विनिर्मितम्

तां वृंदामतिचार्वंगीं प्रमदां जनमोहिनीम् ।
स्वर्णा जालंधरस्यार्थे ददौ शुक्राय याचते

शुक्र उवाच-।
कंदर्पस्य जगन्नेत्र शस्त्रेणाश्चर्यकारिणा ।
रूपेणानेन रंभोरु दीर्घायुः सुखिनी भव

निर्माय स्वयमेव विस्मितमनाः सौंदर्यसारेण यं।
स्वव्यापारपरिश्रमस्य कलशं वेधाः समारोपयत् ।
कंदर्पं पुरुषं स्त्रियो विदधते यस्मिन्न दृष्टे सति द्रष्टव्यावधि।
रूपमाप्नुहि पतिं तं दीर्घनेत्रं भटम्

उपयेमे विवाहेन गांधर्वेणार्णवात्मजः ।
वृंदां तौ दंपती जातौ जनानंदकरौ नृप

चंचलत्वं परित्यक्तं तया जालंधरोऽपि हि ।
वृत्तेन वृद्धकार्येण चकमे न परस्त्रियम्

कदाचित्स सभासीनो दृष्ट्वा राहुं शिरोहृतम्।
कस्मात्कायार्द्धशेषोऽयं इति पप्रच्छ भार्गवम्

स तस्य कथयामास पूर्ववृत्तांतमादितः ।
यथा निर्मथितो देवैः क्षीरोदोऽमृतकारणात्

तच्छ्रुत्वा विस्मितो वाक्यं प्राह जालंधरोऽसुरः ।
प्रसादसुमुखो राहुं कामरूपो भवाधुना

इति शुक्रस्य मंत्रेण सिंधुसूनुः प्रतापवान् ।
पितृव्यं संस्मरन्वीर विग्रहं त्वकरोत्सुरैः

इति श्रीपाद्मे महापुराणे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायामुत्तरखंडे नारद युधिष्ठिरसंवादे जालंधरोपाख्याने वृंदाविवाहो जालंधराभिषेकोनाम चतुर्थोऽध्यायः