नरसिंहपुराण · अध्याय 37

नानात्वाद् अवताराणाम् अच्युतस्य महात्मनः
न शक्यं विस्तराद् वक्तुं तान् ब्रवीमि समासतः ॥

पुरा किल जगत्स्रष्टा भगवान् पुरुषोत्तमः
अनन्तभोगशयने योगनिद्रां समागतः ॥

अथ तस्य प्रसुप्तस्य देवदेवस्य शार्ङ्गिणः
श्रोत्राभ्याम् अपतत् तोये स्वेदबिन्दुद्वयं नृप ॥

मधुकैटभनामानौ तस्माज् जातौ महाबलौ
महाकायौ महावीर्यौ महाबलपराक्रमौ ॥

अच्युतस्य प्रसुप्तस्य महत् पद्मम् अजायत
नाभिमध्ये नृपश्रेष्ठ तस्मिन् ब्रह्माभ्यजायत ॥

स चोक्तो विष्णुना राजन् प्रजाः सृज महामते
तथेत्य् उक्त्वा जगन्नाथं ब्रह्मापि कमलोद्भवः ॥

वेदशास्त्रवशाद् यावत् प्रजा स्रष्टुं समुद्यतः
तावत् तत्र समायातौ ताव् उभौ मधुकैटभौ ॥

आगत्य वेदशास्त्रार्थ विज्ञानं ब्रह्मणः क्षणात्
अपकृत्य गतौ घोरौ दानवौ बलदर्पितौ ॥

ततः पद्मोद्भवो राजन् ज्ञानहीनो ऽभवत् क्षणात्
दुःखितश् चिन्तयाम्_अस कथं स्रक्ष्यामि वै प्रजाः ॥

चोदितस् त्वं सृजस्वेति प्रजा देवेन तत् कथम्
स्रक्ष्ये ऽहं ज्ञानहीनस् तु अहो कष्टम् उपस्थितम् ॥

इति संचिन्त्य दुःखार्तो ब्रह्मा लोकपितामहः
यत्नतो वेदशास्त्राणि स्मरन्न् अपि न दृष्टवान् ॥

ततो विषण्णचित्तस् तु तं देवं पुरुषोत्तमम्
एकाग्रमनसा सम्यक् शास्त्रेण स्तोतुम् आरभत् ॥

ओं नमो वेदनिधये शास्त्राणां निधये नमः
विज्ञाननिधये नित्यं कर्मणां निधये नमः ॥

विद्याधराय देवाय वागीशाय नमो नमः
अचिन्त्याय नमो नित्यं सर्वज्ञाय नमो नमः ॥

अमूर्तिस् त्वं महाबाहो यज्ञमूर्तिर् अधोक्षज
साम्नां मूर्तिस् त्वम् एवाद्य सर्वदा सर्वरूपवान् ॥

सर्वज्ञानमयो ऽसि त्वं हृदि ज्ञानमयो ऽच्युत
देहि मे त्वं सर्वज्ञानं देवदेव नमो नमः ॥

इत्थं स्तुतस् तदा तेन शङ्खचक्रगदाधरः
ब्रह्माणम् आह देवेशो दास्ये ते ज्ञानम् उत्तमम् ॥

इत्य् उक्त्वा तु तदा विष्णुश् चिन्तयाम्_अस पार्थिव
केनास्य नीतं विज्ञानं केन रूपेण चादधे ॥

मधुकैटभकृतं सर्वम् इति ज्ञात्वा जनार्दनः
मात्स्यं रूपं समास्थाय बहुयोजनम् आयतम्
बहुयोजनविस्तीर्णं सर्वज्ञानमयं नृप ॥

स प्रविश्य जलं तूर्णं क्षोभयाम्_अस तं हरिः
प्रविश्य च स पातालं दृष्टवान् मधुकैटभौ ॥

तौ मोहयित्वा तुमुलं तज् ज्ञानं जगृहे हरिः
वेदशास्त्राणि मुनिभिः संस्तुतो मधुसूदनः ॥

आनीय ब्रह्मणे दत्त्वा त्यक्त्वा तन् मात्स्यकं नृप
जगद्धिताय स पुनर् योगनिद्रावशं गतः ॥

ततः प्रबुद्धौ संक्रुद्धौ ताव् उभौ मधुकैटभौ
आगत्य ददृशाते तु शयानं देवम् अव्ययम् ॥

अयं स पुरुषो धूर्त आवां संमोह्य मायया
आनीय वेदशास्त्राणि दत्त्वा शेते ऽत्र साधुवत् ॥

इत्य् उक्त्वा तौ महाघोरौ दानवौ मधुकैटभौ
बोधयाम्_असतुस् तूर्णं शयानं केशवं नृप ॥

युद्धार्थम् आगताव् अत्र त्वया सह महामते
आवयोर् देहि संग्रामं युध्यस्वोत्थाय सांप्रतम् ॥

इत्युक्तो भगवांस् ताभ्यां देवदेवो नृपोत्तम
तथेति चोक्त्वा तौ देवः शार्ङ्गं सज्जम् अथाकरोत् ॥

ज्याघोषतलघोषेण शङ्खशब्देन माधवः
खं दिशः प्रदिशश् चैव पूरयाम्_अस लीलया ॥

तौ च राजन् महावीर्यौ ज्याघोषं चक्रतुस् तदा
युयुधाते महाघोरौ हरिणा मधुकैटभौ ॥

कृष्णश् च युयुधे ताभ्यां लीलया जगतः पतिः
समं युद्धं अभूद् एवं तेषाम् अस्त्राणि मुञ्चताम् ॥

केशवः शार्ङ्गनिर्मुक्तैः शरैर् आशीविषोपमैः
तानि शस्त्राणि सर्वाणि चिच्छेद तिलशस् तदा ॥

तौ युद्ध्वा सुचिरं तेन दानवौ मधुकैटभौ
हतौ शार्ङ्गविनिर्मुक्तैः शरैः कृष्णेन दुर्मदौ ॥

तयोस् तु मेदसा राजन् विष्णुना कल्पिता मही
मेदिनीति ततः संज्ञाम् अवापेयं वसुंधरा ॥

एवं कृष्णप्रसादेन वेदांल् लब्ध्वा प्रजापतिः
प्रजाः ससर्ज भूपाल वेददृष्टेन कर्मणा ॥

य इदं शृणुयान् नित्यं प्रादुर्भावं हरेर् नृप
वसित्वा चन्द्रसदने वेदविद् ब्राह्मणो भवेत् ॥

मात्स्यं वपुस् तन् महद् अद्रितुल्यं विद्यामयं लोकहिताय विष्णुः
आस्थाय भीमं जनलोकसंस्थैः स्तुतो ऽथ यस् तं स्मर भूमिपाल ॥