નરસિંહપુરાણ · અધ્યાય 37

નાનાત્વાદ્ અવતારાણામ્ અચ્યુતસ્ય મહાત્મનઃ
ન શક્યં વિસ્તરાદ્ વક્તું તાન્ બ્રવીમિ સમાસતઃ ॥

પુરા કિલ જગત્સ્રષ્ટા ભગવાન્ પુરુષોત્તમઃ
અનન્તભોગશયને યોગનિદ્રાં સમાગતઃ ॥

અથ તસ્ય પ્રસુપ્તસ્ય દેવદેવસ્ય શાર્ઙ્ગિણઃ
શ્રોત્રાભ્યામ્ અપતત્ તોયે સ્વેદબિન્દુદ્વયં નૃપ ॥

મધુકૈટભનામાનૌ તસ્માજ્ જાતૌ મહાબલૌ
મહાકાયૌ મહાવીર્યૌ મહાબલપરાક્રમૌ ॥

અચ્યુતસ્ય પ્રસુપ્તસ્ય મહત્ પદ્મમ્ અજાયત
નાભિમધ્યે નૃપશ્રેષ્ઠ તસ્મિન્ બ્રહ્માભ્યજાયત ॥

સ ચોક્તો વિષ્ણુના રાજન્ પ્રજાઃ સૃજ મહામતે
તથેત્ય્ ઉક્ત્વા જગન્નાથં બ્રહ્માપિ કમલોદ્ભવઃ ॥

વેદશાસ્ત્રવશાદ્ યાવત્ પ્રજા સ્રષ્ટું સમુદ્યતઃ
તાવત્ તત્ર સમાયાતૌ તાવ્ ઉભૌ મધુકૈટભૌ ॥

આગત્ય વેદશાસ્ત્રાર્થ વિજ્ઞાનં બ્રહ્મણઃ ક્ષણાત્
અપકૃત્ય ગતૌ ઘોરૌ દાનવૌ બલદર્પિતૌ ॥

તતઃ પદ્મોદ્ભવો રાજન્ જ્ઞાનહીનો ઽભવત્ ક્ષણાત્
દુઃખિતશ્ ચિન્તયામ્_અસ કથં સ્રક્ષ્યામિ વૈ પ્રજાઃ ॥

ચોદિતસ્ ત્વં સૃજસ્વેતિ પ્રજા દેવેન તત્ કથમ્
સ્રક્ષ્યે ઽહં જ્ઞાનહીનસ્ તુ અહો કષ્ટમ્ ઉપસ્થિતમ્ ॥

ઇતિ સંચિન્ત્ય દુઃખાર્તો બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ
યત્નતો વેદશાસ્ત્રાણિ સ્મરન્ન્ અપિ ન દૃષ્ટવાન્ ॥

તતો વિષણ્ણચિત્તસ્ તુ તં દેવં પુરુષોત્તમમ્
એકાગ્રમનસા સમ્યક્ શાસ્ત્રેણ સ્તોતુમ્ આરભત્ ॥

ઓં નમો વેદનિધયે શાસ્ત્રાણાં નિધયે નમઃ
વિજ્ઞાનનિધયે નિત્યં કર્મણાં નિધયે નમઃ ॥

વિદ્યાધરાય દેવાય વાગીશાય નમો નમઃ
અચિન્ત્યાય નમો નિત્યં સર્વજ્ઞાય નમો નમઃ ॥

અમૂર્તિસ્ ત્વં મહાબાહો યજ્ઞમૂર્તિર્ અધોક્ષજ
સામ્નાં મૂર્તિસ્ ત્વમ્ એવાદ્ય સર્વદા સર્વરૂપવાન્ ॥

સર્વજ્ઞાનમયો ઽસિ ત્વં હૃદિ જ્ઞાનમયો ઽચ્યુત
દેહિ મે ત્વં સર્વજ્ઞાનં દેવદેવ નમો નમઃ ॥

ઇત્થં સ્તુતસ્ તદા તેન શઙ્ખચક્રગદાધરઃ
બ્રહ્માણમ્ આહ દેવેશો દાસ્યે તે જ્ઞાનમ્ ઉત્તમમ્ ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા તુ તદા વિષ્ણુશ્ ચિન્તયામ્_અસ પાર્થિવ
કેનાસ્ય નીતં વિજ્ઞાનં કેન રૂપેણ ચાદધે ॥

મધુકૈટભકૃતં સર્વમ્ ઇતિ જ્ઞાત્વા જનાર્દનઃ
માત્સ્યં રૂપં સમાસ્થાય બહુયોજનમ્ આયતમ્
બહુયોજનવિસ્તીર્ણં સર્વજ્ઞાનમયં નૃપ ॥

સ પ્રવિશ્ય જલં તૂર્ણં ક્ષોભયામ્_અસ તં હરિઃ
પ્રવિશ્ય ચ સ પાતાલં દૃષ્ટવાન્ મધુકૈટભૌ ॥

તૌ મોહયિત્વા તુમુલં તજ્ જ્ઞાનં જગૃહે હરિઃ
વેદશાસ્ત્રાણિ મુનિભિઃ સંસ્તુતો મધુસૂદનઃ ॥

આનીય બ્રહ્મણે દત્ત્વા ત્યક્ત્વા તન્ માત્સ્યકં નૃપ
જગદ્ધિતાય સ પુનર્ યોગનિદ્રાવશં ગતઃ ॥

તતઃ પ્રબુદ્ધૌ સંક્રુદ્ધૌ તાવ્ ઉભૌ મધુકૈટભૌ
આગત્ય દદૃશાતે તુ શયાનં દેવમ્ અવ્યયમ્ ॥

અયં સ પુરુષો ધૂર્ત આવાં સંમોહ્ય માયયા
આનીય વેદશાસ્ત્રાણિ દત્ત્વા શેતે ઽત્ર સાધુવત્ ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા તૌ મહાઘોરૌ દાનવૌ મધુકૈટભૌ
બોધયામ્_અસતુસ્ તૂર્ણં શયાનં કેશવં નૃપ ॥

યુદ્ધાર્થમ્ આગતાવ્ અત્ર ત્વયા સહ મહામતે
આવયોર્ દેહિ સંગ્રામં યુધ્યસ્વોત્થાય સાંપ્રતમ્ ॥

ઇત્યુક્તો ભગવાંસ્ તાભ્યાં દેવદેવો નૃપોત્તમ
તથેતિ ચોક્ત્વા તૌ દેવઃ શાર્ઙ્ગં સજ્જમ્ અથાકરોત્ ॥

જ્યાઘોષતલઘોષેણ શઙ્ખશબ્દેન માધવઃ
ખં દિશઃ પ્રદિશશ્ ચૈવ પૂરયામ્_અસ લીલયા ॥

તૌ ચ રાજન્ મહાવીર્યૌ જ્યાઘોષં ચક્રતુસ્ તદા
યુયુધાતે મહાઘોરૌ હરિણા મધુકૈટભૌ ॥

કૃષ્ણશ્ ચ યુયુધે તાભ્યાં લીલયા જગતઃ પતિઃ
સમં યુદ્ધં અભૂદ્ એવં તેષામ્ અસ્ત્રાણિ મુઞ્ચતામ્ ॥

કેશવઃ શાર્ઙ્ગનિર્મુક્તૈઃ શરૈર્ આશીવિષોપમૈઃ
તાનિ શસ્ત્રાણિ સર્વાણિ ચિચ્છેદ તિલશસ્ તદા ॥

તૌ યુદ્ધ્વા સુચિરં તેન દાનવૌ મધુકૈટભૌ
હતૌ શાર્ઙ્ગવિનિર્મુક્તૈઃ શરૈઃ કૃષ્ણેન દુર્મદૌ ॥

તયોસ્ તુ મેદસા રાજન્ વિષ્ણુના કલ્પિતા મહી
મેદિનીતિ તતઃ સંજ્ઞામ્ અવાપેયં વસુંધરા ॥

એવં કૃષ્ણપ્રસાદેન વેદાંલ્ લબ્ધ્વા પ્રજાપતિઃ
પ્રજાઃ સસર્જ ભૂપાલ વેદદૃષ્ટેન કર્મણા ॥

ય ઇદં શૃણુયાન્ નિત્યં પ્રાદુર્ભાવં હરેર્ નૃપ
વસિત્વા ચન્દ્રસદને વેદવિદ્ બ્રાહ્મણો ભવેત્ ॥

માત્સ્યં વપુસ્ તન્ મહદ્ અદ્રિતુલ્યં વિદ્યામયં લોકહિતાય વિષ્ણુઃ
આસ્થાય ભીમં જનલોકસંસ્થૈઃ સ્તુતો ઽથ યસ્ તં સ્મર ભૂમિપાલ ॥