नारद पुराण · अध्याय 2.16

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मोहिनीचरिते पितापुत्रसंवादो नाम पञ्चदशो ऽध्यायः
वसिष्ठ उवाच
धर्माङ्गवदचः श्रुत्वा हृष्टो रुक्माङ्गदो ऽब्रवीत् ।
सत्य ते जननी पुत्र संप्राप्ता मन्दरे मया

वेदाश्रयसुता बाला मदर्थं कृतनिश्चया ।
कुर्वन्ती दारुणं पुत्र तपो देवगिरौ पुरा

इतः पञ्चदशादह्नो हयगामी गतो ह्यहम् ।
मन्दरे पर्वतश्रेष्ठे बहुधातुसमन्विते

तस्य मूर्द्धनि बालेयं तोषयन्ती महेश्वरम् ।
स्थिता गानपरा दृष्टा मया तत्र सुदर्शना

ततो ऽहं मूर्च्छया युक्तः पतितो धरणीतले ।
अनङ्गबाणसंविद्धो व्याधविद्धो यथा मृगः

ततो ऽहमनया देव्या चालितश्चारुनेत्रया ।
वृतश्चैवापि भर्तृत्वे किञ्चित्प्रार्थनया सह

मया चापि प्रतिज्ञातं स्वदक्षिणकरान्वितम् ।
सेयं भार्या विशालाक्षी कृता भूधरमस्तके

अवरुह्य धरापृष्टे समारुह्य तुरङ्गमम् ।
दिनत्रयेण त्वरितः संप्राप्तस्तव सन्निधौ

पश्यमानो गिरीन्देशान्सरांसिसरितस्तथा ।
इयं हि जननी पुत्र तव प्रीतिविवर्द्धिनी

अभिवादय चार्वङ्गीं त्वं निजामिव मातरम् ।
तत्पितुर्वचनं श्रुत्वा हयसंस्थामरिन्दमः

शिरसा धरणीं गत्वा इदं वचनमब्रवीत् ।
प्रसीद देवि मातस्त्वं भृत्यो दासः सुतस्तव

नमस्करोमि जननीं बहुभूपालसंयुतः ।
तं पुत्रमवनीं प्राप्तं मोहिनी प्रेक्ष्य भूपते

भर्तुर्दाक्षिण्ययोगाच्च अवतीर्य तुरङ्गमात् ।
अवागूहत बाहुभ्यामुत्थाप्य पतितं सुतम्

परिष्वक्तस्तदा मात्रा पुनरेवाभ्यनन्दयत् ।
ततस्तां सुमनोज्ञैस्तु चारुवस्त्रैस्च भूषणैः

भूषयित्वा समारोप्य पुनरेव हयोत्तमम् ।
स्वपृष्ठे चरणं कृत्वा तस्या राजीवलोचनः

तेनैव विधिना भूप पितरं चान्वरोहयत् ।
भूपालैः संवृतो गच्छन्पभ्द्यां धर्माङ्गदः सुतः

प्रहर्षपुलको ह्यासीज्जननीं प्रेक्ष्य मोहिनीम् ।
स्तूयमानः स्वयं चापि मेघगंभीरया गिरा

धन्यः स तनयो लोके मातरो यस्य भूरिशः ।
नवा नवतरा भार्याः पितुरिष्टा मनोहराः

यस्यैका जननी लोके पिता तस्यैव दुःखभाक् ।
पितुर्दुःखेन किं सौख्यं पुत्रस्य हृदि वर्तते

एकस्या वन्दने मातुः पृथिवीफलमश्नुते ।
मातॄणां वन्दने मह्यं गहत्पुण्यं भविष्यति

तस्मादभ्यधिकं पुण्यं भविष्यति दिने दिने ।
एकमुच्चरमाणो ऽसौ राजभिः परिवारितः

प्रविष्टो नगरं रम्यं वैदिशं ऋद्धिसंयुतम् ।
हयस्थः प्रययौ राजा मोहिन्या सह तत्क्षणात्

ततो गृहवरं प्राप्य पूज्यमानो जनैर्नृपः ।
अवरुह्य हयातस्मामोहिनीं वाक्यमब्रवीत्

धर्माङ्गदस्य पुत्रस्य गृहे गच्छ मनोहरे ।
एष ते गुरुशुश्रूषां करिष्यति यथा गुणम्

न सखी नैव दासी ते शुश्रूषामाचरेदिति ।
सा चैवमुक्ता पत्या तु प्रस्थिता सुतमन्दिरम्

धर्माङ्गदेन सा दृष्टा गच्छन्ती मन्दिराय वै ।
आत्मनो भर्तृवाक्येन परित्यज्य महीपतीन्

तिष्ठध्वं पितुरादेशादिमां शुश्रूषये ह्यहम् ।
स एवमुक्त्वा गत्वा तु बाहुभ्यां परिगृह्य वै ।
क्रमे पञ्चदशे प्राप्ते पर्यङ्के त्ववरोपयत्

काञ्चने पट्टसूत्रेण रचिते कोमले दृढे ।
मृद्वास्तरणसंयुक्ते मणिरत्नविभूषिते

रत्नदीपैश्च बहुशः खचिते सूर्यसप्रभे ।
ततः पादोदकं चक्रे मोहिन्या धर्मभूषणः

सन्ध्यावल्या गुरुत्वेन ह्यपश्यत्तां नृपात्मजः ।
नैवमस्याभवद्दुष्टं मनस्तां मोहिनीं प्रति

सुकुमारो ऽपि तन्वङ्गीं पीनोरुजघनस्तनीम् ।
मेने वर्षायुतसमामात्मानं च त्रिवत्सरम्

प्रक्षाल्य चरणौ तस्यास्तज्जलं शिरसि न्यधात् ।
उवाचावनतो भूत्वा सुकृती मातरस्म्यहम्

इत्युक्त्वा नरनारीभिः स्वयं च श्रमनाशनम् ।
चकार सर्वभोगैस्तां युयोज च मुदान्वितः

धीरोदमथने जाते कुण्डले चामृतस्रवं ।
ये लब्धे दानवाञ्चित्वा पाताले धर्ममूर्त्तिना

मोहिन्या कर्णयोश्चक्रे स्वयमेव वृषाङ्गदः ।
अष्टोत्तरसहस्रैश्च धात्रीफलनिभैः शुभैः

मौक्तिकै रचितैः शुभ्रैर्हारो देव्याः कृतो हृदि ।
निष्कं पलशतं स्वर्णं कुलिशायुतभूषितम्

हार लघूत्तरं चक्रे मातुर्नृपसुतस्तदा ।
वलया वज्रखचिता द्विरष्टौ करयोर्द्वयोः

एकैके निष्ककोटीभिर्मूल्यविद्भिर्नरैः कृताः ।
केयूरनूपुरौ तस्या अनर्घौ स नृपात्मजः

प्रददौ पितुरिष्टाया भूषणार्थं रविप्रभौ ।
कटिसूत्रं तु शर्वाण्या यदासीत्पावकप्रभम्

तद्भ्रष्टं भयभीतायाः संग्रामे तारकामये ।
कालनेमौ स्थिते राज्ये पतितं मूलपाचने

तद्गृहीतं तु दैत्येन मयेन लोकमायिना ।
तं हत्वा मलये दैत्यं दैत्यकोटिसमावृतम्

संवत्सररणे घोरे पितुर्वचनकारणात् ।
अवाप कटिसूत्रं तु दैत्यराजप्रियास्थितम्

तद्ददौ पितुरिष्टायाः सानन्दपुलको नृपः ।
हिरण्यकशिपोः पूर्वं या भार्या लोकसुन्दरी

तस्याः सीमन्तकश्चासीत्सौदामिनिसमप्रभः ।
सा प्रविष्टा समं पत्या यदा पावकमङ्गला

समुद्रे क्षिप्य सीमन्तं दुःखेन महतान्विता ।
सागरस्तत्तु संगृह्य रत्नश्रेष्ठयुगं किल

ददौ धर्माङ्गदायाथ तस्य वीर्येण तोषितः ।
जनन्याः प्रददौ हृष्टः सूर्यकोटिसमप्रभम्

अग्निशौचे शुभे वस्त्रे कञ्चुके सुमनोहरे ।
सहस्रकोटिमूल्ये ते मोहिन्याः संन्यवेदयत्

देवमाल्यं सुगन्धाढ्यं तथा देवविलेपनम् ।
सर्वदेवगुरोः पूर्वं सिद्धहस्तात्सुदुर्लभम्

धर्माङ्गदेन वीरेण द्वीपानां विजये तथा ।
लब्धं तत् प्रददौ देव्या मोहिन्याः कामवर्द्धनम्

संभूष्य परया भक्त्या पश्चात्षड्रसभोजनम् ।
आनीतं मातृहस्तेन भोजयामास भूमिप

पुरस्तादेव जननीं वाक्यैः संबोध्य भूरिशः ।
मया त्वया च कर्तव्यं राज्ञो वाक्यं न संशयः

या इष्टा नृपतेर्देवि सास्माकं हि गरीयसी ।
इष्टा या भूपतेर्भर्तुस्तस्या या दुष्टमाचरेत्

सा पत्नी नरकं याति यावदिन्द्राश्चतुर्दश ।
सापत्नभावं या कुर्याद्भर्तृस्नेहेष्टया सह

तस्याः स्नेहवियोगार्थं तप्यते ताम्रभ्राष्टके ।
यथा सुखं भवेद्भर्तुस्तथा कार्यं हि भार्यया

अनुकूलं हितं तस्या इष्टाया भर्तुराचरेत् ।
यथा भर्ता तथा तां हि पश्येत वरवर्णिनि

हीनायाश्चापि शुश्रूषां कृत्वा याति त्रिविष्टपम् ।
पश्चात्स्थाने भवेत्सापि मनसा याभवत्प्रिये

सर्वान्भोगानवाप्नोति भर्तुरिष्टं प्रगृह्य हि ।
इर्ष्याभावपरित्यागात्सर्वेश्वरपदं लभेत्

सपत्नी या सपत्न्यास्तुःशुश्रूषां कुरुते सदा ।
भर्तुरिष्टां संनिरीक्ष्य तस्या लोको ऽक्षयो भवेत्

भर्तुरिष्टा पुरा वेश्या ह्यभवत्सा कुलेषु वै ।
शूद्रजातेः सुदुष्टस्य परित्यक्तक्रियस्य तु

आचरद्वेश्यया सार्द्धं सा भार्या पतिरञ्जिनी ।
प्रक्षालनं द्वयोः पादौ द्वयोरुच्छिष्टभोजिनी

उभयोरप्यधः शेते उभयोर्वै हितं रता ।
वेश्यया वार्यमाणापि सदाचारपथे स्थिता

एवं शुश्रीषयन्त्या हि भर्तारं वेश्यया सह ।
जगाम सुमहान्कालो वर्तन्त्या दुःखसागरे

अपरस्मिन्दिने भर्ता माहिषं मूलकान्वितम् ।
अभक्षयत निष्पावं दुर्मेधास्तैलमिश्रितम्

तदपथ्यभुजस्तस्य अवमन्य पतिव्रताम् ।
अभवद्दारुणो रोगो गुदे तस्य भगन्दरः

संदह्यमानो ऽतितरां दिवा रात्रौ स भूरिशः ।
तस्य गेहे स्थितं वित्तं समादाय जगाम सा

वेश्यान्यस्मैददौ प्रीत्या यूने कामपरायणा ।
ततः स दीनवदनो व्रीडया च समन्वितः

उवाच प्ररुदन्भार्यां शूद्रो व्याकुलचेतनः ।
परिपालय मां देवि वेश्यासक्तं सुनिष्ठुरम्

न मयोपकृतं किञ्चित्तव सुंदरि पापिना ।
रमते वेश्यया सार्द्धं बहूनब्दान्सुमध्यमे

यो भार्यां प्रणतां पापोनानुमन्येत गर्वितः ।
सो ऽशुभानि समाप्नोति जन्मानि दश पञ्च च

दिवाकीर्तिगृहे तस्माद्योनिं प्राप्स्यामि गर्हिताम् ।
तवापमानतो देवि मनो न कलुषीकृतम्

इति भर्तृवचः श्रुत्वा भार्या भर्तारमब्रवीत् ।
पुराकृतानि पापानि दुःखानि प्रभवन्ति हि ।
तानि सक्षमते विद्वान् स विज्ञेयो नृणां वरः

तन्मया पापया पापं कृतं वै पूर्वजन्मनि ।
तद्भजन्त्या न मे दुःखं न विषादः कथञ्चन

एवमुक्त्वा समाश्वास्य भर्तारमनुशास्य च ।
अनीतं जनकाद्वित्तं बन्धुभ्यो वरवर्णिनी

क्षीरोदनिलयावासं मन्यते स्म सती पतिम् ।
दिवा दिवा त्रिर्यत्नेन रात्रौ गुह्यविशोधनम्

रजनीकरवृक्षोत्थं गृह्य निर्यासमञ्जसा ।
नखेन पातयेद्भर्तुः क्रिमीन्कुष्ठाच्छनैः शनैः

मयूरपुच्छसंयुक्तं पवनं चाकरोत्तदा ।
न देवि रात्रौ स्वपिति न दिवा च वरानना

भर्तृदुःखेन संतप्ता अपश्यज्ज्वलितं जगत् ।
यद्यस्ति वसुधा देवी पितरो देवतास्तथा

कुर्वन्तु रोगहीनं मे भर्तारं गतकल्मषम् ।
चण्डिकायै प्रदास्यामि रक्तं मांससमुद्भवम्

नृच्छागमहिषोपेतं भर्तुरारोग्यहेतवे ।
सादरं कारयिष्यामि उपवासान्दशैव तु

शरीरं स्थापयिष्ये ऽहं सूक्ष्मकण्टकसंस्तरे ।
नोपभोक्ष्यामि मधुरं नोपभोक्ष्यामि वै घृतम्

बाह्याभ्यङ्गविहीनाहं संस्थास्ये दिनसंचयम् ।
जीवतां रोगहीनो हि भर्ता मे शरदां शतम्

एवं प्रव्याहरन्ती सा वासरे वासरे गते ।
अथ कालेन चाल्पेन त्रिदोषो ऽस्य व्यजायत

त्रिकटुं प्रददौ भर्तुर्यत्नेन महता तदा ।
शीतार्तः कंपमानो ऽसौ पत्न्यङ्गुलिमखण्डयत्

उभयोर्दतयोः श्लेषः सहसा समपद्यत ।
तत्खण्डमङ्गुलेर्वक्त्रे स्थितं नृपतिवल्लभे

अथ विक्रीय वलयं क्रीत्वा काष्ठानि भूरिशः ।
चितां सार्पिर्युतां चक्रे मध्ये धृत्वा पतिं तदा

अवरुह्य च बाहुभ्यां पादेनाकृष्य पावकम् ।
मुखे सुखं समाधाय हृदये हृदयं तथा

जघने जघनं देवि आत्मनः संनिवेश्य वै ।
दाहयामास कल्याणी भर्तुर्देहं रुजान्वितम्

आत्मना सह चार्वङ्गी ज्वलिते जातवेदसि

वुमुच्य देहं सहसा जगाम पतिं समादाय च देवलोकम् ।
विशोधयित्वा बहुपापसंघान्स्वकर्मणा दुष्करसाधनेन