નારદ પુરાણ · અધ્યાય 2.16

ઇતિ શ્રીબૃહન્નારદીયપુરાણોત્તરભાગે મોહિનીચરિતે પિતાપુત્રસંવાદો નામ પઞ્ચદશો ઽધ્યાયઃ
વસિષ્ઠ ઉવાચ
ધર્માઙ્ગવદચઃ શ્રુત્વા હૃષ્ટો રુક્માઙ્ગદો ઽબ્રવીત્ ।
સત્ય તે જનની પુત્ર સંપ્રાપ્તા મન્દરે મયા

વેદાશ્રયસુતા બાલા મદર્થં કૃતનિશ્ચયા ।
કુર્વન્તી દારુણં પુત્ર તપો દેવગિરૌ પુરા

ઇતઃ પઞ્ચદશાદહ્નો હયગામી ગતો હ્યહમ્ ।
મન્દરે પર્વતશ્રેષ્ઠે બહુધાતુસમન્વિતે

તસ્ય મૂર્દ્ધનિ બાલેયં તોષયન્તી મહેશ્વરમ્ ।
સ્થિતા ગાનપરા દૃષ્ટા મયા તત્ર સુદર્શના

તતો ઽહં મૂર્ચ્છયા યુક્તઃ પતિતો ધરણીતલે ।
અનઙ્ગબાણસંવિદ્ધો વ્યાધવિદ્ધો યથા મૃગઃ

તતો ઽહમનયા દેવ્યા ચાલિતશ્ચારુનેત્રયા ।
વૃતશ્ચૈવાપિ ભર્તૃત્વે કિઞ્ચિત્પ્રાર્થનયા સહ

મયા ચાપિ પ્રતિજ્ઞાતં સ્વદક્ષિણકરાન્વિતમ્ ।
સેયં ભાર્યા વિશાલાક્ષી કૃતા ભૂધરમસ્તકે

અવરુહ્ય ધરાપૃષ્ટે સમારુહ્ય તુરઙ્ગમમ્ ।
દિનત્રયેણ ત્વરિતઃ સંપ્રાપ્તસ્તવ સન્નિધૌ

પશ્યમાનો ગિરીન્દેશાન્સરાંસિસરિતસ્તથા ।
ઇયં હિ જનની પુત્ર તવ પ્રીતિવિવર્દ્ધિની

અભિવાદય ચાર્વઙ્ગીં ત્વં નિજામિવ માતરમ્ ।
તત્પિતુર્વચનં શ્રુત્વા હયસંસ્થામરિન્દમઃ

શિરસા ધરણીં ગત્વા ઇદં વચનમબ્રવીત્ ।
પ્રસીદ દેવિ માતસ્ત્વં ભૃત્યો દાસઃ સુતસ્તવ

નમસ્કરોમિ જનનીં બહુભૂપાલસંયુતઃ ।
તં પુત્રમવનીં પ્રાપ્તં મોહિની પ્રેક્ષ્ય ભૂપતે

ભર્તુર્દાક્ષિણ્યયોગાચ્ચ અવતીર્ય તુરઙ્ગમાત્ ।
અવાગૂહત બાહુભ્યામુત્થાપ્ય પતિતં સુતમ્

પરિષ્વક્તસ્તદા માત્રા પુનરેવાભ્યનન્દયત્ ।
તતસ્તાં સુમનોજ્ઞૈસ્તુ ચારુવસ્ત્રૈસ્ચ ભૂષણૈઃ

ભૂષયિત્વા સમારોપ્ય પુનરેવ હયોત્તમમ્ ।
સ્વપૃષ્ઠે ચરણં કૃત્વા તસ્યા રાજીવલોચનઃ

તેનૈવ વિધિના ભૂપ પિતરં ચાન્વરોહયત્ ।
ભૂપાલૈઃ સંવૃતો ગચ્છન્પભ્દ્યાં ધર્માઙ્ગદઃ સુતઃ

પ્રહર્ષપુલકો હ્યાસીજ્જનનીં પ્રેક્ષ્ય મોહિનીમ્ ।
સ્તૂયમાનઃ સ્વયં ચાપિ મેઘગંભીરયા ગિરા

ધન્યઃ સ તનયો લોકે માતરો યસ્ય ભૂરિશઃ ।
નવા નવતરા ભાર્યાઃ પિતુરિષ્ટા મનોહરાઃ

યસ્યૈકા જનની લોકે પિતા તસ્યૈવ દુઃખભાક્ ।
પિતુર્દુઃખેન કિં સૌખ્યં પુત્રસ્ય હૃદિ વર્તતે

એકસ્યા વન્દને માતુઃ પૃથિવીફલમશ્નુતે ।
માતૄણાં વન્દને મહ્યં ગહત્પુણ્યં ભવિષ્યતિ

તસ્માદભ્યધિકં પુણ્યં ભવિષ્યતિ દિને દિને ।
એકમુચ્ચરમાણો ઽસૌ રાજભિઃ પરિવારિતઃ

પ્રવિષ્ટો નગરં રમ્યં વૈદિશં ઋદ્ધિસંયુતમ્ ।
હયસ્થઃ પ્રયયૌ રાજા મોહિન્યા સહ તત્ક્ષણાત્

તતો ગૃહવરં પ્રાપ્ય પૂજ્યમાનો જનૈર્નૃપઃ ।
અવરુહ્ય હયાતસ્મામોહિનીં વાક્યમબ્રવીત્

ધર્માઙ્ગદસ્ય પુત્રસ્ય ગૃહે ગચ્છ મનોહરે ।
એષ તે ગુરુશુશ્રૂષાં કરિષ્યતિ યથા ગુણમ્

ન સખી નૈવ દાસી તે શુશ્રૂષામાચરેદિતિ ।
સા ચૈવમુક્તા પત્યા તુ પ્રસ્થિતા સુતમન્દિરમ્

ધર્માઙ્ગદેન સા દૃષ્ટા ગચ્છન્તી મન્દિરાય વૈ ।
આત્મનો ભર્તૃવાક્યેન પરિત્યજ્ય મહીપતીન્

તિષ્ઠધ્વં પિતુરાદેશાદિમાં શુશ્રૂષયે હ્યહમ્ ।
સ એવમુક્ત્વા ગત્વા તુ બાહુભ્યાં પરિગૃહ્ય વૈ ।
ક્રમે પઞ્ચદશે પ્રાપ્તે પર્યઙ્કે ત્વવરોપયત્

કાઞ્ચને પટ્ટસૂત્રેણ રચિતે કોમલે દૃઢે ।
મૃદ્વાસ્તરણસંયુક્તે મણિરત્નવિભૂષિતે

રત્નદીપૈશ્ચ બહુશઃ ખચિતે સૂર્યસપ્રભે ।
તતઃ પાદોદકં ચક્રે મોહિન્યા ધર્મભૂષણઃ

સન્ધ્યાવલ્યા ગુરુત્વેન હ્યપશ્યત્તાં નૃપાત્મજઃ ।
નૈવમસ્યાભવદ્દુષ્ટં મનસ્તાં મોહિનીં પ્રતિ

સુકુમારો ઽપિ તન્વઙ્ગીં પીનોરુજઘનસ્તનીમ્ ।
મેને વર્ષાયુતસમામાત્માનં ચ ત્રિવત્સરમ્

પ્રક્ષાલ્ય ચરણૌ તસ્યાસ્તજ્જલં શિરસિ ન્યધાત્ ।
ઉવાચાવનતો ભૂત્વા સુકૃતી માતરસ્મ્યહમ્

ઇત્યુક્ત્વા નરનારીભિઃ સ્વયં ચ શ્રમનાશનમ્ ।
ચકાર સર્વભોગૈસ્તાં યુયોજ ચ મુદાન્વિતઃ

ધીરોદમથને જાતે કુણ્ડલે ચામૃતસ્રવં ।
યે લબ્ધે દાનવાઞ્ચિત્વા પાતાલે ધર્મમૂર્ત્તિના

મોહિન્યા કર્ણયોશ્ચક્રે સ્વયમેવ વૃષાઙ્ગદઃ ।
અષ્ટોત્તરસહસ્રૈશ્ચ ધાત્રીફલનિભૈઃ શુભૈઃ

મૌક્તિકૈ રચિતૈઃ શુભ્રૈર્હારો દેવ્યાઃ કૃતો હૃદિ ।
નિષ્કં પલશતં સ્વર્ણં કુલિશાયુતભૂષિતમ્

હાર લઘૂત્તરં ચક્રે માતુર્નૃપસુતસ્તદા ।
વલયા વજ્રખચિતા દ્વિરષ્ટૌ કરયોર્દ્વયોઃ

એકૈકે નિષ્કકોટીભિર્મૂલ્યવિદ્ભિર્નરૈઃ કૃતાઃ ।
કેયૂરનૂપુરૌ તસ્યા અનર્ઘૌ સ નૃપાત્મજઃ

પ્રદદૌ પિતુરિષ્ટાયા ભૂષણાર્થં રવિપ્રભૌ ।
કટિસૂત્રં તુ શર્વાણ્યા યદાસીત્પાવકપ્રભમ્

તદ્ભ્રષ્ટં ભયભીતાયાઃ સંગ્રામે તારકામયે ।
કાલનેમૌ સ્થિતે રાજ્યે પતિતં મૂલપાચને

તદ્ગૃહીતં તુ દૈત્યેન મયેન લોકમાયિના ।
તં હત્વા મલયે દૈત્યં દૈત્યકોટિસમાવૃતમ્

સંવત્સરરણે ઘોરે પિતુર્વચનકારણાત્ ।
અવાપ કટિસૂત્રં તુ દૈત્યરાજપ્રિયાસ્થિતમ્

તદ્દદૌ પિતુરિષ્ટાયાઃ સાનન્દપુલકો નૃપઃ ।
હિરણ્યકશિપોઃ પૂર્વં યા ભાર્યા લોકસુન્દરી

તસ્યાઃ સીમન્તકશ્ચાસીત્સૌદામિનિસમપ્રભઃ ।
સા પ્રવિષ્ટા સમં પત્યા યદા પાવકમઙ્ગલા

સમુદ્રે ક્ષિપ્ય સીમન્તં દુઃખેન મહતાન્વિતા ।
સાગરસ્તત્તુ સંગૃહ્ય રત્નશ્રેષ્ઠયુગં કિલ

દદૌ ધર્માઙ્ગદાયાથ તસ્ય વીર્યેણ તોષિતઃ ।
જનન્યાઃ પ્રદદૌ હૃષ્ટઃ સૂર્યકોટિસમપ્રભમ્

અગ્નિશૌચે શુભે વસ્ત્રે કઞ્ચુકે સુમનોહરે ।
સહસ્રકોટિમૂલ્યે તે મોહિન્યાઃ સંન્યવેદયત્

દેવમાલ્યં સુગન્ધાઢ્યં તથા દેવવિલેપનમ્ ।
સર્વદેવગુરોઃ પૂર્વં સિદ્ધહસ્તાત્સુદુર્લભમ્

ધર્માઙ્ગદેન વીરેણ દ્વીપાનાં વિજયે તથા ।
લબ્ધં તત્ પ્રદદૌ દેવ્યા મોહિન્યાઃ કામવર્દ્ધનમ્

સંભૂષ્ય પરયા ભક્ત્યા પશ્ચાત્ષડ્રસભોજનમ્ ।
આનીતં માતૃહસ્તેન ભોજયામાસ ભૂમિપ

પુરસ્તાદેવ જનનીં વાક્યૈઃ સંબોધ્ય ભૂરિશઃ ।
મયા ત્વયા ચ કર્તવ્યં રાજ્ઞો વાક્યં ન સંશયઃ

યા ઇષ્ટા નૃપતેર્દેવિ સાસ્માકં હિ ગરીયસી ।
ઇષ્ટા યા ભૂપતેર્ભર્તુસ્તસ્યા યા દુષ્ટમાચરેત્

સા પત્ની નરકં યાતિ યાવદિન્દ્રાશ્ચતુર્દશ ।
સાપત્નભાવં યા કુર્યાદ્ભર્તૃસ્નેહેષ્ટયા સહ

તસ્યાઃ સ્નેહવિયોગાર્થં તપ્યતે તામ્રભ્રાષ્ટકે ।
યથા સુખં ભવેદ્ભર્તુસ્તથા કાર્યં હિ ભાર્યયા

અનુકૂલં હિતં તસ્યા ઇષ્ટાયા ભર્તુરાચરેત્ ।
યથા ભર્તા તથા તાં હિ પશ્યેત વરવર્ણિનિ

હીનાયાશ્ચાપિ શુશ્રૂષાં કૃત્વા યાતિ ત્રિવિષ્ટપમ્ ।
પશ્ચાત્સ્થાને ભવેત્સાપિ મનસા યાભવત્પ્રિયે

સર્વાન્ભોગાનવાપ્નોતિ ભર્તુરિષ્ટં પ્રગૃહ્ય હિ ।
ઇર્ષ્યાભાવપરિત્યાગાત્સર્વેશ્વરપદં લભેત્

સપત્ની યા સપત્ન્યાસ્તુઃશુશ્રૂષાં કુરુતે સદા ।
ભર્તુરિષ્ટાં સંનિરીક્ષ્ય તસ્યા લોકો ઽક્ષયો ભવેત્

ભર્તુરિષ્ટા પુરા વેશ્યા હ્યભવત્સા કુલેષુ વૈ ।
શૂદ્રજાતેઃ સુદુષ્ટસ્ય પરિત્યક્તક્રિયસ્ય તુ

આચરદ્વેશ્યયા સાર્દ્ધં સા ભાર્યા પતિરઞ્જિની ।
પ્રક્ષાલનં દ્વયોઃ પાદૌ દ્વયોરુચ્છિષ્ટભોજિની

ઉભયોરપ્યધઃ શેતે ઉભયોર્વૈ હિતં રતા ।
વેશ્યયા વાર્યમાણાપિ સદાચારપથે સ્થિતા

એવં શુશ્રીષયન્ત્યા હિ ભર્તારં વેશ્યયા સહ ।
જગામ સુમહાન્કાલો વર્તન્ત્યા દુઃખસાગરે

અપરસ્મિન્દિને ભર્તા માહિષં મૂલકાન્વિતમ્ ।
અભક્ષયત નિષ્પાવં દુર્મેધાસ્તૈલમિશ્રિતમ્

તદપથ્યભુજસ્તસ્ય અવમન્ય પતિવ્રતામ્ ।
અભવદ્દારુણો રોગો ગુદે તસ્ય ભગન્દરઃ

સંદહ્યમાનો ઽતિતરાં દિવા રાત્રૌ સ ભૂરિશઃ ।
તસ્ય ગેહે સ્થિતં વિત્તં સમાદાય જગામ સા

વેશ્યાન્યસ્મૈદદૌ પ્રીત્યા યૂને કામપરાયણા ।
તતઃ સ દીનવદનો વ્રીડયા ચ સમન્વિતઃ

ઉવાચ પ્રરુદન્ભાર્યાં શૂદ્રો વ્યાકુલચેતનઃ ।
પરિપાલય માં દેવિ વેશ્યાસક્તં સુનિષ્ઠુરમ્

ન મયોપકૃતં કિઞ્ચિત્તવ સુંદરિ પાપિના ।
રમતે વેશ્યયા સાર્દ્ધં બહૂનબ્દાન્સુમધ્યમે

યો ભાર્યાં પ્રણતાં પાપોનાનુમન્યેત ગર્વિતઃ ।
સો ઽશુભાનિ સમાપ્નોતિ જન્માનિ દશ પઞ્ચ ચ

દિવાકીર્તિગૃહે તસ્માદ્યોનિં પ્રાપ્સ્યામિ ગર્હિતામ્ ।
તવાપમાનતો દેવિ મનો ન કલુષીકૃતમ્

ઇતિ ભર્તૃવચઃ શ્રુત્વા ભાર્યા ભર્તારમબ્રવીત્ ।
પુરાકૃતાનિ પાપાનિ દુઃખાનિ પ્રભવન્તિ હિ ।
તાનિ સક્ષમતે વિદ્વાન્ સ વિજ્ઞેયો નૃણાં વરઃ

તન્મયા પાપયા પાપં કૃતં વૈ પૂર્વજન્મનિ ।
તદ્ભજન્ત્યા ન મે દુઃખં ન વિષાદઃ કથઞ્ચન

એવમુક્ત્વા સમાશ્વાસ્ય ભર્તારમનુશાસ્ય ચ ।
અનીતં જનકાદ્વિત્તં બન્ધુભ્યો વરવર્ણિની

ક્ષીરોદનિલયાવાસં મન્યતે સ્મ સતી પતિમ્ ।
દિવા દિવા ત્રિર્યત્નેન રાત્રૌ ગુહ્યવિશોધનમ્

રજનીકરવૃક્ષોત્થં ગૃહ્ય નિર્યાસમઞ્જસા ।
નખેન પાતયેદ્ભર્તુઃ ક્રિમીન્કુષ્ઠાચ્છનૈઃ શનૈઃ

મયૂરપુચ્છસંયુક્તં પવનં ચાકરોત્તદા ।
ન દેવિ રાત્રૌ સ્વપિતિ ન દિવા ચ વરાનના

ભર્તૃદુઃખેન સંતપ્તા અપશ્યજ્જ્વલિતં જગત્ ।
યદ્યસ્તિ વસુધા દેવી પિતરો દેવતાસ્તથા

કુર્વન્તુ રોગહીનં મે ભર્તારં ગતકલ્મષમ્ ।
ચણ્ડિકાયૈ પ્રદાસ્યામિ રક્તં માંસસમુદ્ભવમ્

નૃચ્છાગમહિષોપેતં ભર્તુરારોગ્યહેતવે ।
સાદરં કારયિષ્યામિ ઉપવાસાન્દશૈવ તુ

શરીરં સ્થાપયિષ્યે ઽહં સૂક્ષ્મકણ્ટકસંસ્તરે ।
નોપભોક્ષ્યામિ મધુરં નોપભોક્ષ્યામિ વૈ ઘૃતમ્

બાહ્યાભ્યઙ્ગવિહીનાહં સંસ્થાસ્યે દિનસંચયમ્ ।
જીવતાં રોગહીનો હિ ભર્તા મે શરદાં શતમ્

એવં પ્રવ્યાહરન્તી સા વાસરે વાસરે ગતે ।
અથ કાલેન ચાલ્પેન ત્રિદોષો ઽસ્ય વ્યજાયત

ત્રિકટું પ્રદદૌ ભર્તુર્યત્નેન મહતા તદા ।
શીતાર્તઃ કંપમાનો ઽસૌ પત્ન્યઙ્ગુલિમખણ્ડયત્

ઉભયોર્દતયોઃ શ્લેષઃ સહસા સમપદ્યત ।
તત્ખણ્ડમઙ્ગુલેર્વક્ત્રે સ્થિતં નૃપતિવલ્લભે

અથ વિક્રીય વલયં ક્રીત્વા કાષ્ઠાનિ ભૂરિશઃ ।
ચિતાં સાર્પિર્યુતાં ચક્રે મધ્યે ધૃત્વા પતિં તદા

અવરુહ્ય ચ બાહુભ્યાં પાદેનાકૃષ્ય પાવકમ્ ।
મુખે સુખં સમાધાય હૃદયે હૃદયં તથા

જઘને જઘનં દેવિ આત્મનઃ સંનિવેશ્ય વૈ ।
દાહયામાસ કલ્યાણી ભર્તુર્દેહં રુજાન્વિતમ્

આત્મના સહ ચાર્વઙ્ગી જ્વલિતે જાતવેદસિ

વુમુચ્ય દેહં સહસા જગામ પતિં સમાદાય ચ દેવલોકમ્ ।
વિશોધયિત્વા બહુપાપસંઘાન્સ્વકર્મણા દુષ્કરસાધનેન