नारद पुराण · अध्याय 1.109

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे गारुडानुक्रमणीवर्णनं नामाष्टोत्तरशततमो ऽध्यायः
ब्रह्मोवाच
शृणु वत्स प्रवक्ष्यामि ब्रह्माण्डाख्यं पुरातनम् ।
यच्च द्वादशसाहस्रमादिकल्पकथायुतम्

प्रक्रियाख्यो ऽनुषङ्गाख्य उपोद्घातस्तृतीयकः ।
चतुर्थ उपसंहारः पादाश्चत्वार एव हि

पूर्वपादद्वयं पूर्वो भागो ऽत्र समुदाहृतः ।
तृतीयो मध्यमो भागश्चतुर्थस्तूत्तरो मतः

आदौ कृत्यसमुद्देशो नैमिषाख्यानकं ततः ।
हिरण्यगर्भोत्पत्तिश्च लोककल्पनमेव च

एष वै प्रथमः पादो द्वितीयं शृणु मानद ।
कल्पमन्वन्तराख्यानं लोकज्ञानं ततः परम्

मानसीसृष्टिकथनं रुद्रप्रसववर्णनम् ।
महादेवविभूतिश्च ऋषिसर्गस्ततः परम्

अग्नीनां विजयश्चाथ कालसद्भाववर्णनम् ।
प्रियव्रतान्वयोद्देशः पृथिव्यायामविस्तरः

वर्णनं भारतस्यास्य ततो ऽन्येषां निरूपणम् ।
जम्ब्वादिसप्तद्वीपाख्या ततो ऽधोलोकवर्णनम्

उर्द्ध्वलोकानुकथनं ग्रहचारस्ततः परम् ।
आदित्यव्यूहकथनं देवग्रहानुकीर्तनम्

नीलकण्ठाह्वयाख्यानं महादेवस्य वैभवम् ।
अमावास्यानुकथनं युगतत्त्वनिरूपणम्

यज्ञप्रवर्तनं चाथ युगयोरन्त्ययोः कृतिः ।
युगप्रजालक्षणं च ऋषिप्रवरवर्णनम्

वेदानां व्यसनाख्यानं स्वायम्भुवनिरूपणम् ।
शेषमन्वन्तराख्यानं पृथिवीदोहनं ततः

चाक्षुषे ऽद्यतने सर्गे द्वितीयो ऽङ्घ्रिः पुरोदले ।
अथोपोद्घातपादे तु सप्तर्षिपरिकीर्तनम्

प्रजापत्यन्वयस्तस्माद्देवादीनां समुद्भवः ।
ततो जयाभिलाषश्च मरुदुत्पत्तिकीर्तनम्

काश्यपेयानुकथनं ऋषिवंशनिरूपणम् ।
पितृकल्पानुकथनं श्राद्धकल्पस्ततः परम्

वैवस्वतसमुत्पत्तिः सृष्टिस्तस्य ततः परम् ।
मनुपुत्रान्वयश्चान्तो गान्धर्वस्य निरूपणम्

इक्ष्वाकुवंशकथनं वंशो ऽत्रेः सुमहात्मनः ।
अमावसोरन्वयश्च रजेश्चरितमद्भुतम्

ययातिचरितं चाथ यदुवंशनिरूपणम् ।
कार्तवीर्यस्य चरितं जामदग्न्यं ततः परम्

वृष्णिवंशानुकथनं सगरस्याथ संभवः ।
भार्गवस्यानुचरितं पितृकार्यवधाश्रयम्

सगरस्याथ चरितं भार्गवस्य कथा पुनः ।
देवासुराहवकथा कृष्णाविर्भाववर्णनम्

इन्द्रस्य तु स्तवः पुण्यः शुक्रेण परिकीर्तितः ।
विष्णुमाहात्म्यकथनं बलिवंशनिरूपणम्

भविष्यराजचरितं संप्राप्ते ऽथ कलौ युगे ।
समुपोद्धातपादो ऽयं तृतीयो मध्यमे दले

चतुर्थमुपसंहारं वक्ष्ये खण्डे तथोत्तरे ।
वैवस्वतान्तराख्यानं विस्तरेण यथातथाम्

पूर्वमेव समुद्दिष्टं संक्षेपादिह कथ्यते ।
भविष्याणां मनूनां च चरितं हि ततः परम्

कल्पप्रलयनिर्देशः कालमानं ततः परम् ।
लोकाश्चतुर्द्दश ततः कथिताः प्राप्तलक्षणैः

वर्णनं नरकाणां च विकर्माचरणैस्ततः ।
मनोमयपुराख्यानं लयः प्राकृतिकस्ततः

शैवस्याथ पुरस्यापि वर्णनं च ततः परम् ।
त्रिविधा गुणसंबन्धाज्जन्तूनां कीर्तिता गतिः

अनिर्देश्याप्रतर्क्यस्य ब्रह्मणः परमात्मनः ।
अन्वयव्यतिरेकाभ्यां वर्णनं हि ततः परम्

इत्येष उपसंहारपादो वृत्तः सहोत्तरः ।
चतुष्पादं पुराणं ते ब्रह्माण्डं समुदाहृतकम्

अष्टादशमनौपम्यं सारात्सारतरं द्विज ।
ब्रह्माण्डं यच्चतुर्लक्षं पुराणं येन वठ्यते

तदेतदस्य गदितमत्राष्टादशधा पृथक् ।
पासशर्येण मुनिना सर्वेषामपि मानद

वस्तुतस्तूपदेष्ट्राथ मुनीनां भावितात्मनाम् ।
मत्तः श्रुत्वा पुराणानि लोकेभ्यः प्रचकाशिरे

मुनयो धर्मशीलास्ते दीनानुग्रहकारिणः ।
मयाचेदं पुराणं तु वसिष्टाय पुरोदितम्

तेन शक्तिसुतायोक्तं जातूकर्ण्याय तेन च ।
व्यासो लब्ध्वा ततश्चैतत्प्रभञ्जनमुखोद्गतम्

प्रमाणीकृत्य लोके ऽस्मिन्प्रावर्तयदनुत्तमम् ।
य इदं कीर्तयेद्वत्स शृणोति च समाहितः

स विधूयेह पापानि याति लोकमनामयम् ।
लिखित्वैतत्पुराणं तु स्वर्णसिंहासनस्थितम्

वस्त्रेणाच्छादितं यस्तु ब्राह्मणाय प्रयच्छति ।
स यादि ब्रह्मणो लोकं नात्र कार्या विचारणा

मरीचे ऽष्टादशैतानि मया प्रोक्तानि यानि ते ।
पुराणानि तु संक्षेपाच्छ्रोतव्यानि च विस्तरात्

अष्टादश पुराणानि यः शृणोति नरोत्तमः ।
कथयेद्वा विधानेन नेह भूयः स जायते

सूत्रमेतत्पुराणानां यन्मयोक्तं तवाधुना ।
तन्नित्यं शीलनीयं हि पुराणफलमिच्छता

न दांभिकाय पापाय देवगुर्वनुसूयवे ।
देयं कदापि साधूनां द्वेषिणे न शठाय च

शान्ताय शमचित्ताय शुश्रूषाभिरताय च ।
निर्मत्सराय शुचये देयं सद्वैष्णवाय च