નારદ પુરાણ · અધ્યાય 1.109

ઇતિ શ્રીબૃહન્નારદીયપુરાણે પૂર્વભાગે બૃહદુપાખ્યાને ચતુર્થપાદે ગારુડાનુક્રમણીવર્ણનં નામાષ્ટોત્તરશતતમો ઽધ્યાયઃ
બ્રહ્મોવાચ
શૃણુ વત્સ પ્રવક્ષ્યામિ બ્રહ્માણ્ડાખ્યં પુરાતનમ્ ।
યચ્ચ દ્વાદશસાહસ્રમાદિકલ્પકથાયુતમ્

પ્રક્રિયાખ્યો ઽનુષઙ્ગાખ્ય ઉપોદ્ઘાતસ્તૃતીયકઃ ।
ચતુર્થ ઉપસંહારઃ પાદાશ્ચત્વાર એવ હિ

પૂર્વપાદદ્વયં પૂર્વો ભાગો ઽત્ર સમુદાહૃતઃ ।
તૃતીયો મધ્યમો ભાગશ્ચતુર્થસ્તૂત્તરો મતઃ

આદૌ કૃત્યસમુદ્દેશો નૈમિષાખ્યાનકં તતઃ ।
હિરણ્યગર્ભોત્પત્તિશ્ચ લોકકલ્પનમેવ ચ

એષ વૈ પ્રથમઃ પાદો દ્વિતીયં શૃણુ માનદ ।
કલ્પમન્વન્તરાખ્યાનં લોકજ્ઞાનં તતઃ પરમ્

માનસીસૃષ્ટિકથનં રુદ્રપ્રસવવર્ણનમ્ ।
મહાદેવવિભૂતિશ્ચ ઋષિસર્ગસ્તતઃ પરમ્

અગ્નીનાં વિજયશ્ચાથ કાલસદ્ભાવવર્ણનમ્ ।
પ્રિયવ્રતાન્વયોદ્દેશઃ પૃથિવ્યાયામવિસ્તરઃ

વર્ણનં ભારતસ્યાસ્ય તતો ઽન્યેષાં નિરૂપણમ્ ।
જમ્બ્વાદિસપ્તદ્વીપાખ્યા તતો ઽધોલોકવર્ણનમ્

ઉર્દ્ધ્વલોકાનુકથનં ગ્રહચારસ્તતઃ પરમ્ ।
આદિત્યવ્યૂહકથનં દેવગ્રહાનુકીર્તનમ્

નીલકણ્ઠાહ્વયાખ્યાનં મહાદેવસ્ય વૈભવમ્ ।
અમાવાસ્યાનુકથનં યુગતત્ત્વનિરૂપણમ્

યજ્ઞપ્રવર્તનં ચાથ યુગયોરન્ત્યયોઃ કૃતિઃ ।
યુગપ્રજાલક્ષણં ચ ઋષિપ્રવરવર્ણનમ્

વેદાનાં વ્યસનાખ્યાનં સ્વાયમ્ભુવનિરૂપણમ્ ।
શેષમન્વન્તરાખ્યાનં પૃથિવીદોહનં તતઃ

ચાક્ષુષે ઽદ્યતને સર્ગે દ્વિતીયો ઽઙ્ઘ્રિઃ પુરોદલે ।
અથોપોદ્ઘાતપાદે તુ સપ્તર્ષિપરિકીર્તનમ્

પ્રજાપત્યન્વયસ્તસ્માદ્દેવાદીનાં સમુદ્ભવઃ ।
તતો જયાભિલાષશ્ચ મરુદુત્પત્તિકીર્તનમ્

કાશ્યપેયાનુકથનં ઋષિવંશનિરૂપણમ્ ।
પિતૃકલ્પાનુકથનં શ્રાદ્ધકલ્પસ્તતઃ પરમ્

વૈવસ્વતસમુત્પત્તિઃ સૃષ્ટિસ્તસ્ય તતઃ પરમ્ ।
મનુપુત્રાન્વયશ્ચાન્તો ગાન્ધર્વસ્ય નિરૂપણમ્

ઇક્ષ્વાકુવંશકથનં વંશો ઽત્રેઃ સુમહાત્મનઃ ।
અમાવસોરન્વયશ્ચ રજેશ્ચરિતમદ્ભુતમ્

યયાતિચરિતં ચાથ યદુવંશનિરૂપણમ્ ।
કાર્તવીર્યસ્ય ચરિતં જામદગ્ન્યં તતઃ પરમ્

વૃષ્ણિવંશાનુકથનં સગરસ્યાથ સંભવઃ ।
ભાર્ગવસ્યાનુચરિતં પિતૃકાર્યવધાશ્રયમ્

સગરસ્યાથ ચરિતં ભાર્ગવસ્ય કથા પુનઃ ।
દેવાસુરાહવકથા કૃષ્ણાવિર્ભાવવર્ણનમ્

ઇન્દ્રસ્ય તુ સ્તવઃ પુણ્યઃ શુક્રેણ પરિકીર્તિતઃ ।
વિષ્ણુમાહાત્મ્યકથનં બલિવંશનિરૂપણમ્

ભવિષ્યરાજચરિતં સંપ્રાપ્તે ઽથ કલૌ યુગે ।
સમુપોદ્ધાતપાદો ઽયં તૃતીયો મધ્યમે દલે

ચતુર્થમુપસંહારં વક્ષ્યે ખણ્ડે તથોત્તરે ।
વૈવસ્વતાન્તરાખ્યાનં વિસ્તરેણ યથાતથામ્

પૂર્વમેવ સમુદ્દિષ્ટં સંક્ષેપાદિહ કથ્યતે ।
ભવિષ્યાણાં મનૂનાં ચ ચરિતં હિ તતઃ પરમ્

કલ્પપ્રલયનિર્દેશઃ કાલમાનં તતઃ પરમ્ ।
લોકાશ્ચતુર્દ્દશ તતઃ કથિતાઃ પ્રાપ્તલક્ષણૈઃ

વર્ણનં નરકાણાં ચ વિકર્માચરણૈસ્તતઃ ।
મનોમયપુરાખ્યાનં લયઃ પ્રાકૃતિકસ્તતઃ

શૈવસ્યાથ પુરસ્યાપિ વર્ણનં ચ તતઃ પરમ્ ।
ત્રિવિધા ગુણસંબન્ધાજ્જન્તૂનાં કીર્તિતા ગતિઃ

અનિર્દેશ્યાપ્રતર્ક્યસ્ય બ્રહ્મણઃ પરમાત્મનઃ ।
અન્વયવ્યતિરેકાભ્યાં વર્ણનં હિ તતઃ પરમ્

ઇત્યેષ ઉપસંહારપાદો વૃત્તઃ સહોત્તરઃ ।
ચતુષ્પાદં પુરાણં તે બ્રહ્માણ્ડં સમુદાહૃતકમ્

અષ્ટાદશમનૌપમ્યં સારાત્સારતરં દ્વિજ ।
બ્રહ્માણ્ડં યચ્ચતુર્લક્ષં પુરાણં યેન વઠ્યતે

તદેતદસ્ય ગદિતમત્રાષ્ટાદશધા પૃથક્ ।
પાસશર્યેણ મુનિના સર્વેષામપિ માનદ

વસ્તુતસ્તૂપદેષ્ટ્રાથ મુનીનાં ભાવિતાત્મનામ્ ।
મત્તઃ શ્રુત્વા પુરાણાનિ લોકેભ્યઃ પ્રચકાશિરે

મુનયો ધર્મશીલાસ્તે દીનાનુગ્રહકારિણઃ ।
મયાચેદં પુરાણં તુ વસિષ્ટાય પુરોદિતમ્

તેન શક્તિસુતાયોક્તં જાતૂકર્ણ્યાય તેન ચ ।
વ્યાસો લબ્ધ્વા તતશ્ચૈતત્પ્રભઞ્જનમુખોદ્ગતમ્

પ્રમાણીકૃત્ય લોકે ઽસ્મિન્પ્રાવર્તયદનુત્તમમ્ ।
ય ઇદં કીર્તયેદ્વત્સ શૃણોતિ ચ સમાહિતઃ

સ વિધૂયેહ પાપાનિ યાતિ લોકમનામયમ્ ।
લિખિત્વૈતત્પુરાણં તુ સ્વર્ણસિંહાસનસ્થિતમ્

વસ્ત્રેણાચ્છાદિતં યસ્તુ બ્રાહ્મણાય પ્રયચ્છતિ ।
સ યાદિ બ્રહ્મણો લોકં નાત્ર કાર્યા વિચારણા

મરીચે ઽષ્ટાદશૈતાનિ મયા પ્રોક્તાનિ યાનિ તે ।
પુરાણાનિ તુ સંક્ષેપાચ્છ્રોતવ્યાનિ ચ વિસ્તરાત્

અષ્ટાદશ પુરાણાનિ યઃ શૃણોતિ નરોત્તમઃ ।
કથયેદ્વા વિધાનેન નેહ ભૂયઃ સ જાયતે

સૂત્રમેતત્પુરાણાનાં યન્મયોક્તં તવાધુના ।
તન્નિત્યં શીલનીયં હિ પુરાણફલમિચ્છતા

ન દાંભિકાય પાપાય દેવગુર્વનુસૂયવે ।
દેયં કદાપિ સાધૂનાં દ્વેષિણે ન શઠાય ચ

શાન્તાય શમચિત્તાય શુશ્રૂષાભિરતાય ચ ।
નિર્મત્સરાય શુચયે દેયં સદ્વૈષ્ણવાય ચ