मूलमध्यमककारिका · अध्याय 25

यदि शून्यम् इदं सर्वम् उदयो नास्ति न व्ययः ।
प्रहाणाद् वा निरोधाद् वा कस्य निर्वाणम् इष्यते

यद्य् अशून्यम् इदं सर्वम् उदयो नास्ति न व्ययः ।
प्रहाणाद् वा निरोधाद् वा कस्य निर्वाणम् इष्यते

अप्रहीणम् असंप्राप्तम् अनुच्छिन्नम् अशाश्वतम् ।
अनिरुद्धम् अनुत्पन्नम् एतन् निर्वाणम् उच्यते

भावस् तावन् न निर्वाणं जरामरणलक्षणम् ।
प्रसज्येतास्ति भावो हि न जरामरणं विना

भावश् च यदि निर्वाणं निर्वाणं संस्कृतं भवेत् ।
नासंस्कृतो हि विद्यते भावः क्व चन कश् चन

भावश् च यदि निर्वाणम् अनुपादाय तत् कथम् ।
निर्वाणं नानुपादाय कश्चिद् भावो हि विद्यते

भावो यदि न निर्वाणम् अभावः किं भविष्यति ।
निर्वाणं यत्र भावो न नाभावस् तत्र विद्यते

यद्य् अभावश् च निर्वाणम् अनुपादाय तत् कथम् ।
निर्वाणं न ह्य् अभावो ऽस्ति यो ऽनुपादाय विद्यते

य आजवंजवीभाव उपादाय प्रतीत्य वा ।
सो ऽप्रतीत्यानुपादाय निर्वाणम् उपदिश्यते

प्रहाणं चाब्रवीच् छास्ता भवस्य विभवस्य च ।
तस्मान् न भावो नाभावो निर्वाणम् इति युज्यते

भवेद् अभावो भावश् च निर्वाणम् उभयं यदि ।
भवेद् अभावो भावश् च मोक्षस् तच् च न युज्यते

भवेद् अभावो भावश् च निर्वाणम् उभयं यदि ।
नानुपादाय निर्वाणम् उपादायोभयं हि तत्

भवेद् अभावो भावश् च निर्वाणम् उभयं कथम् ।
असंस्कृतं हि निर्वाणं भावाभावौ च संस्कृतौ

भवेद् अभावो भावश् च निर्वाण उभयं कथम् ।
तयोर् अभावो ह्य् एकत्र प्रकाशतमसोर् इव

नैवाभावो नैव भावो निर्वाणम् इति या ऽञ्जना ।
अभावे चैव भावे च सा सिद्धे सति सिध्यति

नैवाभावो नैव भावो निर्वाणं यदि विद्यते ।
नैवाभावो नैव भाव इति केन तद् अज्यते

परं निरोधाद् भगवान् भवतीत्य् एव नाज्यते ।
न भवत्य् उभयं चेति नोभयं चेति नाज्यते

तिष्ठमानो ऽपि भगवान् भवतीत्य् एव नाज्यते ।
न भवत्य् उभयं चेति नोभयं चेति नाज्यते

न संसारस्य निर्वाणात् किंचिद् अस्ति विशेषणम् ।
न निर्वाणस्य संसारात् किंचिद् अस्ति विशेषणम्

निर्वाणस्य च या कोटिः कोटिः संसरणस्य च ।
न तयोर् अन्तरं किंचित् सुसूक्ष्मम् अपि विद्यते

परं निरोधाद् अन्ताद्याः शाश्वताद्याश् च दृष्टयः ।
निर्वाणम् अपरान्तं च पूर्वान्तं च समाश्रिताः

शून्येषु सर्वधर्मेषु किम् अनन्तं किम् अन्तवत् ।
किम् अनन्तम् अन्तवच् च नानन्तं नान्तवच् च किम्

किं तद् एव किम् अन्यत् किं शाश्वतं किम् अशाश्वतम् ।
अशाश्वतं शाश्वतं च किं वा नोभयम् अप्य् अथ

सर्वोपलम्भोपशमः प्रपञ्चोपशमः शिवः ।
न क्व चित् कस्यचित् कश्चिद् धर्मो बुद्धेन देशितः