मोक्षोपाय · अध्याय 5.84

भूयो मुनिवरो धीरो धिया धवलयेद्धया ।
स्वम् इन्द्रियगणं गुप्तं बोधयाम् आस साध्व् इदम् ॥

तवेन्द्रियगण स्वार्थं शृणु वक्ष्याम्य् अतिस्फुटम् ।
श्रुत्वा तद्भावताम् एत्य परां निर्दुःखतां व्रज ॥

भवताम् आत्मसत्तैका दुःखायैवानपायिनी ।
असत्याम् आत्मनस् सत्तां तद् भवन्तस् त्यजन्त्व् इति ॥

मदीयेनोपदेशेन सत्तैषा भवतां क्षयम् ।
गतैवेति स्फुटं मत्तो यूयं ह्य् अज्ञानसम्भवाः ॥

स्वसत्तास्फुटतैवातिदुःखाय तव चित्तक ।
तप्तक्वाथे जतूल्लासो दाहायैव स्वपार्श्वयोः ॥

पश्य त्वयि सति भ्रातर् जडकल्लोलसङ्कुलाः ।
विशन्ति कालजलधिं संसारसरितां गणाः ॥

पतन्त्य् अहमहमिकाविहितान्योऽन्यवेल्लनाः ।
कुतो ऽपि दुःखावलयो धारा आसारगा इव ॥

परिस्फुरत्य् अपर्यन्ता हृदयोन्मूलनोद्यता ।
आक्रन्दकारिणी क्रूरा भावाभावविषूचिका ॥

कासश्वासरणद्भृङ्गे कलेवरजरद्द्रुमे ।
विकसत्य् अमलोद्द्योता जरामरणमञ्जरी ॥

कल्लोलव्यालवलिते शरीरश्वभ्रकोटरे ।
खनतीहानखी खातं चिन्ताचपलगर्गटी ॥

लोभलट्वा लटत्पक्षा तीक्ष्णया द्वन्द्वतुण्डया ।
कायजीर्णद्रुमाद् अस्माद् गुणपद्मानि कृन्तति ॥

हृदयावकरं कीर्णम् इतश् चेतश् च कर्कशः ।
अपवित्रोद्धुराकारः कुरुते कामकुक्कुटः ॥

महत्यां मोहयामिन्याम् उल्बणो ऽज्ञानकौशिकः ।
श्मशान इव वेतालः परिवल्गति हृद्द्रुमे ॥

एताश् चान्याश् च बह्व्यो ऽपि त्वयीन्द्रियगणे सति ।
पिशाचा इव शर्वर्यां प्रवल्गन्त्य् अशुभश्रियः ॥

त्वयि त्व् असति हे साधो सर्वा एव शुभश्रियः ।
प्रभात इव पद्मिन्यस् सालोकं विकसन्त्य् अलम् ॥

प्रशान्तमोहमिहिकं राजते हृदयाम्बरम् ।
निर्मलालोकवलितं नीरजस्कं ततान्तरम् ॥

अशङ्कितं नभःकोशपतितोपलपूरवत् ।
नापतन्ति विकल्पौघाश् चिरं वैकल्यकारिणः ॥

सर्वस्याह्लादनी शीता मैत्री परमपावनी ।
अभ्युदेति हृदो हृद्या सुतरोर् इव मञ्जरी ॥

अन्तश्छिद्रवती जाड्ययुक्ता गुप्तगुणा स्वयम् ।
चिन्ता शोषम् उपायाति हिमदग्धेव पद्मिनी ॥

आलोकस् स्फुटताम् अन्तर् आयात्य् अज्ञानसङ्क्षये ।
प्रशाम्यत्य् अम्बुदे व्योम्नि शरदीवार्कमण्डलम् ॥

प्रसन्नस्फारगम्भीरम् अक्षुब्धम् अपराहतम् ।
हृदयं समताम् एति शान्तवात इवार्णवः ॥

अमृतापूरपूर्णेन नित्यानन्दमयेन च ।
स्थीयते पुरुषेणान्तश्शीतेन शशिना यथा ॥

संविदंशैकविश्रान्तं समग्रं सचराचरम् ।
भाव्यते भरिताकारं वपुर् आनन्दमन्थरम् ॥

न भवत्य् अस्तसङ्गानाम् आशापाशविधायिनाम् ।
दग्धानाम् इव पर्णानां जन्मनां पुनरागतिः ॥

पुंसा क्षपितसंसारजराजन्ममहाध्वना ।
अपुनर्भ्रमणायात्मद्रुमे विश्रम्यते चिरम् ॥

एवम्प्रायास् तथान्याश् च भवन्ति गुणसम्पदः ।
असति त्वयि सर्वाशिन् सर्वाशाक्षणदाक्षये ॥

पक्षयोर् एतयोश् चित्त सत्तासत्तास्वरूपयोः ।
येनैव पश्यसि श्रेयस् तम् एवाङ्गीकुरु क्षणात् ॥

स्वात्माभावस् तव सुखं मन्ये मानवतां वर ।
तम् एव भावयाभावं सुखत्यागो हि मूढता ॥

यदि त्व् अस्ति भवत् सत्यम् अन्तर्भावितचेतनम् ।
जीवतस् तत् तवात्यन्तम् अभावं क इवेच्छति ॥

किं तु नास्त्य् असि सत्येन वदामि तव सुन्दर ।
तेन मिथ्यैव जीवामीत्य् आस्थया मा भवासुखि ॥

प्रक्रमे वासि नास्त्य् एव या वा भ्रान्त्या त्वदस्तिता ।
सापीदानीं विचारेण भृशं सङ्क्षयम् आगता ॥

एतावद् एव ते रूपं साधो यद् अविचारणम् ।
विचारे विहिते सम्यक् त्वम् अरूपम् असत् स्थितम् ॥

अविचारात् प्रजातं त्वम् अनालोकात् तमो यथा ।
विचारेणोपशान्तं त्वम् आलोकेन तमो यथा ॥

एतावन्तं सखे कालं बभूवाल्पविवेकिता ।
तावतैवातिपीनत्वम् अभूद् दुःखैककारणम् ॥

मोहसङ्कल्पमात्रेण बालवेतालवद् भवत् ।
बभूवात्यन्तसङ्कल्पे क्षीणे त्वयि भवत् स्थितम् ॥

इदानीम् उदितं नित्यं त्वं प्राग्रूपे क्षयं गते ।
विवेकस्य प्रसादेन विवेकाय नमो नमः ॥

बभूविथाप्रबुद्धं त्वं चित्तकात्यन्तबोधतः ।
चित्ततायां विनष्टायां स्थितस् त्वं परमेश्वरः ॥

प्राक्स्वरूपविलासस् ते श्रेयसि स्थितिम् आगतः ।
समस्तवासनोन्मुक्तस् सम्प्रत्य् असि महेश्वरः ॥

यस्याविवेकाद् उत्पत्तिस् स विवेकाद् विनश्यति ।
प्रकाशेन प्रयात्य् अन्तम् अनालोकोद्भवं तमः ॥

अनिच्छतो ऽपि ते साधो विचारे स्थितिम् आगते ।
अर्थतो ऽयम् उपायातो विनाशस् सुखसिद्धये ॥

तस्मान् नास्त्य् असि निर्णीतम् इति सिद्धान्तयुक्तिभिः ।
मित्रेन्द्रियेश्वर स्वस्ति भवतस् त्व् अस्तम् आगतम् ॥

नित्यं पूर्वम् अभूताय नास्तिरूपाय सम्प्रति ।
भविष्यते च नोदर्कस् स्वमनस् स्वस्ति ते ऽस्त्व् इति ॥

परिनिर्वामि शान्तो ऽस्मि दिष्ट्यास्मि विगतज्वरः ।
स्वात्मन्य् एवावतिष्ठे ऽहं तुर्यरूपे पदे स्थितः ॥

अतो नास्त्य् एव नास्त्य् एव संसारी चित्तसंस्थितिः ।
आत्मा त्व् अस्त्य् एव चास्त्य् एव यस्माद् अन्यन् न विद्यते ॥

अयम् आत्मेति कलना मन्ये नो निर्मलान्तरा ।
प्रतियोगिव्यवच्छेदकलनैकस्य वा कुतः ॥

अहं तेनायम् आत्मेति कलनाम् अनुदाहरन् ।
मौनी स्वात्मनि निर्वामि तरङ्ग इव वारिणि ॥

संशान्तवासनम् अनाश्रितचेतनांशम् अप्राणसञ्चरणम् अस्तविनाशदोषम् ।
संवेद्यवर्जितम् उपेत्य सुसंविदंशं शाम्यामि मौनम् अयम् एव निरीहम् अन्तः ॥