मोक्षोपाय · अध्याय 3.43

अस्मिन् रणवरे राजन् मृतव्यं भवताधुना ।
प्राप्तव्यं प्राक्तनं राज्यम् एतत् प्रत्यक्षम् एव मे ॥

कुमार्या मन्त्रिणा चैव त्वया च प्राक्तनं पुरम् ।
आगन्तव्यं शवीभूतं प्राप्तव्यं तच्छरीरकम् ॥

आवां यावो यथायातं वातरूपेण च त्वया ।
आगन्तव्यश् च तद्देशः कुमार्या मन्त्रिणापि च ॥

अन्यैव गतिर् अश्वस्य गतिर् अन्या खरोष्ट्रयोः ।
मदक्लिन्नकपोलस्य गतिर् अन्यैव दन्तिनः ॥

प्रस्तुतेति कथा यावन् मिथो मधुरभाषिणोः ।
तावद् प्रविश्य सम्भ्रान्त उवाचोर्ध्वं स्थितो नरः ॥

देव सायकचक्रासिगदापरिघवृष्टिमत् ।
महत् परबलं प्राप्तम् एकार्णव इवोद्धतः ॥

कल्पकालानिलोद्धूतकुलाचलशिलोपमः ।
गदाशक्तिभुसुण्डीनां वृष्टीन् मुञ्चति वृष्टिवत् ॥

नगरे नगसङ्काशे लग्नो ऽग्निर् व्याप्तदिक्तटः ।
दहंश् चटचटास्फोटैः पातयत्य् उत्तमाः पुरीः ॥

कल्पाम्बुदघटातुल्या व्योम्नि धूममहाद्रयः ।
बलात् प्रोड्डयनं कर्तुं प्रवृत्ता गरुडा इव ॥

ससम्भ्रमं वदन्त्य् एवं पुरुषे परुषारवे ।
उदभूत् पूरयन्न् आशा बहिः कोलाहलो महान् ॥

बलाद् आकृष्टकर्णानां धनुषां शरवर्षिणाम् ।
बृहतां मत्तमत्तानां कुञ्जराणां तरस्विनाम् ॥

पुरे चटचटास्फोटैर् वेल्लतां जातवेदसाम् ।
पौराणां दग्धदाराणां महाहलहलारवैः ॥

तरताम् अग्निखण्डानां ष्वक्कारकठिनारवम् ।
ज्वलन्तीनां परिस्पन्दाद् ध्वगध्वगिति चार्चिषाम् ॥

अथ वातायनाद् देव्यौ मन्त्री राजा विदूरथः ।
ददृशुः प्रोन्नमन्नादं महानिशि महापुरम् ॥

प्रलयानिलसङ्क्षुब्धपूर्णैकार्णवरंहसा ।
पूर्णं परबलेनोग्रहेतिमेघतरङ्गिणा ॥

कल्पान्तवह्निविगलन्देहभूधरभासुरैः ।
दह्यमानं महाज्वालाजालैर् अम्बरपूरकैः ॥

मुष्टिग्राह्यमहामेघगर्जसन्तर्जनोर्जितैः ।
घोरं कलकलारावैर् मांसलैर् मन्त्रिजल्पितैः ॥

पुष्करावर्तसङ्काशधूमाभ्रपिहिताम्बरम् ।
प्रोड्डीनहेमाभ्रनिभज्वालापुञ्जैर् निरन्तरम् ॥

तरदुल्मुकखण्डोघतारातरलिताम्बरम् ।
अन्योऽन्यदेहसद्मौघप्रज्वलज्ज्वालनाकुलम् ॥

हतसैन्यपुरापातधूताङ्गाराभ्रकोटरम् ।
कर्कशाक्रन्दनिर्दग्धलोकपूरोग्रगर्जितम् ॥

कृशानुकणनाराचनिरन्तरतराम्बरम् ।
बृहदग्निशिखाजाललुठद्दग्धपुरोत्करम् ॥

रणद्द्विरदसङ्घट्टकुट्टितोद्भटसद्भटम् ।
विद्रवत्तस्करच्छेदमार्गकीर्णमहाधनम् ॥

अङ्गारराशिनिपतन्नरनार्युग्ररोदनम् ।
स्फुटच्चटचटाशब्दप्रलुठत्प्लुष्टकाष्टकम् ॥

विपुलालातचक्रौघशतसूर्यनभस्तलम् ।
अङ्गारशिखराकीर्णसमस्तवसुधातलम् ॥

दग्धाग्निकाष्ठक्रेङ्काररणज्ज्वलनवैणिकम् ।
दग्धजन्तुपराक्रन्दरुदत्सकलसैरिभम् ॥

पटविश्रान्तराजस्त्रीवृद्धोत्सन्नहृताशनम् ।
सकलग्रसनारम्भसोद्योगाग्निमहाशिखम् ॥

कटच्छाक्कारदुक्कारकठिनाग्निरणद्गृहम् ।
अनन्तजन्तुभोज्यान्नवह्निमुक्तेन्धनस्पृहम् ॥

अथ शुश्राव तत्रासौ गिरो राजा विदूरथः ।
योधानां दह्यमानानां पश्यताम् अभिधावताम् ॥

हा मत्तमरुद् ऊर्ध्वस्थान् अङ्गारगृहपादपान् ।
रणत्खगवरलीनज्वलनान् पातयन् स्थितः ॥

हा खड्गधारा प्रालेयशीता देहेषु दन्तिनाम् ।
लग्ना मनस्सु महताम् इव विज्ञानसूक्तयः ॥

हा तात हेतयो लग्नास् तरुणीकवरीतृणे ।
ज्वलन्ति शुष्कपर्णौघा इव वीरानलेरिताः ॥

आवर्तवर्तिनी दीर्घा वहत्य् ऊर्ध्वं तरङ्गिनी ।
पश्येयं धूमयमुना व्योमगङ्गां प्रधावति ॥

वहदुल्मुककाष्टौर्ध्वगामिनी धूमनिम्नगा ।
वैमानिकान् अन्धयति पश्याग्निकणबुद्बुदा ॥

अस्य माता पिता भ्राता जामाता तनयस् सुता ।
अस्मिन् सद्मनि निर्दग्धा दग्धैषाम् अन्तम् इच्छति ॥

हा हा हा गच्छ भोश् शीघ्रम् एतद् अङ्गारमन्दिरम् ।
इतः प्रवृत्तं पतितुं सुमेरोश् शिखरं यथा ॥

अहो शरशिलाशक्तिकुन्तप्रासासिहेतयः ।
ज्वालासन्ध्यभ्रपटलं विशन्ति शलभा इव ॥

हेतिप्रवाहा ज्वलनं नभस् सर्वे विशन्त्य् अहो ।
वडवानलम् उज्ज्वालम् अर्णःपूरा इवार्णवात् ॥

धूमायन्ते महाभ्राणि ज्वालाशिखरकोटिषु ।
सरसान्य् अपि शुष्यन्ति हृदयानीव रागिनाम् ॥

आलानत्वरुषैवैता दन्तिभिर् वृक्षपङ्क्तयः ।
स्फुटत्कटकटारावं पात्यन्ते कृतपीत्कृतैः ॥

प्लुष्टपुष्पफलस्कन्धगन्धश्रीका गृहद्रुमाः ।
गता निर्दग्धसर्वस्वा गृहस्था इव दीनताम् ॥

मातापितृविनिर्मुक्ता बालकास् तिमिरावलीः ।
मथ्नन्तो ऽङ्गेषु रथ्यासु कुड्यपातेन हा हताः ॥

वत विद्रावितान्धस्य करिणो रणमूर्धनि ।
पतदङ्गारकागारभारिणः कटुकूजितम् ॥

हा कष्ठम् असिनिर्भिन्नस्कन्धे सन्नदृढोल्मुके ।
पतितो यन्त्रपाषाणः पुरुषस्याशनिर् यथा ॥

गवाश्वमहिषाजोष्ट्रश्वशृगालवृकैर् अहो ।
घोरो रण इहारब्धो मार्गरोधक आकुलैः ॥

पटैः पटपटाशब्दैर् ज्वलज्ज्वालालिमारुतैः ।
आक्रन्दिन्यस् स्त्रियो यान्ति स्थलपद्माचिता इव ॥

स्त्रीणां ज्वालालवाः पश्य लिहन्त्य् अलकवल्लरीः ।
कुर्वन्तो ऽशोकपुष्पाभां करभा इव पन्नगीः ॥

हा हा हरिणशावाक्ष्याः पक्ष्मलेक्षणपक्ष्मसु ।
कुशाग्रेष्व् इव विश्रान्तिम् एति कार्षाणवी शिखा ॥

दह्यमानो ऽपि निर्याति न कलत्रं विना नरः ।
अहो बत दुरुच्छेदाः प्राणिनां स्नेहवागुराः ॥

करी रभसनिर्भिन्नज्वलदङ्गारपादपैः ।
प्लुष्टपुष्करकः कोपान् मथ्नात्य् उत्पुष्करं सरः ॥

धूमोऽम्बुदपदं प्राप्य लोलालाततडिल्लतम् ।
ज्वलदङ्गारनाराचनिकरं परिवर्षति ॥

इह धूमस् स्फुरद्वह्निकण आवर्तवृत्तिमान् ।
स्थित आपीडवान् व्योम्नि रत्नपूर इवाम्बरे ॥

गौरम् अम्बरम् आभाति ज्वालाशिखरतेजसा ।
मृत्योर् इवोत्सवे दत्तः कुङ्कुमाङ्कः कदर्थकः ॥

अहो नु विषमं वैरं वर्तते वृत्तिवर्जितम् ।
ह्रियन्ते राजनार्यो ऽपि वरवीरैर् उदायुधैः ॥

लोलस्रग्दामकुसुमैर् मार्गप्रकरकारिकाः ।
अर्धनिर्दग्धकवरीकीर्णवक्षस्स्थलाम्बराः ॥

आलोलाम्बरसंलक्ष्यनितम्बजघनस्थलाः ।
पतन्माणिक्यवलया वलितावनिमण्डलाः ॥

छिन्नहारलताजालविकीर्णामलमौक्तिकाः ।
दृष्टादृष्टस्तनश्रोणिपार्श्वोद्यत्कनकप्रभाः ॥

कुररीकर्कशाक्रन्दमन्दीकृतरणारवाः ।
धारापात्यस्रुनाराचभिन्नपार्श्वस्थचेतनाः ॥

रक्तकर्दमबाष्पाम्बुक्लिन्नग्रथितवाससः ।
भुजमूलार्पितभुजैर् नीयमाना बलान् नृभिः ॥

क इवास्मत्परित्राता स्याद् इत्य् आदीनवीक्षितैः ।
उत्पलैर् इव वर्षद्भिः परिरोदितसैनिकाः ॥

मृणालकोमलाच्छोरुमूलजालैस् सुनिर्मलैः ।
स्वच्छाम्बरतलालक्ष्यैर् आकाशनलिनीनिभाः ॥

आलोलमाल्यवसनाभरणाङ्गरागा ईर्ष्याकुलाननचलालकवल्लरीकाः ।
आनन्दसुन्दरनिरङ्कुशमथ्यमानात् कामार्णवात् समुदिता इव राजलक्ष्म्यः ॥