મોક્ષોપાય · અધ્યાય 3.43

અસ્મિન્ રણવરે રાજન્ મૃતવ્યં ભવતાધુના ।
પ્રાપ્તવ્યં પ્રાક્તનં રાજ્યમ્ એતત્ પ્રત્યક્ષમ્ એવ મે ॥

કુમાર્યા મન્ત્રિણા ચૈવ ત્વયા ચ પ્રાક્તનં પુરમ્ ।
આગન્તવ્યં શવીભૂતં પ્રાપ્તવ્યં તચ્છરીરકમ્ ॥

આવાં યાવો યથાયાતં વાતરૂપેણ ચ ત્વયા ।
આગન્તવ્યશ્ ચ તદ્દેશઃ કુમાર્યા મન્ત્રિણાપિ ચ ॥

અન્યૈવ ગતિર્ અશ્વસ્ય ગતિર્ અન્યા ખરોષ્ટ્રયોઃ ।
મદક્લિન્નકપોલસ્ય ગતિર્ અન્યૈવ દન્તિનઃ ॥

પ્રસ્તુતેતિ કથા યાવન્ મિથો મધુરભાષિણોઃ ।
તાવદ્ પ્રવિશ્ય સમ્ભ્રાન્ત ઉવાચોર્ધ્વં સ્થિતો નરઃ ॥

દેવ સાયકચક્રાસિગદાપરિઘવૃષ્ટિમત્ ।
મહત્ પરબલં પ્રાપ્તમ્ એકાર્ણવ ઇવોદ્ધતઃ ॥

કલ્પકાલાનિલોદ્ધૂતકુલાચલશિલોપમઃ ।
ગદાશક્તિભુસુણ્ડીનાં વૃષ્ટીન્ મુઞ્ચતિ વૃષ્ટિવત્ ॥

નગરે નગસઙ્કાશે લગ્નો ઽગ્નિર્ વ્યાપ્તદિક્તટઃ ।
દહંશ્ ચટચટાસ્ફોટૈઃ પાતયત્ય્ ઉત્તમાઃ પુરીઃ ॥

કલ્પામ્બુદઘટાતુલ્યા વ્યોમ્નિ ધૂમમહાદ્રયઃ ।
બલાત્ પ્રોડ્ડયનં કર્તું પ્રવૃત્તા ગરુડા ઇવ ॥

સસમ્ભ્રમં વદન્ત્ય્ એવં પુરુષે પરુષારવે ।
ઉદભૂત્ પૂરયન્ન્ આશા બહિઃ કોલાહલો મહાન્ ॥

બલાદ્ આકૃષ્ટકર્ણાનાં ધનુષાં શરવર્ષિણામ્ ।
બૃહતાં મત્તમત્તાનાં કુઞ્જરાણાં તરસ્વિનામ્ ॥

પુરે ચટચટાસ્ફોટૈર્ વેલ્લતાં જાતવેદસામ્ ।
પૌરાણાં દગ્ધદારાણાં મહાહલહલારવૈઃ ॥

તરતામ્ અગ્નિખણ્ડાનાં ષ્વક્કારકઠિનારવમ્ ।
જ્વલન્તીનાં પરિસ્પન્દાદ્ ધ્વગધ્વગિતિ ચાર્ચિષામ્ ॥

અથ વાતાયનાદ્ દેવ્યૌ મન્ત્રી રાજા વિદૂરથઃ ।
દદૃશુઃ પ્રોન્નમન્નાદં મહાનિશિ મહાપુરમ્ ॥

પ્રલયાનિલસઙ્ક્ષુબ્ધપૂર્ણૈકાર્ણવરંહસા ।
પૂર્ણં પરબલેનોગ્રહેતિમેઘતરઙ્ગિણા ॥

કલ્પાન્તવહ્નિવિગલન્દેહભૂધરભાસુરૈઃ ।
દહ્યમાનં મહાજ્વાલાજાલૈર્ અમ્બરપૂરકૈઃ ॥

મુષ્ટિગ્રાહ્યમહામેઘગર્જસન્તર્જનોર્જિતૈઃ ।
ઘોરં કલકલારાવૈર્ માંસલૈર્ મન્ત્રિજલ્પિતૈઃ ॥

પુષ્કરાવર્તસઙ્કાશધૂમાભ્રપિહિતામ્બરમ્ ।
પ્રોડ્ડીનહેમાભ્રનિભજ્વાલાપુઞ્જૈર્ નિરન્તરમ્ ॥

તરદુલ્મુકખણ્ડોઘતારાતરલિતામ્બરમ્ ।
અન્યોઽન્યદેહસદ્મૌઘપ્રજ્વલજ્જ્વાલનાકુલમ્ ॥

હતસૈન્યપુરાપાતધૂતાઙ્ગારાભ્રકોટરમ્ ।
કર્કશાક્રન્દનિર્દગ્ધલોકપૂરોગ્રગર્જિતમ્ ॥

કૃશાનુકણનારાચનિરન્તરતરામ્બરમ્ ।
બૃહદગ્નિશિખાજાલલુઠદ્દગ્ધપુરોત્કરમ્ ॥

રણદ્દ્વિરદસઙ્ઘટ્ટકુટ્ટિતોદ્ભટસદ્ભટમ્ ।
વિદ્રવત્તસ્કરચ્છેદમાર્ગકીર્ણમહાધનમ્ ॥

અઙ્ગારરાશિનિપતન્નરનાર્યુગ્રરોદનમ્ ।
સ્ફુટચ્ચટચટાશબ્દપ્રલુઠત્પ્લુષ્ટકાષ્ટકમ્ ॥

વિપુલાલાતચક્રૌઘશતસૂર્યનભસ્તલમ્ ।
અઙ્ગારશિખરાકીર્ણસમસ્તવસુધાતલમ્ ॥

દગ્ધાગ્નિકાષ્ઠક્રેઙ્કારરણજ્જ્વલનવૈણિકમ્ ।
દગ્ધજન્તુપરાક્રન્દરુદત્સકલસૈરિભમ્ ॥

પટવિશ્રાન્તરાજસ્ત્રીવૃદ્ધોત્સન્નહૃતાશનમ્ ।
સકલગ્રસનારમ્ભસોદ્યોગાગ્નિમહાશિખમ્ ॥

કટચ્છાક્કારદુક્કારકઠિનાગ્નિરણદ્ગૃહમ્ ।
અનન્તજન્તુભોજ્યાન્નવહ્નિમુક્તેન્ધનસ્પૃહમ્ ॥

અથ શુશ્રાવ તત્રાસૌ ગિરો રાજા વિદૂરથઃ ।
યોધાનાં દહ્યમાનાનાં પશ્યતામ્ અભિધાવતામ્ ॥

હા મત્તમરુદ્ ઊર્ધ્વસ્થાન્ અઙ્ગારગૃહપાદપાન્ ।
રણત્ખગવરલીનજ્વલનાન્ પાતયન્ સ્થિતઃ ॥

હા ખડ્ગધારા પ્રાલેયશીતા દેહેષુ દન્તિનામ્ ।
લગ્ના મનસ્સુ મહતામ્ ઇવ વિજ્ઞાનસૂક્તયઃ ॥

હા તાત હેતયો લગ્નાસ્ તરુણીકવરીતૃણે ।
જ્વલન્તિ શુષ્કપર્ણૌઘા ઇવ વીરાનલેરિતાઃ ॥

આવર્તવર્તિની દીર્ઘા વહત્ય્ ઊર્ધ્વં તરઙ્ગિની ।
પશ્યેયં ધૂમયમુના વ્યોમગઙ્ગાં પ્રધાવતિ ॥

વહદુલ્મુકકાષ્ટૌર્ધ્વગામિની ધૂમનિમ્નગા ।
વૈમાનિકાન્ અન્ધયતિ પશ્યાગ્નિકણબુદ્બુદા ॥

અસ્ય માતા પિતા ભ્રાતા જામાતા તનયસ્ સુતા ।
અસ્મિન્ સદ્મનિ નિર્દગ્ધા દગ્ધૈષામ્ અન્તમ્ ઇચ્છતિ ॥

હા હા હા ગચ્છ ભોશ્ શીઘ્રમ્ એતદ્ અઙ્ગારમન્દિરમ્ ।
ઇતઃ પ્રવૃત્તં પતિતું સુમેરોશ્ શિખરં યથા ॥

અહો શરશિલાશક્તિકુન્તપ્રાસાસિહેતયઃ ।
જ્વાલાસન્ધ્યભ્રપટલં વિશન્તિ શલભા ઇવ ॥

હેતિપ્રવાહા જ્વલનં નભસ્ સર્વે વિશન્ત્ય્ અહો ।
વડવાનલમ્ ઉજ્જ્વાલમ્ અર્ણઃપૂરા ઇવાર્ણવાત્ ॥

ધૂમાયન્તે મહાભ્રાણિ જ્વાલાશિખરકોટિષુ ।
સરસાન્ય્ અપિ શુષ્યન્તિ હૃદયાનીવ રાગિનામ્ ॥

આલાનત્વરુષૈવૈતા દન્તિભિર્ વૃક્ષપઙ્ક્તયઃ ।
સ્ફુટત્કટકટારાવં પાત્યન્તે કૃતપીત્કૃતૈઃ ॥

પ્લુષ્ટપુષ્પફલસ્કન્ધગન્ધશ્રીકા ગૃહદ્રુમાઃ ।
ગતા નિર્દગ્ધસર્વસ્વા ગૃહસ્થા ઇવ દીનતામ્ ॥

માતાપિતૃવિનિર્મુક્તા બાલકાસ્ તિમિરાવલીઃ ।
મથ્નન્તો ઽઙ્ગેષુ રથ્યાસુ કુડ્યપાતેન હા હતાઃ ॥

વત વિદ્રાવિતાન્ધસ્ય કરિણો રણમૂર્ધનિ ।
પતદઙ્ગારકાગારભારિણઃ કટુકૂજિતમ્ ॥

હા કષ્ઠમ્ અસિનિર્ભિન્નસ્કન્ધે સન્નદૃઢોલ્મુકે ।
પતિતો યન્ત્રપાષાણઃ પુરુષસ્યાશનિર્ યથા ॥

ગવાશ્વમહિષાજોષ્ટ્રશ્વશૃગાલવૃકૈર્ અહો ।
ઘોરો રણ ઇહારબ્ધો માર્ગરોધક આકુલૈઃ ॥

પટૈઃ પટપટાશબ્દૈર્ જ્વલજ્જ્વાલાલિમારુતૈઃ ।
આક્રન્દિન્યસ્ સ્ત્રિયો યાન્તિ સ્થલપદ્માચિતા ઇવ ॥

સ્ત્રીણાં જ્વાલાલવાઃ પશ્ય લિહન્ત્ય્ અલકવલ્લરીઃ ।
કુર્વન્તો ઽશોકપુષ્પાભાં કરભા ઇવ પન્નગીઃ ॥

હા હા હરિણશાવાક્ષ્યાઃ પક્ષ્મલેક્ષણપક્ષ્મસુ ।
કુશાગ્રેષ્વ્ ઇવ વિશ્રાન્તિમ્ એતિ કાર્ષાણવી શિખા ॥

દહ્યમાનો ઽપિ નિર્યાતિ ન કલત્રં વિના નરઃ ।
અહો બત દુરુચ્છેદાઃ પ્રાણિનાં સ્નેહવાગુરાઃ ॥

કરી રભસનિર્ભિન્નજ્વલદઙ્ગારપાદપૈઃ ।
પ્લુષ્ટપુષ્કરકઃ કોપાન્ મથ્નાત્ય્ ઉત્પુષ્કરં સરઃ ॥

ધૂમોઽમ્બુદપદં પ્રાપ્ય લોલાલાતતડિલ્લતમ્ ।
જ્વલદઙ્ગારનારાચનિકરં પરિવર્ષતિ ॥

ઇહ ધૂમસ્ સ્ફુરદ્વહ્નિકણ આવર્તવૃત્તિમાન્ ।
સ્થિત આપીડવાન્ વ્યોમ્નિ રત્નપૂર ઇવામ્બરે ॥

ગૌરમ્ અમ્બરમ્ આભાતિ જ્વાલાશિખરતેજસા ।
મૃત્યોર્ ઇવોત્સવે દત્તઃ કુઙ્કુમાઙ્કઃ કદર્થકઃ ॥

અહો નુ વિષમં વૈરં વર્તતે વૃત્તિવર્જિતમ્ ।
હ્રિયન્તે રાજનાર્યો ઽપિ વરવીરૈર્ ઉદાયુધૈઃ ॥

લોલસ્રગ્દામકુસુમૈર્ માર્ગપ્રકરકારિકાઃ ।
અર્ધનિર્દગ્ધકવરીકીર્ણવક્ષસ્સ્થલામ્બરાઃ ॥

આલોલામ્બરસંલક્ષ્યનિતમ્બજઘનસ્થલાઃ ।
પતન્માણિક્યવલયા વલિતાવનિમણ્ડલાઃ ॥

છિન્નહારલતાજાલવિકીર્ણામલમૌક્તિકાઃ ।
દૃષ્ટાદૃષ્ટસ્તનશ્રોણિપાર્શ્વોદ્યત્કનકપ્રભાઃ ॥

કુરરીકર્કશાક્રન્દમન્દીકૃતરણારવાઃ ।
ધારાપાત્યસ્રુનારાચભિન્નપાર્શ્વસ્થચેતનાઃ ॥

રક્તકર્દમબાષ્પામ્બુક્લિન્નગ્રથિતવાસસઃ ।
ભુજમૂલાર્પિતભુજૈર્ નીયમાના બલાન્ નૃભિઃ ॥

ક ઇવાસ્મત્પરિત્રાતા સ્યાદ્ ઇત્ય્ આદીનવીક્ષિતૈઃ ।
ઉત્પલૈર્ ઇવ વર્ષદ્ભિઃ પરિરોદિતસૈનિકાઃ ॥

મૃણાલકોમલાચ્છોરુમૂલજાલૈસ્ સુનિર્મલૈઃ ।
સ્વચ્છામ્બરતલાલક્ષ્યૈર્ આકાશનલિનીનિભાઃ ॥

આલોલમાલ્યવસનાભરણાઙ્ગરાગા ઈર્ષ્યાકુલાનનચલાલકવલ્લરીકાઃ ।
આનન્દસુન્દરનિરઙ્કુશમથ્યમાનાત્ કામાર્ણવાત્ સમુદિતા ઇવ રાજલક્ષ્મ્યઃ ॥