मोक्षोपाय · अध्याय 2.15

सन्तोषो हि परं श्रेयस् सन्तोषस् सुखम् उच्यते ।
सन्तुष्टः परम् अभ्येति विश्रामम् अरिसूदन ॥

सन्तोषैश्वर्यसुखिनां चिरविश्रान्तचेतसाम् ।
साम्राज्यम् अपि साधूनां जरत्तृणलवायते ॥

सन्तोषशालिनी बुद्धी राम संसारवृत्तिषु ।
विषमास्व् अप्य् अनुद्विग्ना न कदाचन दूयते ॥

सन्तोषामृतपानेन ये परां तृप्तिम् आगताः ।
भोगश्रीर् अतुला तेषाम् एषा प्रतिविषायते ॥

न तथा तर्पयन्त्य् एताः पीयूषरसवीचयः ।
यथा हि मधुरास्वादस् सन्तोषो दोषनाशनः ॥

अप्राप्तवाञ्छाम् उत्सृज्य सम्प्राप्ते समतां गतः ।
अदृष्टखेदाखेदो ऽन्तस् स सन्तुष्ट इहोच्यते ॥

आत्मनात्मनि सन्तोषं यावद् याति न मानसम् ।
उद्भवन्त्य् आपदस् तावल् लता इव मनोवनात् ॥

सन्तोषशीतलं चेतश् शुद्धविज्ञानदृष्टिभिः ।
भृशं विकासम् आयाति सूर्यांशुभिर् इवाम्बुजम् ॥

आशावैवश्यविवशे चित्ते सन्तोषवर्जिते ।
म्लाने वक्त्रम् इवादर्शे न ज्ञानं प्रतिबिम्बति ॥

अज्ञानघनयामिन्या सङ्कोचं न नराम्बुजम् ।
यात्य् असाव् उदितो यस्य नित्यं सन्तोषभास्करः ॥

अकिञ्चनो ऽप्य् असौ जन्तुस् साम्राज्यसुखम् अश्नुते ।
आधिव्याधिविनिर्मुक्तं सन्तुष्टं यस्य मानसम् ॥

नाभिवाञ्छत्य् असम्प्राप्तं प्राप्तं भुङ्क्ते यथाक्रमम् ।
यस् स सोम्यस् सदाचारस् सन्तुष्ट इति कथ्यते ॥

सन्तोषपरितृप्तस्य महतः पूर्णचेतसः ।
क्षीराब्धेर् इव शुद्धस्य मुखे लक्ष्मीर् विराजते ॥

पूर्णताम् अलम् आश्रित्य स्वात्मन्य् एवात्मना स्वयम् ।
पौरुषेण प्रयत्नेन तृष्णां सर्वत्र वर्जयेत् ॥

सन्तोषामृतपूर्णस्य स्वान्तश् शीतलता स्वयम् ।
स्थैर्यम् आयात्य् अरिक्तस्य शीतांशोर् इव शाश्वतम् ॥

सन्तोषपुष्टमनसं भृत्या इव महर्द्धयः ।
राजानम् उपतिष्ठन्ते किङ्करत्वम् उपागताः ॥

आत्मनैवात्मनि स्वच्छे सन्तुष्टे पुरुषे स्थिते ।
प्रशाम्यन्त्य् आधयस् सर्वे प्रावृषीवाशु पांसवः ॥

नित्यं शीतलया नाम कलङ्कपरिहीनया ।
पुरुषश् शुद्धया वृत्त्या भाति पूर्णतयेन्दुवत् ॥

समतासुन्दरं वक्त्रं पुरुषस्यावलोकयन् ।
तोषम् एति यथा लोको न तथा धनसङ्गमैः ॥

समतया मतया गुणशालिनां पुरुषराड् इह यस् समलङ्कृतः ।
तम् अमलं प्रणमन्ति नभश्चरा अपि महामुनयो रघुनन्दन ॥