મોક્ષોપાય · અધ્યાય 2.15

સન્તોષો હિ પરં શ્રેયસ્ સન્તોષસ્ સુખમ્ ઉચ્યતે ।
સન્તુષ્ટઃ પરમ્ અભ્યેતિ વિશ્રામમ્ અરિસૂદન ॥

સન્તોષૈશ્વર્યસુખિનાં ચિરવિશ્રાન્તચેતસામ્ ।
સામ્રાજ્યમ્ અપિ સાધૂનાં જરત્તૃણલવાયતે ॥

સન્તોષશાલિની બુદ્ધી રામ સંસારવૃત્તિષુ ।
વિષમાસ્વ્ અપ્ય્ અનુદ્વિગ્ના ન કદાચન દૂયતે ॥

સન્તોષામૃતપાનેન યે પરાં તૃપ્તિમ્ આગતાઃ ।
ભોગશ્રીર્ અતુલા તેષામ્ એષા પ્રતિવિષાયતે ॥

ન તથા તર્પયન્ત્ય્ એતાઃ પીયૂષરસવીચયઃ ।
યથા હિ મધુરાસ્વાદસ્ સન્તોષો દોષનાશનઃ ॥

અપ્રાપ્તવાઞ્છામ્ ઉત્સૃજ્ય સમ્પ્રાપ્તે સમતાં ગતઃ ।
અદૃષ્ટખેદાખેદો ઽન્તસ્ સ સન્તુષ્ટ ઇહોચ્યતે ॥

આત્મનાત્મનિ સન્તોષં યાવદ્ યાતિ ન માનસમ્ ।
ઉદ્ભવન્ત્ય્ આપદસ્ તાવલ્ લતા ઇવ મનોવનાત્ ॥

સન્તોષશીતલં ચેતશ્ શુદ્ધવિજ્ઞાનદૃષ્ટિભિઃ ।
ભૃશં વિકાસમ્ આયાતિ સૂર્યાંશુભિર્ ઇવામ્બુજમ્ ॥

આશાવૈવશ્યવિવશે ચિત્તે સન્તોષવર્જિતે ।
મ્લાને વક્ત્રમ્ ઇવાદર્શે ન જ્ઞાનં પ્રતિબિમ્બતિ ॥

અજ્ઞાનઘનયામિન્યા સઙ્કોચં ન નરામ્બુજમ્ ।
યાત્ય્ અસાવ્ ઉદિતો યસ્ય નિત્યં સન્તોષભાસ્કરઃ ॥

અકિઞ્ચનો ઽપ્ય્ અસૌ જન્તુસ્ સામ્રાજ્યસુખમ્ અશ્નુતે ।
આધિવ્યાધિવિનિર્મુક્તં સન્તુષ્ટં યસ્ય માનસમ્ ॥

નાભિવાઞ્છત્ય્ અસમ્પ્રાપ્તં પ્રાપ્તં ભુઙ્ક્તે યથાક્રમમ્ ।
યસ્ સ સોમ્યસ્ સદાચારસ્ સન્તુષ્ટ ઇતિ કથ્યતે ॥

સન્તોષપરિતૃપ્તસ્ય મહતઃ પૂર્ણચેતસઃ ।
ક્ષીરાબ્ધેર્ ઇવ શુદ્ધસ્ય મુખે લક્ષ્મીર્ વિરાજતે ॥

પૂર્ણતામ્ અલમ્ આશ્રિત્ય સ્વાત્મન્ય્ એવાત્મના સ્વયમ્ ।
પૌરુષેણ પ્રયત્નેન તૃષ્ણાં સર્વત્ર વર્જયેત્ ॥

સન્તોષામૃતપૂર્ણસ્ય સ્વાન્તશ્ શીતલતા સ્વયમ્ ।
સ્થૈર્યમ્ આયાત્ય્ અરિક્તસ્ય શીતાંશોર્ ઇવ શાશ્વતમ્ ॥

સન્તોષપુષ્ટમનસં ભૃત્યા ઇવ મહર્દ્ધયઃ ।
રાજાનમ્ ઉપતિષ્ઠન્તે કિઙ્કરત્વમ્ ઉપાગતાઃ ॥

આત્મનૈવાત્મનિ સ્વચ્છે સન્તુષ્ટે પુરુષે સ્થિતે ।
પ્રશામ્યન્ત્ય્ આધયસ્ સર્વે પ્રાવૃષીવાશુ પાંસવઃ ॥

નિત્યં શીતલયા નામ કલઙ્કપરિહીનયા ।
પુરુષશ્ શુદ્ધયા વૃત્ત્યા ભાતિ પૂર્ણતયેન્દુવત્ ॥

સમતાસુન્દરં વક્ત્રં પુરુષસ્યાવલોકયન્ ।
તોષમ્ એતિ યથા લોકો ન તથા ધનસઙ્ગમૈઃ ॥

સમતયા મતયા ગુણશાલિનાં પુરુષરાડ્ ઇહ યસ્ સમલઙ્કૃતઃ ।
તમ્ અમલં પ્રણમન્તિ નભશ્ચરા અપિ મહામુનયો રઘુનન્દન ॥