मोक्षोपाय · अध्याय 1.7

तच् छ्रुत्वा राजशार्दूलो विश्वामित्रस्य भाषितम् ।
मुहूर्तम् आसीन् निश्चेष्टस् सदैन्यं चेदम् अब्रवीत् ॥

ऊनषोडशवर्षो ऽयं रामो राजीवलोचनः ।
न युद्धयोग्यताम् अस्य पश्यामि सह राक्षसैः ॥

इयम् अक्षौहिणी पूर्णा यस्याः पतिर् अहं प्रभो ।
तया परिवृतो युद्धं दास्यामि पिशिताशिनाम् ॥

इमे हि शूरा विक्रान्ता भृत्या अस्त्रविशारदाः ।
अहं चैषां धनुष्पाणिर् गोप्ता समरमूर्धनि ॥

एभिस् सह तवारीणां महेन्द्रमहताम् अपि ।
ददामि युद्धं मत्तानां करिणाम् इव केसरी ॥

बालो रामस् त्व् अनीकेषु न जानाति बलाबलम् ।
अन्तःपुराद् ऋते दृष्टा नानेनान्या रणावनिः ॥

न चास्त्रैः परमैर् युक्तो न च युद्धविशारदः ।
न भटभ्रूकुटीनां च तज्ज्ञस् समरमूर्धसु ॥

केवलं पुष्पषण्डेषु नगरोपवनेषु च ।
उद्यानवनकुञ्जेषु सदैव परिशीलितः ॥

विहर्तुम् एष जानाति सह राजकुमारकैः ।
कीर्णपुष्पोपकारासु स्वकास्व् अजिरभूमिषु ॥

अद्य त्व् अतितरां ब्रह्मन् मम भाग्यविपर्ययात् ।
हिमेनेवाहतः पद्मस् सम्पन्नो हरितः कृशः ॥

नात्तुम् अन्नानि शक्नोति न विहर्तुं गृहावनौ ।
अन्तःखेदपरीतात्मा तूष्णीं तिष्ठति केवलम् ॥

सदारस् सहभृत्यो ऽहं तत्कृते मुनिनायक ।
शरदीव पयोवाहो नूनं निस्सहतां गतः ॥

ईदृशो ऽसौ सुतो बाल आधिना विवशीकृतः ।
कथं ददामि तं तुभ्यं योद्धुं सह निशाचरैः ॥

अपि बालाङ्गनासङ्गाद् अपि साधो सुधारसात् ।
राज्याद् अपि सुखायैष पुत्रस्नेहो महामते ॥

ये दुरन्ता महारम्भास् त्रिषु लोकेषु खेददाः ।
पुत्रस्नेहेन सन्तो ऽपि कुर्वते ते न संश्रयम् ॥

असवो ऽथ धनं दारास् त्यज्यन्ते मानवैस् सुखम् ।
न पुत्रा मुनिशार्दूल स्वभावो ह्य् एष जन्तुषु ॥

राक्षसाः क्रूरकर्माणः कूटयुद्धविशारदाः ।
रामस् तान् योधयत्व् इत्थम् उक्तिर् एवातिदुस्सहा ॥

विप्रयुक्तो हि रामेण मुहूर्तम् अपि नोत्सहे ।
जीवितुं जीविताकाङ्क्षी न रामं नेतुम् अर्हसि ॥

नववर्षसहस्राणि मम यातानि कौशिक ।
दुःखेनोत्पादितास् त्व् एते चत्वारः पुत्रका मया ॥

प्रधानभूतस् तेष्व् एषु रामः कमललोचनः ।
तं विना ते त्रयो ऽप्य् अन्ये धारयन्ति न जीवितम् ॥

स एव रामो भवता नीयते राक्षसान् प्रति ।
यदि तत् पुत्रहीनं त्वं मृतम् एवाशु विद्धि माम् ॥

चतुर्णाम् आत्मजानां हि प्रीतिर् अत्र हि मे परा ।
ज्येष्ठं धर्ममयं तस्मान् न रामं नेतुम् अर्हसि ॥

निशाचरबलं हन्तुं मुने यदि तवेप्सितम् ।
चतुरङ्गसमायुक्तं मया सह बलं नय ॥

किंवीर्या राक्षसास् ते तु कस्य पुत्राः कथं च ते ।
कियत्प्रमाणाः के चैते इति वर्णय मे स्फुटम् ॥

कथं तेन प्रहर्तव्यं तेषां रामेण रक्षसाम् ।
मामकैर् वा बलैर् ब्रह्मन् मया वा कूटयोधिनाम् ॥

सर्वं मे शंस भगवन् यथा तेषां मया रणे ।
स्थातव्यं दुष्टसत्त्वानां वीर्योत्सिक्ता हि राक्षसाः ॥

श्रूयते हि महावीरो रावणो नाम राक्षसः ।
साक्षाद् वैश्रवणभ्राता पुत्रो विश्रवसो मुनेः ॥

स चेत् तव मखे विघ्नं करोति किल दुर्मतिः ।
तत् सङ्ग्रामे न शक्तास् स्मो वयं तस्य दुरात्मनः ॥

काले काले पृथग् ब्रह्मन् भूरिवीर्यविभूतयः ।
भूतेष्व् अभ्युदयं यान्ति प्रलीयन्ते च कालतः ॥

अद्यास्मिंस् ते वयं काले रावणादिषु शत्रुषु ।
न समर्थाः पुरस् स्थातुं नियतेर् एष निश्चयः ॥

तस्मात् प्रसादं धर्मज्ञ कुरु त्वं मम पुत्रके ।
मम चैवाल्पभाग्यस्य भवान् ह्य् असमदैवतम् ॥

देवदानवगन्धर्वा यक्षप्लवगपन्नगाः ।
न शक्ता रावणं योद्धुं किं पुनः पुरुषा युधि ॥

महावीर्यवतां वीर्यम् आदत्ते स सुधाभुजाम् ।
तेन सार्धं न शक्तास् स्मस् संयुगे तस्य वा वरैः ॥

अयम् अन्यतमः कालः पेलवीकृतसज्जनः ।
राघवो ऽपि गतो दैन्यं यत्र वार्द्धकजर्जरः ॥

अथ वा लवणं ब्रह्मन् यज्ञघ्नं तं मधोस् सुतम् ।
कथय त्वं सुरप्रख्य क्वेव मोक्ष्यामि पुत्रकम् ॥

अथ नेच्छसि चेद् ब्रह्मंस् तद् विधेयो ऽहम् एव ते ।
अन्यथा तु न पश्यामि शाश्वतं जयम् आत्मनः ॥

इत्य् उक्त्वा मृदुवचनं भयाकुलो ऽसाव् आलोले मुनिमतसंशये निमग्नः ।
नाज्ञासीत् कणम् अपि निश्चयं महात्मा प्रोद्वीचाव् इव जलधौ समुह्यमानः ॥