મોક્ષોપાય · અધ્યાય 1.7

તચ્ છ્રુત્વા રાજશાર્દૂલો વિશ્વામિત્રસ્ય ભાષિતમ્ ।
મુહૂર્તમ્ આસીન્ નિશ્ચેષ્ટસ્ સદૈન્યં ચેદમ્ અબ્રવીત્ ॥

ઊનષોડશવર્ષો ઽયં રામો રાજીવલોચનઃ ।
ન યુદ્ધયોગ્યતામ્ અસ્ય પશ્યામિ સહ રાક્ષસૈઃ ॥

ઇયમ્ અક્ષૌહિણી પૂર્ણા યસ્યાઃ પતિર્ અહં પ્રભો ।
તયા પરિવૃતો યુદ્ધં દાસ્યામિ પિશિતાશિનામ્ ॥

ઇમે હિ શૂરા વિક્રાન્તા ભૃત્યા અસ્ત્રવિશારદાઃ ।
અહં ચૈષાં ધનુષ્પાણિર્ ગોપ્તા સમરમૂર્ધનિ ॥

એભિસ્ સહ તવારીણાં મહેન્દ્રમહતામ્ અપિ ।
દદામિ યુદ્ધં મત્તાનાં કરિણામ્ ઇવ કેસરી ॥

બાલો રામસ્ ત્વ્ અનીકેષુ ન જાનાતિ બલાબલમ્ ।
અન્તઃપુરાદ્ ઋતે દૃષ્ટા નાનેનાન્યા રણાવનિઃ ॥

ન ચાસ્ત્રૈઃ પરમૈર્ યુક્તો ન ચ યુદ્ધવિશારદઃ ।
ન ભટભ્રૂકુટીનાં ચ તજ્જ્ઞસ્ સમરમૂર્ધસુ ॥

કેવલં પુષ્પષણ્ડેષુ નગરોપવનેષુ ચ ।
ઉદ્યાનવનકુઞ્જેષુ સદૈવ પરિશીલિતઃ ॥

વિહર્તુમ્ એષ જાનાતિ સહ રાજકુમારકૈઃ ।
કીર્ણપુષ્પોપકારાસુ સ્વકાસ્વ્ અજિરભૂમિષુ ॥

અદ્ય ત્વ્ અતિતરાં બ્રહ્મન્ મમ ભાગ્યવિપર્યયાત્ ।
હિમેનેવાહતઃ પદ્મસ્ સમ્પન્નો હરિતઃ કૃશઃ ॥

નાત્તુમ્ અન્નાનિ શક્નોતિ ન વિહર્તું ગૃહાવનૌ ।
અન્તઃખેદપરીતાત્મા તૂષ્ણીં તિષ્ઠતિ કેવલમ્ ॥

સદારસ્ સહભૃત્યો ઽહં તત્કૃતે મુનિનાયક ।
શરદીવ પયોવાહો નૂનં નિસ્સહતાં ગતઃ ॥

ઈદૃશો ઽસૌ સુતો બાલ આધિના વિવશીકૃતઃ ।
કથં દદામિ તં તુભ્યં યોદ્ધું સહ નિશાચરૈઃ ॥

અપિ બાલાઙ્ગનાસઙ્ગાદ્ અપિ સાધો સુધારસાત્ ।
રાજ્યાદ્ અપિ સુખાયૈષ પુત્રસ્નેહો મહામતે ॥

યે દુરન્તા મહારમ્ભાસ્ ત્રિષુ લોકેષુ ખેદદાઃ ।
પુત્રસ્નેહેન સન્તો ઽપિ કુર્વતે તે ન સંશ્રયમ્ ॥

અસવો ઽથ ધનં દારાસ્ ત્યજ્યન્તે માનવૈસ્ સુખમ્ ।
ન પુત્રા મુનિશાર્દૂલ સ્વભાવો હ્ય્ એષ જન્તુષુ ॥

રાક્ષસાઃ ક્રૂરકર્માણઃ કૂટયુદ્ધવિશારદાઃ ।
રામસ્ તાન્ યોધયત્વ્ ઇત્થમ્ ઉક્તિર્ એવાતિદુસ્સહા ॥

વિપ્રયુક્તો હિ રામેણ મુહૂર્તમ્ અપિ નોત્સહે ।
જીવિતું જીવિતાકાઙ્ક્ષી ન રામં નેતુમ્ અર્હસિ ॥

નવવર્ષસહસ્રાણિ મમ યાતાનિ કૌશિક ।
દુઃખેનોત્પાદિતાસ્ ત્વ્ એતે ચત્વારઃ પુત્રકા મયા ॥

પ્રધાનભૂતસ્ તેષ્વ્ એષુ રામઃ કમલલોચનઃ ।
તં વિના તે ત્રયો ઽપ્ય્ અન્યે ધારયન્તિ ન જીવિતમ્ ॥

સ એવ રામો ભવતા નીયતે રાક્ષસાન્ પ્રતિ ।
યદિ તત્ પુત્રહીનં ત્વં મૃતમ્ એવાશુ વિદ્ધિ મામ્ ॥

ચતુર્ણામ્ આત્મજાનાં હિ પ્રીતિર્ અત્ર હિ મે પરા ।
જ્યેષ્ઠં ધર્મમયં તસ્માન્ ન રામં નેતુમ્ અર્હસિ ॥

નિશાચરબલં હન્તું મુને યદિ તવેપ્સિતમ્ ।
ચતુરઙ્ગસમાયુક્તં મયા સહ બલં નય ॥

કિંવીર્યા રાક્ષસાસ્ તે તુ કસ્ય પુત્રાઃ કથં ચ તે ।
કિયત્પ્રમાણાઃ કે ચૈતે ઇતિ વર્ણય મે સ્ફુટમ્ ॥

કથં તેન પ્રહર્તવ્યં તેષાં રામેણ રક્ષસામ્ ।
મામકૈર્ વા બલૈર્ બ્રહ્મન્ મયા વા કૂટયોધિનામ્ ॥

સર્વં મે શંસ ભગવન્ યથા તેષાં મયા રણે ।
સ્થાતવ્યં દુષ્ટસત્ત્વાનાં વીર્યોત્સિક્તા હિ રાક્ષસાઃ ॥

શ્રૂયતે હિ મહાવીરો રાવણો નામ રાક્ષસઃ ।
સાક્ષાદ્ વૈશ્રવણભ્રાતા પુત્રો વિશ્રવસો મુનેઃ ॥

સ ચેત્ તવ મખે વિઘ્નં કરોતિ કિલ દુર્મતિઃ ।
તત્ સઙ્ગ્રામે ન શક્તાસ્ સ્મો વયં તસ્ય દુરાત્મનઃ ॥

કાલે કાલે પૃથગ્ બ્રહ્મન્ ભૂરિવીર્યવિભૂતયઃ ।
ભૂતેષ્વ્ અભ્યુદયં યાન્તિ પ્રલીયન્તે ચ કાલતઃ ॥

અદ્યાસ્મિંસ્ તે વયં કાલે રાવણાદિષુ શત્રુષુ ।
ન સમર્થાઃ પુરસ્ સ્થાતું નિયતેર્ એષ નિશ્ચયઃ ॥

તસ્માત્ પ્રસાદં ધર્મજ્ઞ કુરુ ત્વં મમ પુત્રકે ।
મમ ચૈવાલ્પભાગ્યસ્ય ભવાન્ હ્ય્ અસમદૈવતમ્ ॥

દેવદાનવગન્ધર્વા યક્ષપ્લવગપન્નગાઃ ।
ન શક્તા રાવણં યોદ્ધું કિં પુનઃ પુરુષા યુધિ ॥

મહાવીર્યવતાં વીર્યમ્ આદત્તે સ સુધાભુજામ્ ।
તેન સાર્ધં ન શક્તાસ્ સ્મસ્ સંયુગે તસ્ય વા વરૈઃ ॥

અયમ્ અન્યતમઃ કાલઃ પેલવીકૃતસજ્જનઃ ।
રાઘવો ઽપિ ગતો દૈન્યં યત્ર વાર્દ્ધકજર્જરઃ ॥

અથ વા લવણં બ્રહ્મન્ યજ્ઞઘ્નં તં મધોસ્ સુતમ્ ।
કથય ત્વં સુરપ્રખ્ય ક્વેવ મોક્ષ્યામિ પુત્રકમ્ ॥

અથ નેચ્છસિ ચેદ્ બ્રહ્મંસ્ તદ્ વિધેયો ઽહમ્ એવ તે ।
અન્યથા તુ ન પશ્યામિ શાશ્વતં જયમ્ આત્મનઃ ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા મૃદુવચનં ભયાકુલો ઽસાવ્ આલોલે મુનિમતસંશયે નિમગ્નઃ ।
નાજ્ઞાસીત્ કણમ્ અપિ નિશ્ચયં મહાત્મા પ્રોદ્વીચાવ્ ઇવ જલધૌ સમુહ્યમાનઃ ॥