मोक्षोपाय · अध्याय 1.11

इति पृष्टो मुनीन्द्रेण समाश्वास्य च राघवः ।
उवाच वचनं चारु धीरपूर्णार्थमन्थरम् ॥

भगवन् भवता पृष्टो यथावद् अधुना किल ।
कथयाम्य् अहम् अज्ञो ऽपि को लङ्घयति सद्वचः ॥

अहं तावद् अयं जातो निजे ऽस्मिन् पितृसद्मनि ।
क्रमेण वृद्धिं सम्प्राप्तः प्राप्तविद्यश् च संस्थितः ॥

ततस् सदाचारपरो भूत्वाहं मुनिनायक ।
विहृतस् तीर्थयात्रार्थम् उर्वीम् अम्बुधिमेखलाम् ॥

एतावताथ कालेन संसारास्थाम् इमां मम ।
स्वविवेको जहारान्तर् ओघस् तटलताम् इव ॥

विवेकेन परीतात्मा तेनाहं तदनु स्वयम् ।
भोगनीरसया बुद्ध्या प्रविचारितवान् इदम् ॥

किं नामेदं वत सुखं यो ऽयं संसारसंसृतिः ।
जायते मृतये लोको म्रियते जननाय च ॥

स्वस्थितास् सर्व एवेमे सचराचरचेष्टिताः ।
आपदां पतयः पापा भावा विभवभूमयः ॥

अयश्शलाकासदृशाः परस्परम् असङ्गिनः ।
श्लिष्यन्ते केवलं भावा मनःकल्पनया स्वया ॥

मनस्समायत्तम् इदं जगद् आभोगि दृश्यते ।
मनश् चासद् इहाभाति केन स्मः परिमोहिताः ॥

असतैव वयं कष्टं विक्रीता मूढबुद्धयः ।
मृगतृष्णाम्भसा दूरे वने मुग्धमृगा इव ॥

न केनचिच् च विक्रीता विक्रीता इव संस्थिताः ।
वत मूढा वयं सर्वे जानाना अपि शम्बरम् ॥

किम् एतेषु प्रपञ्चेषु भोगा नाम सुदुर्भगाः ।
मुधैव हि वयं मोहात् संस्थिता बद्धभावनाः ॥

अज्ञाते बहुकालेन व्यर्थ एव वयं घने ।
मोहे निपतिता मुग्धाश् श्वभ्रे मुग्धमृगा इव ॥

किं मे राज्येन किं भोगैः को ऽहं किम् इदम् आगतम् ।
यन् मिथ्यैवास्तु तन् मिथ्या कस्य नाम किम् आगतम् ॥

एवं विमृशतो ब्रह्मन् सर्वेष्व् एव ततो मम ।
भावेष्व् अरतिर् आयाता पथिकस्य मरुष्व् इव ॥

तद् एतद् भगवन् ब्रूहि किम् इदं परिनश्यति ।
किम् इदं जायते भूयः किम् इदं परिवर्धते ॥

जरामरणम् आपच् च जननं सम्पदस् तथा ।
आविर्भावतिरोभावैर् विवर्तन्ते पुनः पुनः ॥

भावैस् तैर् एव तैर् एव तुच्छैर् वयम् इमे किल ।
पश्य जर्जरतां नीता वातैर् इव गिरिद्रुमाः ॥

अचेतना इव जनाः पवनैः प्राणनामभिः ।
ध्वनन्तस् संस्थिता व्यर्थं यथा कीचकवेणवः ॥

शाम्यतीदं कथं दुःखम् इति तप्तो ऽस्मि चिन्तया ।
जरद्द्रुम इवोग्रेण कोटरस्थेन वह्निना ॥

संसारदुःखपाषाणनीरन्ध्रहृदयो ऽप्य् अहम् ।
निजलोकभयाद् एव गलद्बाष्पैर् न रोदिमि ॥

शून्यमन्मुखवृत्तीस् तु शुष्करोदननीरसाः ।
विवेक एव हृत्संस्थो ममैकान्तेषु पश्यति ॥

भृशं मुह्यामि संस्मृत्य भावाभावमयीं स्थितिम् ।
दारिद्र्येणेव सुभगो दूरे संसारचिन्तया ॥

मोहयन्ति मनोवृत्तिं खण्डयन्ति गुणान् अलम् ।
दुःखजालं प्रयच्छन्ति विप्रलम्भपराश् श्रियः ॥

चिन्तानिचयवक्राणि नानन्दाय धनानि मे ।
सम्प्रसूतकलत्राणि गृहाण्य् उग्रापदां यथा ॥

विविधदोषदशापरिचिन्तनैस् सततभङ्गुरकारणकल्पितैः ।
मम न निर्वृतिम् एति मनो मुने निगडितस्य यथा वनहस्तिनः ॥

खलाः काले काले निशि निशितमोहैकमिहिकागतालोके लोके विषयहठचौरास् सुचतुराः ।
प्रवृत्ताः प्रोद्युक्ता दिशि दिशि विवेकैकहरणे रणे शक्तास् तेषां वदत विबुधाः के ऽद्य सुभटाः ॥