महापरिनिर्वाणसूत्र · अध्याय 31
(स्त्.इइ) तत्र भगवान् आयु(ष्मन्तम् आनन्दम् आमन्त्)र्(अय)ति ॥ आगमयानन्द येन कुशिनगरी ॥ एवं भदन्ते(त्य् आयुष्मान् आनन्दो भगवतः प्रत्यश्रौषीत् ॥)
(स्त्.इइ) अश्रौषुः कौशिनागराणां म(ल्लप्रमुखाः पञ्च च) मल्लशतान्य् अन्यतरस्मिं संस्थागारे सन्निषण्णानि स्(अन्निपतितानि ॥ भगवान् मल्लेषु जनप)देष्व् अनुपूर्वेण चर्यां चरं पापाम् अनुप्राप्तः पाप्(आयां विहरति जलुक्)आवनषण्डे ॥ तम् एनं (पा)पीयका मल्लाः परमया मान्(अनया मानितवन्तः परमया पूजन)या पूजितवन्तः परमया ग्(उरुकार)तया (गुरुकृतवन्तः ॥) पुनस् (त्)एषाम् अग्(र्)एण प्रण्(ई)तेनानुत्तरेण धर्(मदा)ने(नोपकृत्). + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + ति भगवा(ं) भ्(इ)क्ष्(उ)स्(अं)घ्(अपरिवृतो) भिक्षु(संघपुरस्कृतो कुशिनगरीम् आगमिष्यत्य् अस्माकं ग्रामक्षेत्रे ॥)
(स्त्.इइ) + + + + + + + + + + + + + + +(आ)त्महितहेतोः सर्वान् कुशि + + + + + + शो + + + सुहि + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + छ्(अ)त्रध्(व्)अजपताकांश् चारोपय्(ए)म महांश् च प्रस्थापयेम + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + ततः पश्चात् सर्वेषां प्रत्युद्गमनम् एव श्रेयः स्यात् ॥
(स्त्.इइ) ततस् ते स(र्)वे + + + स्(अं)मोदमाना ए + + + + + + + + + + + + + + (विशोध)यंति स्(उ)सन्नां सुसंमृष्टां कृत्वा सर्वालङ्क्(आ)र(व्)इभूषणैर् विभूषयन्ति प्रणीतैश् च्(अ ग)न्धैर् माल्यैः पुष्पैर् धूपै(ः) + + + + + + (छत्रध्वजपताकांश् चारोप)यन्ति (य्)एन च मार्गेण भगवां निर्याति तम् अ + + (प्रत्युद्गं)तु(ं प्रक्रा)न्ताः ॥
(स्त्.इइ) तेन खल्(उ स)मयेनान्तरा च्(अ) + + + + + + + + + + + + + (उत्तरे म)हती पृथ्वीशिला समवरुद्धा अस्थाने राजप्(र)दे + + + + + उ + (ष)ष्ट्(इ)हस्तप्रमा(ण्)अम् ऊर्ध्वतो ऽभ्युद्गता त्र्(इंशत्). + + + + +
(स्त्.इइ) + + + + + + (नन्नु व)यम् इमां महतीं पृथ्वीशिलाम् अस्मात् प्रदेश्(आद्) उत्क्ष्(एप्)स्या(मः ॥ यत्)र्(आस्मात्) प्रदेश्(आद् उत्)क्षिपेम्(अ) तत्(रा)स्माकं मार्गश् च सुशो(धितः स्यात् ॥) + + + + + + + + + + + + + (अस्मा)कं च दिशि दिक्षूदारः कल्याणकीर्तिशब्दश्लोको ऽभ्युद्गच्छेत् ॥
(स्त्.इइ) (अथ कौशि)नागरा मल्ल्. + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + उत्तरे सा महती पृथ्वीशिला ॥ अस्मात् प्रदेशा(त्) प्र(क्षेप्)स्याम(ः) + + + + + मे र्. + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + (शृण्वन्तु) भ्(अ)वन्तः कौशिनागर्(आ) मल्ला वा मल्ल + + + + + + + + ं पा + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + (व)यम् इमाम् अपि महतीं (पृथ्वीशि)ल्(आम् अस्मात् प्रदेशाद् उत्क्षेप्स्यामः ॥ यत्रा)स्म्(आत्) प्रदेश्(आद् उत्क्षिपेम तत्रा)स्माक्(अं) म्(आर्)गश् च स्(उशो)धितः स्यात् पू(र्)ववद् (यावत् कल्याणकीर्तिशब्दश्लोको ऽभ्युद्गच्छेत् ॥)
(स्त्.इइ) (तथा भवतु कौशिनागरा) मल्ला(ः प)रस्परान् प्रत्यश्रौषुः प्रत्येकप्रत्येकं भद्रेषु यानेष्व् अधिरुह्य्. + + + + + + + + + + + + + + + + कुलबलरूपैश् च्. + + + + + + + + न्त्. महाशब्द(ं) प्रक्ष्वेडयन्तः किलिकिलायमाना हृष्टास् तुष्टा उदग्राः प्र्(ई)तिसौमनस्यजाताः + + + + (मह)त्या ऋद्ध्या कुशिनग(र्या निष्क्रम्यानेकशता)न्य् अश्वोष्ट्रनीलगवांपतीनाम् ऋषभगजगन्धहस्तिनाम् आदाय येन सा म(हती) पृथ्वी(शिला तेनोपज)ग्मुः ॥
(स्त्.इइ) उपेत्य तां महतीं (प्)ऋ(थ्वीशिलां न)लरज्ज्वा बहुशो वेष्टयन्ति केचिन् निश्रयणीम् आबध्य मुञ्जबल्बजरज्ज्वा क्. + ना(क)र्षयन्ति परिक + + + + + फलशतैर् मूलत उद्धर्तुम् + + + + + + न्तुं
(स्त्.इइ) केचिद् वज्रप्रहारैश् चूर्णयितुं केचिच् छरीरबले(न) सन्न्(अद्ध्)औष्ट्र्. + चालयितुं केचिद् ऋषभ + + + श् च्(अ) पातयितुं केचिद् धस्तियू(थ) + + + यितुं केचिद् औषधबलै(र्) न्(आ)शयितुं केचिन् मन्त्रबलैर् अन्त(र्)धापयितुम् इच्छ्(अन्)ति ॥
(स्त्.इइ) तेषाम् एवंरूपाणाम् उ(त्तमं) व्यायच्छतां कच्चिद् अस्मात् प्रदेश्(आत्) + + + + + + + + + + + + + ॥ ते ऽश्व्(आसाः) क्लान्तकाया(ः) प्राग्भारकाया विहतप्र्(आणा) नै(व शक्नुव)न्ति तां मह(तीं शिलां) चालयितुं कुतः पुनर् उच्छ्रयितुं (प्)र्(अवर्तयि)तु(म्).
(स्त्.इइ) अथ भगवां भिक्षुसंघपरिवृतो भिक्षुसंघपुर(स्)कृ(त्)ओ (ऽनुपूर्वेण चर्यां चरन् येन) सा महती पृथ्वीशिला (तेनोपजगाम ॥)
(स्त्.इइ) (अथ कौशि)न्(आ)गरा मल्ला भगवन्तं दूरत एवागच्छन्तं दृष्ट्वा च पुनर् हृष्टास् (तु)ष्टा (उदग्राः प्रीतिसौमनस्यजाता) गुरुगौरवजाता स्. + + + + + + + + + + (भ)ग्(अ)वत्पादौ शिरसा वन्दन्ति भगवन्तं त्रिप्रदक्षिणीकुर्वन्त्(इ) + + + + + + + + + + + + + +
(स्त्.इइ) (एक्)आन्तस्थितान् कौशिन्(आगरान् मल्लान् भगवान् इ)दम् अवोचत् ॥ किम् एतद् आरब्धं कुमारकाः परमेण च महता प्(अराक्रमेण ॥)
(स्त्.इइ) + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + (वय)ं भदन्ताश्रौष्म कौशिनागरा मल्लाः ॥ भगवां मल्लेषु जनपदे(ष्व् अनुपूर्वेण चर्यां चरन् पापाम् अनुप्राप्तः पापायां विहरति जलुकावनषण्डे ॥ तम् एनं पापीयका) मल्लाः परमया माननया मानि(तवन्तः परमया पूजनया पूजितवन्तः परमया गुरुकारतया गुरुकृतवन्तः ॥ पुनस् तेषाम् अग्रेण) प्(र)णीतेनानुत्तरेण धर्मदानेनोपकृ(त्). + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + (ति भगवां भिक्षुसंघपरिवृतो भिक्षुसंघपुरस्कृतो कुशिनगरी)म् आगमिष्यत्य् अस्मा(क)ं ग्रामक्षेत्रे ॥ श्(रु)त्(वा)
.................... ग्रोßए ल्üच्के <मातापितृकबल, पुण्यबल, प्रज्ञाबल, ऋद्धिबल, भावनाबल> ......
(स्त्.इइ) + + + च्. तं + + + पूर्णम् अनूनम् अविकल्(अम्) + + (अ)भिसंक्षिप्य संपिण्डयित्वा त्(अद्) ऋ(द्धिबल) + + + + + + म् अकार्षीद् विविक्ते(न) + + + + + + श्. प्र्. न्. .ध्. + + न् इदं तथागतस्य भावनाबलम् ॥
(स्त्.इइ) कीदृशे(न) भ्(अ)दन्त मातापैतृकेण बलेन स(मन्वागतास् तथागता अ)र्हन्तः सम्यक्संबुद्ध्(आः) ॥
(स्त्.इइ) (इच्छथ) यूयं वासिष्ठास् तथागतस्यान्तिकात् तथागतानाम् अर्हतां सम्यक्संबुद्धानां मातापैतृ(कं बलं श्रोतुं ॥)
(स्त्.इइ) (परमं भदन्)त भगवन्न् इच्छामः परमं सुगतेच्छामः ॥
(स्त्.इइ) तेन हि यूयं वासिष्ठाः शृणुत साधु च सुष्ठु च मनसि कुरुत भाषिष्ये ॥
(स्त्.इइ) य्(अद् दशानां प्राकृ)तानां गवानां बलं तद् एकस्य नीलगवस्य बलं ॥ यद् दशानां नीलगवानां बलं तद् एकस्य महर्षभस्य बलम् ॥ यद् दशानां मह्(अर्षभानां बलं तद् एक)स्य (चम)रस्य बलम् ॥ यद् दशानां चमराणां बलं तद् एकं खड्गबलम् ॥ यद् दश खड्गबलानि तद् एकस्य प्राकृतस्य हस्तिनो बलम् ॥ य्(अद् दशानां प्राकृतानाम्) ह(स्)त्(इनां) बलं तद् एकस्य वामानुकहस्तिनो बल(ं) ॥ यद् दशानां वामानुकहस्तिनां बलं तद् एकस्य कणेरुकस्य हस्तिनो बलम् ॥ यद् द्(अशानां कणेरुकहस्ति)नां बलं तद् एकस्य कराडहस्तिनो बलम् ॥ यद् दशानां कराडहस्तिनां बलं तद् एकस्य नीलगिरेर् हस्तिनो बलम् ॥ एवं पीतगिरे(र् लोहितगिरेः श्वेतगि)रेः सौगन्धिकस्य मधुगन्धिकस्योत्पलगन्धिकस्य कुमुदगन्धिनो बलम् ॥ यद् दशानां कुमुदगन्धिनां बलं तद् एकस्य (पद्महस्तिनो बलम् ॥ य)द् दशानां पद्महस्ति(नाम् ब)ल्(अ)ं (त)द् एकस्य महापद्महस्तिनो
बलम् ॥ यद् दशानां महापद्महस्तिनां बलं तद् एकस्य (ह्)ऐ(मवतस्य हस्तिनो बलम् ॥ य)द् दशानां हैमव्(अतानां हस्तिनां ब)ल्(अं) तद् एक(स्य) ग्(अ)ज्(अ)गन्धहस्तिनो बलम् ॥ यद् दशानां गजगन्ध(ह)स्तिनां बलं तद् एकस्यार्धमहा(नग्निनो बलम् ॥ यद् द्वयोर् अर्धमह्)आन्(अ)ग्(न्)इ(न्)ओ(र् बलं तद् एक)स्य म(हानग्निनो ब)लम् ॥ य(द्) द्(अश्)आ(न्)आं (म)हानग्निनां बलं त(द् एकस्या)र्धप्रस्कन्दिनो बलम् ॥ यद् द्वयो(र् अर्धप्रस्कन्दिनोर् बलं तद् ए)कस्य प्रस्क्(अन्दिनो ब)लम् ॥ यद् दशाना(ं प्)र्(अ)स्कन्द्(इ)नाम् बल(ं) तद् (ए)क्(अस्य) + + + + (ब)लम् ॥ यद् दश्. + + + + + + + + + + + + + + + + + + + (ए)क(ं) वराङ्गब्(अलम्) ॥ यद् दशवराङ्गबलानि तद् एकम् अर्धनाराय(णबलम्) + + ॥ यद् द्वयोर् अर्धन्(आरायणयोर् बलं तद् एक) + + + + + + + + + कानि त्र्. + + + (नारा)यणबलशतानि तद् एकस्य तथागतस्यार्ह्(अतः सम्य)क्स्(अं)बुद्धस्य (बलम्) ॥
(स्त्.इइ) + + + + + + + + ङ्गे न + + + + + + + + + + + + (ब)लं धारयन्ति तथागता अर्हन्तः सम्यक्स(ंबुद्धाः ॥ ये चातीता) ये चाना(गतास् तथागता अर्हन्तः स)म्यक्स(ं)बुद्ध्(आ)ः सर्वे (स)मसमाः समस्वराः समलक्षणाः समगुणतुल्(य्)आ + + + + + + + प + + + + + + + + + + (आयुषा शरीर)देहेन च ॥
(स्त्.इइ) ईदृशेन्(अ) वासिष्ठा मातापैतृकेन बलेन समन्वागतास् तथाग्(अता अर्हन्तः पूर्ववद् यावद् आयुषा शरीरदेहेन च ॥)
(स्त्.इइ) (श्रुतम् अस्माभिर् एव) भगवतो ऽन्तिकात् (तथा)गतानाम् अर्हतां सम्यक्संबुद्धानां मातापैतृकं बलम् ॥
(स्त्.इइ) (कीदृशेन भदन्त पुण्यबलेन समन्वागतास् तथागता अर्हन्तः सम्यक्)संबुद्धाः ॥
(स्त्.इइ) इच्छथ यूयं वास्(इष्ठास्) तथागतस्यान्तिकात् तथागतानाम् अर्हतां सम्यक्संबु(द्)ध्(आनां पुण्यबलं श्रोतुम् ॥)
(स्त्.इइ) (परमं भदन्त भगवन्न् इच्छामः परमं सुगते)च्छामः ॥
(स्त्.इइ) तेन हि यूयं वा(सि)ष्ठाः शृणुत साधु च सुष्ठु च मनसि कुरुत्(अ भाषिष्ये ॥)
(स्त्.इइ) (यद् वा)सिष्ठा जं(बुद्वीपे सत्वानां पुण्यं तज् जम्बुद्वीपपतेश् चक्रव)र्तिनः पुण्येषूप(नि)धाय शतिमान् अपि कलां नोपैति सहस्रिमा(ं शतस)हस्रिमा(ं) + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + प्य् उपनिषदम् अपि नोपैति ॥
(स्त्.इइ) य्(अद् व्)आसिष्ठा द्वीपयोः सत्वानां पुण्यं तद् द्विद्वी(पपते)श् चक्रवर्तिन्(अः पुण्येषूपनिधाय शतिमाम् अपि कलां नोपैति) पूर्ववद् याव्(अद् उपनिषद)म् अपि नोपै(ति ॥ यद् व्)आसिष्ठास् त्रिषु द्वीपेष्(उ) सत्वानां पुण्यं तत् त्(र्)इद्वी(पप)तेश् चक्रवर्ति(नः पुण्येषूपनिधाय शतिमाम् अपि कलां नोपैति पूर्ववद् यावद् उपनि)षदम् अपि नोपैति ॥ यद् वासिष्ठाश् चतुर्(षु द्वीपेषु सत्वानां पुण्यं तच् चतुर्द्वीपपतेश् चक्रवर्तिनः पुण्येषूपनिधाय शतिमाम् अपि कलां नोपैति पूर्ववद् यावद् उपनिषदम् अपि) नोपैति ॥
(स्त्.इइ) चत्वारः खलु वासिष्ठाश् (च्). + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + +
(स्त्.इइ) (एकद्व्)ईपकस्य चक्रवर्तिनो ऽयस्मयं (चक्रं प्रा)दुर्भवति समन्तक्रोशम् ॥ द्विद्वीप्(अकस्य चक्रवर्तिनो + + + चक्रं प्रादुर्भवति द्विसमन्तक्रोशम् ॥ त्रिद्वीपकस्य च)क्रवर्तिनो राजतं चक्रं प्रादुर्भवति त्रिसमन्तक्रोशम् ॥ चतु(र्द्वीपकस्य चक्रवर्तिनो सनाभि)कं सनेमिकं दिव्यं (सर्)वसौवर्णं (चक्रं प्रादुर्भवति चतुःसमन्तक्रोशम् ॥)
(स्त्.इइ) + + प्रभास्वरं + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + (पुण्यं त)च् चत्(उ)र्महाराजिकानां देवानां (प्)उण्येषूपनि(धाय शतिमाम् अपि) कलां (नोपैति पूर्ववद् यावद् उपनिषदम् अपि नोपैति ॥ यच् चतुर्महाराजिकानां दे)वानां पुण्यं तच् च(तु)र्णा(ं) महा(राज्ञां पुण्येषूपनिधाय श)त्(इ)माम् अ(पि कलां नोपैति पूर्ववद् यावद् उपनिषदम् अपि नोपैति ॥ यच् च)तुर्णां महाराज्ञां पुण्यं तद् देवा(नां त्रयस्त्रिंशानां पुण्येषूपनिधाय) श्(अ)तिमाम् अपि क्(अलां नोपैति पूर्ववद् यावद् उपनिषदम् अपि नोपैति ॥)
(स्त्.इइ) (यत् कोटि)शतसहस्रं देवानां त्रयस्त्रिंशानां पुण्यं तद् + + + + + (पुण्येषूपनिधाय) शतिमाम् अपि कला(ं) न्(ओ)प्(ऐ)ति पू(र्ववद् यावद् उपनिषदम् अपि) नोपैति ॥
(स्त्.इइ) यथा देवास् त्रयस्त्रिंशाः + + + (शक्)र्(ओ देव्)एन्द्र + वं + मा + .आ + + + + + + + + + + + + + (तथा यामास् तुषि)ता देवाः संतुषितो देवपुत्रो नि(र्माणरतयः परिनिर्मि)तवशवर्ति(नो) ब्रह्मा सभापतिर् ब्रह्मपुरोहि(ता महाब्रह्माणः परी)त्ताभा अप्र(माणा)भा आभास्वराः परीत्तशुभाः शु(भकृत्स्ना अनभ्रकाः पुण्यप्र)सवा बृहत्फला अबृहा अत्(अपाः) सुदर्शना अकनिष्ठाः ॥
(स्त्.इइ) यत् कोटिशतसहस्रम् अकनिष्ठानां (पुण्यं तद्) + + + + + (पुण्येषूपनिधाय श)तिमाम् अपि कलां नोपैति पूर्व्(अवद् या)वद् उपनिषदम् अपि नोपैति ॥ यत् कोटिश(तसहस्रम्) + + + + (पुण्यं तद् एक)स्य मैत्रेयस्य बोध्(इ)सत्वस्य पुण्ये(षूपनिधाय शतिमाम् अपि कलां नोपैति पूर्ववद् यावद् उपनिषदम् अपि नोपैति ॥)
(स्त्.इइ) (यत् कोटिशतसहस्रं मैत्रेया)णां बोधिसत्वानां (प्)उण्यं तद् ए(कस्य) + + + + (पुण्येषूपनिधाय शतिमाम् अपि कलां नोपैति पूर्ववद् यावद् उपनिषदम् अपि नोपैति ॥ यत्) + + + तिय्. .गङ्गावालुकानां चर(मभ)विनां (प्)र्(आणिनां पुण्यं तद्) + + + + (पुण्येषूपनिधाय शतिमाम् अपि कलां नोपैति पूर्व)वद् या(वद्) उपनि(षदम् अ)प्(इ) नोपैति ॥ य्. + + + + +
(स्त्.इइ) देउत्स्छे üबेर्सेत्zउन्ग् नछ् परल्लेन् इन् 50-52, 23-28, 38-43 <एन्दे पुण्यबल)
(स्त्.इइ) देउत्स्छे üबेर्सेत्zउन्ग् नछ् परल्लेन् इन् 50-52, 23-28, 38-43 <एन्दे पुण्यबल)
प्रज्ञाबल
(स्त्.इइ) देउत्स्छे üबेर्सेत्zउन्ग् नछ् परल्लेन् इन् 50-52, 23-28, 38-43
(स्त्.इइ) देउत्स्छे üबेर्सेत्zउन्ग् नछ् परल्लेन् इन् 50-52, 23-28, 38-43
(स्त्.इइ) देउत्स्छे üबेर्सेत्zउन्ग् नछ् परल्लेन् इन् 50-52, 23-28, 38-43
(स्त्.इइ) देउत्स्छे üबेर्सेत्zउन्ग् नछ् परल्लेन् इन् 50-52, 23-28, 38-43
ग्र्ößएरे ल्üच्के
(स्त्.इइ) + + + ष्ठ्. शाख्(अ)प(र्)णशतप्रमाण्. क्. + म्. न्. क्ष्. .र् तर्. खलु वासिष्ठाः क्. + + + .य् द्. (अ)न्(उ)गछन्न् अन्ववय(ञ्) श्(आ)र्(इ)पुत्रस्य भिक्ष्(ओ)ः प्रज्ञ्(आ)य्(आ)ः क्ष्. य्. व्. स्.
(स्त्.इइ) (ईदृशेन वा)सिष्ठाः प्रज्ञाबलेन समन्वागतः शारिपुत्रो भिक्षुः ॥
(स्त्.इइ) यावद् ए(व) वासिष्ठा आदित्याः परिहरन्तो दिशो भासन्ते वैरोचनास् तावत् सहस्रिके लोके सहस्रं चन्(द्)र्(आणां सहस्रं) सूर्याणां सहस्रं सुमेरूणां पर्वतराज्ञां सहस्रं पूर्वविदेहानां सहस्रं गोदानीयानां सहस्रम् उत्तरकुरूणां सहस्रं जम्बुद्वीपानां स(हस्रं चतु)र्महाराजिकानां त्रायस्त्रि(ं)शानां (या)मान्(आ)ं तुषितानां निर्माणरतीनां परिनिर्मितवशवर्तीनां सहस्रं ब्रह्मलोकानाम् ॥ अयम् उच्यते (सहस्रिक)श् च्यूडिको लोकधातुः ॥
(स्त्.इइ) यत् सहस्रिकाणां च्यूडिक्(आ)नां लोकधातूनां स(ह)स्रम् अयम् उच्यते द्विसहस्रो मध्यमो लोकधातुः ॥ यद् द्विसह्(अस्रिका)णां लोकधातूनां सहस्रम् अयम् उच्यते त्रिसहस्रमहासहस्रो लोकधातुः ॥
(स्त्.इइ) स एष वासिष्ठास् त्रिसहस्रमहासहस्रो लोकधातुः पूर्णः स्याच् छारिपुत्रसमैर् भिक्षुभिः प्रज्ञायास् तथागतस्य प्रज्ञाम् उपनिधाय शतिमाम् अपि कलां नोपैति यावद् उपनिषदम् अपि नोपैति ॥
(स्त्.इइ) सर्वलोकस्य या प्रज्ञा
स्था(पयित्वा त)था(ग)तम् ॥
प्रज्ञायाः शारिप्(उ)त्रस्य
कलां नार्घति षोडशीम् ।
शारिपुत्रसमैर् + +
+ यं लोकः सदेवकः ॥
तथागतस्य प्रज्ञायाः
कलां नार्घति षोड्(अशीम्) ।
(स्त्.इइ) ईदृ(शेन) वास्(इ)ष्ठ्(आः) प्रज्ञाबल्(ए)न समन्वागत्(आ अ)र्हन्त्(अः) स्(अ)म्य्(अ)क्स(ं)बुद्धाः ॥ य्(ए) चात्(ई)त्(आ ये चानागताः) पू(र्)ववद् यावद् आयु(षा) श्(अ)र्(ई)र्(अ)द्(ए)ह्(ए)न्(अ) च्(अ) ॥
(स्त्.इइ) श्रुतम् अस्म्(आ)भ्(इर् एव त)थागतस्यान्तिकात् तथागतानाम् अर्हतां सम्यक्संबुद्धाना(ं) मातापैतृकं बलम् ॥ श्रुतं पुण्यबलम् ॥ श्रुत(ं) प्रज्ञाबल(ं) ॥
ऋद्धिबल
(स्त्.इइ) कीदृशेन भदन्तर्द्धिबलेन समन्वागत्(आ अर्ह)न्तः सम्यक्संबुद्धाः ॥
(स्त्.इइ) इच्छथ यूयं वासिष्ठास् तथागतस्यान्तिकात् तथागतानाम् अर्हतां सम्यक्संबुद्धान्(आ)म् ऋद्धिबलं श्रोतुम् ॥
(स्त्.इइ) परमं भदन्त भगवन्न् इच्छामः ॥ परमं सुगतेच्छामः ॥
(स्त्.इइ) तेन हि यूयं वासिष्ठाः शृणुत साधु च सुष्ठु च मनसि कुरुत भाषिष्ये ॥
(स्त्.इइ) एको ऽयं वासिष्ठा()ः समयो वैरण्या(यां वि)हरामि नडेरपिचुमन्दमूले ॥ तेन खलु समयेन वैरण्यायां दुर्भिक्षम् अभूत् कृच्छ्रः कान्तारो दुर्लभः पिण्डको याचनकेन भिक्षवश् (च) लूहभो(जनेन) परिक्लमन्ति ॥ अथ मौद्गल्यायनो भिक्षुर् येन्(आ)हं तेनोपसंक्रान्तः ॥ उपेत्य माम् इदम् अवोचत् ॥
(स्त्.इइ) यत् खलु भदन्त भगवां जानीयात् ॥ एतर्हि वैरण्यायां दुर्भि(क्षं कृच्)छ्र्(अः) कान्तारो दुर्लभः पिण्डको याचनकेन भिक्षवो लूहभोजनेन परिक्लमन्ति
(स्त्.इइ) संमुखं मे भदन्त भगवतो ऽन्तिकाच् छ्रुतं संमुखम् उद्गृहीतम् ॥ यो ऽस्यां म्(अहापृ)थ्(इ)व्यां पार्थिवः प्रणीतो रसधातुः सो ऽधस्ताद् अवक्षिप्तो ममाप्य् एवं सम्यक् प्रत्यात्मं ज्ञानदर्शनं प्रवर्तते ॥ यो ऽस्यां महापृथिव्यां पार्थिवः प्रणीतो रसध्(आतुः सो ऽधस्ताद् अवक्षिप्त)स् तद् इच्छामि महापृथिवीं परिव(र्)त(यि)तु(म् ॥ यत् त)स्याधस्तात् पार्थिवः प्रणीतो रसधातुस् तद् ऊर्ध्वं करिष्यामि यद् ऊर्ध्वं तद् अ(धस्तात् ॥)
(स्त्.इइ) (तम् एनम् एवं वदामि ॥) महापृथिवीं चेन् मौद्गल्यायन परिवर्त(यि)तुम् इच्छसि ॥ स एवम् आह ॥ महापृथिवीं भदन्त परिवर्तयितुम् इच्छ्(आमि ॥)
(स्त्.इइ) (तम् एनम् एवं वदामि ॥ कथंस्थि)तो महापृथिवीं परिवर्तयिष्यसि ॥ स एवम् आह ॥ चक्रवाडमहाचक्रवाडाभ्यां स्थाने स्थितो महापृथि(वीं परिवर्तयिष्यामि ॥)
(स्त्.इइ) (तम् एनम् एवं वदामि ॥ म)हापृथिवीं चेन् मौद्गल्यायन परिवर्तयितुम् इछसि ये पृथिवीसंनिश्रिता भूताः सत्वाः प्राणिनश् च तां (कथं करिष्यसि ॥ स एवम् आह ॥ महापृथिवीं) भदन्त परिवर्तयितुम् इच्छामि ये पृथिवीसंनिश्रिता भूताः सत्वाः प्राणिनश् च तां वामेन + + + + + + + + + + + + + + + (महा)पृथि(व्)ईं परिवर्तयिष्यामि ॥
(स्त्.इइ) तम् एनम् ए(वं) वदामि ॥ महापृथिवीं मौद्गल्यायन परिवर्तयं कथंसंज्ञी (भविष्यसि) + + + + + + + + + + + + + + + (परम)लघुसंज्ञी भ(वि)ष्यामि तद्यथ्(आ) बल्(अवान् पुरुषः क)दलीपत्रं परिवर्तयं परमलघु(संज्ञी) + + + + + + + + + + + + + + + (परम)ल्(अ)घ्(उ)संज्ञी भ(वि)ष्यामि ॥
(स्त्.इइ) तम् एनम् एव्(अं वदामि ॥ अवसितं) मौद्गल्(यायन अव)सितं मौद्(ग)ल्यायन्(अ) + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + स्त्. न्. + + (ए)त्(ए)न मह्(आ)पृथ्(इवीं परिवर्तयितुम् ॥ त)त् कस्म्(आद् धेतोः)() + + + भू(ता) + म्(औ)द्गल्य्(आयन्.) + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + (कालं कुर्)युः ॥ तत् कस्माद् धेतोः ॥ एषो ऽपि मौद्गल्(यायन महा)प्ः(थि)व्य्(आं) पार्थिवः प्रणीतो रसधातुर् नचिर् + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + .य्. ति तद् इमे सत्वा भूताः प्राणिनश् चाहाररसग्रेधात् परमम् उत्पादम् आपद्येयुर् उच्छिद्य कालं कुर्यु(ः ॥)
(स्त्.इइ) + + + + + + + + + + + + + + + + + + पृथिवीं परिवर्तयितुम् ॥ ईदृशेन वासिष्ठा ऋद्धिबलेन समन्वागतो मौद्गल्यायनो भिक्षुः ॥
(स्त्.इइ) (यावद् एव वासिष्ठा आदित्याः परिहरन्तो दिशो) भासन्ते वैरोचनाः पूर्ववद् यावद् अयम् उच्यते त्रिसहस्रमहासहस्रो लोकधातुः ॥
(स्त्.इइ) स एष वासि(ष्ठास् त्रिसहस्रमहासहस्रो लोकधातुः पू)र्णः स्याद् ऋद्धिमद्भिर् मौद्गल्यायनसदृशैर् भिक्षुभिस् तथागतस्यर्द्ध्याम् ऋद्धिर् उपनिधाय शतिमाम् अपि पूर्ववद् य्(आ)व्(अद् उपनिषदम् अपि नोपैति ॥)
+ + + + (श्रा)वकप्रत्येकबुद्धानां कायवाहिनी मन्(ओ)वाहिनी चर्द्धिस् तथागतानाम् अर्हत्(आ)ं सम्यक्संबुद्धाना(ं) मनोज्(अवा) + + +
(स्त्.इइ) (ईदृशेन वासिष्ठा ऋद्धिबलेन सम)न्(व्)आगतास् तथागता अर्हन्तः सम्यक्संबुद्धाः ॥ ये चातीता ये चानागताः पूर्ववद् यावद् (आ)युषा शरीरदेहे(न च ॥) + + +
एस् fओल्ग्त् एइने ग्र्ößएरे ल्üच्के!
(स्त्.इइ) + + + वा + .ए + + + + (कौशिनागरा म)ल्ला भगवतो ऽन्त्(इ)कान् मोहग(ता)ः कथंचिल् लब्ध्(अ) + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + (एकत्या बा)हून् प्रगृह्य प्रक्रोशन्ति ॥ एकत्याश् चेतोदुःखसमर्पितास् तिष्ठन्ति ॥ एकत्या धर्मताम् एव प्रति(स्म)र्(अन्ति ॥) प्र्(आ)ग् एवास्(मा)क्(अं भग)वताख्यात्(अं सर्वैर् इष्टैः कान्तैः प्रियै)र् मनापैर् नानाभावो भविष्यति विनाभावो विप्रयोगो विसंयोगः ॥
(स्त्.इइ) अथ कौशिनागरा मल्लाः कपोतवल्गुस्वरा दीर्घम् उ(च्छ्वस्य) स्व्(आस्रूणि च) उत्स्तीर्य भगवत्पादौ शिरसा वन्दित्वैकान्ते तस्थुः ॥
(स्त्.इइ) अथ भगवांस् तस्यां महत्यां पृथ्वीशिलायाम् एकान्ते न्यषीदत् सार्धं भिक्षुसंघ्(ए)न ॥ क्(औ)शिना(ग)रा अपि मल्ल्लास् तस्याम् एव पृथ्वीशिलायाम् एकान्ते न्यषीदन् ॥
(स्त्.इइ) अथ भगवां कौशिनागरान् मल्लान् संज्ञ्(आ)पयन्न् इव कौशिनागरान् मल्लान् इदम् अवोचत् ॥
(स्त्.इइ) इयं वासिष्ठा महती पृथ्वीशिला पूर्वकल्पिकानां मनुष्याणां व्यायामशिला बभूव तथा ह्य् अस्या अद्यापि द्(ऋ)श्यन्ते ऽङ्गुलिचि(ह्ना)नि ॥ एवम् अनित्या वासिष्ठाः सर्वसंस्कारा एवम् अध्रुवा एवम् अनाश्वासिका एवं विपरिणामधर्म्(आ)णः सर्वसंस्कारा यावद् अलम् एव स(र्)वस(ं)स्कार्(ए)भ्यो निर्वेत्त्(उ)म् अलं विरक्तुम् अलं विमोक्तुम् ॥
(स्त्.इइ) अस्मि(ं) खलु महासिंहनादिके धर्मपर्याये भाष्यमाणे ऽयं त्रिसहस्रमहासहस्रो लोकधातुस् त्रिकृत्वः कंपितः संक(ं)पितः संप्रकंपितः चलितः सं(च)लितः संप्रचलितो व्यथितः संव्यथितः संप्रव्यथितः क्षुभितः संक्षुभितः संप्रक्षुभितः ॥
(स्त्.इइ) अथ ब्रह्मणः सभापतेः शक्रस्य च्(अ देवे)न्द्रस्य स्वनिकायस्थितयोर् एतद् अभवत् ॥ अयं बुद्धो भ्(अ)ग्(अव्)आ(ं) कुशिनगरीसमीपे स्थितः कौशिनागरान् मल्लान् महतर्द्धिप्रातिहार्येणावर्जयि(त्वा न) चिरस्येदानीं भगवान् अनुपधिशेषे निर्वाणधातौ परिनि(र्)वास्यति ॥ यन्नु वयं गत्वा भगवन्तं तथागतम् अर्हन्तं सम्यक्संबुद्धं पश्चिमं दर्शनायोपसंक्रमिष्यावः ॥
(स्त्.इइ) अ(थ ब्रह्मा) स्(अभा)पतिः शक्रश् च देवेन्द्रः स्वनिकाये ऽन्तर्हितौ कामावचरैर् देवैः सार्(धं) + + + + + + + + त्य्. .ऋ + + कं + स्त्रि + ब्रह्मा सभापति + + + + + + + + + +
तेxत्ल्üच्के
(स्त्.इइ) इत्य् उक्त्वा ब्रह्मा सभापतिः शक्रश् च देवेन्द्रो भगवतः प्(आ)दौ शिरसा (वन्)द्(इत्वा) + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + (प्र)स्(अ)रत्(अ)ः प्रणमतः प्रणमतः शिर(सा वन्दित्व्)आ त्(अ)त्र्(ऐवान्)तर्हितौ ॥
(स्त्.इइ) (अथ भगवान् तस्य महाजनकायस्य तथाभिप्रसन्नस्याशयं चानुशयं) च गतिं च प्रकृत्(इ)ञ् च विज्ञाय तादृशीम् एव चतुरार्यसत्यसंप्रकाश्(इकां धर्मदेशनाम् अकरोद्)
(स्त्.इइ) (यां श्रुत्वानेकैः प्राणिशतसहस्रैर् उष्मगतानि) कुशलमूल्(आ)न्य् उत्पादितानि ॥
(स्त्.इइ) कैश्चित् क्षान्तयो मूर्धानः सत्यानुलोमिका लौकिका (अग्रधर्माः ॥ केचिच् छ्रोतआपत्तिफले व्यवस्थापिताः केचित् सकृदागामिफले केचिद् अनागामि)फले कैश्चित् तन् निष्क्रम्य प्रव्रजित्(वा) सर्वक्लेशप्रहाणाद् (अर्)ह्(अत्)वं साक्षीकृतम् ॥ कैश्चिच् छ्र्(आ)व्(अकबोधौ कैश्चित् प्रत्येकबोधौ कैश्चिद् अनुत्तरसम्यक्संबो)धौ चित्तम् उ(त्प्)आदितम् ॥
(स्त्.इइ) (अवन्ध्य)धर्मदेशना(ं सादरेण) ग्(ऋहीत्वा) यद्भूयसा सा परिषद् (बुद्ध)नि(म्ना धर्मप्रवणा संघप्राग्भारा व्यवस्थिता ॥)
(स्त्.इइ) (अथ भगवांस् तां पर्षदं बुद्धनिम्नां धर्मप्रवणां संघप्राग्भारां व्यवस्थाप्योत्थायासनात् प्रक्रान्तः ॥)
मूल पाठ: Mahāparinirvāṇasūtra · Edition: Ernst Waldschmidt, Das Mahaparinirvanasutra, Teil 1_3, Berlin 1950_1951 (Abhandlungen der Deutschen Akademie der Wissenschaften zu Berlin, Klasse für Sprachen, Literatur und Kunst [bis Jahrgang 1949: Phil.-Hist. Kl.] 1949.1, 1950.2,3). · Data entry Klaus Wille · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0