कामिक आगम · अध्याय p1

प्रथमः पटलः पश्चिमद्वारार्चनविधिः
पश्चिमस्यार्चनं वक्ष्ये निष्कले सकलेऽपि वा ।
मिश्रे च गृहिणां योग्यं परार्थयजनार्थकम्

राजराष्ट्र विवृद्ध्यर्थं भुक्तिमुक्तिफलप्रदम् ।
प्रातरावश्यकं शौचं कृत्वा स्नानं विधाय च

सूर्यश्चेत्यादिभिर्मन्त्रैः संध्यासु तिसृषूदकम् ।
पीत्वा संमार्जयेत् तद्वत् दधिक्राविण्णेति चादिभिः

ओं भूर्भुवस्सुवरादि मन्त्रेण वारत्रयमथांजलिम् ।
पुनस्तेनैव, मन्त्रेण दशवारं जपन्नयेत्

एतत् प्रतिदिनं कार्यं द्विजत्वापत्ति सिद्धये ।
श्रुति स्मृत्यादि संसिद्धिं अनुष्ठानन्तु यद्भवेत्

आवश्यकेतु शौचेवा स्नाने त्वाचमनेऽपिवा ।
संध्यायां वन्दने वापि तर्पणे होमकर्मणि

गृहबल्यादिके चान्यत् द्विजानां विहितन्तुयत् ।
कर्तव्यं वा न कर्तव्यं शैवमावश्यकं मतम्

स्वशास्त्र सन्ध्यामन्त्रादि तर्पणं च विधाय च ।
व्रजेद्देवालयाद्यं तु पादशौचं विधाय च

समाचम्य प्रविश्यान्तः स्वासनस्थ उदङ्मुखः ।
त्रिपुण्ड्रं भस्मना कृत्वा सान्द्रेण धवलेन च

करन्यासं ततः कृत्वा सुषिरं देहमध्यमे ।
ध्यात्वा ज्वलन्तं हुंकारं प्राणान् संयम्य निश्चलम्

फट्कारान्तं तु तेनैव रेचकेन समन्वितम् ।
पञ्चग्रन्थीं स्ततो भित्वा तस्मात्प्रति निवृत्य च

मूर्ति मन्त्रेण संगृह्य जीवं हुंकार मूर्धनि ।
कुंभकेन समोपेतं वायुमूर्ध्वगतं नयेत्

तेनैव द्वादशान्तस्थ शिवेन सह योजयेत् ।
आत्मयोजन मेतत्स्यात् ततो भूतादि शोधयेत्

निवृत्यादीनि भूतानि तान्यध्वानं समस्तकम् ।
व्याप्य व्यवस्थितानीति मत्वा तानि विशोधयेत्

दहनं वाथ भूतानां परस्पर विशोधनम् ।
मण्डलादि समायुक्तं भूतशुद्धिरिहोदिता

शोध्यो परागरहितं कलामात्र व्यवस्थितम् ।
विचिन्त्य दिव्यदेहार्थ ममृताप्लावनं नयेत्

ध्यात्वा कुण्डलिनीं शक्तिं अमृतैक स्वरूपिणीम् ।
तदुद् भूतामृतस्त्रावैस्सिक्तां दिव्यां कलां स्मरेत्

ध्यात्वा हृद्यासनं तस्मिन् मूर्त्यात्मानं समानयेत् ।
पुनराप्लावनं कृत्वा करन्यासं समारभेत्

हस्त पृष्ठतलेऽस्त्रेण शोधयेच्चन्दनान्विते ।
तयोर्ब्रह्माणि विन्यस्य नेत्रं करतले न्यसेत्

शिवं साङ्गं च विन्यस्य भूयस्तत्र शिवं न्यसेत् ।
कवचेनाव कुण्ठयाथ सर्वकर्मसु योजयेत्

करन्यासः समाख्यातो अङ्गन्यासश्च कथ्यते ।
मूर्धादि पादपर्यन्तं अङ्गब्रह्माणि विन्यसेत्

मूलब्रह्माणि वा विद्वान् अष्टत्रिंशत् कलां न्यसेत् ।
शिवं हृदि यथास्थानं (हृ) हृदयाद्यं निवेशयेत्

नेत्रं नेत्रेषु विन्यस्य हेतिं दिक्षुगतं न्यसेत् ।
महामुद्रां ततः कृत्वा शिवमन्त्रं अनुस्मरन्

महामुद्रा तावत् कराभ्यां सम्मुखाभ्यां पाद पङ्कजात्
आमस्तक स्पर्शनरूपा
अन्योन्य ग्रथिताङ्गुष्ठा प्रसारित कराङ्गुली
महामुद्रेय मुदिता परमीकरणे बुधैः
महामुद्रेयमाख्याता न्यूनाधिकं समापनी
प्रयोजयेदिमां मुद्रां देवताह्वान कर्मणि ॥
अष्टत्रिंशत्कलान्यासं हित्वा ब्रह्माणि विन्यसेत् ।
लिपिन्यासं ततः कुर्यात् रुद्रशक्ति समन्वितम्

श्रीकण्ठादि समोपेतं अक्षरन्यासमेव वा ।
केवलं मातृकान्यासं कुर्यात्तद्रहितं तु वा

एवं शैवतनुं कृत्वा ततोऽन्तर्यजनं नयेत् ।
पूजा होमसमाधिस्यात् हृदि नाभौ ललाटके

आत्मशुद्धिरियं ख्याता स्थानशुद्धिस्ततः परम् ।
हस्तास्फालन दिग्बन्धाव कुण्ठैश्च सम्मता

पात्रत्रयं समादाय यन्त्रिकाकार संस्थितम् ।
पाद्यादित्रितयं तेषु कल्पयेद्विधिनामुना

चन्दनोशीर सिद्धार्थं दूर्वा काश्मीर तोययुक् ।
उत्तमं पाद्य मुद्दिष्टं मध्यमं गतकुंकुमम्

चन्दनोशीर युक्तांभः पाद्यं कन्यसमुच्यते ।
वरालोशीर कर्पूर त्रुटि जाति लवङ्गयुक्

मुरेणैव समायुक्त श्रेष्ठ माचमनीयकम् ।
एलालवङ्ग कर्पूर मुर जातियुतं समम्

एलालवङ्गं कर्पूर जलैस्सार्धन्तु कन्यसम् ।
आपःक्षीर कुशाग्रैस्तु यवाक्षत तिलैर्युतम्

शालि सिद्धार्थयुक् श्रेष्ठं यव सर्षप शालियुक् ।
तण्डुलैर्मध्यमं प्रोक्तं शालितण्डुल संयुतम्

अर्घ्यं कन्यसमुद्दिष्ट मन्यथा च निगद्यते ।
सिद्धार्थ चन्दनोशीर दूर्वायुक् पाद्यमेव च

एलालवङ्ग, कर्पूर वरालफलसंयुतम् ।
एतदाचमनीयं वा यजेत् यजनाङ्गके

कथितं चात्र वा ग्राह्यमत्रोक्तं तत्र वा भवेत् ।
यवसर्षप सद् व्रीहि तण्डुलै रक्षतं भवेत्

व्रीहि तण्डुलं संयुक्तं अक्षतं तत्प्रकीर्तितम् ।
पञ्चाङ्ग मथवा त्र्यङ्गं केवं चार्ध्यमेव वा

कल्पयेद्धृदयेनैव किञ्चार्घ्ये संहितामनुः ।
द्रव्याण्यस्त्रेण संप्रोक्ष्य कवचेनावकुण्ठयेत्

हृदाभिमन्त्र्य प्रत्येकं मुद्रयेदमृताख्यया ।
तिलकं चन्दनं कृत्वा पुष्पं शिरसि विन्यसेत्

द्रव्यशुद्धिर्भवेदेषा प्रणवादि नमोन्तकम् ।
मन्त्रमुच्चारयेन्मन्त्री मन्त्रशुद्धिर्भवेदियम्

सामान्यार्घ्यं च संगृह्य द्वाराग्रे वृषभं यजेत् ।
गणपं भारतीर्मूर्ध्वे नन्दिनं जाह्नवीयुतम्

महाकालेन यमुनां सव्येऽसव्ये समर्चयेत् ।
विमलं च सुबाहुं च तल्पयोश्च क्रमाद्यजेत्

प्रविश्य सव्यपादेन देहल्यां अस्त्रमर्चयेत् ।
वास्तोष्पतिं ततश्चेष्ट्वा पूजां पर्युषितां यजेत्

अपनीय च तां लिंगात् चण्डेशाय निवेदयेत् ।
पिण्डिकां शिवलिङ्गं च जलेन क्षालयेत् सुधीः

लिङ्गशुद्धि रियंख्याता शुद्धयः पञ्च चोदिताः ।
संपूज्य द्वारपान् वाथ पञ्चशुद्धिं समाचरेत्

विशुद्ध्यासनं संस्कारोपचार स्कन्ध संयुतम् ।
यजनं देवदेवस्य सर्व कामार्थ साधनम्

विशुद्धिः कथिता पूर्वमासनं चाधुनोच्यते ।
गणेशं च गुरुं शक्तिमनन्तं धर्मसंमुखान्

अधर्मप्रमुखानन्ते छदने पद्मकर्णिके ।
वामादि नव सूर्यादि मण्डलं सेश्वरं यजेत्

शिवासनं तदन्ते च यजेत् स्वस्वमनुस्मरन् ।
पञ्चासनात्मकं ह्येतदेकासन मुदीरितम्

अनन्ताधारशक्तिभ्यां भवेदानन्तमासनम् ।
धर्मा धर्मादिभिर्वर्गैश्छदनाभ्यां समन्वितैः

सिंहासन मिदं प्रोक्तं, योगं मायाब्जमुच्यते ।
पद्मं वैघेश्वरं पद्ममण्डलं विमलासनम्

स्नानाऽवाहनकालादौ पृथगेतान् प्रकल्पयेत् ।
संकल्प्यासनमेवं तु मूर्तिं तदुपरि न्यसेत्

तस्मिन् ब्रह्माणि विन्यस्य चाष्टत्रिंशत्कलां न्यसेत् ।
लिपिन्यासं तु वा कुर्याच्छीकण्ठादि युतं तु वा

अष्टत्रिंशत्कलोपेतं पञ्च ब्रह्मणि विन्यसेत् ।
विद्यादेहं ततो न्यस्त्वा शिवमावाहयेत्ततः

स्थापनं सन्निधानं च सन्निरोधं [च कुण्ठनम्] समाचरेत् ।
स्वस्व स्थाने हृदादीनि विन्यसेदानुपूर्वकम्

शिवं तदुपरि न्यस्य तदेकीकरणं नयेत् ।
प्ररोचनं वा कर्तव्यं महामुद्रा प्रयोगतः

पाद्यमाचमनं चार्घ्यं दूर्वाद्यं विनिवेदयेत् ।
संस्कारा दश विख्याताः उपचारैः शिवं यजेत्

गन्धं तु चन्दनाद्यं स्यादिष्टमानेन वा नयेत् ।
नानाविधानि पुष्पाणि नूतनानि प्रकल्पयेत्

लघुचन्दन निर्यास प्रमुखैः धूपमुच्यते ।
तैलाज्यकल्पितान् दीपान् कर्तुर्वाञ्छावशान्नयेत्

अनिर्वाण प्रदीपांश्च तथैव परिकल्पयेत् ।
आमन्त्रण हविः प्रोक्तं मुद्गाद्यं चाढकादिकम्

भूषणादि ततो दत्वा पुनर्धूपं निवेदयेत् ।
तस्मिन् मङ्गलगानैश्च सर्वातोद्य समन्वितैः

नाना नृत्त समायुक्तैस्तोषयेद् वृषभध्वजम् ।
आरात्रिकं ततो दद्यात् धूपदानावसानके

भस्मना गन्धमिश्रेण त्वङ्गुष्टानामिकाग्रतः ।
भ्रामयित्वा ततस्त्यक्त्वा तिलकं दापयेच्छिवे

दर्पणं दर्शयेच्छत्रं चामरं च निवेदयेत् ।
रात्रौ नीराजनं कुर्यात् दीपदानावसानके

महाहविर्निवेद्यान्ते बलिहोमौ समाचरेत् ।
आमन्त्रण हविः काले बलिं वा होममाचरेत्

उभयत्रोभयं वापि पृथग्वा परिकल्पयेत् ।
स्नपने मन्त्रगेयं वा वीणा गान मथापि वा

वेदाध्ययन मन्यद्वा स्तोत्रपाठादिकं च यत् ।
तदूर्ध्वे गौडभासाद्यैर्गानं धूपान्तमाचरेत्

ऊर्ध्वं द्राविडभाषाद्यै र्गानं नृत्तयुत्तं तु वा ।
संस्कृतं तदपभ्रंशं नाना स्वर समन्वितम्

यदष्टादश भाषोत्थं गानं वा परिकल्पयेत् ।
नाना देश प्रसूतं च नर्तनं परिकल्पयेत्

विशेषादुत्सवादौ च गन्धर्वै र्बहुभिर्युतम् ।
नित्योत्सवं ततः कुर्यान्नाना स्त्रीभिस्समन्वितम्

रूपयौवनसंपन्ना योषितः कर्तृवांच्छया ।
मम दास्यस्समाख्याता रुद्रकन्या भवन्ति चेत्

तासां संख्या भवेद् ग्रामविन्यास जन संख्यया ।
उत्सवस्स्यात्तदन्ते तु नित्योत्सव विधानतः

वादकानष्ट संख्यातान् कल्पयेत् कल्पवित्तमः ।
तदन्ते शुद्धनृत्तं स्यात्तदन्ते चुलुकोदकम्

विसर्जनं ततः कुर्यात् लयाङ्गं वाथ विन्यसेत् ।
साधकेन च सिद्ध्यर्थं पूजामाहृत्य लिंगतः

लिंगं संशोध्य भूयोऽपि गन्धाद्यै रर्चयेच्छिवम् ।
नेतत्प्रतिदिनं कुर्यात् किं तु साध्यावसानकम्

उत्तमं मध्यमं नीचं त्रिविधं स्यान्मदर्चनम् ।
केवलैश्शुद्ध शैवोक्तै र्मन्त्रैरुत्तम मुच्यते

मध्यमं शैववेदोत्थैरधमं वैदिकैर्मतम् ।
नित्ये नैमित्तिकेऽप्येतद्विधानं परिकीर्तितम्

शैवमन्त्र समो मन्त्रो नास्त्यत्र भुवनत्रये ।
तत्रापि मूलमन्त्रस्तु बीजात्मा श्रेष्ठमुच्यते

प्रणवाद्याश्च ये मन्त्रा नियुताद्यक्षरात्मकाः ।
बीजमन्त्रसमुद्भूता रुद्राध्यायादयोऽपि च

तदर्थं बीजमन्त्रं तु तत्स्थाने विनियोजयेत् ।
बीजाणु सदृशो नास्ति मम प्रीतिकरः परः

एतत्सर्वं तु सामान्यं पूर्वास्ये दक्षिणास्यके ।
कौबेरास्ये च लिंगे च सकले मिश्र लिंगके

विशेषः पश्चिमेद्वारे श्रूयतां पण्डितेश्वराः ।
प्राग्वदन्यत्समुद्दिष्टं विशेषः कश्चिदिष्यते

द्वारस्याभिमुखं चोर्ध्व वक्त्रं देवं प्रकल्पयेत् ।
वामे वा दक्षिणे वापि स्थापनीया मनोन्मनी

देववन्मुख संयुक्ता द्विहस्तैक मुखान्विता ।
ईशान मीशदेशे वा निऋतौ वा समर्चयेत्

पुरुषं पूर्वदेशे वा पश्चिमे वाथ चिन्तयेत् ।
दक्षिणे चोत्तरे वापि बहुरूपं विचिन्तयेत्

उत्तरे दक्षिणे वापि वामदेवं स्मरेत् गुरुः ।
पश्चिमे पूर्व देशे वा सद्यवक्त्रं स्मरन् न्यसेत्

हृदयं वह्नि दिग्भागे वायव्यां वा प्रकल्पयेत् ।
शिरश्चैशेथ नैऋत्यां शिखां पितरि वैशके

कवचं वायुदिग्भागे आग्नेययां वा प्रकल्पयेत् ।
पूर्वस्मिन् पश्चिमे वापि चतुर्दिक्ष्वस्त्रमर्चयेत्

पूर्वस्मात् पश्चिमाद्वापि विद्येशावरणं यजेत् ।
गणेशावरणं सोमाद्दक्षादारभ्य वार्चयेत्

लोकेशाः प्राग्वदेवस्युर्वज्राद्याश्च तथा मताः ।
देवाग्रे वृषभःशूलं ध्वजस्थानं च गोपुरम्

परिवारार्चनं पूर्वदेशादारभ्य कारयेत् ।
वारुणादि निॠत्यन्तं परिवारार्चनं तु वा

नालो वामे प्रकर्तव्यस्सोमस्याभिमुखं यथा ।
चण्डेशस्त्वीश देशे स्यात् विघ्नराट् पितरि स्मृतः

९२१।२ अन्यत्सर्वं समानं स्यात्पूर्वद्वारार्चनेन तु ।
इति उत्तरकामाकाख्ये महातन्त्रे पश्चिमद्वारार्चन विधिः प्रथम पटलः
करस्थं पायसं त्यक्त्वा कूर्परे लेडि दुर्मतिः ।
क्रन्यासः
ओं हां शिवासनाय नमः ओं हां शिवमूर्तये नमः
ओं हों ईशानमूर्धाय नमः
ओं हें तत्पुरुषवक्त्राय नमः
ओं हुं अघोरहृदयाय नमः
ओं हिं वामदेव गुह्याय नमः
ओं हं सद्योजात मूर्तये नमः
ओं हां हौं विद्यादेहाय नमः
ओं हौं नेत्रेभ्यो नमः
ओं हां हृदयाय नमः
ओं हीं शिरेसे नमः
ओं हूं शिखायै नमः
ओं हैं कवचाय नमः
ओं हः अस्त्राय नमः
ओं हां कवचाय नमः
ओं हां शिवाय वौषट्
अङ्गन्यासः
ओं हां शिवासनाय नमः
ओं हां शिवमूर्तये नमः
ओं हों ईशानमूर्धाय नमः
ओं हें तत्पुरुषवक्त्राय नमः
ओं हुं अघोरहृदयाय नमः
ओं हिं वामदेव गुहचाय नमः
ओं हं सद्योजातमूर्तये नमः
ओं हां हौं विद्यादेहाय नमः
ओं हौं नेत्रेभ्यो नमः
ओं हां हृदयाय नमः
ओं हीं शिरेसे स्वाहा
ओं हूं शिखायै वषट्
ओं हैं कवचाय हुं
ओं हः अस्त्राय फट्
ओं हः अस्त्राय हुंफट्
ओं हः अस्त्राय फट्
ओं हां शिवाय वौषट्
पाद्यं पादाम्बुजद्वन्द्वे वक्त्रे च आचमनीयकम् ।
अर्घ्यं शिरसि देवस्य पुष्प दूर्वाक्षतानि च ॥
सुप्रभेदागमेः
उशीरं चन्दनोपेतं दूर्वा सिद्धार्थ संयुतम् ।
चतुर्द्रव्य समायुक्तं पाद्यमेत दुदाहृतम् ॥
एलालवंग कर्पूर जम्बू जाती फलं मुरम् ।
षट् द्रव्य रस संयुक्तं शिवस्य आचमनीयकम् ॥
आपः क्षीर कुशाग्राणि तण्डुलाः सुमनास्तिलाः ।
अर्घ्योष्टाङ्ग इति प्रोक्तो यवैः सिद्धार्थकैस्सह ॥
बभमयरलसंज्ञैः अक्षरैः कॢप्तपत्रे ।
सुखकरमुपविष्टं पङ्कजे पद्मयोनिम् ॥
अभयवरदहस्तं गण्डिकां चाक्षमाला ।
करयुगलमभयं चिन्तयेद्विश्वयोनिम् ॥
वशषसदलयुक्ते सौम्यमाधारपद्मे
तरुणमरुणगानं वारणास्यं गणेशम् ।
अभयवरदहस्तं चारुपाशाङ्कुशोद्यत्
करयुगलमनन्यं चिन्तयेद्विघ्नराजम् ॥
डाद्यैः फलान्तगतैः प्रकल्पितदलैः पद्मे निविष्टं हरिं ।
मार्तण्डद्युतिमादिपूरुषमजं नारायणं शार्ङ्गिणम्
हस्ताम्भोजगदारशङ्खममलं पीताम्बरं कौस्तुभं ।
श्रीवत्साङ्कितमब्धिजासहचरं ध्यायेज्जगन्मोहनम् ॥
काद्यैष्ठान्तगतैः प्रकल्पितदले पंकेरुह पार्वती
कान्तं कान्तिशशाङ्ककोटिसदृशं प्रख्यं कपर्दोज्वलम्
शान्तं टङ्कमृगाभयेष्टवरदं युक्तं करैः कङ्कणैः
ध्यायेदीश्वरमीप्सितार्थफलदं हृत्पुण्डरीके स्थितम्
मूर्त्यंगेषु निविष्टमङ्गरहितं शान्तं तुषारप्रभं
व्याप्तशेषचराचरारैर्गुणगणैः भावेन संवेष्टितम्
मूर्तामूर्तमनेकमूर्तममलं ज्योतिः प्रदीपोपमं
साक्षात् षोडशपत्रयुक्तकमले जीवं परं चिन्तयेत्
हक्षाभ्यां परिवृत्तपत्रकमले दिव्ये जगत्कारणं
विश्वोत्तीर्णमनेकदेहममलं स्वच्छन्दमात्मेच्छया ।
तत्तद्योगतया स्वदेशिकतनुं भावेन दीपांकुरं
प्रत्यक्षाक्षरविग्रहं गुरुपदं ध्यायेद्विभुं शाश्वतम् ॥
महामुद्रा तावत् कराभ्यां संमुखाभ्यां
पाद पङ्कजात् आमस्तक स्पर्शन रूपा
अन्योन्य ग्रथिताङ्गुष्टा प्रसारित कराङ्गुली ।
महामुद्रेय मुदिता परमीकरणे बुधैः ।
महामुद्रेय माख्याता न्यूनाधिकं समापनी ।
प्रयोजयेदिमां मुद्रां देवताह्वान कर्मणि
द्वितीय पटले दक्षिणद्वारार्चन विधिः
वक्ष्ये दक्षिणवक्त्रार्चां त्रिप्रकारा तु सा स्मृता ।
लिंगे वा प्रतिमायां वा मुखलिङ्गे तु वा मता

प्रतिमा दक्षिणास्या चेदुत्तमोत्तम संज्ञका ।
मिश्रे तु मध्यमा प्रोक्ता लिङ्गेऽर्वा त्वधमा मता

प्रतिमायां तु मध्ये यद् दक्षास्य यजनं द्विजाः ।
नृत्तमूर्ते र्विशेषेण त्वति शोभन मिष्यते

श्रेष्ठं पश्चान्मुखं लिंगं दक्षास्यं बेरमुच्यते ।
अव्यक्तं मोक्षदं लिंगं व्यक्तं भूतिप्रदायकम्

भुक्ति मुक्ति प्रदं मिश्रमेवं ज्ञात्वा समाचरेत् ।
शौचमाचमनं स्नानं सन्ध्योपासन मेव च

कृत्वा शिवार्घ्य हस्तस्तु दक्षिण द्वारमाश्रयेत् ।
द्वार मस्त्रेण संप्रोक्ष्य द्वारपानर्चयेत् क्रमात्

गणपं भारतीमूर्ध्वे सव्येगङ्गां च नन्दिनम् ।
यमुनां च महाकालं गन्धाद्यैः क्रमशोर्चयेत्

संप्रविश्यान्तरे वास्तु पतिं संपूज्य फूजकः ।
पूजयेत् पूर्ववक्त्रस्तु शिवं षड्गुण संयुतम्

लिंगार्चनं चेत् प्राग्वत् स्यादीशानं तु स्वगोचरे ।
अघोरं पुरुषं वापि दक्षिणे सम्यगर्चयेत्

अघोरं वाथ सद्यं वा पश्चिमे तु समर्चयेत् ।
सद्यवक्त्रं तु वामां वा सौम्यदेशे समर्चयेत्

पुरुषं वाथ वामं वा पूर्वस्मिन् संप्रपूजयेत् ।
ईशानमग्नि देशे तु न्यसेत् पूर्वे मनोन्मनीम्

पितृवायवग्नि ईशेषु हृदयादि व्यवस्थितम् ।
अथवा प्राग्वदेवं स्याद् विद्येशा दक्षिणादितः

गणेशःपूर्व देशे वा प्राग्वद्वा संप्रकीर्तिताः ।
पूर्व दारभ्य शक्राद्या वज्राद्याश्च तथा मताः

उक्षं दक्षिण संस्थं च बलिपीठं ध्वजादिकम् ।
प्राग्वदेव विधेयं स्यात् अन्यत्सर्वं समाहिताः

लिंगार्चनं च देवं स्याद् अथबेरार्चनं तु चेत् ।
तदुच्यते समासेन श्रूयतां मुनिसत्तमाः

लोहजे शैलजे वापि मृज्जे धतुज रत्नजे ।
चित्रहीने शिलाबिंबे मूललिंग वदाचरेत्

रत्नजे लोहजे पक्व मृण्मये बेरशोधनम् ।
अभीष्ट दिवसे कुर्याद् यावद्बेरं सधूसरम्

वस्त्र संमार्जनं पुण्यदिवसे स्नपनं मतम् ।
कर्मार्चार्यामथान्येषां मणिलिङ्गेऽथ पीठके

अथवा बाणलिंगे वा दर्पणादौ समर्चयेत् ।
आधाराख्य मनन्तं च धर्माद्यं हि चतुष्टयम्

गात्रं तुर्यमधश्चोर्ध्वच्छदने पद्मकर्णिके ।
वामादि नवकं सूर्यमण्डलाद्यं च साधिपम्

संपूज्य हृत्पुटे नेत्रमन्त्रं विद्यातनुं स्मरेत्
ईशाने सकले मूर्ध्नि पुरुषं वदने स्मरेत्

अथापरं समानं स्यात् शिवलिंगार्चनेन तु ।
कलान्यासस्समाख्यातः प्रतिमानां विशेषतः

प्रतिमालक्षणं प्रोक्तं ध्यानमत्रोप लक्ष्यताम् ।
हृद्बीजात्पश्चिमे वर्णे षष्ठं बीजं नियोजयेत्

मात्रात्रय समायुक्तं मूर्ध्नि बिन्दुं नियोजयेत् ।
मन्त्र मेतत्समुच्चार्याऽवाहयेत् प्रतिमाहृदि

न्यास मार्गेण संस्थाप्य सन्निधान निरोधने ।
विधायैवं हृदा पाद्यं पादयोस्तु निवेदयेत्

सिद्धार्थ चन्दनोशीर दूर्वा सङ्कल्पितं द्विजाः ।
एलालवङ्ग कर्पूर वराल फल कल्पितम्

दद्यादाचमनीयं तु वक्त्रे तत्पुरुषाह्वये ।
क्षीर सिद्धार्थ सस्येन्द्र तिलशाल्यक्षातान्वितम्

कुशपुष्पसमोपेतं दद्यादर्ध्यं तु मूर्धनि ।
यवसर्षप सद् व्रीहि तण्डुलै रक्षतं भवेत्

व्रीहि तण्डुल संयुक्त मच्युतं तत्प्रकीर्तितम् ।
पाद्यादि पञ्चकं ह्येतत् सकले निष्कलेऽपि च

संमिश्रेऽपि विधेयं स्यात् अर्चने स्नपने मखे ।
पवित्राहोहणादौ च प्रोक्तं वाथ समाचरेत्

सर्व द्रव्यसमायुक्तं श्रेष्ठमित्याभिधीयते ।
एकहीनं तु मध्यं स्याद् द्वाभ्यां हीनं तु कन्यसम्

त्रिभिहीनम् तु नीचं स्यात् सर्वद्वारेषु योग्यकम् ।
गन्धं पुष्पं च धूपं च दीपं नैवेद्यमेव च

तांबुलं मूलमन्त्रेण दद्यात्तु परमेश्वरे ।
बलि होमोत्सवं नृत्तं यथाकालं समाचरेत्

सन्ध्या तिथ्यर्ध नाडी स्नपन यजन
नैवेद्यबल्यग्निकार्यं-
नित्योक्तं चोत्सवान्तं भवति विधिरयं
शुद्धनृत्तक्रमेण ।
नाडीनामक्षिपक्षैर्दरदरदलितै र्व्योमचन्द्रैर्यथाव-
न्न्यूनेऽस्मिन्नर्चनाङ्गैस्स्मर शरमुनि संख्यार्ध
नाड्योऽथवास्युः

उत्तमोत्तम पूजा चेत् कालोयामद्वयेन तु ।
मध्यमे दशनाड्यस्स्याद्याम मात्रेण कन्यसः

अन्तरा त्वष्टधा भक्त्वा नवधा कालमादिशेत् ।
कर्षणादि प्रतिष्ठान्तं कर्म संवत्सरोत्सवम्

पवित्रारोहणं मासार्चन मङ्कुर वापनम् ।
नित्यार्चनादिकं सर्वं तन्त्रेस्मिन् प्रतिपादितम्

समालोच्य विधेयं स्यात् सकले निष्कले शिवे ।
अनेनैव प्रकारेण न्यायेनान्वीक्ष्य देशिकः

सौम्य वक्त्रेश पूजाद्यं कारयेद्देशिकोत्तमः ।
अन्तरालं तु पूर्वस्यां दिशि व्यक्ते विशिष्यते

किमत्र बहुनोक्तेन यस्य देवस्य यन्मुखम् ।
तस्य देवस्य सा प्राची निश्चिता द्विजसत्तमाः

तद्वशादपरा कल्प्या दिशो दिग्वेदिभिस्सदा ॥ ४०१।२ ॥
इति उत्तरकामिकाख्ये महातन्त्रे दक्षिणद्वारार्चन विधिः
द्वितीयः पटलः
सन्ध्या तित्यर्थ नाडी स्नपन यजन नैवेद्यबल्यग्निकार्यं-
नित्योक्तं चोत्सवान्तं भवति विधिरयं शुद्धनृत्तक्रमेण ।
नाडीनामक्षिपक्षैर्दरदरदलितै र्व्योमचन्द्रैर्यथाव-
न्न्यूनेऽस्मिन्नर्चनाङ्गैस्स्मरशरमुनि संख्यार्ध नोड्योऽथ-वास्युः
॥
उत्तमोत्तम पूजाचेत् कालोयामद्वयेन तु ।
मध्यमे दशनाड्यस्यात् याम मात्रेण कन्यसः ॥
अन्तरा अष्टधा भक्त्वा नवधा कालमादिशेत् ॥
पूजयेत् पूर्ववक्त्रस्तु शिवं षड्गुण संयुतम्
षड्गुण - १. सर्वज्ञत्वम् २. परितृप्तत्वम् ३. अनादि बोधृत्वम् ४.
स्वतन्त्रत्वम् ५. अलुप्तशक्तित्वम् ६. अनन्तशवक्तिस्वम्
तृतीय पटले सकलार्चनाविधिः
वक्ष्येहं सकलार्च्चान्तु सर्वाभीष्टफलप्रदाम् ।
शौचमाचमनं स्नानं सन्ध्यावन्दनतर्पणम्

कृत्वा प्रविश्य हर्म्यन्तु पादशौचं विधाय च ।
सम्यगाचभ्य संगृह्य भसितं वारिणा सह

त्रिपुण्ड्रं विधिना कृत्वा करन्यासं विधाय च ।
तत्करेण च संयोज्य शिवेह्यात्मानमादरात्

भूतशुद्धिं सुधाप्लावं आत्मावाहनमेव च ।
करन्यासं च विन्यासं ब्रह्मणामीश पूर्वकम्

स्वविग्रहे कलान्यासमीशानं मूर्ध्नि विन्यसेत् ।
पुरुषं वदने सर्वं मलामन्त्रमनुस्मरन्

अन्यत्पूर्वसमानं स्यादेकत्रिंशत्कलां न्यसेत् ।
अन्तर्यागमतः कृत्वा स्थानशुध्दिन्ततो नयेत्

विशेषार्घ्यञ्च संकल्प्य गन्धपुष्पाक्षतैर्युतम् । ६१।२ ।
ईक्षणाद्यैर्चतुर्भिस्तु द्रव्यशुध्दिन्तु पूर्ववत् ।
कृत्वात्मानं समभ्यर्च्य मन्त्रशुद्धिं समाचरेत् ॥ ७१।२ ॥
द्वारं संप्रोक्ष्य चास्त्रेण वृषमग्रे समर्चयेत् ।
द्वारपार्श्वोभयंवापि गणपञ्चसरस्वतीं ॥ ८१।२ ॥
नन्दिनञ्च महाकालं गंगाह्वां यमुनामपि ।
संपूज्योदुम्बरे शस्त्रं प्रविश्यान्तः पुरं पुनः ॥ ९९।२ ॥
दत्वा पुष्पश्च वास्त्वीशे दत्वार्घ्योदं शिरस्यथ ।
शिवस्येशानमन्त्रेण मालाद्यमपनीय च ॥ १०१।२ ॥
शुद्धिं कृत्वा विधानेन पटाद्यैर्वोदकेन वा ।
आधारारव्यमनन्तञ्च धर्माधर्माद्यमेव च ॥ १११।२ ॥
अधश्चोर्ध्वश्चदेपझकर्णिकेशक्तिपुञ्जकं ।
वामाद्यं हृदयोपेतं शिवासनमनुस्मरन् ॥ १२१।२ ॥
तस्मिन्मूर्तिं समावाह्य विद्यादेहं प्रकल्पयेत् ।
सदाशिवो महेशश्च रुद्रश्चेचि त्रिधामतः ॥ १३१।२ ॥
शिवदेह-इति प्रोक्तः विद्यादेहस्स उच्यते ।
या तस्य विमलाशक्तिश्शिवस्य समवायिनी ॥ १४१।२ ॥
तद्देहत्रयसिद्ध्यर्थं मूर्तिमादौ प्रकल्पयेत् ।
हृत्संपुटेन संयोज्य तस्यां ब्रह्माणि विन्यसेत् ॥ २०१।२ ॥
कलान्यासन्ततः कुर्यात्तद्विधानमिहोच्यते ।
सदेशे देह सिद्ध्यर्थमष्टत्रिंशत्कला मता ॥ २११।२ ॥
रुद्रेशयोश्शरीरार्थमेकत्रिंशत्कला मता ।
अष्टत्रिंशत्कलान्यासं प्रागेव प्रतिपादितम् ॥ २२१।२ ॥
एकत्रिंशत्कलान्यासे विशेषः कश्चिदिष्यते ।
एकमेव शिरोवक्त्रं महेशे रुद्रविग्रहे ॥ २३१।२ ॥
तत्रेशानेन वक्त्रेण ममुना सकलेन च ।
मलात्मना विशिष्टन्तु पूर्ववत्परिकल्पयेत् ॥ २४१।२ ॥
ध्यात्वा सदाशिवरूपन्तच्चतुर्दशसंयुतम् ।
षष्ठस्वरसमोपेतं बिन्दुनादविभूषितम् ॥ २५१।२ ॥
सान्तं हृत्संपुटं कृत्वा विद्यादेहं प्रकल्पयेत् ।
बेरे सदाशिवेवापि लिंगेप्येवं समाचरेत् ॥ २६१।२ ॥
महेशनृत्तमूर्त्यादि ध्यानं शान्तमनुस्मरन् ।
प्रतिमालक्षणोक्तञ्च महेशमनुनायुतम् ॥ २७१।२ ॥
कलान्तकगजघ्नादि रूपं रौद्रमनुस्मन्रन् ।
तन्मन्त्रेण समोपेतं विद्यादेहं प्रकल्पयेत् ॥ २८१।२ ॥
महेशरुद्रमूर्तौ च मन्त्रस्सादाशिवो यथा ।
विद्यादेहार्थमुद्दिष्टस्सर्वतश्शिव एव च ॥ २९१।२ ॥
आवाह्य समनुर्मन्त्रोद्धारे प्रागेवकीर्तिताः ।
तेनावाह्य शिवन्देहत्रितये पूर्ववर्त्मना ॥ ३०१।२ ॥
स्थापनाद्यन्ततः कुर्यात् पाद्यञ्च परमेश्वरे ।
गन्धं पुष्पश्च धूपश्च दीपन्नैवेद्यमप्य च ॥ ३११।२ ॥
ताम्बूलसहितं सर्वन्निष्कलार्चनवन्नयेत् ।
पञ्चावरणसंयुक्तञ्चतुस्त्रिद्वयेकसंवृतौ ॥ ३२१।२ ॥
इष्टावरणसंयुक्तं प्रागुक्तविधिना गुरुः ।
परिवारयुतञ्चेत्तु बलिन्तस्मिन्समाचरेत् ॥ ३३१।२ ॥
होमं नित्योत्सवं वापि स्वप्रधाने समाचरेत् ।
शुद्धनृत्तञ्चयन्नोक्तं सर्वं प्रकृतिवन्नयेत् ॥ ३४१।२ ॥
द्वारपालार्चनोपेतं बलिहोमसमन्वितम् ।
शुद्धनृत्तञ्च हित्वा वा कर्म सर्वं समाचरेत् ॥ ३५१।२ ॥
प्रदोषादौ नटेशस्य कुर्यान्नीराजनक्रियाम् ।
उत्सवं स्नपनञ्चैव दमनारोहणक्रियाम् ॥ ३६१।२ ॥
पवित्रारोहणं संम्यक् कृत्तिकादीपमेव च ।
संवत्सरादि लेखाञ्च वसन्ताख्यं तदुत्सवम् ॥ ३७१।२ ॥
मासोत्सवं तथा मासेनवनैवेद्यकर्म च ।
प्रायश्चित्तञ्च जीर्णानां उद्धारञ्च गुरूत्तमाः ॥ ३८१।२ ॥
देवोक्तमखिलं सर्वं देव्याश्चापि समाचरेत् ।
किञ्चाषाढेऽश्विनी मासे पूर्वफल्गुनिसंगमे ॥ ३९१।२ ॥
पूरकर्मापिकर्तव्यमादिशक्तेर्द्विजोत्तमाः ।
गौरीमहेश्वरीमूर्तीसदेशे तु मनोन्मनी ॥ ४०१।२ ॥
मनोन्मन्यणुना मूर्तिं मनोन्मन्यां प्रकल्पयेत् ।
गौरी मन्त्रेण गौर्यास्तु षड्विंशतिकलान्विताम् ॥ ४११।२ ॥
आदिशक्त्यणुना तस्यामादिशक्तिं प्रपूजयेत्

इति उत्तरकामिकाख्ये महातन्त्रे सकलार्चनाविधिः
तृतीयः पटलः
इन्दु निभ पञ्च मुख हस्त दश युक्तं ।
शूल वर टङ्क मसि वज्र मभयं स्यात् ॥
पाश वरदाङ्कुश मणिर्दहन वामे ।
श्वेत कमलासन सदाशिव स्वरूपम् ॥
चतुर्थे पटले स्नपनविधिः
अथातस्संप्रवाक्ष्यामि स्नपनं परमेष्ठिनः ।
अष्टम्यां वा चतुर्दश्यां विषुवायनसंक्रमे

ग्रहणे मासनक्षत्रे चार्द्रायां पर्वणोर्द्वयोः ।
सुयोगे सूर्यवारे वा चोत्सवान्ते दिनं त्रयम्

कर्तुर्जन्मवियोगर्क्षे तस्याप्यनुदिनेथ वा ।
राज्ञोभिषेकनक्षत्रे दुर्भिक्षे दुर्निमित्तिके

भूमिकम्पे दिशान्दाहे ज्वरमार्यादि पीडने ।
प्रतिष्ठान्ते द्भुते सर्वरोगोत्पत्ताववग्रहे

नित्ये नैमित्तिके काम्ये कारयेच्छंकरस्य च ।
स्नपनन्तु यथान्मायं तच्चानेकविधं भवेत्

अंकुरार्पणमादौ स्यात् महास्नपन कर्मणि ।
प्रागुक्तमण्टपे वापि वेदिकावर्जितेपि वा

अथवा पूर्वकॢप्तौ तु तम्मानाद्यनपेक्षया ॥ ६१।२ ॥
पञ्चहस्तादिषट्सप्तहस्तपर्यन्तकेपि वा ।
चतुर्गात्रादिकेष्टाष्टगात्रपर्यन्त संयुते ॥ ७१।२ ॥
सर्वालंकारसंयुक्ततोरणैरन्वितेपि वा ।
नृत्तवाद्यादिसंयुक्ते गानध्वनिसमन्विते ॥ ८१।२ ॥
अस्त्रेण शोधयेत् भूमिं वामदेवेन लेपयेत् ।
सूत्रन्यासमघोरेण तालमात्रान्तरं यथा ॥ ९१।२ ॥
द्वितालं शिवकुम्भस्य वर्द्धन्यास्तालमात्रकम् ।
त्रितालं कर्णिकामानं सर्वसामान्यमीरितम् ॥ १०१।२ ॥
अथवोत्तरवीथ्यां स्यात् करकस्य स्थितिर्यदा ।
तदा द्वितालमानेन कर्णिकामानमीरितम् ॥ १११।२ ॥
चतुर्दलं यथा पञ्चकलशस्थापनं दिशि ।
विदिक्ष्वपि नवाख्यं स्यात्समन्तादेकमावृतम् ॥ १२१।२ ॥
पञ्चविंशतिसंख्यान्तं तत्समन्तात्समावृतम् ।
एकोनपञ्चाशत्संख्यामष्टोत्तरशतं द्विजाः ॥ १३१।२ ॥
आवृतिद्वयसंयुक्तं तत्बाह्ये परिकल्पयेत् ।
पञ्चविंशतिसंख्यातान् कलशान् मध्यमस्थितम् ॥ १४१।२ ॥
परिहृत्य समन्तात्तु द्वाभ्यां वैकेनमार्गिकम् ।
अष्टद्वारसमायुक्तं बहिष्ठादादवृतित्रयम् ॥ १५१।२ ॥
मध्यमे तिथिसंख्यास्युः नवकोणे व्यवस्थिताः ।
मध्यमे तिथिसंख्येतु मध्यमत्रितयं त्यजेत् ॥ १६१।२ ॥
अष्टोत्तरशतं ह्येतत् सहस्रञ्चेन्नवाधिकम् ।
चत्वारिंशच्च व्यूहं स्यात् पृथक् स्यात् पञ्चविंशतिः ॥ १७१।२ ॥
एकद्वित्रिचतुर्भिस्तु पदैर्व्यूहान्तरं स्मृतम् ।
मध्यव्यूहस्य परितश्चतुष्कुण्डन्तु वाष्टकम् ॥ १८१।२ ॥
स्वस्वसंख्या समव्यूहे होमार्थं परिकल्पयेत् ।
अन्तर्मार्गं समावाह्य वीथिश्शास्त्रे समीरितम् ॥ १९१।२ ॥
शिवव्यूहस्य परितः षोडशैव परित्यजेत् ।
सूत्रन्यासस्समाख्यातः अन्यथापि भविष्यति ॥ २०१।२ ॥
अष्टोत्तरशताख्ये तु मध्यमे पञ्चविंशतिः ।
मार्गबाह्ये तु कोणेस्यादेकविंशति संख्यकः ॥ २११।२ ॥
शेषैर्दिक्षु चतुर्द्वारं सहस्रे पुनरुच्यते ।
सूत्रद्वयं न्यसेत्पूर्वापरगं याम्यसौम्यगम् ॥ २२१।२ ॥
सार्धहस्तान्तरं हस्तमानान्तरमथापि वा ।
स्याच्चतुर्दशसंख्याता वीथिबाह्ये क्रमेण च ॥ २३१।२ ॥
तद्बहिर्होममिष्टं स्यात् चतुर्दिक्षु अष्टदिक्षु वा ।
स्थण्डिलं पुरुषेणस्यात् चतुः प्रस्थमिदं वरम् ॥ २४१।२ ॥
त्रिः प्रस्थं मध्यमं हीनं द्विप्रस्थमिति कीर्तितम् ।
हीनहीनतरं प्रस्थमानमित्यभिधीयते ॥ २५१।२ ॥
शालिमानमिदं तस्माद्धीनन्नैव प्रयोजयेत् ।
अधश्चेधभिचारार्थं भवेदेव न संशयः ॥ २६१।२ ॥
आरम्य द्विगुणन्त्वेकवृद्ध्या दशगुणावधि ।
मानन्तु शिवकुम्भेस्यात् तस्योर्ध्वेकरकेमतः ॥ २७१।२ ॥
व्रीह्यर्धं तण्डुलं विद्यात् तदर्धं तिलमानकम् ।
तिलार्धं लाजमानं स्यादष्टद्रोणं सहस्रके ॥ २८१।२ ॥
अष्टाधिक शिवव्यूहे शालिमानं प्रकीर्तितम् ।
हृदयेन न्यसेत् मुम्भान् स्वर्णादिविनिवेशयेत् ॥ २९१।२ ॥
शिवादिप्रस्थवृद्धया तु सप्तविंशतिमानकम् ।
शिवकुम्भस्यमानं स्यात् तदर्थं करकेमतमू ॥ ३०१।२ ॥
चतुस्त्रिद्वयेकसंख्यातप्रस्थमानप्रपूरितम् ।
कलशे वेष्टनं त्रिद्विव्योमसूत्रैः क्रमेण तु ॥ ३११।२ ॥
अथवा व्योमसूत्रेण त्रितयं परिवेष्टनम् ।
वर्मणाविहितं तच्चकुम्भन्यासो हृदामतः ॥ ३२१।२ ॥
षट्त्रिंशत्तत्वपर्यन्तान् कुशान्त्र्यादीन्यथान्यसेत् ।
कूर्चान्वैशेनमन्त्रेण द्रव्यं मूलेन विन्यसेत् ॥ ३३१।२ ॥
मणिक्कञ्चेन्द्रनीलञ्च वैडूर्यञ्चप्रवालकम् ।
मुक्ता च पञ्चरत्नं स्यादभावे हेमसम्मतम् ॥ ३४१।२ ॥
निष्कं पादन्तु पादार्धं दशमाषाष्टमाषके ।
तयोरर्धं तदर्धं वा माषं वातिदरिद्रके ॥ ३५१।२ ॥
तस्माद्धि करकेर्धं स्यात् द्रव्याणि कलशेषु च ।
माद्यमाचमनञ्चार्घ्यं पञ्चगव्यञ्चतुर्दिशि ॥ ३६१।२ ॥
गन्धोदं वाथ शुद्धोदं प्रथमे परिकीर्तितम् ।
कुशोदकं ततःक्षीरं दधिकोष्णं घृतं भवेत् ॥ ३७१।२ ॥
गन्धोदं वाथ कोणेषु क्रमेणाष्टकमेव वा ।
द्वितीयस्थापनं प्रोक्तं तृतीयञ्च निगद्यते ॥ ३८१।२ ॥
मधुलाजाशकृच्चूर्णं लाजचूर्णं हरिद्रकम् ।
भूतिक्षुसार कदलीतिलसर्षपपानसाः ॥ ३९१।२ ॥
भसितंतिलसारञ्च कदलीतिलसर्षपान् ।
नालिकेरञ्च नारंङ्गद्वयंस्यान्मातुलंगकम् ॥ ४०१।२ ॥
डाडिमञ्चाथबाह्ये तु क्रमुकौद्रवमाद्रके ।
पनसाम्रकदल्युत्थ नालिकेरञ्च सर्षपम् ॥ ४११।२ ॥
तिलबिल्वे तदन्ते तु मातुलंगफलम्मतम् ।
नारंगद्वितयन्तस्माद्यवनीवारलाजकम् ॥ ४२१।२ ॥
सत्वन्तेत्वथवादौ वा क्षौद्रमित्यभिधीयते ।
कुष्ठं गुलं पयः पश्चात् सर्षपञ्च लवंगकम् ॥ ४३१।२ ॥
तक्कोलन्दधिमेघञ्च तिलोशीरघृतं शकृत् ।
सत्तुकन्नालिकेरञ्च हरिद्राचूर्णकन्तथा ॥ ४४१।२ ॥
एवं त्रिविधकन्नित्ये त्रितयं पञ्चविंशतेः ।
पञ्चविंशति मध्ये तु सन्त्यजेदन्तरावृतिम् ॥ ४५१।२ ॥
एवं कृते भवन्त्यत्र कलशानान्तु षोडश ।
चतुर्दिक्षु च कोणेषु पाद्याद्यष्टकमीरितम् ॥ ४६१।२ ॥
अन्तरालेषु मध्यादि वसु संख्यकमीरितम् ।
ऊर्ध्वमेकोनपञ्चासत्क्रमेण परिपठ्यते ॥ ४७१।२ ॥
गुलचन्दनलोहानि कुष्ठकच्चोलपुष्पकम् ।
पत्रकर्पूरनीरञ्च दान्तं मांसिमुरन्तृणम् ॥ ४८१।२ ॥
शमीदूर्वा च शुक्लार्कबिल्वचम्पकशंखिनी ।
अपामार्गन्ततो विष्णुक्रान्ति धुर्तूरसंज्ञकम् ॥ ४९१।२ ॥
नन्द्यावर्तसिताब्जञ्च चत्वारिंशन्नवाधिके ।
अथवान्यप्रकारेण तदेव पुनरुच्यते ॥ ५०१।२ ॥
पाद्ममाचमनञ्चार्घ्यं गव्यं पूर्वादिदिक्षुवै ।
क्षीरंदधिघृतं क्षौद्रमाग्नेयादि विदिक्षु च ॥ ५११।२ ॥
तक्कोलं भस्मनिर्यासं हरिबेरञ्च मञ्जरी ।
नालिकेरञ्च बिल्वञ्च जम्बुकच्चोलपाटली ॥ ५२१।२ ॥
पुन्नागशंखपुष्पौ च लक्ष्मी व्याघ्रनखी तथा ।
सिम्हधुर्तूरसंज्ञे च षोडशास्त्रविनिर्दिशेत् ॥ ५३१।२ ॥
सदुर्वासर्षपाम्राणि नारंगपनसेमते ।
कदलीशतपत्रञ्च धातकी श्वेतलोधकम् ॥ ५४१।२ ॥
इक्षुसारञ्च लाजञ्च चम्पकं गन्धतैलकम् ।
नीवारकुंकुमतिलमाञ्जीमुरजसत्तुकम् ॥ ५५१।२ ॥
मातुलंगं मलयजमलयजमगरूशीर रात्रिजम् ।
पञ्च कॢप्तौ च ब्रह्माणि हित्वेशानं द्विजोत्तमाः ॥ ५६१।२ ॥
विद्येशा अष्टकॢप्तौस्युः बाह्ये मूर्तीश्वरा दिशि ।
अन्तरे वामदेवाद्याः पञ्चविंशति संख्यया ॥ ५७१।२ ॥
अष्टौ गणेश्वरा बाह्ये चांगुष्ठप्रमुखास्तथा ।
क्रोधाद्या वसुसंख्याताः शतरुद्रादिकस्तु वा ॥ ५८१।२ ॥
एकोनेन तु पञ्चाशत् स्नपने देवतामताः ।
कृत्वा पदानि षट्त्रिंशत् त्यजेदंशं चतुष्टयम् ॥ ५९१।२ ॥
द्वात्रिंशत्पदसंख्यास्यात् पाद्यदींस्तत्र विन्यसेत् ।
दक्षिणार्धं समारभ्य चोत्तरार्धं समावधि ॥ ६०१।२ ॥
अत्रानुक्तमथैकोन पञ्चाशत्सदृशं मतम्

अष्टोत्तरशतं वक्ष्ये तच्चत्रिविधमुच्यते ।
चन्दनागरुकुष्ठानि कच्चोलं पुष्पपत्रके

कर्पूरं हरिबेरञ्च दान्तं मांसीमुरंतृणम् ।
तृतीयवरणस्थानि द्रव्याणि द्वादशैव हि

चम्पकं सहदेवी च शतपत्री च रोचना ।
बिल्वं यवा शमी दूर्वा तक्कोलं मेघसम्ज्ञकम्

धात्री मोचफलञ्चैव लक्ष्मीभूम्यरविन्दकम् ।
रास्ना च व्यापलाशञ्च श्वेतार्कं करवीरकम्

धातकी द्रोणधुर्तूरं लोध्रापामार्गकार्जुनाः ।
प्लेक्षेभपिप्पली संज्ञा विष्णुक्रान्ति नृपाह्वया

अश्वत्थं नागपुष्पञ्च चतुर्थे द्रव्यमीरितम् ।
तुलसी तगरञ्चैव तुरुष्कं तेजनीपुनः

बिलकं जीरकं कृष्णजीरकञ्च हरेणुकम् ।
श्रीवेष्टकम् गन्धरसं फलिनी रक्तचन्दनम्

सौरिपकं व्याघ्रनखं वल्लकीस्वर्णपुष्पकम् ।
दार्वीशुक्तिनखं दारु सिताह्वं च कुटं नटम्

गुग्गुलुञ्चैव मृद्वीका सितेति गिरिकर्णिका ।
वटशृंगेन्द्रियाह्वञ्च फणिर्जम्बु मनश्शिला

शंखिनी भृंगराजश्च नीवारं गैरिकं तथा ।
आम्रमोचरसं जातिः पाटली मार्जनं पुनः

पञ्चमावरणं ह्येतदन्यथा च निगद्यते ।
शमीदूर्वार्क बिल्वञ्च चम्पकं शङ्खपुष्पकम्

अपामार्गं तथा विष्णुक्रान्तिर्धुत्तरमेव च ।
नन्द्यावर्तं ततः प्रोक्तं श्वेतपद्मं ततो मतम्

पुन्नागं जातिपुष्पञ्च पाटली सहदेविका ॥ ७३१।२ ॥
शतपत्रञ्च लक्ष्मीस्यात् भूपद्मं धातकी पुनः ।
तुलसी करवीरञ्च कृष्णवल्ली च मल्लिआ ॥ ७४१।२ ॥
गोक्षुरादौ शतावेरी ततस्तस्मात्कृताञ्जलीः ।
महाद्रोणपुनर्द्रोणमहाभद्रीच भद्रिका ॥ ७५१।२ ॥
इन्द्रवल्ली रुद्रपर्णी धात्र्यन्ते तु हरीतकी ।
व्याघ्रनख्या च मंजिष्ठं सरलं भद्रकोष्ठकम् ॥ ७६१।२ ॥
नवनीतं द्राविडाह्वं सज्जं तक्कोलसंज्ञकम् ।
चञ्चलातिबलाचैव बलासिंहाप्रियंगुकम् ॥ ७७१।२ ॥
लोघ्रञ्च केसरन्नागं पूर्वं जम्बू कपित्थकम् ।
अश्वत्थो गुग्गुलुञ्चैव लाजिरं कृष्णजीरकम् ॥ ७८१।२ ॥
सतिलं कुंकुमं मेघमगरुं कृष्णरोचना ।
श्रीवेष्टको गन्धरसः पिप्पली हस्तिपिप्पली ॥ ७९१।२ ॥
कृष्णागरुं चतगरं ततः प्रोक्तंमनश्शिलाम् ।
रक्तचन्दनसंज्ञञ्च लवंगं रात्रिचूर्णकम् ॥ ८०१।२ ॥
कषायं मार्जनञ्चान्ते स्थापयेद्धृदयाणुना ।
चतुः क्षीर कुजोद्भूतत्वक्सार्वस्यात्कषायकः ॥ ८११।२ ॥
आम्रजम्बूतरूत्त्थत्वक् सारोपरि च कीर्तितः ।
दूर्वातिलकुशाग्रैस्तु मार्जनं त्वभिधीयते ॥ ८२१।२ ॥
अतिबलान्तमिष्टं स्यादेकाशीतिघटस्थितौ ।
पाद्यमाचमनञ्चार्घ्यं गव्यं दिक्षु विदिक्षु च ॥ ८३१।२ ॥
दधिसर्पिमधुक्षीरमग्नेः प्रभृति विन्यसेत् ।
तिलं श्रीवृक्षपत्रञ्च चन्दनं मेघसंज्ञकम् ॥ ८४१।२ ॥
चम्पकं हरिबेरञ्च सर्षपन्नागकेसरं ।
तक्कोलञ्च फलं कुष्ठं कच्चोलं लोहसंज्ञकम् ॥ ८५१।२ ॥
लवंगपत्रकर्पूरान् बाह्ये षोडश विन्यसेत् ।
तृतीयावरणे सक्तून् अग्नौ भूतघटेष्वपि ॥ ८६१।२ ॥
भसितं रात्रिचूर्णञ्च शकृच्चूर्णं क्रमेण च ।
धात्री च नालिकेरञ्च लिकुचं मातुलंगकम् ॥ ८७१।२ ॥
तद्बाह्येग्न्यादि कोणेषु चतुस्सप्तसु विन्यसेत् ।
लक्ष्मीञ्च सहदेवीञ्च विष्णुक्रान्तिं क्रमेण तु ॥ ८८१।२ ॥
रुद्रपर्ण्या समायुक्तं चतुर्नवसु विन्यसेत् ।
गुञ्जादि निष्कपर्यन्तं पाद्याद्यंगं प्रमाणकम् ॥ ८९१।२ ॥
एकद्वित्रिचतुःप्रस्थं पञ्चगव्यादि मानकम् ।
मध्यमानं तथा प्रोक्तं पादमर्धं तथापि वा ॥ ९०१।२ ॥
आज्यतैलप्रमाणञ्च तथैव परिकल्पयेत् ।
कर्पूरकुंकुमादीनां मानमिष्टं प्रदीयताम् ॥ ९११।२ ॥
मध्ये विद्येश्वराः पूज्याश्शतरुद्राबहिर्मताः ।
एवं त्रिविधरीत्या तु शतमष्टोत्तरं मतम् ॥ ९२१।२ ॥
नवसंख्यैर्नवव्यूहैः काष्ठाद्वितयमध्यगैः ।
अष्टाद्वारसमायुक्तै रेकाशीतिस्तु पूज्यते ॥ ९३१।२ ॥
अष्टोत्तरसहस्राख्यं अधुनात्र निगद्यते ।
वरालत्रुटिकर्पूरत्वगेलोशीरजातयः ॥ ९४१।२ ॥
एभिर्युक्तं शिवाम्भस्याच्छिवमन्त्राभिमंत्रितम् ।
तेनैव पूरयेत्कुम्भान् वर्धनी कलशानपि ॥ ९५१।२ ॥
पाद्यमाचमनञ्चार्घ्यं पञ्चगव्यं कुशोदकम् ।
क्षीरन्दधिघृतञ्चैव प्रथमावरणे न्यसेत् ॥ ९६१।२ ॥
क्षौद्रं यवं गुलन्न्यस्त्वा कुशं रम्भाफलं तथा ।
सर्षपं नालिकेराख्यं रजनी मातुलंगकम् ॥ ९७१।२ ॥
लाजडाडिमसक्त्वाख्यान् पनसं भस्मचूर्णकम् ।
पञ्चविंशतिमध्यस्थ द्रव्याण्येतानि षोडश ॥ ९८१।२ ॥
रत्न लोहजधातूनां बीजं गन्धोदकं क्रमात् ।
पूर्वस्मिन् संस्थितं ज्ञेयं कोणद्वयविवर्जितम् ॥ ९९१।२ ॥
मृन्मार्जनं परिमुखं मार्जनं पत्रपुष्पयुक् ।
दक्षिणे पश्चिमे ज्ञेयं मान्यास्त्रफलतोययुक् ॥ १००१।२ ॥
कषायाढयोदकोपेतमुत्तरे पुनरुच्यते ।
कान्तमूलोदकं ब्रह्मकूर्चं शान्त्युदवल्कले ॥ १०११।२ ॥
माणिक्कञ्चेन्द्रेनीलञ्च मुक्तावैडूर्यवज्रकम् ।
पुष्परागं प्रवालञ्च स्फटिकं (मरकतन्तथा) ॥ १०२१।२ ॥
पञ्चरत्नमिति ज्ञेयं आद्या भावे द्वितीयकम् ।
रत्नोदकमिति प्रोक्तं लोहोदकमतः परम् ॥ १०३१।२ ॥
सुवर्णं रजतं ताम्रमायसं त्रपुसीसकम् ।
आरकूटं ततः कांस्ययुक्तं लोहोदकम् परम् ॥ १०४१।२ ॥
सौराष्ट्रमञ्जनं श्यामा हरितालं मनश्शिला ।
गैरिकं रोचनं चान्ते धातूदकमिदं मतम् ॥ १०५१।२ ॥
शालिकोद्रवनीवार प्रियंगुतिल सर्षपाः ।
श्यामाष्टकं यवो बीजो बीजोदकमिहोदितम् ॥ १०६१।२ ॥
नवनीतञ्च कर्पूरं त्वगेलापत्रसंयुतम् ।
चन्दनं लघुकुष्ठञ्च वरालोशीरमुस्तकाः ॥ १०७१।२ ॥
कुंकुमं हरिबेरञ्च कच्चोलं जातिरेव च ।
एभिस्तु चूर्णितैर्युक्तं गन्धोदकमिति स्मृतम् ॥ १०८१।२ ॥
पर्वते च नदीतीरे वल्मीके कर्कटावटे ।
वृषशृंगे च सत्क्षेत्रे समुद्रे गजदन्तके ॥ १०९१। २ ॥
अष्टभिश्च समायुक्तं मृदम्भः परिकीर्तितम् ।
गोक्षुरा सहदेवी च विष्णुक्रान्ता कृताञ्जलि ॥ ११०१।२ ॥
शिरीषेन्दीवरं रात्रिरेभिर्मार्जनमुच्यते ।
दूर्वांकुरञ्च कुशाग्रं गौरसर्षपम् ॥ ११११।२ ॥
भद्राकृताञ्जलीयुक्तं परिमाणं तदुच्यते ।
तुलसीबिल्वपत्रञ्च तमालञ्च तपस्विनी ॥ ११२१।२ ॥
अपामार्गसमायुक्तं पत्रतोयमिहेरितम् ।
पद्मं रक्तोत्पलं पश्चात् पाटली चम्पकं तथा ॥ ११३१।२ ॥
पुन्नागकुरवनारंगनन्द्यावर्तं च मल्लिका ।
श्वेतार्कवकुलैयुक्तं पुष्पतोयमिहेरितम् ॥ ११४१।२ ॥
कुष्ठं कुटन्नटं लोहञ्चन्दनं कुंकुमन्तथा ।
कर्पूरोशीरसम्युक्तं मान्योदकमिहेरितम् ॥ ११५१।२ ॥
शूलं कपालहरिणी पिनाकः परशुस्तथा ।
पाशोक्षमालाःहैमाश्च तैरस्त्रोदकं भवेत् ॥ ११६१।२ ॥
पनसो नालिकेरश्च मातुलंगद्वयं ततः ।
नारंगद्वयरम्भाद्यैः उक्तमस्मिन् फलोदकम् ॥ ११७१।२ ॥
पलाशोदुम्बराश्वत्थमायूरप्लक्षपाटली ।
जम्बूत्वग्भिस्समायुक्तं कषायोदकमीरितम् ॥ ११८१।२ ॥
अभ्रकत्रितयं पश्चान्माक्षिकत्रितयन्ततः ।
गन्धत्रयसमायुक्तमाढ्यतोयमिति स्मृतम् ॥ ११९१।२ ॥
सूर्यकान्तस्त्वयस्कान्तो भ्रामकश्चन्द्रकान्तकम् ।
निकुन्तः पञ्चभिर्युक्तंकान्तोदकमिति स्मृतम् ॥ १२०१।२ ॥
उशीरो हरिबेरञ्च पीवरिः पुष्करन्तथा ।
श्रीकण्ठश्चेति पञ्चभिर्युक्तम्मूलोदकं स्मृतम् ॥ १२११।२ ॥
गोमूत्रं गोमयं क्षीरन्दधिसर्पिः कुशोदकम् ।
एभिर्द्रव्यैस्समायुक्तं ब्रह्मकूर्चमिति स्मृतम् ॥ १२२१।२ ॥
मयूरशिखिभूर्जत्वग्रोचनाभृंगराजकम् ।
कृतांजलिश्च पञ्चभिर्युक्तं स्याद्वल्कलोदकम् ॥ १२३१।२ ॥
अग्निकोणात् क्रमात्तैलं क्षीरन्दधिघृतं न्यसेत् ।
चत्वारिंशत्सुमध्यस्थकलशद्रव्यमीरितम् ॥ १२४१।२ ॥
लक्ष्मी भद्रा कुशोदान्तो नीवारं चम्पकम् पुनः ।
विभीता गोक्षुराद्यष्टौ गर्भावरणगा मताः ॥ १२५१।२ ॥
रक्तोत्पलं शमीपश्चात् पद्मं सुरस संज्ञकम् ।
नद्यावर्तमपामार्गं दूर्वा च करवीरकम् ॥ १२६१।२ ॥
यवाह्वाद्रोणपुष्पञ्च विष्णुक्रान्तिञ्च मल्लिका ।
जाति बिल्वं सितार्कञ्च एकपत्रारविन्दकम् ॥ १२७१।२ ॥
द्रव्याणि षोडशैतानि प्रतिव्यूहन्तृतीयकम् ।
वृत्तक्रममथो वक्ष्ये शिवकुम्भन्तु मध्यतः ॥ १२८१।२ ॥
तद्वामे वर्धनी ज्ञेया रत्नान्यष्टसु विन्यसेत् ।
माणिक्कं शिवकुम्भे तु पञ्चरत्नसमन्वितम् ॥ १२९१।२ ॥
कर्णिका बाह्यदेशे तु दलमध्येष्टदिक्षु वा ।
पाद्यादिकं सहस्रं तु तद्बहिर्विन्यसेत् क्रमात् ॥ १३०१।२ ॥
पाद्यमाचमनञ्चार्घ्यं पञ्चगव्यं कुशोदकम् ।
क्षीरन्दधिघृतञ्चैव प्रथमावरणे न्यसेत् ॥ १३११।२ ॥
द्वितीयावरणे स्वर्णं पदे षोडशसंख्यके ।
चतुर्विंशति संख्याते नालिकेरफलं बहिः ॥ १३२१।२ ॥
द्वात्रिंशत्संख्यके प्रोक्तस्त्विक्षुसारश्चतुर्थके ।
षट्पञ्चाशत् घटे प्रोक्तो पञ्चमे मधु कीर्तितम् ॥ १३३१।२ ॥
चतुष्षष्टियुतो बाह्ये नानापुष्पञ्च कीर्तितम् ।
द्विसप्ततिसमायुक्तो सप्तमे सर्वबीजकम् ॥ १३४१।२ ॥
अष्टमे चतुराशीतौ विन्यसेत् कदलिफलम् ।
नवमेषण्णवत्यन्ते भसितन्तदनन्तरम् ॥ १३५१।२ ॥
दशमे शतसंयुक्ते पञ्चगव्यं प्रकीर्तितम् ।
चतुर्युक्ते शतेपञ्चगव्यमेकादशांशके ॥ १३६१।२ ॥
अष्टोत्तरशतं बाह्ये कषायोदकमुच्यते ।
धातु लोहोदकं पश्चात् शतेषोडशसंयुते ॥ १३७१।२ ॥

शते विंशतिसंयुक्ते बाह्ये मृद्वारिकीर्तितम् ।
सर्वगन्धञ्च सर्वेषु कलशेषु विनिक्षिपेत् ॥ १३८१।२ ॥
पञ्चविंशति संख्ये तु प्रतिव्यूहन्तु मध्यमे ।
घटं वा कलशं वापि चत्वारिंशत्तु संख्यया ॥ १३९१।२ ॥
वर्धन्यर्थं सुवर्णञ्च वस्त्रकूर्चादिसंयुतम् ।
प्रत्येकं विन्यसेत्सम्यक् द्रव्यं वा विनिवेशयेत् ॥ १४०१।२ ॥
उभयञ्चोत्तमं विद्यात् द्रव्यन्यासे द्विजोत्तमाः ।
उक्तमार्गेषु सर्वञ्चेल्लब्धं श्रेष्ठं प्रकीर्तितम् ॥ १४११।२ ॥
अर्धेन मध्यमं प्रोक्तं पादात्कन्यसमुच्यते ।
विद्येशाः मध्यमे देवास्त्वन्यत्र शिव एव हि ॥ १४२१।२ ॥
स च नाम्नां सहस्रैस्तु पठ्यतेतद्विशेषतः ।
पठन्वापूजयेदीशां शिवनाम्नाथ केवलम् ॥ १४३१।२ ॥
कूटाक्षरादिसंयुक्तञ्चतुर्थ्यन्त समन्वितम् ।
स्वाहान्तं वा नमस्कारप्रान्तं प्रणवपूर्वकम् ॥ १४४१।२ ॥
अष्टोत्तरसहस्रात्तु त्यजेत्बाह्यावृतिं गुरुः ।
तत्राग्नेयादिकोणस्थञ्चतुर्व्यूहं समाचरेत् ॥ १४५१।२ ॥
अन्तः कोणचतुष्केषु शिवव्यूहस्य बाह्यतः ।
स्थापयेद्दिक्षुहोमार्थमेतेषामन्तरालके ॥ १४६१।२ ॥
तत्बाह्ये षोडशव्यूहाः पूर्ववत्संव्यवस्थिताः ।
अन्यत् सर्वं समानं स्यादष्टपञ्चशतं भवेत् ॥ १४७१।२ ॥
अष्टसंख्या समायुक्तो द्विशते मध्यमेष्टकम् ।
तत्बहिः पञ्चविंशच्च दिग्विदिक्षु प्रकल्पयेत् ॥ १४८१।२ ॥
बाह्ये षोडशसंख्यातान् गृहणीयाद्दिग्विदिग्गतम् ।
अष्टव्यूहन्तथात्वेतु उक्त संख्यान्वितं भवेत् ॥ १४९१।२ ॥
द्रव्याणान्तु प्रमाणं यत् विस्तारात्पुनरुच्यते ।
रत्नानि स्वस्वरूपेण शस्तानि द्विजसत्तमाः ॥ १५०१।२ ॥
दशभाषादितद्वृद्ध्या निष्कान्तं लोहमानकम् ।
लोहवृद्धया तु मानं स्यात्तथा पाषाणमानकम् ॥ १५११।२ ॥
निष्कपादादितद्वृद्ध्या पलान्तं बीजमानकम् ।
तावत्तण्डुलमानं स्यात् सितामानन्तथा मतम् ॥ १५२१।२ ॥
किन्तु नन्दपालान्तं स्यात् द्विगुणं गुलमानकम् ।
गन्धद्रव्यप्रमाणन्तु धातुवत्परिकीर्तितम् ॥ १५३१।२ ॥
फलानि पत्रचूर्णानि तद्वल्लाजाश्च सक्तवः ।
तिलसर्षपहारिद्रगोशकृत्भस्ममानकम् ॥ १५४१।२ ॥
पञ्चगव्यन्दधिक्षीरं मानं भस्मप्रमाणकम् ।
क्षीरवत्घृतमर्धं वा पादं क्षौद्रन्तथापलम् ॥ १५५१।२ ॥
फलाभावे यथालाभं शेषमद्भिः प्रपूरयेत्

घृतवत्तैलमानं स्यात् सर्वं वा पात्रमानयेत् ।
अर्धपादन्तदर्धं वा पुष्पं हस्तमितं भवेत्

ओषधिस्तत्समं प्रोक्तन्तन्मानञ्च तथा मतम् ।
तथैव पात्रमानं तु मूलमानन्तु गन्धवत्

शुष्क पुष्पफलादीनाम्मानं गन्धवदिष्यते ।
मृन्मानं पूर्ववत्प्रोक्तमन्यदप्येवमूह्यताम्

वज्रं समस्तरत्नानां लोहानामग्निदैवतम् ।
यवो निखिल बीजानां धातूनां हरितालकम्

ओषधीनामभावे तु सहदेवी प्रशस्यते ।
फलानां कदलीजातं पत्राणां बिल्वपत्रकम्

नीलोत्पलन्तु पुष्पाणामुत्पलं विधीयते ।
चन्दनं सर्वगन्धानां मृदस्युर्दर्भमूलजाः

त्वचामाश्वत्थजा प्रोक्ता मूलानान्तु कुटन्नटम् ।
सिताभावे गुलं प्रोक्तमिक्षूगक्षौद्रयोश्च तत्

फलपुष्पाद्यभावे तु तत्पत्रादिकमेव वा ।
द्रव्याण्येतानि सर्वाणि मूलमन्त्रेण विन्यसेत्

पिधाय बीजमुख्येन शरावैः पल्लवैस्तु वा ।
दत्वा हृदयमन्त्रेण वस्त्राणि विविधानि च

वर्जयित्वाति कृष्णानि हीनानि शरहस्ततः ।
गन्धं स्वनाममन्त्रेण पुष्पन्धूपन्तथैव हि

दीपेन सहितो मन्त्री लिंगमुद्रां प्रदर्शयेत् ।
कवचेनावकुण्ठ्याथ होमकर्म समारभेत्

सहस्रकलशे पञ्चशतहोमं समाचरेत् ।
कुण्डे वा स्थण्डिले वापि सर्वलक्षणसंयुते

कृत्वा कुण्डादिसंस्कारमग्निकार्योक्तवर्त्मना ।
समिदाज्यान्नलाजांश्च तिलं वै होमयेत्क्रमात्

पलाशोदुम्बराश्वत्थ वटाः पूर्वादितः क्रमात् ।
शमीरवादिरमायूरश्रीवृक्षाः पावकादितः

अष्टपक्षे तु समिधः त्यजेत्कोणचतुष्टयम् ।
पञ्चपक्षे तु समिधः त्यजेच्छम्यादि सम्भवाः

चतुर्होमविधाने तु प्रधानेवाथ पूर्वके ।
शतमर्धं तदर्घं वा मूलहोमः प्रकीर्तितः

मूलाद्दशांशतोंगानान्तथा ब्रह्म सुलोचने ।
कृत्वा होमं प्रविश्यान्तर्द्वारपूजां विधाय च

प्रविश्य गर्भगेहे तु लिंगं संशोद्धय पूर्ववत् ।
संकल्प्य चासनं पीठे मूर्तिमावाह्य पूजयेत्

ब्रह्मभिः सकलीकृत्य विद्यादेहं ततो न्यसेत् ॥ १७४१।२ ॥
पाद्यादित्रितयं दत्वा गन्धपुष्पं सधूपकम् ।
दीपञ्च मूलमन्त्रेण दत्वातोद्यसमन्वितम् ॥ १७५१।२ ॥
नृत्तगेयसमायुक्तं शंखध्वनिसमन्वितम् ।
वेदस्तोत्ररवोपेतं घण्टानादसमन्वितम् ॥ १७६१।२ ॥
जयशब्दसमोपेतं शिवं कुम्भञ्च वर्धनीम् ।
उद्धृत्य नीत्वा देवाग्रे त्रिपादोपरि विन्यसेत् ॥ १७७१।२ ॥
दत्वा घटस्थ देवाय देव्याः पाद्यादिकं त्रयम् ।
गन्धपुष्पं सधूपञ्च दीपमर्घ्यं विधाय च ॥ १७८१।२ ॥
अपनीय पिधानं तत् दक्षहस्तेन देशिकः ।
सकूर्चपुष्पतोयाढ्यं शिवमन्त्रं समुच्चरन् ॥ १७९१।२ ॥
संगृह्य तत्वचित्तस्तु लिंगमूर्ध्नि मनुं न्यसेत् ।
देवेशीमपि तद्वामे देवस्य विनिवेशयेत् ॥ १८०१।२ ॥
शिवमन्रं स्मरन्कुम्भतोयेन स्नापयेच्छिवम् ।
पिण्डिका रूपिणीं देवीं स्नापयेत्तं मनुस्मरन् ॥ १८११।२ ॥
दत्वा जातेन पाद्यन्तु पादयोस्तन्मुखेषु ।
ईशानाद्यैश्च सद्यान्तैः पञ्चभिर्विनिवेशयेत् ॥ १८२१।२ ॥
आचा * *? स्य चूडान्ते शिरस्यर्घ्यं प्रदापयेत् ।
पञ्चगव्याभिषेकादौ महाघण्टारवान्वितम् ॥ १८३१।२ ॥
उपस्थानसमायुक्तं धूपं वा विनिवेशयेत् ।
अवश्यमावृतान्तेस्यादुपस्थानं सधूपकम् ॥ १८४१।२ ॥
नानाफलानि गव्यानि पञ्चामृतयुतानि च ।
विद्यन्ते चेत् तदातैश्च स्नापयेत् परमेश्वरम् ॥ १८५१।२ ॥
विरुक्ष्य गन्धतोयेन स्नापयेल्लिंगमादरात् ।
अर्चनोक्तं समभ्यर्च्य होमोपेतं समापयेत् ॥ १८६१।२ ॥
सकलस्नपनञ्चेत्तु सकलस्थापनोक्तवत् ।
आसनं संप्रकल्प्यास्मिन् कुम्भे मूर्तिमनुं स्मरेत् ॥ १८७१।२ ॥
ब्रह्मभिस्सकलीकृत्य तत्कलास्तत्र विन्यसेत्

न्यस्त्वा विद्यातनुं तत्तद्रूपं ध्यात्वा सदाशिवम् ।
स्नपनाद्यञ्च पाद्यादि कृत्वा दत्वा हृदा गुरुः

गन्धं पुष्पञ्च धूपञ्च दीपमर्घ्यं विधाय च ।
प्रदर्श्य लिंगमुद्रान्तु कवचेनावकुण्ठयेत्

इष्ट्वा गौरीञ्च वर्धन्यां योनिमुद्रां प्रदर्श्य च ।
वर्मणा चावकुण्ठ्याथ रुद्रानावरणस्थितान्

पूर्वोक्तविधिनावापि क्रमेणावाह्य पूजयेत् ।
गत्वा सकलसामीप्यमासनं मूर्तिमेव च

संकल्प्य सकलिकृत्य विद्यादेहमनुं स्मरन् ।
स्नपनाद्यं ततः कृत्वा दत्वा पाद्यादिकत्रयम्

गन्धं पुष्पञ्च धूपञ्च सदीपं विनिवेदयेत् ।
प्राग्वत् घटञ्च करकं नीत्वा हृदि मनुं न्यसेत्

तत्तद्देवीमनुं देव्या हृदये विनिवेशयेत् ।
स्नापयित्वा क्रमेणैव पाद्यादिद्वित्रिभागिकम्

देवे दत्वाऽवशिष्टन्तु देव्याश्च विनिवेदयेत् ।
पृथग्वा स्थापयित्वा तु देवेशीमभिषेचयेत्

पादमूलञ्च देवस्य गन्धाद्यैर्वाभिषेचमेत् ।
चित्राद्यैर्दर्पणाद्यैश्च स्नापयेत् स्नपनोक्तवत्

देव्याश्चेत् स्नपनं मध्ये कुम्भं वा करकन्यसेत् ।
द्रव्येषु भेदा नास्त्यत्र देवताभेद इष्यते

शान्त्याद्याः पञ्चकॢप्तैस्युर्वामाद्या नवकल्पने ।
धारिकाद्या महादिक्षुस्त्रीपाठवशमागताः

अनन्ताद्याविदिक्ष्वष्टपञ्चविंशतिसंज्ञकाः ।
पृथिव्याद्याः प्रधानान्तास्तत्र देवास्तु वामतः

ऊर्ध्वानुदेवताः प्रोक्तास्त्रीलिंगान्तास्समीरिताः ।
अत्रैव स्नपनं वक्ष्ये क्षीराद्यैर्द्विजसत्तमाः

पयोदधिघृतक्षौद्रैः पुष्पैर्विशेषान्नालिकेरजैः ।
सलिलैस्सत्फलोपेतैस्सद्घटादिषु संस्थितैः

चूर्णैर्हारिद्रकैः पुष्पैर्विशेषान्नालिकेरजैः ।
सलिलैस्सत्फलोपेतैस्सद्घटादिषु संस्थितैः

गन्धाद्यैरौषधोपेतैश्शुद्धोदैर्गन्धतैलतः ।
गंगादिप्रभवैस्तोयैः पूर्वोक्तेन च वर्त्मना

स्नापयेत् परमेशानं सर्वदोषापनुत्तये ।
सर्वाभीष्ट प्रसिद्ध्यर्थं राज्ञां विजयहेतवे

सदारोद्यप्रसिध्यर्थमायुष्यार्थं विशेषतः ।
सर्वसम्पत्प्रसिद्ध्यर्थं बलार्थं कान्तिहेतवे

राष्ट्रदुर्भिक्षनाशाय तत्स्थदुष्टनिवृत्तये ।
राष्ट्रक्षोभेऽद्भुतप्राप्तौ दुर्निमित्ते विशेषतः

वश्यार्थं सर्वलोकानां गजाश्वादि प्रसिद्धये ।
तेषां रोगविनाशार्थं रोगानुत्पत्तिहेतवे

युद्धोद्यते स्वसेनाया बलायामृति हेतवे ।
भयार्थं परसेनायाः क्षयार्थं तत्भ्रमार्थकम्

नरनारी गवादीनां रोगनाशार्थमेव ।
जन्मर्क्षे दिने राज्ञामभिषेके तथापि वा

तत्तच्चन्द्राष्टमर्क्षे वा तस्य वैनाशिकोडुके ।
अयने विषुपे वापि ग्रहणस्थापनादिके

उत्सवे च पवित्रे च दमनारोपणेऽपिच ।
कृत्तिका दीपनक्षत्रे चान्यस्मिन् मासऋक्षके

अष्टम्यां वा चतुर्दश्यां पञ्चदश्यां विशेषतः ।
मार्गशीर्षे च मासेथत्वार्द्रायान्तु विशेषतः

प्रायश्चित्तेषु तत्कार्यं नवनैवेद्यकर्मणि ।
जनकल्याणकाले च नराणां रक्षणार्थके

विशेष पूजाकाले च भक्तानामुत्सवेपि च ।
देवभ्रमणकाले वा मृगयायां विशेषतः

कुर्यात्प्रतिदिनं वापि त्रिसंध्यायां गुरूत्तमाः ।
सन्ध्याद्वये वा चैकस्यां स्नपनं कारयेच्छिवे

प्रागुत्तवर्त्मना कश्चित् विशेषस्तत्र गद्यते ।
कुम्भेनैकेन वा व्योमसंख्येन कलशेन वा

प्रागुत्तद्रव्ययुक्तेन वर्धनी सहितेन वा ।
पञ्चब्रह्माधिपैः पञ्चघटैर्वाकलशैस्तु वा

एकद्रव्ययुतैर्वापि वर्धनी सहितैस्तु वा ।
इष्टद्रव्यं भवेन्मध्ये तद्वान्यत्करकस्थितम्

एकद्रव्यंचतुर्दिक्षु भिन्नद्रव्यमथापि वा ।
पाद्यमाचमनञ्चार्घ्यं पञ्चगव्यन्तु वा भवेत्

नवकुम्भविधानेऽपि विधानं सदृशं मतम् ।
एकद्रव्यन्तु वा हीने दिक्षु पाद्यादिकन्तु वा

स्वर्णादि निर्मिते पात्रे विधानं वैतदीरितं ।
प्रागुक्तत्रितयञ्चैतत् विशेषान्नित्यकर्मणि

पञ्चविंशतिसंख्यातमपि नित्ये प्रशंस्थितम् ।
उत्तमोत्तमपूजायामष्टोत्तरशतावधि

स्नपनं वा प्रकर्तव्यं नित्याद्ध्याय प्रचोदितम् ।
नैमित्तिकं तदूर्ध्वस्थं पूर्वोक्तमपि संस्थितम्

पञ्चविंशतिसंख्यादि साष्टसाहस्रकावधौ ।
अन्तरावरणे कश्चित् विशेषस्त्वभिधीयते

हित्वा चतुष्टयं कोणसंस्थितन्तद्युतन्तु वा ।
स्नापयेद्देवदेवेशमुदगैः प्राग्वदेव हि

श्रेष्ठ पूजादि संयुक्ते स्थाने स्नपनपूर्वकम् ।
कर्म तद्वद्विधेयं स्यात् श्रेष्ठहीनां क्रियां त्यजेत्

हीनकर्मणि न श्रेष्ठाः क्रियाशस्ता द्विजोत्तमाः ।
नित्यं नैमित्तिकं काम्यं स्नपनं त्रिविधं मतम्

नित्य नैमित्तिके कार्ये प्रत्यवायजिघांसया ।
काम्यार्थं काम्यकर्मेष्टन्निषिद्धन्न समाचरेत्

कर्तव्यं वा न कर्तव्यमितिसन्देहसंगतौ ।
करणेभ्युदयो ज्ञेयो करणे दोष इष्यते

समश्चेल्लोकशास्त्राभ्यां विधेर्न्यायस्समीरितः ।
ताभ्यामेव निषिद्धे तु सन्दिग्धं तत्परित्यजेत्

क्रियामन्त्रादिभेदेन शास्त्रभेदेन वा भवेत् ।
क्रियामन्त्रादिभेदेन तन्त्र भेदो यतस्ततः

तस्मात्तत्रच शैवोक्तं कर्तव्यन्नान्य शास्त्रतः ।
प्रशस्तन्नोदितन्तत्र शास्त्रान्तरमथाश्रयेत्

तद्विधानानुपन्ने तत्राप्येषो विधीयते ।
प्रायश्चित्तादिकेऽनुक्ते स्वशास्त्रे परशास्त्रतः

वर्तमाने तु शास्त्रार्थे तदंगं सृक्स्रुवादिकम् ।
स्वशास्त्रसिद्धं वाग्राह्यमथ शास्त्रान्तरोदितम्

एकमादिकमालोच्य कारयेद्यो नृपोत्तमः ।
सोऽचिरेण तु कालेन सकलाधिपतिर्भवेत्

तस्याप्यायुषमारोग्यम्मनस्संकल्पितञ्चयत् ।
सर्वन्तत्रभवेत्तस्य शिवे भक्तिः प्रजायते

विपरीतक्रियान्दृष्ट्वाप्यौदासीनं करोति यः ।
स राजा क्षयमाप्नोति नात्रकार्या विचारणा

तस्मादाचार्यवर्येण पञ्चगोचरवर्तिना ।
शैवागमपरिज्ञानपारगेण क्रियावता

क्रियानिर्वर्तनीयास्यात् स्वस्यराष्ट्राभिवृद्धये ।
गुरो र्गुरूत्तमो ग्राह्यश्शिवशास्त्रविशारदः

तेनैवस्नपनाद्यन्तु कारयेत् मुनिसत्तमाः ।
विशेषपूजातेनैव वर्तनीयेष्टसिद्धये

पयोदधिघृतक्षौद्रप्रमुखैर्देवमीश्वरम् ।
संस्नाप्यामलपिष्टाद्यैर्विरूक्ष्येशं संवेदिकम्

गन्धतोयेन संस्नाप्य वाससा परिमार्जयेत् ।
चन्दनाद्यैस्समालिप्य पट्टाद्यैर्भूषयेच्छिवम्

गन्धपुष्पसगाद्यैश्च धूपयेत्तदनन्तरम् ।
कर्पूरवर्तिसंयुक्तं दीपमारात्रिकन्नयेत्

पञ्चवर्णहविष्यं वा पायसं शुद्धमेव वा ।
नानोपदंशसंयुक्तं नानाफलसमन्वितम्

दत्वा तदन्ते ताम्बूलम्मुखवाससमन्वितम् ।
एलालवंकेकर्पूरजातीतक्कोलचूर्णयुक्

मञ्जिष्टाखण्डसम्मिश्रं मुखवासमिदं भवेत् ।
प्रणम्याध्येष्यलब्धाज्ञो होमार्थं कुण्डमाश्रयेत्

समिधाज्येन चरुणा तिलेनापि समन्वितम् ।
शतमष्टोत्तरं हुत्वा पूर्णामन्ते समाचरेत्

तस्मात् भस्मसमादाय यजमानाय दापयेत् ।
संप्रार्थ्य वाञ्छितं कर्म प्रणमेच्च पुनः पुनः

दिनमेकं समारभ्य सप्ताहान्तं समाचरेत् ।
द्विगुणं त्रिगुणं चतुष्पञ्चगुणन्तु वा

षट्सप्तगुणसंख्यातं कर्मसिद्ध्यर्थमेव वा ।
पूजावैशेषिकीख्याता पूर्वोक्तफलदायिनी

नैमित्तिकञ्च नित्यान्ते कर्तव्यमविरोधतः ।
नित्येप्रवर्तमाने तु यदा नैमित्तिकं भवेत्

समाप्याल्पेन कालेन नित्यनैमित्तिकञ्चरेत् ।
सन्ध्यापरार्द्धकालाचेत् पूर्वार्धे विद्यते यदि

नैमित्तिकं स्वकाले तु कर्तव्यमविचारतः ।
सन्ध्यामप्यल्पकालेन चापरार्धे समाचरेत्

तन्त्रैणैवाप्यनुष्ठानमुभयत्र समाचरेत् ।
धूपान्तं वाथ नैवेद्यपर्यन्तन्नित्यकर्म च

विधाय प्राप्तकाले तु नैमित्तिकमथाचरेत् ।
नैमित्तिकं महच्चेद्धि समारभ्यस्वकालके

एकाद्यावरणान्तं तु सन्ध्याशेषं समाप्य च ।
सन्ध्यान्ते सर्वकलशैः स्नापयेदुक्तवर्त्मना

नैमित्तिकद्वयप्राप्तौ महदादौ समाचरेत् ।
लघ्वन्ते सदृशन्तश्चेत् कामचारो विधीयताम्

नैमित्तिकस्यकालोपि द्विविधः परिकीर्तितः ।
अल्पानल्पविभागेन स्वल्पस्यादयनादिकः

ग्रहणादिर्माहाकालस्वल्पकालोऽग्रतो भवेत् ।
ग्रस्यमाने रवौकुर्यान्मुच्यमाने निशाकरे

भविष्यत्ययने दक्षे त्वतीते चोत्तरायणे ।
विषुवे मध्यकाले च स्नपनाद्यं समाचरेत्

कन्यायां मिधुने धनुष्यन्ते समाचरेत् ।
सिह्मे च वृश्चिके कुम्भे वृषेश्चादौ समाचरेत्

अर्धमेकं द्वयं वापि यामं वा घटिकामपि ।
आदौ चान्ते च गृह्णीयात् स्नपनादिषु कर्मसु

आचार्यं पूजयेत्पश्चाद्वस्त्रहेमांगुलीयकैः ।
उपयुक्तमिहद्रव्यं यागे स्वर्णाम्बरादिकम्

आचार्याय प्रदेयं स्यात् नान्यभोगाय कल्पयेत् ।
यागावशिष्टं यत् द्रव्यं भूषणं मण्डपस्य तु

स्थण्डिलञ्चाम्बरं स्वर्णं कुम्भं वा कलशादिकम् ।
तोरणं स्रुक्स्रुवावष्टमंगलन्नवरत्नकम्

तद्धोमचरुनैवेद्यशेषंयन्मण्डपस्य च ।
वलयन्तत्प्रपादींश्च मदन्यदुपयुक्तकम्

आचार्यायैव देयं स्यात् पञ्चगोचरवर्तिने ।
निष्कादिदशनिष्कान्ता देशिके दक्षिणे मता

निष्काष्टमांशं हीनस्यादधमांशन्तदर्धकम् ।
नवधा धक्षिणा क्षुद्रक्रमे स्याद्धीन वृत्तिके

नित्ये तु कल्पयेद्वृद्धिं मनस्सन्तोषणं तथा ॥ २६९१।२ ॥
इति उत्तरकामिकाख्ये महातन्त्रे स्पनविधिः चतुर्थः पटलः
स्नपनविधि पटलः
पञ्च हस्तादि षट् सप्त हस्तपर्यन्तकेऽपि वा ।
चतुर्गात्रादिकेऽष्टाष्ट गात्र पर्यन्तकेऽपि वा ॥
सूत्रन्यास मधोरेण तालमात्रान्तरं यथा
कषायोदकं
चतुक्षीरकुजोद्भूत त्वक् सारस्यात् कषायकः ।
आम्रजम्बूतरूत्थत्वक् सारो वा परिकीर्तितः ॥
मार्जनोदकं
दूर्वातील कुशाग्रैस्तु मार्जनं त्वभिधीयते ।
रत्नोदकम्
माणिक्कं चेन्द्रनीलस्य मुक्ता वैडूर्य रत्नकम् ।
पुष्परागं प्रवालं च वज्रं स्फटिक खण्डकम् ॥
मरकतञ्च रत्नानि नवरत्नानि पञ्चकम् ॥
पञ्चरत्नमिति ज्ञेयं आद्यभावे द्वितीयकम् ॥
लोहोदकम्
सुवर्णं रजतं ताम्रं आयसं त्रपु सीसकम् ।
आरकूटं ततः कांस्य युक्तं लोहोदक मतः परम् ॥
धातूदकम्
सौराष्ट्रं मञ्जनं श्यामा हरितालं मनश्शिला ।
गौरिकं रोचना चान्ते धातूदकमितं मतम् ॥
बीजोदकम्
शालिकोद्रव नीवार प्रियंगुतिल सर्षपाः ।
श्यामाष्टकं यवो बीजो बीजोदक मिहोदितम्

गन्धोदकम्
नवनीतं च कर्पूरं त्वगेलापत्रसंयुतम् ।
चन्दनं लघुकुष्टं च वरालो शीर मुस्तकाः

कुंकुमं हरिबेरं च कच्चोलं जातिरेव च ।
एभिस्तु चूर्णितैर्युक्तं गन्धोदक मिति स्मृतम्

मृदोदकम्
पर्वते च नदीतीरं वल्मीके कर्कटावटे ।
वृषशृंगे च सुक्षेत्रे समुद्रे गजदन्तके ॥
अष्टभिश्च समायुक्तं मृदंभः परिकीर्तितम्

मार्जनोदकम्
गोक्षुरा सहदेवी च विष्णु क्रान्ता कृताञ्जली ।
शिरीषेन्दीवरं रात्रिरेभि र्मार्जन मुच्यते

परिमाणोदकम्
दूर्वांकुरञ्च पद्मं च कुशाग्रं गौर सर्षपम् ।
भद्रा कृताञ्जलीयुक्तं परिमाणं तदुच्यते ॥
पत्रोदकम्
तुलसी बिल्वपत्रं तमालश्च तपस्विनी ।
अपामार्ग समायुक्तं पत्रतोय मिहेरितम् ॥
पुष्पोदकम्
पद्मं रक्तोत्पलं पश्चात् पटली चम्पकाकृतः ।
पुन्नाग कुरव नारंग नद्यावर्तं च मल्लिका ॥
श्वेतार्क वकुलैर्युक्तं पुष्पतोय मिहेरितम् ॥
कुष्टं कुटन्नटं लोहञ्चन्दनं कुंकुमन्तथा ।
कर्पूरोशीर संयुक्त माडयोदक मिहेरितम् ॥
अस्त्रोदकम्
शूलं कपाल हरिणी पिनाकः परशुस्तथा ।
पाशाक्षमाला हैमाश्च तैरस्त्रोदकं भवेत् ॥
फलोदकम्
पनसो नालिकेरश्च मातुलुंग द्वयं ततः ।
नारङ्गद्वयरंभाद्यैः उक्तमस्मिन् फलोदकम्
कषायोदकम्
पलाशोदुम्बराश्वत्थ मायूरप्लक्ष पाटली ।
जम्बू त्वग्भिस्समायुक्तं कषायोदकमीरितम्
आङ्योदकम्
अभ्रक त्रितयं पश्चात् आक्षिक त्रितयन्ततः ।
गन्धत्रय समायुक्तं आडयतोय मिति स्मृतम् ॥
कान्तोदकम्
सूर्यकान्तस्त्वयस्कान्तो भ्रामरश्चन्द्रकान्तकम् ।
निकुन्दः पञ्चभिर्युक्त कान्तोदक मितिस्मृतम् ॥
मूलोदकम्
उशीरो हरिबेरश्च पीवरिः पुष्करन्तथा ।
श्रीकण्ठश्चेति पञ्चभिर्युक्तम्मूलोदकं स्मृतम् ॥
वल्कलोदकम्
मयूर शिखि भूर्जत्व ग्रोचना भ्रंगराजकम् ।
कृताञ्जलिश्च पञ्चैभिः युक्तं स्याद्वल्कलोदकम् ॥
त्वगोदकम्
लक्ष्मी भद्रा कुशादान्तो नीवारं चम्पकं पुनः ।
विहिता गोक्षुराद्यष्टौ लोघ्रत्वक्वारि निर्मितम् ॥
चतुर्दलं यथा पञ्चकलश स्थापनं दिशि ।
विदिक्ष्वपि नवाख्यं स्यात् [समन्तात् एकमावृतम् १२
विधिक्ष्वपि नवाख्यं स्यात्समन्तादेकमावृतम् ।
पञ्चविंशति संख्यान्तं तत्समन्तात्समावृतम् ॥ ४९ । १०९ ॥
अष्टोत्तरशताख्ये तु मध्यमे पञ्चविंशतिः
मार्गबाह्ये तु कोणे स्यादेकविंशति संख्यकः
शेषैर्दिक्षु चतुर्द्वारं सहस्रे पुनरुच्यते १०८
द्वितालं शिवकुम्भस्य वर्द्धन्यास्तालमात्रकम् ।
त्रितालं कर्णिकामानं सर्वसामान्यमीरितम्

अथवोत्तरवीधिस्यात् करकस्य स्थितिर्यथा ।
तथा द्वितालमानेन कर्णिकामानमीरितम्

चतुर्दलं यथा पञ्चकलशस्थापनं दिशि । १११।२ ।
विधिक्ष्वपि नवाख्यं स्यात्समन्तादेकमावृतम् ।
पञ्चविंशति संख्यान्तं तत्समन्तात्समावृतम् ॥
एकोनपञ्चाशत्संख्यामष्टोत्तरशतं द्विजाः
चत्वारिंशच्च व्यूहं स्यात् पृथक् स्यात्पञ्चविंशतिः
एकद्वित्रिचतुर्भिस्तु पदैर्व्यूहान्तरं स्मृतम्
मध्य व्यूहस्य परितः चतुष्कुण्डन्तु वाष्टकम्
स्व स्व संख्या समव्यूहे होमार्थं परिकल्पयेत्
अन्तर्मार्गं समावाह्य वीथिश्शास्त्रे समीरितम्
शिवव्यूहस्य परितः षोडशैव परित्यजेत्
सूत्रन्यासस्समाख्यातः अन्यथापि निगद्यते
१३ एकोनपञ्चाशत्संख्यामष्टोत्तरशतं द्विजाः
१४ आवृतिद्वयसंयुक्तं तद्बाह्ये परिकल्पयेत्
पञ्चविंशति संख्यातान् कलशान् मध्यमस्थितान्
१५ परिहृत्यसमन्तात्तु द्वाभ्यां वैकेन मार्गिकम्
अष्टद्वारसमायुक्तं बहिष्ठादावृतित्रयम्
१६ मध्यमे तिथिसंख्यास्स्युः नवकोणे व्यवस्थिताः
मध्यमे तिथिसंख्ये तु मध्यमं तत्रयं त्यजेत्
१७ अष्टोत्तरशतं ह्येतत् सहस्रं चेन्नवाधिकम्
सूत्रद्वयं न्यासेत्पूर्वापरगं याम्यसौम्यगम्
सार्धहस्तान्तरं हस्तमानान्तरमथापिवा
स्याच्चतुर्दशसंख्याता वीथिबाह्ये क्रमेण च
तद्बहिर्होममिष्टं स्यात् चतुर्दिक्षु अष्टदिक्षु वा
१० द्वितालं शिवकुम्भस्य वर्द्धन्यास्तालमात्रकम्य ।
त्रितालं कर्णिकामानं सर्वसामान्यमीरितम् ॥
११ अथवोत्तर वीधिस्यात् करकस्यस्थितिर्यथा ।
तथा द्वितालमानेन कर्णिकामानमीरितम्
१११।२ चतुर्दलं यथा पञ्चकलशस्थापनं दिशि ।
१२ चतुर्दलं यथा पञ्चकलश स्थापनं दिशि ।
विदिक्ष्वपि नवाख्यं स्यात् [समन्तात् एकमावृतम्]
विदिक्ष्वपि नवाख्यं स्यात्समन्तादेकमावृतम् ।
पञ्चविंशति संख्यान्तं तत्समन्तात्समावृतम् ॥
विदिक्ष्वपि नवाख्यं स्यात्समन्तादेकमावृतम् ।
पञ्चविंशति संख्यान्तं तत्समन्तात्समावृतम्
एकोनपञ्चाशत्संख्यामष्टोत्तरशतं द्विजाः ॥
१३ एकोनपञ्चाशत्संख्यामष्टोत्तरशतं द्विजाः ।
१४ आवृतिद्वयसंयुक्तं तद्वाह्ये परिकल्पयेत्
पञ्चविंशति संख्यातान् कलशान् मध्यमस्थितान्
१५ परिहृत्य समन्तात्तु द्वाभ्यां वैकेन मार्गिकम्
अष्टद्वारसमायुक्तं बहिष्ठादाष्टतित्रयम्
१६ मध्यमे तिथि संख्यास्स्युः नवकोणे व्यवस्थिताः
मध्यमे तिथिसंख्ये तु मध्यमं तत्रयं त्यजेत्
१७ अष्टोत्तरंशतं ह्येतत् सहस्रं चेन्नवाधिकम्
अष्टोत्तरशताख्ये तु मध्यमे पञ्चविंशतिः
मार्गबाह्ये तु कोणे स्यादेकविंशति संख्यकः
शेषैर्दिक्षु चतुर्द्वारं सहस्रे पुनरुच्यते
१००८ चत्वारिंशच्च व्यूहं स्यात् पृथक् स्यात्पञ्चविंशतिः ।
एकद्वित्रिचतुर्भिस्तु पदैर्व्यूहान्तरं स्मृतम् ॥
मध्य व्यूहस्य परितः चतुष्कुण्डन्तु वाष्टकम् ।
स्व स्व संख्या समव्यूहे होमार्थं परिकल्पयेत् ॥
अन्तर्मार्गं समावाह्य वीथिश्शास्त्रे समीरितम् ।
शिवव्यूहस्य परितः षोडशैव परित्यजेत् ॥
सूत्रन्यासस्समाख्यातः अन्यथापि निगद्यते ॥
सूत्रद्वयं न्यसेत्पूर्वापरगं याम्य सौम्य सौम्यगम् ।
सार्धहस्तान्तरं हस्तमानान्तरमथापिवा ॥
स्याच्चतुर्दश संख्याता वीथि बाह्ये क्रमेण च ।
तद्बहिर्होममिष्टं स्यात् चतुर्दिक्षु अष्टदिक्षु वा ॥
पञ्चमे पटले नित्योत्सवविधिः
नित्योत्सवविधिं वक्ष्ये नित्यपूजांगमुत्तमम् ।
शिवाग्रे वाथ तद्वामे वामे शुद्धमहीतले

प्रासादमण्टपादौ वा गोमयेनोपलेपिते ।
प्रोक्षितेऽस्त्रेण संस्थाप्य पात्रं लक्षणसंयुतम्

सौवर्णं राजतन्ताम्रं कांस्यनिर्मितमेव वा ।
तिथ्यंगुलं समारभ्य व्योमांगुलविवृद्धितः

द्वात्रिंशदंगुलान्तं तु पात्रमानमुदीरितम् ।
वृत्तमिष्टघनोपेतं कर्णिकादलशोभितम्

तत्पात्रे रससप्ताष्टनवदिग्रुद्रभाजिते ।
एकद्वित्रिचतुःपञ्चषट्भागैः कर्णिका भवेत्

शेषेण दलमाख्यातं विकाराष्टदलम्मतम् ।
अर्धत्रिपादमात्रं वा द्विमात्रं कर्णिकोच्छ्रयम्

तद्वदोष्टसमोपेतं केवलं पात्रमेव वा ।
कुडुपद्वयमारभ्य कुडुपादाढकावधि

तण्डुलं कल्पयेदन्नलिंगार्थं वाऽक्षतार्थकम् ।
मध्वाज्य मिश्रितं वान्नं प्रक्षिपेत्पात्रमध्यमे

तेनान्नलिंगं कर्तव्यं भूतमात्रप्रमाणतः ।
एकांगुलं तु दैर्घ्यंस्याद्यावदष्टादशांगुलम्

अंगुलत्रयमारभ्य तिथिमात्रं तु विस्तरम् ।
अग्रद्वित्रिचतुःपञ्चमात्रं षण्मात्रमेव वा

नैमित्तिकार्थन्नित्यार्थमन्नलिंगमुदाहृतम् ।
त्रिकालमन्नलिंगं वा प्रातर्मध्याह्नयोस्तु वा

मध्याह्ने वाथ पूर्वाह्ने पुष्पलिंगमुदाहृतम् ।
प्रदोषेऽक्षतलिंगंस्यात्तत्रपाशुपतं यजेत्

चन्द्रशेखरसंयुक्तन्तद्विहीनकमेव हि ।
त्रिधा पाशुपतो ज्ञेयो मिश्रश्शान्तोऽग्रहेतुकः

सौम्यस्सौम्येक्षणापेतः द्विचतुर्हस्त संयुतः ॥ १३१।२ ॥
विद्युन्मालानिभश्वेतः जटामकुटमण्डितः ।
दक्षेऽभयाक्षमालायुगितरे वरपाशयुक् ॥ १४१।२ ॥
वरदाभयपाणिर्वा सर्वलक्षणसंयुतः ।
हित्वाऽक्षमालां पाशञ्च पद्मं घण्टां क्रमेण वा ॥ १५१।२ ॥
योजयेत्सौम्यमूर्तिस्यादुग्रमूर्तिरथोच्यते ।
शूलमूलाभये दक्षे शूलाग्रवरदेऽन्यतः ॥ १६१।२ ॥
रौद्रदृष्टिं ज्वलत्केशं व्यत्यासकरशूलकम् ।
त्रिशूलाक्षकरं वापि त्रिधा रौद्रं स्मरन्यजेत् ॥ १७१।२ ॥
एवं रौद्रन्तु मिश्रं स्यात् परशुं शूलमावहम् ।
दक्षे पाशं मृगं वामे त्वन्यथा वा निगद्यते ॥ १८१।२ ॥
त्रिशूलमभयं सव्ये पाशञ्चवरदप्रदम् ।
दक्ष द्विधा समाख्यातं मिश्रं पाशुपतं त्रिधा ॥ १९१।२ ॥
पुष्पाक्षतान्नलिंगेषु पूजनीयस्स्वमन्त्रतः ।
अथवा प्रतिमाकारो विधेयस्तत्प्रमाणतः ॥ २०१।२ ॥
सपीठे गोलकाकारे विपीठे वा तमर्चयेत् ।
अन्नलिंग प्रमाणे तु मूलाग्रसमविस्तरे ॥ २११।२ ॥
हस्तावधिप्रमाणान्ते सर्वलक्षणलक्षिते ।
स्थलिकामानदण्डेन सहितं वा समर्चयेत् ॥ २२१।२ ॥
इन्दु शेखरमूर्तिस्यात् प्रतिमालक्षणेन तु ।
पादुके त्र्यंगुले तस्मादंगुलांगुलवर्धनात् ॥ २३१।२ ॥
तिथिमात्रावसानन्तु तयोर्दैर्घ्यं प्रकीर्तितम् ।
दैर्घ्यानुसारतः कार्यो विस्तारस्यार्ध उच्छ्रयः ॥ २४१।२ ॥
अष्टांशावधिको मध्यमानेन नवमानकः ।
तयोस्तु वृषभः पूज्यस्त्वनन्तो वा प्रकीर्तितः ॥ २५१।२ ॥
समन्ताल्लोकपाः पूज्याः पूजादाववसानके ।
नवान्नलिंगसंयुक्तमथ नित्योत्सवं नयेत् ॥ २६१।२ ॥
सर्वैरेतैस्समायुक्तन्नित्योत्सवमथाचरेत् ।
द्वाभ्यां त्रिभिश्चतुर्भिः वा पूर्वाह् णे च प्रदोषके ॥ २७१।२ ॥
मध्याह्ने केवलः पूज्यो देवः पाशुपताह्वयः ।
रंगे वा शिबिकायां वा परिचारकमूर्धसु ॥ २८१।२ ॥
आरोप्यलंकृतान्देवान्वितानेन समन्वितम् ।
छत्रचामरसंयुक्तं नानाध्वजसमन्वितम् ॥ २९१।२ ॥
गीतनृत्तसमायुक्तं वाद्यध्वनिसमन्वितम् ।
धूपदीपसमायुक्तं प्रदक्षिणं समाचरेत् ॥ ३०१।२ ॥
आद्यं प्रदक्षिणं कुर्यात् मंगिणी तालसंयुतम् ।
वृषस्य ब्रह्मतालं स्यादग्नेस्तालन्तु भृंगिणी ॥ ३११।२ ॥
मातृणां चण्डवाद्यं स्यात् विघ्नराजस्य ढक्करी ।
षण्मुखस्योद्घटञ्चैव ज्येष्ठायाः कुञ्चिततालकम् ॥ ३२१।२ ॥
तटप्रहारं दुर्गायाः चण्डके विषमचिह्नकम् ।
ग्रामे वा नगरे वापि तथा प्राकार एव वा ॥ ३३१।२ ॥
द्वितीयभ्रमणं ह्येतन्महापीठप्रदक्षिणम् ।
एकं वापि द्वयं वापि त्रयं स्याच्छबरीयुतम् ॥ ३४१।२ ॥
अथवा बलिपीठन्तु ब्रह्मतालसमन्वितम् ।
गणतालेन संयुक्तं द्वयं कुर्यात् प्रदक्षिणम् ॥ ३५१।२ ॥
पैशाचेत्वेकमेवं स्याच्चबरीतालसंयुतम् ।
गोपुरे वाद्यहीनं वा शंखध्वनिसमन्वितम् ॥ ३६१।२ ॥
इन्द्रस्य समतालंस्यात् गान्धारस्वरसंयुतम् ।
बद्धावणं भवेदग्नेः कोल्लिगानसमन्वितम् ॥ ३७१।२ ॥
दक्षिणे भृंगिणी तालं कौशिकेन समन्वितम् ।
मल्लतालं समाख्यातं नैऋत्यां नट्टभाषया ॥ ३८१।२ ॥
पश्चिमे नवतालन्तु कामरध्वनिसंयुतम् ।
वायव्यां बलितालन्तु तक्केशीस्वरसंयुतम् ॥ ३९१।२ ॥
सौम्यायां कोटिकः प्रोक्तस्तर्करागः समन्वितः ।
शाला पाणिसमायुक्तं शांकरे ढक्करी मता ॥ ४०१।२ ॥
एवं प्रदक्षिणं कृत्वा तृतीयं धामसंविशेत् ।
पक्षालितांघ्रयस्सर्वे प्रविशेयुश्शिवालयम् ॥ ४११।२ ॥
अथवा मण्टपादौ तु पीठसंस्थान मूर्तिषु ।
पाद्याद्यैरुपचारैस्तु पूजयित्वा प्रवेशयेत् ॥ ४२१।२ ॥
लिंगाद्देवं समाहृत्य लिंगे दक्षे निवेशयेत् ।
शिवस्य पादौ पूज्यौ पादुके वामदक्षिणौ ॥ ४३१।२ ॥
अन्येषामपि देवानां देवीनां मूलबिम्बवत् ।
रूपान्तरं वा स्वाध्याय सिद्धन्नित्योत्सवार्थकम् ॥ ४४१।२ ॥
संपाद्य तेन नित्यन्तु नित्योत्सवमथाचरेत् ।
तदस्त्रमन्नलिंगादौ पूजनीयं स्ववाहनम् ॥ ४५१।२ ॥
पादुका द्वितये पूज्यमन्यत्सर्वं समानकम्

इति उत्तरकामिकाख्ये महातन्त्रे नित्योत्सवविधिः पञ्चमः पटलः
षष्ठे पटले महोत्सवविधिः
उत्सवं संप्रवक्ष्यामि यथावदनुपूर्वकम् ।
ध्वजारोहावरोहान्ता क्रिया उत्सव उच्यते

ध्वजांकुरो ध्वजंगस्यात् ध्वजात् पूर्वन्तु तन्नयेत् ।
तीर्थर्क्षमादौ निश्चित्य तत्पूर्वे त्रिगुणेपि वा

द्विगेणे तद्दिने वापि ध्वजारोहणमारभेत् ।
मासभं तीर्थनक्षत्रमार्द्रक्षं सर्वमासके

राज्ञां जन्मावसानर्क्षमाभिषेकर्क्षमेव वा ।
माघमासे तु षष्ठ्यन्तं पर्वान्तं सर्वमासके

विषुवायनपर्यन्तं ग्रहणान्तन्तु तीर्थभम् ।
भूताष्टम्यन्तमन्येषां स्वस्वतीर्थावसानकम्

त्रिगुणे द्विगुणे वापि तद्दिने वाह्नि रात्रिके ।
अधिवासनपूर्वन्तु ध्वजमारोपयेत् गुरुः

पञ्चहस्तादि विस्वान्तं ध्वजदैर्घ्यं प्रकल्पयेत् ।
मानमेतत् समाख्यातं शिरः पुच्छान्तरे द्विजाः

तत्संयुक्तञ्च वा ग्राह्यं चतुस्सप्तसमावधि ।
भागं कृत्वैकभागेन पटविस्तार उच्यते

विस्तारेण समः पुच्छस्त्रिपादंवार्धमुच्यते ।
विस्तारार्धं शिरो ज्ञेयं पुच्छद्वयसमन्वितम्

वेत्रद्वयसमायुक्तं तन्मध्ये वृषभं लिखेत् ।
आयादि शुभसंयुक्तं स्थितं वा शयनान्वितम्

श्वेतं वा रक्तवर्णं वा पीतं वालसमन्वितम् ।
रक्तशृंगसमायुक्तं तद्वत् खुरसमन्वितम्

ग्रामाभिमुखसंस्थानं ग्रामादिभ्रमणे वृषम् ।
विश्वामित्रादि षट्त्रिंशन्मात्रोत्सधसमन्वितम्

जात्यायांशसमायुक्तं त्रिवर्णनयनान्वितम् ।
सर्वलक्षणसंयुक्तं स्वर्णमालासमन्वितम्

मानं मात्रांगुलाभ्यां स्यात् ध्वजदण्ड पटोवृषः ।
पद्मासनसमायुक्तं पार्श्वे दीपद्वयान्वितम्

चामरद्वयसंयुक्तं छत्रसंवृतमस्तकम् ।
पूर्णकुम्भयुतं वापि त्रिशूलेन युतन्नवा

एवं वृषं समापाद्य कृत्वा वा नेत्रमोक्षणम् ।
अस्त्र तोयेन संप्रोक्ष्य शिवाग्रे मण्टपेपि वा

मनोरम्येऽन्यदेशे वा स्थण्डिलद्वयसंयुते ।
स्थालिकोर्ध्वे न्यसेत्पात्रं त्रिपाद्युपरिसंस्थितम्

ध्वजन्नवघटं वस्त्रहेमरत्नं सकूर्चकम् ।
सापिधानं ससूत्रञ्च मध्यमे वृषभाधिपम्

कलशैरष्टसंख्यातैस्सापिधानैस्सवस्त्रकैः ।
सलोकपैस्सकूर्चैस्तु वृतं वृषभपूर्वकम्

आधाराख्यमनन्तञ्च धर्माद्यञ्च चतुष्टयम् ।
वृषासनपदञ्चोक्त्वा चतुर्थ्यन्तं हृदान्वितम्

प्रणवादि नमोन्तञ्च कृत्वोक्षासनमत्रहि ।
वृकारं हृत्पुटं कृत्वा वृषमूर्तिं प्रकल्पयेत्

ऊर्ध्वे ब्रह्माणि विन्यस्य मूलन्तत्कल्पितन्यसेत् ।
संकल्पितहृदादींश्च क्रमेण विनिवेशयेत्

तत्वतत्वेश्वरोपेतं मूर्तिमूर्तिश्व्रान्यसेत् ।
आवाहनादिकं पूर्वं प्रमुखं वृषमूलतः

कृत्वा वृषभगायत्र्या गन्धाद्यैः क्रमशोर्चयेत् ।
मध्यकुम्भेऽपि संपूज्य लोकपान् परितो यजेत्

वृषभ गायत्री- तीक्ष्णशृङ्गाय विग्रहे वेदपादाय धीमहि ।
तन्नो वृषभः प्रचोदयात् ॥
कुण्डे वा स्थण्डिले वापि पूर्ववत्परिकल्पिते ।
निरीक्षणादि संस्कारैश्शिवाग्निं संप्रकल्पयेत्

तन्मध्ये वृषमावाह्य सांगं सन्तर्पयेत्तदा ।
सामिदाज्येन चरुणा शतेनाष्टोत्तरेण च

तत्वतत्वेश्वरादींश्च होमयेत्तदनन्तरम् ।
पूर्णान्दत्वा समूलेन सर्वकामप्रपूरणीम्

संपूज्य गन्धपुष्पाद्यैः मुद्गान्नन्तु निवेदयेत् ।
पटस्थाय घटस्थाय वृषायासन रूपिणे

प्रातस्संपूज्य गन्धाद्यैः पटं कुम्भं यथाक्रमम् ।
मुखवासनताम्बूलं वृषभाय निवेदयेत्

पुनः पूर्णाहुतिन्दत्वा सर्वमंगलसंयुतम् ।
सर्वातोद्य समायुक्तन्नृत्तवाद्यसमन्वितम्

रंगे वा शिबिकायां वा समारोप्य वृषध्वजम् ।
त्रिशूलेन समायुक्तन्देवेशेन युतन्नवा

ग्रामदक्षिणन्नीत्वा प्रविशेदालयं प्रति ।
दण्डं संस्थापयेत्पश्चात् सर्वलक्षणसंयुतम्

ध्वजारोहणदिने वापि अधिवासदिनेपि वा ।
धामोच्चस्तारसदृशः द्विगुणस्त्रिगुणोपि वा

षट्सप्तवसुहस्तेन दण्डस्यादधमत्रये ॥ ३३१।२ ॥
एकादितलपर्यन्तं गोपुरान्तमथापि वा

रुद्रद्विगुणमध्यस्थकरसंख्यामितन्तु वा ।
मध्येकनीयसे चेत्तु खातं चेत्तद्बहिष्कृतम्

सर्वश्शूलोक्तवृक्षो वा त्वक्सारक्रमुकादिकः ॥ ३५१।२ ॥
पलाशखदिराश्वत्थवटचन्दन दारवः

सालम्माधूकतालं वा साराम्रकमथापि वा ॥
वैणवं जाति वृक्षै वा शमीबिल्वमथापि वा

चम्पको वा द्विरष्टादि त्रिगुणावधिनाहयुक् ।
स्वभावनाहसंयुक्तस्त्वक्सारद्रुमर्निमितः

ध्वजदण्डस्समाख्यातो ध्वजयष्टिश्च कथ्यते ।
द्विभागादि नवांशान्तन्दण्ड दैर्घ्यं विधाय च

एकांशेन विधातव्या ध्वजयष्टिर्गुरूत्तमाः ।
पञ्चांगुलं समारभ्य चांगुलात्षोडशांगुलम्

यावत्तावत्परीणाहमुपदण्डस्य कल्पयेत् ।
पञ्चांशात् द्वादशांशान्तं मूलनाहं विधाय च

एकांशेनोनमग्रंस्यात्तथा दण्डाग्रमिष्यते ।
दण्डोक्तो वेणुवृक्षो वा ध्वजयष्टिमहीरुहः

उभयोर्योगासिद्ध्यर्थं स्कन्धत्रयमथाहरेत् ।
स्कन्धं द्वयं तन्मानद्वादशांगुलमानतः

षट्त्रिंशम्मात्रपर्यन्तं स्कन्धदैर्घ्यं प्रकल्पयेत् ।
सप्तांगुलं समारभ्य गायत्र्यर्णांगुलावधि

स्कन्धविस्तार उद्दिष्टो मूलांग्रे तु त्रिभागतः ।
अर्धेन वा त्रिपादेन दर्व्याकारो यथा तथा

चतुस्त्रिद्वयंगुलं वापि मानमेषां प्रकीर्तितम् ॥ ४५१।२ ॥
अर्धछिद्रमधस्कन्ध प्रान्ते यष्ट्यग्रदेशके

मूलाग्रसुषिरोपेत दण्डयष्ट्यनुरूपतः ॥ ४६१।२ ॥
अर्धछिद्रमधस्कन्ध प्रान्ते यष्ट्यग्रदेशके

दण्डप्रान्ते विधेयं स्याद्वलयं स्कन्ध एव वा ।
बृहत्स्कन्ध त्रिभागार्थं त्रिपादगुणमानतः

षडंगुलं समारभ्य षडंगुल विवृद्धितः ।
दण्डखातप्रमाणान्तन्दण्दाग्रा द्वलय स्थितः

तदर्धं वलयादूर्ध्वं यष्ट्यग्रं परिकीर्तितम् ।
भू प्रविष्ट प्रमाणं यद्दण्डाग्रे यष्टिदैर्घ्यकम्

कल्पयेन्महदल्पं वा खातञ्चेत्तत्बहिष्कृतम् ।
दण्डाग्रावधि संस्थाप्यो वलयस्कन्ध एव च

पञ्चविंशतिमात्रादि त्रित्र्यंगुलविवर्धनात् ।
द्विगुणान्तं विधेयं वा भूमानं भूगतद्विजाः

एकांगुलं समारभ्य पादमात्रविवृद्धितः ।
त्रिमात्रान्तो विधेयं स्याद्वलयः कीलसंयुतः

वलयाकाश एषो वा वलयस्याद्यथा बलम् ।
रज्जुर्वलयमध्येस्याज्ज्येष्ठाद्यंगुलनाहयुक्

ध्वजारोहक्रियायोग्यदैर्घ्येण च समन्वितम् ।
तन्तु जस्त्रिप्रदिष्टं स्यादशक्तौ बन्धनाहकम्

एवं रज्जुं समापाद्य शुद्धिर्दण्डे विधाय च ।
संवेष्ट्य दर्भमालाभिरूर्ध्वात्सर्वं क्रमेण तु

शतदर्भकृतं कूर्चं यष्ट्यग्रे विनिवेशयेत् ।
अस्त्रमन्त्रेण संप्रोक्ष्य शिवतत्वादिकन्यसेत्

साधिपञ्च त्रिधादण्डं विभज्याग्रात् क्रमेण तु ।
स्कन्धत्रये च तान्येव वलये रविमर्चयेत्

रज्जु शक्तिस्समाख्याता शिवस्स्याद्दण्डनायकः ।
गन्धाद्यैरर्चयेद्देवन्ततस्स्थापनमारभेत्

रत्नन्यासन्ततः कुर्याद्दण्डमूले निवेशयेत् ।
कूर्मं वा वृषभं वाऽपि दण्डमूले निवेशयेत्

हैमगुञ्जादि निष्कान्तं मानन्देवालयाननम् ॥ ६०१।२ ॥
अधोमुखञ्च दष्डाधस्स्वस्वमन्त्रार्चितं द्विजाः ।
तदूर्ध्वे स्थापयेद्दण्डं यष्टिरग्रे यथा भवेत् ॥ ६११।२ ॥
देवालयाननो दण्डो वृषाग्रे पृष्टतोपि वा ।
तथैव गोपुरस्यापि महापीठान्तिकेपि वा ॥ ६२१।२ ॥
अन्तर्मण्डलसालादि मध्यगोपुरमध्यतः ।
नवपञ्चैकदण्डो वा वसुदिक्षु चतसृषु ॥ ६३१।२ ॥
प्रधानस्त्वग्रेदेशस्थो ध्वजास्तत्संख्ययामताः ।
अष्टदिक्षु च विद्येशाश्चतुर्दिक्षु नरादिकाः ॥ ६४१।२ ॥
दण्डाधिपास्समाख्याता पटेषु वृष एव हि ।
दण्डमूले तु कर्तव्या वेदिका सा त्वनेकधा ॥ ६५१।२ ॥
हस्तमात्रं समारभ्य त्र्यंगुलादि विवृद्धितः ।
द्विहस्तमानपर्यन्तं वेदिका विस्तरो मतः ॥ ६६१।२ ॥
समोत्तुंगा त्रिपादा वा अष्टांशात् सप्तपञ्च वा ।
चतुस्त्र्यंशार्धतुंगं वा वेदिका परिकीर्तिता ॥ ६७१।२ ॥
त्रिमेखला युता वापि प्रत्येकं वसुमात्रतः ।
द्वित्र्यंगुलक्षयाद्वापि मेखला मानमीरितम् ॥ ६८१।२ ॥
मेखला रहिते पीठे मूलेस्यादुपवेदिका ।
द्वयंगुलात् पादवृद्धया तु षडंगुलसमाविधि ॥ ६९१।२ ॥
पादार्धार्धत्र्यंघ्रिसमा उत्सेधाः परिकीर्तिताः ।
वेद्युर्ध्वेब्जं प्रकर्तव्यं चतुरंगुलमानतः ॥ ७०१।२ ॥
व्योमांगुलविवृद्ध्याष्टादशांगुल समावधि ।
पद्मोत्सेधस्समाख्यातो विस्तारो वेदिका समः ॥ ७११।२ ॥
एकैकांगुल वेशात्तु रुद्रमात्रसमाविधि ।
पद्मवेशस्समाख्यातः पद्मं स्यात् कर्णिकायुतम् ॥ ७२१।२ ॥
कर्णिका निर्गमो दण्डात् पादावृद्धयैकमार्गतः ।
गुणांगुलावधिः कार्यः तदुत्सेधनमुच्यते ॥ ७३१।२ ॥
चतुरष्टदलं पद्मं विकारदलमेव वा ।
वृत्तं वा चतुरश्रं वा विधेयन्दलवेष्टनम् ॥ ७४१।२ ॥
तथोपदलसंयुक्तं तद्वियुक्तन्तु वा भवेत् ।
एवं संपाद्य पीठन्तु कारयेछ्शिल्पितोषणम् ॥ ७५१।२ ॥
पुण्याहं वाचयित्वा तु अस्त्रेणाभ्युक्ष्य वेदिकम् ।
दर्भैः दण्डं समावेष्ट्य वृषकुम्भञ्च तत्पटम् ॥ ७६१।२ ॥
त्रिशूलेन समायुक्तं मंगलांकुरशोभितम् ।
धाम्नः प्रदक्षिणवशान्नीत्वा दण्डस्य सन्निधिम् ॥ ७७१।२ ॥
आधाराख्यमनन्तञ्च कूर्मे तु विनिवेशयेत् ।
कोणमध्ये च धर्मादीन् अधर्मादीन् प्रकल्पयेत् ॥ ७८१।२ ॥
दलेष्वष्टसु वामाद्या कर्णिकायाम्मनोन्मनीम् ।
दण्डे सदाशिवञ्चेष्ट्वा गन्धपुष्पादिभिः क्रमात् ॥ ७९१।२ ॥
त्रिवर्गसहिता सा च स्नपनोक्तविधानतः

बद्ध्वा वृषपटं रज्वा वृषगायत्रिमन्त्रतः ।
क्षुद्र घण्टां समायोज्य शस्त्रमन्त्रमनुस्मरन्

कुम्बात्बीजं समादाय वृषरूपं स्मरन् गुरुः ।
वृषेन्द्रहृदये न्यस्त्वा गन्धपुष्पादिभिर्यजेत्

आरोपयेद्वृषं शीघ्रं वृषमूलेन देशिकः ।
आदौ स्पृष्ट्वा स्वयञ्चान्यंप्रेरयेद्रोहणायवा

अधोमुखे वृषेराज्ञश्शान्तिर्भूम्यां विशेषतः ।
पटोर्ध्वगे वृषेराज्ञो जयो देवादितृप्तये

आप्येन्दु शर्वपूर्वासुध्वजस्य गमनं शुभम् ।
क्षेमारोग्यजयाः पुष्टिः क्रमेण फलमीरितम्

तपोमृत्युर्महारोगो वह्निकोणात्फलं भवेत् ।
वायौ भयं विजानीयात् पुच्छेप्येवं फलं भवेत्

आरोहणे निरुद्धश्चेत् पटे देशिकदोषतः ।
दोषशान्तिं तदा कुर्यात् बहुरूपमनुस्मरन्

शतमष्टोत्तरं ब्रह्म समिदाज्यान्नसंयुतम् ।
वृषकुम्भस्थतोयेन प्रोक्ष्येद्दण्डमूलकम्

वृषविद्येश्वरानष्टौ पूर्वादिषु दलेषु च ।
तत्तोयैर्दलानष्टौ क्रमेण प्रोक्षयेत् गुरुः

गन्धपुष्पादिनाभ्यर्च्य मुद्नान्नं विनिवेदयेत् ।
पुण्याहन्तत्समारभ्य यावन्नैवेद्यदानकम्

सर्वातोद्यसमायुक्तं गानध्वनिसमन्वितम् ।
चतुर्दिङ्नर्तनं कुर्याद्विशेषाच्छुद्धनर्तनम्

अतः प्रभृतितीर्थान्तमवरोहावसानकम् ।
एककालंद्विकालं वा त्रिकालं पूजयेद्वृषम्

यत्रैतत् क्रियते राष्ट्रे ध्वजयष्टिनिवेशनम् ।
नाकालमृत्युस्तत्रास्ति नालक्ष्मीः पापकृत्स्वपि

नोपसर्गभयन्तत्र न परागमविभ्रमः ।
विपरीता न मतयो रोगिणामपिभूयसा

स्वकालवर्षी पर्जन्यस्सुभिक्षं विजयी नृपः ।
शान्तानि सर्वपापानि पयस्विन्यः पयोभृतः

कृतघ्नो ब्रह्महागोघ्नो दृष्ट्वा ध्वजनिवेशनम् ।
प्राप्नोति पापनिर्मोक्षं मखकर्तुः कुलद्वयम्

भेरीसन्ताडनं रात्रौ कर्तव्यन्तु यथाविधि ।
स्थण्डिलद्वितयं कुर्याद्देवदेवस्य सन्निधौ

षडुत्थमासनं कुर्माच्छूलभेर्यां गुरूत्तमाः ।
एकत्र विन्यसेच्छूलं भेरीं तत्सन्निधौ न्यसेत्

पूर्वापरायतं पूर्वस्थितन्दक्षाननान्वितम् ।
पुण्याहं वाचयित्वादौ त्रिशूले देवतां न्यसेत्

मध्यपत्रे भवेद्रुद्रो ब्रह्मादक्षिणपत्रके ।
वामे विष्णुं समावाह्य पालिकायां तु पार्वती

सेनानीः कुम्भदेशे तु तदास्ये विघ्नराजकः ।
दण्डाग्रे मदने ज्ञेयो भास्करो दण्डमध्यमे

दण्डमूले तु चण्डेशो लक्ष्मीः पूर्वदलाग्रके ।
मातरस्सप्तदक्षे तु ज्येष्ठापश्चिमदिक्दले

कात्यायनी तु कौबेर्यां शूलमूले मता इमे ।
रुद्रार्कवसवोश्विन्यावष्टादशगणाश्चये

तानाहूयाशिषश्चोक्त्वा भेर्यां तद्देवतान्यसेत् ।
भेरीं वस्त्रेण संवेष्टय मध्ये रुद्रं समर्चयेत्

ब्रह्माणन्दक्षिणे वक्त्रे विष्णुं वाममुखे यजेत् ।
वलये दक्षिणे सूर्यमितरे चन्द्रमर्चयेत्

सप्तकीलेषु मातृश्च नवकीले नवग्रहान् ।
रुद्रांस्तत्संख्यके न्यस्त्वा चर्मसूत्रेषु वासुकीम्

प्रहरे षण्मुखं पूर्वं मस्तकेभ्यर्चयेत् गुरुः ।
गन्धपुष्पादिभिर्द्रव्यैः नैवेद्यान्तैः पृथक् हृदा

भेर्यास्सन्ताडनं कुर्यादस्त्रमन्त्रमनुस्मरन् ।
एकप्रहारतः पूर्वं द्वितीयं द्विप्रहारतः

तृतीयं त्रिःप्रहारेण त्रयंवैकप्रहारतः ।
सन्ताड्य वादकं प्रोक्ष्य मन्त्रं पञ्चाक्षरं स्मरन्

वस्त्रं गन्धं च माल्यञ्च सोत्तरीयं ससूत्रकम् ।
तद्धस्ते कुसुमं दद्यात्तन्मन्त्रं समनुस्मरन्

भेर्यां पुष्पं विनिक्षिप्य देशिकानुज्ञया तदा ।
भेरीं स्कन्दे समारोप्य वादयेत् सर्वतालवित्

गन्धारादि स्वरोपेतं समतालादि तालकम् ।
गीतनृत्तसमायुक्तमन्नलिंगसमायुतम्

प्रतिमा सहितं वापि चण्डेश्वरयुतन्तु वा ।
संग्रहीत्वास्त्रराजानं वितानच्छत्रसंयुतम्

धूपदीपसमायुक्तं घण्टारवसमन्वितम् ।
प्रविश्य नगराद्यन्तु ब्रह्मास्थानादितः क्रमात्

इद्रस्थानादितो वापि बलिन्दद्यात् स्वनामतः ।
बलिदानावसाने तु तालस्वरसमायुतम्

नर्तनेन समायुक्तं कारयेत् स्वस्वदिक्षु च ।
ब्रह्माणि ब्रह्मतालं स्यात् मेघरागस्वरान्वितम्

समतालञ्च गान्धारं कोल्ली बद्धावणन्ततः ।
भृंगिणी कौशिकन्नट्ट भाषया मल्लतालकम्

श्रीकामरन्नवाख्येन तत्केश्या बलिदानकम् ।
कोटिकन्तर्करागेण शालापाण्यातु डक्करी

पूर्वादि दिक्षुसंयुक्तं पूर्वतालं यथा तथा ।
ध्वजारोहण पूर्वं स्यादुत्सवे त्रिगुणे दिने

भेरीताडन पूर्वं चेत् तद्दिने द्विगुणे मतम् ।
देवस्य सन्निधौ कृत्वा स्थण्डिलानाञ्चतुष्टयम्

न्यस्त्वास्त्रमूर्तिमादौ तु तदग्रे विन्यसेत्पटम् ।
तदग्रे वृषकुंभंस्यात् वृषविद्येश्वरान्वितम्

तदग्रे विन्यसेत् भेरीं सर्वलक्षणसंयुतम् ।
क्रमेणैतान् समभ्यर्च्य गन्धपुष्पादिभिः क्रमात्

भेरी कुम्भान्तरे होमं स्थण्डिले कल्पयेत्तु वा ।
प्रागुक्त विधिना चेष्ट्वा तत्वादीन् विनिवेशयेत्

त्रिशूले देवताह्वानं कृत्वा प्रागुक्तवर्त्मना ।
भेरीं सन्ताड्य संग्राह्य त्रिशूलं वृषभान्वितम्

अन्नलिंगसमायुक्तं सर्वातोद्यसमन्वितम् ।
ग्रामप्रदक्षिण कृत्वा देवतावाहनान्वितम्

बलिप्रदानकालान्ते ध्वजस्थानं प्रविश्य च ।
ध्वजस्यारोहणं कुर्यात् प्रागुक्तविधिना गुरुः

रात्रावेतत् समुद्दिष्टिं भेरीताडनपूर्वकम् ।
ध्वजस्य भ्रमणञ्चाह्निं कुर्याद्वा संस्कृतस्य च

देवताह्वानकाले तु वर्जयेत् वृषभभ्रमम् ।
ततोंकुरार्पणं रात्रौ यागारम्भदिने मतम्

तदर्थमंकुरं कुर्यात् तत्पूर्वे वर्जयेत्तु वा ।
ग्रामप्रदक्षिणन्तीर्थांकुरस्यावश्यकम्मतम्

अन्येषामपि सर्वेषां कारयेद्वर्जयेत्तु वा ।
अंकुरार्पण पूर्वे तु सायाह्नसमयेमृदम्

संग्राह्य वापयेत् रात्रौ बीजान्यंकुरसिद्धये ।
तद्दिनेचैतदिष्टंस्यात् भेरीताडनपूर्वकम्

अन्यत्सर्वं समुद्दिष्टमंकुरार्पण पूर्वके ।
तद्रात्रावैवकर्तव्यः यागारम्भश्शिवस्य तु

केत्वंकुरो नवाहे स्यात् स्प्ताहे चोत्सवांकुरम् ॥ १३२१।२ ॥
एवन्निश्चित्य पूर्वेद्युरस्त्रराजन्तु वार्चयेत् ।
यागशालान्ततः कुर्यादग्रे वा त्वग्रपार्श्वयोः ॥ १३३१।२ ॥
वामेऽवामे तथा पञ्चशालानामिष्टदेशके ।
मध्यागारे विशेषेण पञ्चहस्तप्रमाणतः ॥ १३४१।२ ॥
एकहस्तविवृद्धया तु तिथिहस्तसमाविधिः ।
पङ्क्तित्रयसमायुक्तं पञ्चपङ्क्तिसमन्वितम् ॥ १३५१।२ ॥
समानपंक्तयोवास्युर्मात्रादेकांशवर्धनात् ।
नवांगुलान्तमानेन त्वधिकाः पञ्चपङ्क्तयः ॥ १३६१।२ ॥
एकपङ्क्तियुतावापि चतुर्द्वारं महीयसी ।
एकद्वारयुतां वापि मण्डपाकारसंस्थिताम् ॥ १३७१।२ ॥
शालाकूटनिभां वापि नवपञ्चाग्निसंयुताम् ।
एकाग्निसहितां वापि वितानध्वजसंयुताम् ॥ १३८१।२ ॥
दर्भमालासमायुक्तां मुक्तादामप्रलम्बिताम् ।
नालिकेरफलोपेतां सर्वमण्डनमण्डिताम् ॥ १३९१।२ ॥
मध्यमे वेदिकोपेतां वसुमात्रप्रमाणतः ।
एकांगुलविवृद्धयाष्टाविंशत्यंगुलकावधि ॥ १४०१।२ ॥
वेदिकोत्सेध उद्दिष्टो विस्तारस्य त्रिभागतः ।
अथवा पङ्क्तिमानेन चोपदेवी समन्वितम् ॥ १४११।२ ॥
मुष्ट्यरत्नीमितं कुण्डं करमानन्तु वा भवेत् ।
युगाश्रं वर्तुलं वापि त्रिमेखलसमन्वितम् ॥ १४२१।२ ॥
मण्डपे मालिकादौ वा कुर्यात् यागाधिवासनम् ।
एवं सर्वञ्च संपाद्य शिल्पिमोचनमाचरेत् ॥ १४३१।२ ॥
पुण्याहं वाचयित्वान्ते वास्तुहोमं समाचरेत् ।
भूपरिग्रहकं वापि सर्वाध्वर शिरोयुतम् ॥ १४४१।२ ॥
स्थण्डिलं वेदिका मध्ये कुर्याल्लक्षणसंयुतम् ।
द्रोणात् द्रोणविवृद्धयातु नवद्रोणावसानकम् ॥ १४५१।२ ॥
तदर्धतण्डुलोपेतं तदर्धतिलसंयुतम् ।
तद्वल्लाजसमोपेतं तदर्धतिलसंयुतम् ॥ १४६१।२ ॥
विचित्रकर्णिकोपेतं प्रज्वलद्दलशोभितम् ।
तिललाजादिरेखाढ्यन्दर्भवेष्टनसंयुतम् ॥ १४७१।२ ॥
पञ्चाद्येक विवृद्धया तु तत्वदर्भान्तसंख्यया ।
तन्मध्ये स्थापयेत्कुम्भं शिवाख्यं वर्धनीयुतम् ॥ १४८१।२ ॥
अष्टविद्येश्वरोपेतं कुम्भावरणसंयुतम् ।
सर्वे ससूत्रवस्त्राढ्याहेमपंकजभूषिताः ॥ १४९१।२ ॥
सापिधानास्सकूर्चाश्च पक्वबिम्बफलप्रभाः ।
स्नपनाद्ध्यायसंसिद्धप्रमाणेन समन्विताः ॥ १५०१।२ ॥
शिवाख्ये नवरत्नं स्यात् वर्धन्यां पञ्चरत्नकम् ।
लोकेशादिषु हेमानि क्षिपेल्बाह्यघटेष्वपि ॥ १५११।२ ॥
आढ्येनैवं प्रकर्तव्यं वस्त्रयुग्मञ्च मध्यमे ।
तोरणद्वारकुम्भांश्च लोकपालघटानपि ॥ १५२१।२ ॥
हित्वा विद्येशसहितशिवं शक्तिसमन्वितम् ।
मङ्गलाष्टकसंयुक्तं दशास्त्रं विनिवेशयेत् ॥ १५३१।२ ॥
एवं संपाद्य सर्वन्तु कुर्यात्प्रतिसरक्रियाम् ।
सौवर्णं राजतं सूत्रं यद्वा कार्पासनिर्मितम् ॥ १५४१।२ ॥
सौवरणं राजतं बेरप्रकोष्ठपरिणाहतः ।
स्वल्पाधिकप्रमाणाढ्य नागराजफणान्वितम् ॥ १५५१।२ ॥
तत्पुच्छसंयुतं सूत्रं पटाकारसमन्वितम् ।
अनन्तस्त्वधि देवस्यात् सौवर्णे राजतेऽपि वा ॥ १५६१।२ ॥
सर्वकामप्रसिद्ध्यर्थं सूत्रमेकतमं भवेत् ।
ग्रथितं श्रेष्ठमित्युक्तं वलयग्राहकान्वितम् ॥ १५७१।२ ॥
क्षौमपट्टादिसूत्रोक्तं यदि तत्वत्रयात्मकम् ।
शान्त्यर्थं विजयार्थन्तत्कलात्मकमितिस्मृतम् ॥ १५८१।२ ॥
नवतत्वात्मकं कार्यमारोग्यार्थं प्रमाणतः ।
षडंगमूर्तिपांगञ्चेत् पुत्रायुष्यफलप्रदम् ॥ १५९१।२ ॥
एकद्वित्र्यंगुलाधिक्यं योग्यनाहप्रमाणतः ।
संशोद्ध्य वारिणा चैवञ्चन्दनेनोपलिप्य च ॥ १६०१।२ ॥
भस्माधारे न्यसेत्भस्म मध्येनेत्रमनुस्मरन् ।
प्रत्येकं स्थण्डिलं कृत्वा तदूर्ध्वे यन्त्रिकोपरि ॥ १६११।२ ॥
पात्रं संस्थाप्य संपूर्य तण्डुलैरुडुसन्निभैः ।
द्विप्रस्थान्तैर्नतद्धीनैः द्रोणाद्यै र्हृदयं स्मरन् ॥ १६२१।२ ॥
तन्मध्ये विन्यसेत्सूत्रं भस्माधारसमन्वितम् ।
अभिन्नयुग्मसुश्लक्ष्णपूगसारसमन्वितम् ॥ १६३१।२ ॥
अच्छिन्नमूलपूर्वोदक् वक्त्रताम्बूलकान्वितम् ।
ताम्बूलं सूत्रसहितं स्थण्डिलोपरि विन्यसेत् ॥ १६४१।२ ॥
पुण्याहं वाचयित्वा तु प्रोक्षयेद्धृदयेन तु ।
स्थण्डिले पूजयेच्छक्तिं यंत्रिकायां त्रितत्वकम् ॥ १६५१।२ ॥
प्रधानतत्वं पात्रेस्यात् दण्डवत्तण्डुलेमता ।
भस्माधारे उमाख्यास्यात् भसिते लकुलीश्वरम् ॥ १६६१।२ ॥
अनन्तादींश्च सूत्रे तु गन्धाद्यैरर्चयेत्क्रमात् ।
पात्रमाच्छाद्य पट्टाद्यैः मालान्तदुपरिन्यसेत् ॥ १६७१।२ ॥
सर्वालंकारसंयुक्तं सर्वातोद्यसमन्वितम् ।
ग्रामदक्षिणं वाथ प्रासादस्य प्रदक्षिणम् ॥ १६८१।२ ॥
कारयेद्वर्जयेद्वाथ देवेशं पूजयेत्ततः ।
अंगुष्ठानामिकाभ्यन्तु ग्रहीत्वा वामहस्तके ॥ १६९१।२ ॥
आलभेत् भस्म संयुक्तं सूत्रन्दक्षांगुलद्वयात् ।
मन्त्रेणानुष्टुभानेत्रंस्मरन् सर्वप्रकोष्ठके ॥ १७०१।२ ॥
देवानां बन्धयेत्तत्र भसितं विनिवेशयेत् ।
सर्वात्मनाथ देवीनां वामे वा दक्षिणेथ वा ॥ १७११।२ ॥
जनेभ्यो भसितन्दद्याद्देशिकप्रमुखस्तथा ।
ताम्बूलञ्च फलापूपनालिकेरफलान्वितम् ॥ १७२१।२ ॥
दद्यात् देवाय भक्तेभ्यः दापयेद्वर्जयेत्तु वा ।
स्कन्दो मा सहिते स्कन्दहीने वा चन्द्रशेखरे ॥ १७३१।२ ॥
देवियुक्ते वियुक्ते वा नृत्तरूपे विशेषतः ।
उमा महेश्वरे वामे सुखासीने महेश्वरः ॥ १७४१।२ ॥
अन्यस्मिन् सौम्यरूपे च कल्पयेदुत्सवाय च ।
एकद्वित्रिषु सर्वत्र वाञ्छया कौतुकं मतम् ॥ १७५१।२ ॥
कौतुकञ्चेत्कृतं कार्यं ग्रामादीनं प्रदक्षिणम् ।
यागारम्भदिनेत्वेतत् विधानं परिकीर्तितम् ॥ १७६१।२ ॥
अन्यस्मिन् दिवसे कार्यं मध्यमे चोत्सवस्य वा ।
कौतुकं वाञ्छिते बिम्बेतद्दिनात् पूर्वरात्रिके ॥ १७७१।२ ॥
रौद्रे शान्तेऽपि वा बेरे शिवभक्ते विधिर्मतः ।
त्रिशूले मध्यपत्रे वा तत्स्थ देवकरेपि वा ॥ १७८१।२ ॥
दशायुधानां सर्वेषां सूत्रबन्धनमिष्यते ।
यागारम्भस्य पूर्वेद्युः तद्दिने वा समाचरेत् ॥ १७९१।२ ॥
तीर्थार्थमंकुरं कुर्यादनयोः पूर्वकालतः ।
देशिको मूर्तिपैस्सार्धं सकलीकृतविग्रहः ॥ १८०१।२ ॥
द्वारपूजान्ततः कृत्वा यागशालां प्रविश्य च ।
ब्रह्मेष्टिं भूतशुद्धिञ्च सकलीकरणं पुनः ॥ १८११।२ ॥
पाद्यादि त्रितयं कृत्वा प्रोक्षयेदर्घ्यवारिणा ।
वेदिकायां ततः कृत्वा स्थण्डिले तु शिवासनम् ॥ १८२१।२ ॥
कृत्वा शिवघटे मूर्तिं मूर्तिमन्त्रेण कल्पयेत् ।
पञ्चब्रह्माणि विन्यस्य कल्पयेत्तत्कलामयम् ॥ १८३१।२ ॥
विद्यादेहञ्च संकल्प्य प्रणवं विन्यसेत् शिवम् ।
हृदयादीनि विन्यस्य पाद्यद्यैरर्चयेत्ततः ॥ १८४१।२ ॥
एवं मनोन्मनीन्न्यस्त्वा शक्तिमन्त्रेण पूजयेत् ।
विद्येशान् परितश्चेष्ट्वा लोकपालान् प्रपूजयेत् ॥ १८५१।२ ॥
तदस्त्राणि च संपूज्य दर्पणादीनि पूजयेत् ।
तानि वा वेदिका बाह्ये स्थण्डिलोर्ध्वे स्थलेपि वा ॥ १८६१।२ ॥
अष्टदिक्षु वा पूज्य महादिक्षु द्वयं द्वयं ।
तदन्ते चास्त्रराजानमष्टदिक् स्थण्डिलेस्थितम् ॥ १८७१।२ ॥
एवं क्रमेण संपूज्य यायात्कुण्डान्तिकं गुरुः ।
संस्कृत्य विधिना कुण्डं शिवाग्निं विधिना नयेत् ॥ १८८१।२ ॥
नवधा पञ्चधा कृत्वा स्वस्वकुण्डे स्वदिक् गतम् ।
न्यस्त्वाऽवाह्य शिवं सांगं सब्रह्मांगञ्च तर्पयेत् ॥ १८९१।२ ॥
चतुर्दिक्षु नराद्यास्युः हृदयाद्या विदिक्षुवै ।
स्वस्वमन्त्रप्रधाने तु सर्वैर्मन्त्रैश्च तर्पयेत् ॥ १९०१।२ ॥
वेणुबिल्वयवा वापि सक्तुक्षीरं यवंगुलम् ।
तिलसर्षपमुद्गा वा होमकर्मणिसंस्थिताः ॥ १९११।२ ॥
ब्रह्मशालियवैर्वापि माषशालियवैस्सह ।
तिलसर्षपमुद्गाश्च सक्तुवेणुर्गुलं मधु ॥ १९२१।२ ॥
चतुर्द्धैवं समाख्यातं होमद्रव्यं मुनीश्वराः ।
समिदाज्यान्नलाजांस्तु चतुर्वर्गेषु होमयेत् ॥ १९३१।२ ॥
शतमष्टोत्तरं होमं शिवेनांगैर्दशांशतः ।
प्रधानेत्वन्य कुण्डेषु कलार्थञ्जुहुयुः क्रमात् ॥ १९४१।२ ॥

द्रव्यभेदेन मन्त्रास्तु क्वचिदुक्ता शिवागमे ।
तत्र भेदेन मन्त्राणां भेदो नात्र विधीयते ॥ १९५१।२ ॥
होमान्ते तु हविर्दिद्याद्धोमादौ वा हविर्भवेत् ।
तदन्ते बलिदानं स्यात् तद्विधानमिहोच्यते ॥ १९६१।२ ॥
नित्योत्सवविधानेन कृत्वा लिंगंहविर्मयम् ।
तत्रेष्ट्वा चास्त्रराजन्तु त्रिशूलेन समन्वितम् ॥ १९७१।२ ॥
दशायुधसमोपेतं धूपदीपसमन्वितम् ।
घण्टारवसमोपेतं बलिद्रव्यसमायुगम् ॥ १९८१।२ ॥
नानाछत्रसमायुक्तं नानावाद्यसमन्वितम् ।
प्रविश्य नगराद्यन्तु देशिकश्शिष्य एव वा ॥ १९९१।२ ॥
देवताह्वानदेशे तु बलिं दद्यात् क्रमेण तु ।
लड्डुकं मोदकं मौद्गं गुलं सक्तुं गणेश्वरे ॥ २००१।२ ॥
पायसं रात्रिचूर्णन्तु पद्मपुष्पं सलाजकम् ।
ब्रह्मप्रियमिदं देयं द्वितीयेहनिकीर्तितम् ॥ २०११।२ ॥
कृसरान्नं घृतोपेतं कदलीफलसंयुतम् ।
तृतीयेहनि दातव्यं भूतानां प्रीतिकारणम् ॥ २०२१।२ ॥
रात्रिचूर्णसमोपेतं नालिकेरफलान्वितम् ।
चतुर्थेहनिदातव्यं गन्धर्वप्रियमेव च ॥ २०३१।२ ॥
घृतं प्रियंगुसंयुक्तं इन्द्रवल्ली समन्वितम् ।
पञ्चमेहनि दातव्यं इन्द्रप्रियकरं भवेत् ॥ २०४१।२ ॥
वेण्वन्नं घृतसंयुक्तं पनसोत्थ फलान्वितम् ।
षष्ठेहनि प्रदातव्यं ऋषीणां प्रीतिसिद्धये ॥ २०५१।२ ॥
गुलान्नं घृतसंयुक्तं बृहतीफलसंयुतम् ।
सप्तमेहनि दातव्यं श्रियः प्रीतिकरं भवेत् ॥ २०६१।२ ॥
माषोदनं घृतोपेतं अजमांससमन्वितम् ।
अष्टमेहनि दातव्यं राक्षसः प्रीतिसिद्धये ॥ २०७१।२ ॥
शुद्धान्नन्दधिसक्तुञ्च लाजपुष्पसमन्वितम् ।
नवमेहनिदातव्यं शिवप्रीतिकरं भवेत् ॥ २०८१।२ ॥
अथवान्यप्रकारेण देवताद्रव्यमुच्यते ।
शुद्धान्नन्दधिसंयुक्तं लड्डुकापूपसंयुतम् ॥ २०९१।२ ॥
फलैश्च गुलसंयुक्तं गणेशस्य प्रियं भवेत् ।
फलैश्च रजनीचूर्णं घृतान्नं दधिसक्तुकम् ॥ २१०१।२ ॥
भूतेभ्यः कृसरः प्रोक्तः तेन तेभ्यो बलिर्भवेत्

पद्ममूलकुशाग्रञ्च शाल्यान्नं घृतमिश्रितम् ।
कदलीफलसंयुक्तं ऋषिभ्यो बलिमाचरेत्

इन्द्रवल्ली हरिद्रा च प्रियंगुघृतसंयुतम् ।
चतुर्थेऽहनि दातव्यं शक्रस्यास्य तु तृप्तये

पायसं रात्रिचूर्णञ्च पद्मपुष्पं सलाजकम् ।
पञ्चमेहनि दातव्यं ब्रह्मप्रीतिकरं भवेत्

गुलान्नमाज्यसंयुक्तं बृहतीफलसंयुतम् ।
षष्ठेहनिप्रदातव्यं विष्णुप्रीतिविवृद्धये

कृसरान्नं घृतोपेतं नालिकेरफलान्वितम् ।
सप्तमेहनिदातव्यं शिवप्रीतिकरं भवेत्

वेण्वन्नं दधिसंयुक्तं कदलीपनसान्वितम् ।
अष्टमेहनिनिदातव्यमीश्वरप्रीतिसिद्धये

शुद्धान्नन्दधिसंयुक्तं लाजपुष्पसमन्वितम् ।
नवमेहनि दातव्यं चण्डेशप्रीतिहेतवे

नवानां दिवसानान्तु देवद्रव्याणि च द्विजाः ।
कथितान्यत ऊर्ध्वन्तु कथ्यते द्वादशाहके

मुद्गान्नं लड्डुकं सर्पिकदलीगुलसंयुतम् ।
प्रथमेहनि दातव्यं विघ्नमन्त्रमनुस्मरन्

रक्तान्नं मांससंयुक्तं कृसरापूपसंयुतम् ।
घृतमत्स्यसमायुक्तं जपाकुसुमसंयुतम्

द्वितीयेहनि दातव्यं पैशाचम्मन्त्रमुच्चरन् ।
पायसं सक्तुपुष्पञ्च पद्मपुष्पसमन्वितम्

तृतीयेहनि दातव्यं ब्रह्ममन्त्रमनुस्मरन् ।
कृसरान्नं घृतं सक्तु लड्डुकैश्च समन्वितम्

चतुर्थेहनिदातव्यं गन्धर्वम्मन्त्रमुच्चरन् ।
इन्द्रवल्ली हरिद्रान्नं सघृतं लाजसंयुतम्

पञ्चमेहनितातव्यं भूतमन्त्रमनुस्मरन् ।
गुलान्नं घृतसंयुक्तं नालिकेरफलान्वितम्

षष्ठेहनिप्रदातव्यं स्कन्दमन्त्रमनुस्मरन् ।
कुशाग्रं घृतसंयुक्तं शुद्धान्नं दधिसंयुतम्

सप्तमेहनि दातव्यं ऋषीणां मन्त्रमुच्चरन् ।
क्षीरान्नं शालिपिष्टञ्च इक्षुखण्डसमन्वितम्

अष्टमेहनि दातव्य नागमन्त्रमनुस्मरन् ।
दधिकान्नं गुलोपेतम्मातुलंगफलन्तथा

नवमेहनि दातव्यमैन्द्रमन्त्रमनुस्मरन् ।
गुलान्नमाज्यसंयुक्तं कदलीपनसमन्वितम्

दशमेहनिदातव्यं विष्णुमन्त्रमनुस्मरन् ।
रक्तान्नं मांससंयुक्तं अपूपं तिलचूर्णयुक्

एकादशाहे दातव्यं रक्षसाम्मन्त्रमुच्चरन् ।
शाल्यन्नं दधिसंयुक्तं गुलखण्डसमन्वितम्

द्वादशेहनि दातव्यं शिवमन्त्रमनुस्मरन् ।
सप्ताहे वाथ पञ्चाहे त्रिदिने व्योमरात्रिके

पूर्वं त्यक्त्वा परं प्रोक्तं दिनद्रव्याश्च देवताः ।
दिनद्रव्यबलिद्रव्यं कथितं मुनिसत्तमाः

पूर्वं ब्रह्मादि देवेषु द्रव्यैरेतैर्बलिर्भवेत् ।
दिनाधिपति तृप्त्यर्थं शुद्धान्नं दधिसंयुतम्

दद्याल्लोकेशतृप्त्यर्थं लोकपालादि मन्त्रतः ।
वृषादि परिवारेषु ध्वजे ब्रह्मादिषु क्रमात्

बलिन्दत्वा तदन्ते तु बलिपीठे बलिं क्रमात् ।
ध्वजादि बलिपीठान्तं अथवा बलिरीरितः

ब्रह्मादि बलिपीठन्तं शक्रात् पीठान्तमेव वा ।
तत्तत् दिनाधि देवानां बलिपीठे बलिस्तु वा

दिन देवादि तृप्त्यर्थं शुद्धान्नेन बलिस्तु वा ।
लोकेशेभ्यो बलिर्वापि दिनदेवेषु वामतः

दिनदेवबलिद्रव्यैः लोकपालेऽथ वा बलिः ।
दिनानामपि सर्वेषां दिनं प्रतिबलिद्वयम्

कुर्यात् वाद्यं तयोरेकं बलिर्दिवसयोस्तु वा ।
सायं प्रातर्बलिन्दद्यात् तत्काले वा तदन्तके

बेरयात्रा प्रकर्तव्या यानक्रममिहोच्यते ।
प्रथमे वृषयन्त्रं स्यात् द्वितीये भ्रमणार्हकम्

डोलायन्त्रं तृतीये स्यात् वाजियन्त्रं ततः परम् ।
सिह्मयन्त्रं ततः प्रोक्तं दीपयन्त्रं ततो भवेत्

मेषयन्त्रं ततो ज्ञेयं रथयन्त्रं ततो भवेत् ।
अन्योन्यञ्चारुरूपाणि कार्याणि द्विजसत्तमाः

बेराण्यनेकरूपाणि तदन्ते कथितानि च ।
तदन्ते बलिदानं स्यात् बलिपीठसमन्वितम्

अन्नलिंगसमायुक्तं त्रिशूलेन समायुतम् ।
दशायुधसमायुक्तं गोलकालिंगसंयुतम्

रथस्थितगणेशानां तदन्ते नन्दिकेश्वरम् ।
रथे वा शिबिकायां वा सर्वालंकारसंयुतम्

एतैस्सर्वैविहीनोग्रे बल्यंगैश्च समन्वितः ।
तदन्ते वृषभं पश्चात् वृत्तार्थं मुखरंगकम्

तदन्ते देवदेवेशरथस्सर्वांगसुन्दरः ।
रथाग्रोभयसंस्थाभ्यां भूषिताभ्यां विशेषतः

घृतचामरहस्ताभ्यां मत्कन्याभ्यां विराजितः ।
नवरत्नोज्वलच्छवेत छत्रेणोपरिगामिनाम्

मदन्तिक गतेनैव शैवाचार्येण शोभितः ।
मत्पृष्ठभागसंस्थेन मत्कर्मनिरतेन च

परिचारक संज्ञेन मत्भक्तेनाप्रमादिना ।
पद्मकुड्मलसन्नद्धपाश संबन्धहस्तया

पुरुषाकारधारिण्या शोभितो रुद्रकन्यया ।
मद्दास्यावाथ सर्वांगसुन्दर्यास्स्यन्दनस्य च

तदन्ते देवदेवेशिरथस्तद्वत् विभूषितः ।
तदन्ते चण्डनाथस्यात् प्रथग्वान्यसमन्वितम्

षोडशप्रतिमादीनि यान्यन्यानि शिवस्य तु ।
शिवभक्ताश्च ये ख्यातास्तेषां रंगान्यनेकधा

तानि अग्रगान्यनेयानि पृष्टतो वा द्विजोत्तमाः ।
एषामिष्टन्तु यत्ग्राह्यं बल्यंगं कौतुकं विना

नानावाद्यसमायुक्तं गजाश्वाद्युष्ट्रसंयुतम् ।
वीथिसम्मार्जनोपेतं जलसेकसमन्वितम्

गृहं प्रतिकृतालेपचूर्णचित्रसमन्वितम् ।
मंगुलांकुरसद्वीपवर्धनीकुम्भवारियुक्

कदलीपूगसंयुक्तं पट्टवस्त्रादि शोभितम् ।
दर्भमाला समायुक्तं मुक्तादामविभूषितम्

उपरिष्टादधस्तात्तु तलं प्रति तलं प्रति ।
विन्यसेद्दीपदण्डांश्च रात्रौ चेद्दीपमालया

गृहालंकार उद्दिष्टो गृहहीनस्थलेपि च ।
नानाध्वजसमोपेतं नानावाद्यसमन्वितम्

नानागानसमोपेतं नानानृत्तसमन्वितम् ।
नानाच्छत्रसमोपेतं पिच्छचामरसंयुतम्

तालवृन्तसमोपेतं धूपदीपसमन्वितम् ।
प्रतिदिनं कुर्यादह्निरात्रौ महोत्सवे

रथादौ शिबिकादौ वा परिचारकमूर्धसु ।
यानकाले तु ताम्बूलं देयं नानाफलानि च

भक्ष्यापूपादिकन्देयं दत्वा काण्डपटादिकम् ।
योग्यायोग्य विभागेन दग्धार्द्र विषयः क्रमात्

दग्धं सर्वं द्विजैस्सिद्धमार्द्रं शूद्रे तु वा मतम् ।
वित्वक् सत्वक् कृतं युक्तया वीक्षणादिविशोधितम्

शंखध्वनिसमायुक्तं पाद्याचमनसंयुतम् ।
प्रच्छन्नपटमावर्ज्य निर्माल्यापनये कृते

दत्वोपहारान् सर्वेभ्यो मद्भक्तेभ्यः क्रमेण तु ।
आगन्तुकेभ्य स्त्वन्येभ्यः तत्तत् भक्त्यनुसारतः

प्रवेश्यस्थानकूटाद्यमासनस्थाय शम्भवे ।
दत्वा पाद्यादिकं नित्यं स्नपनं शान्तिहोमयुक्

कार्यं तक्षादिसंस्पृष्टरथादिस्पर्शशान्तये ।
चण्डालपाणदृक्दोषनिवृत्यर्थं विशेषतः

आवश्यकमिदं ज्ञेयं प्रतिधानं गुरूत्तमाः ।
शान्तिहोमं विनावाथ अशक्तौ स्नपनं नयेत्

पञ्चप्राकारबाह्ये तु मम याने प्रकल्पिते ।
विधाय स्नपनं वाथ पञ्चखारिसमन्विते

चत्वारिंशमितैर्भारैः जलैर्वाथ तदर्धतः ।
पादेन वाथ तन्यूनैस्नापयेद्देवमादरात्

मृगयात्रां विशेषेण स्नपनं कर्म कल्पयेत् ।
स्वकालविहितञ्चैतदिष्टदं परिकीर्तितम्

प्रातस्सन्ध्यार्चनन्नित्यं यागमण्टपवेशनम् ।
रथाद्यारोहणं यानन्ततो मध्याह्नपूजनम्

रथेचेद्धूपदानान्तं नैवेद्यान्तं शिवालये ।
यात्रार्थस्नपनं पश्चात्ततो नैमित्तिकार्चनम्

विनोददर्शनञ्चान्ते प्रदोषे पूजनन्ततः ।
पुनर्होमनिवेशश्च ततो ग्रामप्रदक्षिणम्

यात्रार्थस्नपनं पूजा नृत्तगेयादि दर्शनम् ।
ततो धाम निवेशश्च देव्या सह निवेशनम्

काले षोडशसंख्याते यामार्धपरिनिष्ठिते ।
कृतसर प्रति सरस्यैता देवताः विहितः क्रियाः

स्वकालेनुष्ठितास्त्वेता क्रियास्सर्वार्थसाधकाः ।
पूर्वपूर्वग्रहेऽपुष्टिः पृष्ठपृष्ठग्रहेऽशुभः

तस्मात्सर्व प्रयत्नेन पूर्वकाले समाचरेत् ।
स्वकालेपि च दोषस्स्यात् पृष्ठकाले समाचरेत्

यानकाले बलेः काले पूर्वकालेऽथवामतः ।
परिवारोक्तमार्गेण बलिपीठे समाचरेत्

मार्दवार्क्षन्तु वा पीठं लोहं वाभू विलेपनम् ।
यागमण्डपवेशञ्च हित्वान्तर्वेशनन्तु वा

तत्र ताम्बूलदानाद्यं वर्जयेद्वाथ कारयेत् ।
उक्तकाले परित्यागे शान्तिहोमञ्च कारयेत्

रात्रौ नीराजनं कार्यं धूपदीपावसानके ।
प्रभूतन्तु हविर्दद्याद्यानकालावसानके

एवं प्रतिदिनं कुर्यात् विशेषस्त्वघुनोच्यते ।
ग्रामादौ तत्बहिः वापि कल्पिते मण्डपादिके

नीत्वा देवं समाराध्य विनोदालोकनन्ततः ।
प्रविश्य धाम वा नो नयेत् ग्रामं समस्तकम्

प्रवेशेवाथ वृष्ट्यादावेवमेव समाचरेत् ।
भविष्यद्वृष्टिशंकायान्धकारे महत्यपि

शान्तिहोमो विधेयस्यादवशिष्टप्रदक्षिणे ।
यागारम्भदिने वाथ तीर्थदानदिनेपि च

सकलं भ्रामयेत् ग्रामं प्रायश्चित्तन्नचोच्यते ।
ग्रामप्रदक्षिणे हीने दिशाहोमन्तु कारयेत्

निर्मले नभसीन्दोश्च दर्शनेऽवश्यमेव च ।
बेरयात्रा प्रकर्तव्या बलिन्नित्यं समाचरेत्

तीर्थाह्नः पञ्चमे पूर्वे चतुर्थे वा समाचरेत् ।
तैलाभ्यंगञ्च तद्वारे रात्रिचूर्णयुतन्तु वा

ताम्बूलदानसहितन्देवे भक्तेषु च क्रमात् ।
अन्यत्रापि च कर्तव्यं ध्वजारोहेपि वामतम्

देवाग्रे स्थापयेत्तैलं स्थण्डिलेयंत्रिकोपरि ।
अस्त्रमन्त्रेण संप्रोक्ष्य संहिता मनुना लभेत्

कवचेनाव कुण्ठ्याथ यजेद्गन्धाधिभिः हृदा ॥ २९३१।२ ॥
शिवतत्वादिभिस्तैलं मूलयुक्तैर्नमोन्तकैः ।
सपुष्पन्निक्षिपेन्मूर्ध्नि रात्रिचूर्णमनुक्रमात् ॥ २९४१।२ ॥
ललाटात् पादबाह्वन्तं देव्याः कण्ठान्तमाचरेत् ।
तत्र वन्यत्र वा स्नानं कृत्वा मौद्गन्निवेदयेत् ॥ २९५१।२ ॥
तीर्थाह्नात् पूर्वदिवसे तत्पूर्वे वा समाचरेत् ।
नटेशभ्रमणं कुर्यात्तदर्धं पूर्वरात्रिके ॥ २९६१।२ ॥
कौतुकं पूर्वविधिना कारयेन्नृत्तमूर्तये ।
सर्वाभरणयुक्ताय पूजिताय विशेषतः ॥ २९७१।२ ॥
तस्मादन्यत्र कूटेवा रंगे वाऽस्थानमण्टपे ।
सर्वालंकारसंयुक्तं कृत्वा धामप्रदक्षिणम् ॥ २९८१।२ ॥
तत्काले वा प्रभाते वा देवदेवं प्रवेश्य च ।
विनोददर्शनञ्चापि कारयेद्विजसत्तमाः ॥ २९९१।२ ॥
प्रातस्नानादिकं कृत्वा भूषयेत् भूषणार्हकैः ।
नानागरुसुगन्धञ्च कर्पूरेण विमिश्रितम् ॥ ३००१।२ ॥
धामप्रदक्षिणं कृत्वा सर्वातोद्यसमन्वितम्

स्थण्डिलोपरि संस्थाप्य पुण्याहं वाचयेत्ततः ।
संप्रोक्ष्यार्घ्याम्भसास्त्रेण मन्त्रयेत् शर्वशम्बरैः

गन्धादिभिस्समभ्यर्च्य कवचेनावकुण्ठयेत् ।
समिदाज्येन चरुणा तिललाजगुलैस्तु वा

मूलेन शतहोमस्स्यादस्त्रहोममतो न वा ।
पञ्चाग्नि संस्कृतिर्युक्तो होमस्सर्वार्थसाधकः

प्रायश्चित्तंत्वघोरेण कृत्वा पूर्णासमन्वितम् ।
सद्योजातेन संस्पृश्य गन्धंमूलेन दापयेत्

सवत्सांगां सुवर्णञ्चकांस्यपात्रं सुवस्त्रयुक् ।
तिलमाज्यमथान्यद्वा दद्यादाचार्य तृप्तये

जलदानसमोपेतं यात्रादानमिदंमतम् ।
अथान्यद्वा हरिद्राञ्च लवणन्तिलसर्षपौ

ताम्बूलन्तण्डुलञ्चैव गन्धाज्यं तिलतैलकम् ।
शिवदानमिति ख्यातं कर्तुरिष्ट प्रदायकम्

योगिनां ध्यानयुक्तानां शिवज्ञानार्थवेदिनाम् ।
तत्पूजादानमिष्टं स्यात् सर्वेषां प्राणिनामपि

उष्णीषाद्यं प्रदेयं स्याद्विशेषेषु दिनेषु च ।
प्रतिदानं तु देयं स्याज्जलोपेतं तु तद्भवेत्

उष्णीषाद्यं प्रदातव्यं दद्याचार्यधीमतः ।
आचार्यश्शिव एवस्यादनयोरन्तरन्नहि

यः पश्येदनयोर्भेदं सोधोगतिमवाप्नुयात् ।
सर्वागमज्ञं शान्तञ्च शिवलिंगार्चनारतम्

नित्यहोमादिभिर्युक्तं शिवार्थान्नप्रकल्पितम् ।
ग्रहबल्यादिसंयुक्तं भिक्षा प्रदमनिन्दितम्

किमत्र बहुनोक्तेन देशिकस्त्वीदृशो यदा ।
तृप्तो यत्र तदातस्य पुरुषार्थगतिर्द्विजाः

सत्यं सत्यं पुनस्सत्यं त्रिसत्यं सत्यमेव हि ।
तद्वित्तमाहृतं येन त्रिजगच्चोर उच्यते

देवस्वादपिनिस्तार्यं कल्पकोटिशतैरपि ।
तस्मात् पापं परिज्ञाय बहुधा देशिकस्य च

तद्दत्तं श्रद्धया ग्राह्यन्तछ्राव्यन्तारकम् यतः ।
यात्रादान मिदं कार्यान्नैवेद्यादि निवेदयेत्

पूर्वान्ते भवेल्लिंगप्रतिष्ठादौ च सम्मतम् ।
अन्यत्रापि च कर्तव्यं राज्ञां विजयहेतवे

सर्वदानोत्तमं ह्येतत् ग्रहणादौ विशिष्यते ।
सर्वालंकारसंयुक्तं मुखेणसमन्वितम्

शैवाचार्यसमोपेतमारोप्य शिबिकोत्तमम् ।
पञ्चप्राकारमध्ये वा तत्बाह्ये वा प्रदक्षिणम्

कृत्वा यानक्रमं प्रोक्तं सर्वमंगल संयुतम् ।
राजवेषधरैः पुंभिर्नानानृत्तसमन्वितैः

आरूढ शिबिकैर्दक्षैः पुष्पोदैर्गन्धतोयकैः ।
अग्रतः पृष्ठतो वापि कृतसेवा समन्वितैः

वर्जयेद्वाथ मुखं राजवेषधरान्वितम् ।
प्रवेश्य भवनं पश्चात् स्थापयेत् पूर्ववर्त्मना

कौतुकञ्च परित्यज्य गन्धपुष्पादिभिर्यजेत् ।
तदन्ते बेरयात्रादि तत्पूर्वे वा प्रकीर्तितम्

रात्र्यन्ते रथमारोप्य देवदेवन्नटेश्वरम् ।
पूर्वयानक्रमेणैव ग्रामादीनां ग्रदक्षिणम्

कृत्वा निवेशयेदन्तः पुनस्नपनमाचरेत् ।
अन्येष्वपि च बेरेषु विधानं सदृशं मतम्

तीर्थाह्नः पूर्वदिवसे तत्पूर्वे वा द्विजोत्तमाः ।
युद्धारम्भक्रियोपेतं मृगयात्रावसानकम्

अन्येन चोत्सवार्थेन बेरेण पुनराचयेत् ।
विशेषेण स्नपनन्तस्य विधेयं पूर्ववर्त्मना

तद्रात्रौ कौतुकं कुर्यात् तीर्थार्थं पूर्ववर्त्मना ।
तीर्थार्थं साधयेद्रात्रौ कलशान्नवसंख्यया

ससूत्रान् सापिधानांश्च सकूर्चान् पल्लवान्वितान् ।
सवस्त्रान्वा विवस्त्रान्वा प्रधाने वस्त्रमेव वा

रात्रौ वा साधयेत्तीर्थं स्नाने तत्समयेपि वा ।
प्रातः प्रागुदयात् पूर्वन्तीर्थकार्यं समाचरेत्

तीर्थस्थानञ्च संप्राप्य शुद्धिं कृत्वा महीतले ।
स्थण्डिलद्वितयं कुर्यात् शूलार्थं कलशार्थकम्

पश्चिमे स्थापयेच्छूलं तदग्रे कलशान्यसेत् ।
पुण्याहं वाचयित्वा तु देवानाहूयपूर्वकम्

त्रिशूले सर्वतीर्थञ्च सर्वंदुर्गासमन्वितम् ।
मध्ये मनोन्मनीयुक्तं गन्धपुष्पादिभिर्यजेत्

तज्जलैः स्नापयेच्छूलं नद्याद्यन्तः प्रविश्य च ।
तीर्थसंग्रहणं कुर्यात् गंगाद्यावाहनेन च

हे देवि गंगे यमुने नर्मदे च सरस्वति ।
सिन्धो गोतावरित्वञ्च कावेर्यत्रजलाशये

सन्निधीभवशर्वस्य तीर्थार्थमिदमुत्तमम् ।
खेरस्तमनं यावत् तीर्थानां पापशुद्धये

तीर्थसंग्रहणं तन्मध्ये प्राक्शिरान्वितम् ।
त्रिशूलं स्नापयेदप्सु शिवमन्त्रमनुस्मरन्

जलादुत्तीर्य शूलन्तु जलतीरे निवेशयेत् ।
तीर्थसंग्रहणं कृत्वा तीर्थं देवालयेपि वा

अवगाहनहीनन्तु नयेद्दूरजलाशये ।
सर्वालंकारसंयुक्तं प्रविशेदालयं प्रति

होमञ्च बलिदानञ्च कृत्वा प्रागुक्तवर्त्मना ।
चूर्णोत्सवं ततः कुर्यात् देवस्यास्थानमण्टपे

स्थण्डिले द्वितयं कुर्यात् देवदेवस्य सन्निधौ ।
त्रिशूलं पश्चिमेन्यत्रोलूखलं विनिवेशयेत्

तन्मध्ये विन्यसेद्रात्रिमथतच्चूर्णसिद्धये ।
वस्त्राणावेष्ट्य तन्मध्ये रात्रिचूर्णन्तु वा क्षिपेत्

त्रिशूलं पूजयित्वादौ ततो रात्र्यधिवासनम् ।
संक्ल्प्योलूखलेशक्तिम्माधाराख्यं प्रकल्पयेत्

मुसले पूजयित्वेशं कुर्यात् घृतशिरोर्पणम् ।
दूर्वा पुष्पसमोपेतैः व्रीहितण्डुलकादिभिः

सम्मुखं विमुखं वापि शूलं देवस्य कीर्तितम् ।
तद्वन्मुसलमुद्दिष्टं तथैवोलूखनं भवेत्

सवस्त्रं वा विवस्त्रं वा मूसलं परिकीर्तितम् ।
मुसलं पूर्वमभ्यर्च्योलूखनं तदनन्तरम्

शिवतत्वादितो वा स्यादात्मतत्वादितोपि वा ।
दूर्वाप्रदानं कर्तव्यं गुरुणा वा नियोगिना

राज्ञा देव्या च तस्याथ तन्नियुक्तैर्महात्मभिः ।
पुरोहितमुखैर्देयं ततो माहेश्वरैर्जनैः

मत्कन्याभिश्चदासीभिः कर्तव्यं राजसन्निधौ ।
नो चेत्राजनियुक्ताभिरुद्रकन्याभिरेव वा

दासीभिर्वार्थ भक्तैर्वा योग्यैर्रन्यैः क्रमेण च ।
दूर्वादानं प्रकर्तव्यं विद्धैर्देशिकाज्ञया

अन्यस्मिन्नपि देवस्य देव्या वा कौतुकान्तरे ।
तदादौ स्नानकालादौ कर्तव्यम्मंगलार्थकम्

तदन्ते चूर्णयेद्रात्रिं त्रिःकृत्वा चास्त्रमुच्चरन् ।
दूर्वादानं क्रमेणैव चूर्णयेद्रात्रिमादरात्

तच्चूर्णं तन्मनुं स्मृत्वा तस्मादादाय निक्षिपेत् ।
नानाविधेषु पात्रेषु लिंगार्थकं प्रतिमार्थकम्

उत्सवप्रतिमार्थकञ्च त्रिशूलार्थं विशेषतः ।
परिवारार्थमेकञ्च भागं संकल्पयेत् क्रमात्

अवशिष्टजनार्थञ्च संग्रहेत् कलशादिषु ।
केवलं गन्धतैलं वा पृथक् पात्रेषु कल्पयेत्

संप्रोक्ष्य हेतिना पश्चात् हृण्मन्त्रेण समर्चयेत् ॥ ३५६१।२ ॥
अमृतीकृत्य गोस्तन्या दद्यात्ताम्बूलपूर्वकम् ।
रात्रिचूर्णं च देयं स्यात् प्रागुक्तविधिना द्विजाः ॥ ३५७१।२ ॥
चूर्णोत्सवं त्रिशूलेन ग्रामादावालयेऽपि च ।
कारयेत् शीघ्रगत्या तु समर्थैः परिचारकैः ॥ ३५८१।२ ॥
महातीर्थं प्रकर्तव्यं समुद्रादौ महाजले ।
नाल्पोदके विधातव्यं तच्च कौतुकतीर्थवत् ॥ ३५९१।२ ॥
किं तु बेरसमोपेतं प्रपादि परिमण्डिते ।
कलशस्थापनोपेतं देवताह्वानसंयुतम् ॥ ३६०१।२ ॥
विबेरं वापि प्रकर्तव्यं तीर्थकार्ये द्विजोत्तमाः ।
तीर्थसंग्रहणं पूर्वं न कृते तु जलान्तरे ॥ ३६११।२ ॥
तीर्थसंग्रहणं कृत्वा महातीर्थं समाचरेत् ।
विमोच्य कौतुकं सर्वं भक्तेभ्यो विनिवेश्य च ॥ ३६२१।२ ॥
महातीर्थं प्रकर्तव्यं शूलबेरसमन्वितम् ।
त्रिशूलसहितं वापि नानादेवालयागतैः ॥ ३६३१।२ ॥
त्रिशूलैर्देवतोपेतैः सहितं वा समाचरेत् ।
अथवा पद्मचक्राभ्यां सहितं वा समाचरेत् ॥ ३६४१।२ ॥
महामोटिसमायुक्तं रात्रौ वा तीर्थमाश्रयेत् ।
अह्नितीर्थं प्रकर्तव्यं मध्याह्ने तीर्थमुत्तमम् ॥ ३६५१।२ ॥
पूर्वाह्ने मध्यमं तीर्थमपराह्नेऽधमं भवेत् ।
हित्वेन्दु ग्रहणं तीर्थं रात्रौ वा वरमिष्येते ॥ ३६६१।२ ॥
तच्च (मोटि) समायुक्तं उत्तमोत्तममिष्यते ।
तिथिप्रधानं सामुद्रयमन्यद्दक्षप्रधानकम् ॥ ३६७१।२ ॥
तिथिनक्षत्रसंयोगयुक्तं दुर्लभमुच्यते ।
पूर्वाह्ने वा पराह्नेवा तिथिऋक्षसमन्वितम् ॥ ३६८१।२ ॥
समुद्रे वाथ नद्यादौ कार्यं मध्यन्दिने वरम् ।
नक्षत्रमधिकं त्वह्निसंग्राह्यं तिथिरेव वा ॥ ३६९१।२ ॥
वारद्वयगते ऋक्षे तिथौ वा योगसम्भवे ।
तीर्थर्क्षद्वयसंप्राप्तावेकमासे परं वरम् ॥ ३७०१।२ ॥
तत्रापि योगयुक्तञ्चेत् पूर्वं संग्राह्यमेव वा ।
यस्मिन् मासे तु यदृक्षं पूर्वं तीर्थमनुष्ठितम् ॥ ३७११।२ ॥
तस्मिन् मासे तु तदृक्षे पश्चादपि समाचरेत् ।
लिंगे स्वायम्भुवे चेत्तु दैविके चार्षिकेपि वा ॥ ३७२१।२ ॥
मानुषे पूर्वतीर्थक्षे मासर्क्षन्तद्विमासके ।
नक्षत्रे वा तिथौ वापि तीर्थकार्यं द्विजोत्तमाः ॥ ३७३१।२ ॥
जलमध्ये ततस्तीर्थं कारयेद्देशिकोत्तमः ।
द्विधावगाहनं प्रोक्तं बेरयोगवियोगतः ॥ ३७४१।२ ॥
वियोगे तीरदेशे तु बेरस्नपनमेव वा ।
कारयेत् पूजयेत् पश्चात् गन्धाद्यैरुपचारकैः ॥ ३७५१।२ ॥
नैवेद्यं दापयेत्तत्र नोचेद्देवालयेपि वा ।
आरामादौ च देवेशं तोषयेत् सर्वमंगलैः ॥ ३७६१।२ ॥
ग्रामप्रदक्षिणोपेतमथवा तद्विवर्जयेत् ।
सर्वेर्भक्तजनोपेतं तैर्विहीनन्तु वा भवेत् ॥ ३७७१।२ ॥
पूर्णाहुतिं ततो हुत्वा सर्वमंगलसंयुतम् ।
धामप्रदक्षिणोपेतं विशुद्धैः परिचारकैः ॥ ३७८१।२ ॥
ग्राहयित्वा तु देवेशं देव्या विद्येश्वरैर्युतम् ।
गर्भगेहे सुसंस्थाप्य लिंगे पीठेह्यनुक्रमात् ॥ ३७९१।२ ॥
देवं देवीञ्च विन्यस्य विद्येशान् परितोन्यसेत् ।
तत्तत् तोयैश्च संप्रोक्ष्य शुद्धोदैस्नापयेद्विभुम् ॥ ३८०१।२ ॥
ततस्संपूजयेद्देवं यथाविभवविस्तरम् ।
ध्वजावरोहणं तस्यां रात्रौ श्रेष्ठमुदाहृतम् ॥ ३८११।२ ॥
तृतीये पञ्चमे वापि सप्तमे नवमेव वा ।
एकादशाहे विश्वर्क्षे कुर्यात्पञ्चदशाहके ॥ ३८२१।२ ॥
कुर्यात् सप्तदशाहे वैकोन विंशत्यहेऽपि च

मूर्तिहोमयुतं कुर्याद्दिशाहोमन्तदूर्ध्वतः ।
ध्वजादि तीर्थपर्यन्तं दिनसंख्यास्थिता यदि

पुनरुत्सवमारभ्य तीर्थान्तं सर्वमाचरेत् ।
ध्वजावरोहऋक्षेतु शुद्धाख्यं स्नपनं नयेत्

लिंगे बेरे शूले ध्वजे स्नपनमाचरेत् ।
अर्चनोक्तं समभ्यर्च्य मलाभिर्धामभूषयेत्

गर्भगेहं समारभ्य गोपुरान्तं स्वशक्तितः ।
कालागरूद्भवै र्धूपैर्धूपयेद्देवमन्दिरम्

नैवेद्यं विविधन्दद्यात् तोषये द्देवं मादरात् ।
चण्डपूजान्ततः कुर्यात् होमेन सहितन्नवा

ततो ग्रामबलिं दद्यात् अन्नलिंगसमन्वितम् ।
त्रिशूलेन समायुक्तं चण्डनाथयुतन्तु वा

भेरिका मद्दलोपेतं पटहैः काहलैर्युतम् ।
श्रीखण्ट शंखसंयुक्तं बलिकाले तु घोषणम्

कृत्वा विसर्जयेद्देवान् ब्रह्मदीन् ग्रामवर्तिनः ।
ध्वजेवादौ बलिन्दद्यात्तदन्ते च ध्वजं पुनः

अवतार्यपटस्थञ्च योजयेत् वृषभं वृषे ।
ध्वजावरोहणस्यादौ चान्ते वा बलिरिष्यते

आचार्यं पूजयेत्कर्ता वस्त्रहेमांगुलीयकैः ।
अंकुरार्पणकाले च ध्वजारोहणकालके

यागाधिवासेन होमप्रारम्भे सन्ध्ययोर्द्वयोः ।
अथवा चैकसन्ध्यायाः प्रारम्भेवावसानके

नृत्तमूर्त्युत्सवे तीर्थे शुद्धस्नपनकालके ।
दक्षिणान्दापयेत्पश्चात् त्रिविधा सा च सम्मता

अधमा पञ्चनिष्का च द्विगुणा मध्यमा भवेत् ।
त्रिगुणा चोत्तमा ज्ञेया देशिकस्य तु दक्षिणा

तदर्धसंख्यया प्रोक्ता दक्षिणाकन्यसक्रमे ।
श्रेष्ठं तु द्विगुणा प्रोक्ता त्वन्यथा वा निगद्यते

निष्कमर्धं तदर्धं वा प्रत्यहं दक्षिणा मता ।
भक्तोत्सवन्ततः कुर्यात् पक्षाहात् पूर्व एव वा

उत्सवादौ च मध्ये वा भक्तानामुत्सवो मतः ।
संवत्सरोद्भवेकाले यदा मासोत्सवो भवेत्

बलि होमादिसंयुक्तो बेरयात्रादि संयुतः ।
वर्जयेद्वानयेत्बेर यात्रामात्रमथापि वा

मासोत्सवद्वयप्राप्तावेवमेव समाचरेत् ।
मासोत्सवमिहप्रोक्तस्त्वेकाहोत्सवत् द्विजाः

कुर्यादेकमनेकं वा मास्येकस्मिन् तदुत्सवम् ।
अंकुरार्पणपूर्वं वा तद्वियुक्तमथाचरेत्

एकाहमुत्सवं कुर्यात् भेरीताडनपूर्वकम् ।
स्थण्डिलद्वितयं कृत्वा शूलमेकत्र विन्यसेत्

तदग्रे स्थापयेद्भेरीं पुण्याहं वाचयेत्ततः ।
अस्त्रं भेरीञ्च संपूज्य भेरीं सन्ताडयेत् क्रमात्

ततः प्रतिसरं बद्ध्वा देवे शूले यथाक्रमम् ।
धामप्रदक्षिणं कृत्वा यागशालां प्रविश्य च

स्थण्डिले स्थापयेत् शूलं वेद्यूर्ध्वे स्थण्डिले शुभे ।
विन्यसेत् शिवकुम्भञ्च वर्धनी सहितं गुरुः

समन्तात् स्थापयेदष्टौ घटान्वाकलशान्वथ ।
पुण्याहं वाचयित्वा तु प्रोक्षयेदस्त्रवारिणा

हेमाब्जं निक्षिपेत्कुम्भे वर्धन्यां वस्त्रवेष्टितम् ।
उभयञ्च विधातव्यं सूत्रकूर्चपिधानयुक्

फलपल्लवसंयुक्तं कुम्भे शम्भुम्मनोन्मनीम् ।
वर्धन्यामष्टविद्येशान् कलशेषु समर्चयेत्

द्वाराणि द्वारपान्नन्दि प्रमुखान् कलशेषु वा ।
स्थण्डिलेतान् समभ्यर्च्य तोरणैरष्टमंगलैः

संयुक्तन्तद्विहीनं वा दशायुधयुतन्नवा ।
कुण्डे वा स्थण्डिले वापि होमकर्मसमाचरेत्

पञ्चसंख्येऽथवैकस्मिन् पूर्वद्रव्यसमन्वितम् ।
ततो ग्रामबलिं दद्यात् बिम्बेन सहितन्तु वा

एवं रात्रौ प्रकर्तव्यं प्रातर्यागेश्वरान् यजेत् ।
कृत्वा होमं बलिं कुर्याद्बेरेण च समन्वितम्

आलयं प्रविश्यान्ते कुर्याच्चूर्णोत्सवं गुरुः ।
ततस्तीर्थं प्रकर्तव्यमत्रानुक्तन्तु पूर्ववत्

प्रातर्वाकारयेत् सर्वं भेरीताडन वर्जितम् ।
सद्योधिवासनं कृत्वा प्राग्वत्सर्वं समाचरेत्

चूर्णोत्सवविहीनं वा विधानमिदमाचरेत् ।
आलये बलियाने च स्यातां तीर्थं विहाय वा

बेरयात्रा प्रकर्तव्या सायाह्ने वा प्रदोषके ।
तीर्थोर्ध्वञ्चेत् भवेत् यात्रा बलिकालेऽन्यबेरतः

बेरयात्रा विधेया वा त्वन्यथा च निगद्यते ।
बलिहोमादिकं हित्वा भ्रमणं केवलन्तु वा

देवस्य कौतुकं कुर्याद्दिनेष्वेतदपीरितम् ॥ ४१८१।२ ॥
कर्तुर्वाञ्छावशात् कॢप्तकालेष्वेतच्च वा मतम् ।
कर्तृजन्मावसानर्क्षे चार्द्रा नक्षत्र एव वा ॥ ४१९१।२ ॥
चतुर्दश्यामथाष्टम्यां पर्वण्युभयपक्षयोः ।
अयने विषुवे राहु दर्शनेदमनोत्सवे ॥ ४२०१।२ ॥
पवित्रेमासपूजायां कृत्तिकादीपरोहणे ।
संवत्सरादिलेखायान्नवतोयागतावपि ॥ ४२११।२ ॥
पूर्वफाल्गुननक्षत्रे नवनैवेद्यकर्मणि ।
अन्यस्मिन् मंगले कार्ये कुर्यादेकोत्सवं बुधः ॥ ४२२१।२ ॥
एवं प्रत्यब्धसंयुक्तं भुक्त्यै नोचे द्विमुक्तये ।
वारपूजादि कर्तव्या रविवारादितः क्रमात् ॥ ४२३१।२ ॥
पञ्चगव्यामृतैर्वापि स्नापयेत् स्नपनांगकैः ।
पुष्पकलैर्गन्धपुष्पाद्यैः पूजयेत् परमेश्वरम् ॥ ४२४१।२ ॥
स्थलपद्ममपामार्गं श्रीपर्णन्तुलसी तथा ।
गोक्षुरा बिल्वपत्रञ्च विष्णुक्रान्तिः क्रमेण तु ॥ ४२५१।२ ॥
अर्कवारादि वारेषु पत्राण्येतानि योजयेत् ।
माणिक्कमर्कवारेस्यात् चन्द्र वारे तु मौक्तिकम् ॥ ४२६१।२ ॥
प्रवालं गुजवारे तु बुधे मरकतं भवेत् ।
सुरेढ्ये पुष्परागं स्यात् शुक्रे वज्रमिति स्मृतम् ॥ ४२७१।२ ॥
इन्द्रनीलं च सौरे स्यात् सर्वाण्यन्यानि यानि च ।
सर्ववारेषु योग्यानि भूषणानां विधिर्मतः ॥ ४२८१।२ ॥
तद्वर्णाभानि च पुष्पाणि वस्त्राणि च नियोजयेत्

तत्तद्वर्णानि नैवेद्यन्तत्तद्वारे निवेदयेत् ।
वारपूजावसाने तु वारोत्सवमथाचरेत्

अर्कवारोत्सवं वापि कारयेदिष्टसिद्धये ।
ग्रहपीडाविनाशार्थमारोग्यार्थं विशेषतः

जगत्क्षोभविनाशार्थं बाधायेन ग्रहेण च ।
तद्वारपूजा कर्तव्या तद्वारोत्सवसंयुता

तत्तद्वारविभेदेन गन्धादिग्रहणेन वा ।
संवत्सरोत्सवः प्रोक्तः तथा मासोत्सवोपि च

वारोत्सवस्य विप्रेन्द्रा विशेषस्तत्र कथ्यते ।
पूर्वाह्ने ब्राह्मणानान्तु मध्याह्ने क्षत्रियस्य तु

सायाह्ने वैश्यजातेस्तु चतुर्थस्यार्धरात्रके ।
ध्वजस्यारोहणं कुर्यात् ध्वजारोहण पूर्वकम्

भेरीताडनपूर्वं वा बीजनिर्वापपूर्वकम् ।
ब्राह्मणादि त्रयाणां वा शूद्रे वांकुरपूर्वकम्

नगरे ध्वजपूर्वं वा मंगले भेरिपूर्वकम् ।
पत्तनेंकुरपूर्वं वा तद्वछ्शूद्रे प्रकीर्तितम्

चतुस्सहस्रकादूर्ध्वे वैप्रे ग्रामे महत्तरे ।
पुरादौ संकरोनोक्तः उत्सवानां द्विजोत्तमाः

सप्तषट्पञ्चवेदैस्तु तालैर्वाध्यजदण्डकैः ।
ध्वजस्य वेदिकां कुर्यात् शूद्रादीनां विलोमतः

ध्वजे ध्वजन्न कर्तव्यं कर्तव्यो वृषभध्वजः ।
उत्सवे चोत्सवन्नेष्टमिष्टं शैवोत्सवं द्विजाः

सर्वानुकूल नक्षत्रे ध्वजारम्भादिको वरः ।
श्वेतं रक्तञ्च पीतञ्च ब्राह्मण्यादि त्रये मतः

शूद्रस्य पीतः सर्वेषां श्वेतो वा परिकीर्तितः ।
आरम्भस्तु पटे मूर्धा पुच्छस्यादवसानयुक्

ध्वजप्रदक्षिणे काले गच्छेदग्रे गुरुर्नवा ।
गान्धारं पूर्वभागे तु दक्षिणो कौशिको भवेत्

पश्चिमे कामरो ज्ञेयस्तर्करागस्तदुत्तरे ।
एवञ्च दिक्विभागेन स्वरास्तु परिकल्पयेत्

ध्वजारोहणकाले तु चतुर्ष्वेकतमोपि वा ।
ध्वजारोहादि तीर्थान्तं रोत्रौ ग्रामबलिस्तु वा

अथवा ध्वजमूले तु देवानां बलिरेव वा ।
नित्योत्सवयुतस्थाने चोत्सवेन्यत्रवापि वा

ब्राह्मणादि विभेदेन सौम्यादारभ्य कुण्डकम् ।
प्रदक्षिणक्रमाद्वापि कुर्यादेकाग्निकल्पने

चण्डरूपधरोब्रह्मचारी सम्मृष्टभोजनः ।
आत्मानञ्चण्डवत् ध्यात्वा छिन्द्याद्वाध्वजदण्डकम्

उत्सवं वा पवित्रं वा कल्पयेदुभयन्तु वा ।
केत्वंकुरन्नवाहे स्यात् सप्ताहेचोत्सवांकुरम्

तीर्थांकुरन्तु तत्संख्ये सर्वं सर्वत्र वामतम् ।
मध्याह्ने ध्वजपूजां वा सोमकुम्भे जलस्य च

निक्षेपञ्चाथ तत्पूजा रात्रौ वाथ विधीयते ।
कृतकौतुकबेरस्य तत्ग्रामान्निर्गमोपि वा

मृगयाचेष्टकालेषु कर्तव्यं द्विजसत्तमाः ।
सौरश्चान्द्रो द्विधाप्रोक्ता वत्सरः कामिकागमे

सौरश्रेष्ठ इह प्रोक्तश्चान्द्रो मध्यम उच्यते ।
सावनस्त्वधमः प्रोक्तस्तेन कार्यन्तु नेष्यते

उत्सवादिषु कालेषु प्रतिष्ठाद्यन्न कारयेत् ।
विधाय शान्तिहोमन्तु प्रतिष्ठाद्यन्तु वा नयेत्

अथवान्यप्रकारेण उत्सवन्तु विधीयते ।
ध्वजमेकं समारोप्य ध्वजारोहणपूर्वकम्

तस्मिन्नेवदिने विप्रा मन्दीभूते दिवाकरे ।
श्रावयेत्तीर्थदिवसं गजाद्यारोहितेन च

चण्डालेन सदारेण कुर्यात् घोषयुतेन च ।
तद्रात्रावेव कर्तव्यं भेरीताडनपूर्वकम्

बेराग्रे शूलसंयुक्ते देवानावाह्यपूर्ववत् ।
आश्राव्य तीर्थदिवसं ग्रामादिबलिवर्जितम्

धामन्येव विधायैवं तस्माद्गत्वा जलाशयम् ।
स्थण्डिलद्वितयं कृत्वा जलतीरे गुरूत्तमाः

एकत्र स्थापयेच्छूलमन्यत्र कलशान्न्यसेत् ।
नवकैस्नापयेच्छूलं तच्छूलमवगाहयेत्

प्रविश्य देवतास्थानं तद्दिनाद्वा दशाहके ।
यागारम्भं पुनः कुर्यादंकुरार्पणपूर्वकम्

एकहोमसमायुक्तं ग्रामादिबलिमाचरेत् ।
बेरयात्रा समायुक्तं दिवसं प्रत्यहर्निशम्

पञ्चमे दिवसे तत्र सिकता अस्त्रमन्त्रिताः ।
विकिरेत् सदनं सर्वमन्तर्बाह्य विकल्पितम्

अष्टादाशदिने प्राप्ते बीजानिर्वापमाचरेत् ।
तीर्थाथं तन्निशायान्तु धाम्नस्त्वष्टादिशास्वपि

ध्वजानष्टौ समारोप्यांकितान् लोकेशवाहनैः ।
तदस्त्राकान् वृषाङ्गान्वा मूर्तिपैश्च समन्वितः

ततः प्रभृतिकर्तव्यं होमकर्मविशेषतः ।
तदन्ते बलिदानं स्यात् बेरयात्रासमन्वितम्

एवं नवदिनं कृत्वा दशमे तीर्थमाचरेत् ।
ध्वजानामष्टसंख्यानां तद्रात्राववरोहणम्

कृत्वा तद्दिनमारभ्य नानावाद्य समन्वितम् ।
नानागानसमायुक्तं नानानृत्तसमन्वितम्

ग्रामप्रदक्षिणं कृत्वा परिवेषक्रमं नयेत् ।
सप्ताहमेवं कृत्वान्ते तस्माद्गत्वा जलाशयम्

स्थण्डिलद्वितयं कृत्वा जलतीरे गुरूत्तमः ।
एकत्र स्थापयेच्छूलमन्यत्र कलशान्न्यसेत्

नवकैः स्नापयेच्छूलं तच्छूलमवगाहयेत् ।
प्रविश्य देवतास्थानं सर्वातोद्यं विवर्ज्य च

स्थापयेन्मौनमास्थाय सप्ताहं तदनन्तरम् ।
चण्डेश्वरं पुरो नीत्वा बेरयात्रामनन्तरम्

बलिहोमविहीने तु नयेत् सप्ताहमाचरेत् ।
चण्डपूजा समायुक्तं होमंस्नपनसंयुतम्

तदन्ते कारयेत्तीर्थं त्रिशूलेन समन्वितम् ।
ध्वजावरोहणं कुर्यात् तद्रात्रौ पूर्ववर्त्मना

बेरयात्रा विहीनं वा विधिमेनां समाचरेत् ।
नवान्नलिंगं कृत्वा वा दिक्पालास्त्रार्थमेव वा

तैस्त्रिशूलेन वा कुर्यात् ग्रामादौ वा बलिक्रियाम् ।
नित्योत्सवान्नलिंगानि दश वा परिकल्पयेत्

द्वादशाब्दावसानान्त ध्वजस्थापनमेव वा ।
जीर्णादि दोषे तं त्यक्त्वा ध्वजमन्यं निवेशयेत्

इति उत्तरकामिकाख्ये महातन्त्रे महोत्सवविधिः षष्ठः पटलः
पञ्चहस्तादि विश्वान्तं ध्वजदैर्घ्यं प्रकल्पयेत् ।
मानमेतत् समाख्यातं शिरःपुच्छान्तरे द्विजाः ॥
तत् संयुक्तं वा ग्राह्यं चतुस्सप्त समावधि ।
भागं कृत्वैक भागेन पट विस्तार उच्यते ॥
विस्तारेण समः पुच्छः त्रिपादं वार्धमुच्यते ।
विस्तारार्धं शिरोज्ञेयं पुच्छद्वय समन्वितम् ॥
वेत्रद्वय समायुक्तं तन्मध्ये वृषभं लिखेत् ।
आयादि शुभ संयुक्तं स्थितं वा शयनान्वितम् ।
श्वेतं वा रक्तवर्णं वा पीतवाल समन्वितम् ।
रक्तशृंग समायुक्तं तद्वत्खुर समन्वितम् ॥
मान मात्राङ्गुलाभ्यां स्यात् ध्वजदण्डः पटोवृषः ।
पद्मासन समायुक्तं पार्श्वेदीप द्वयान्वितम् ॥
चामरद्वय संयुक्तं छत्रसंवृत मस्तकम् ।
पूर्णकुंभयुतं वापि त्रिशूलेन युतं न वा ॥
एवं वृषभं समापाद्य कृत्वानेत्र विमोक्षणम् ॥
सर्वशशूलोक्त वृक्षो वा त्वक् सारः क्रमुकादिकः ।
द्विभागादि नवांशान्तं दण्डदैर्घ्यं विधाय च ॥
एकांशेन विधातव्या ध्वजयष्टिर्गुरूत्तमाः ।
पञ्चांगुलं समारभ्याङ्गुल वृद्ध्या षोडशाङ्गुलम् ॥
यावत्तावत्परीणाह मुपदण्डस्य कल्पयेत् ।
पञ्चांशात् द्वादशां शान्तं नूलनाहं विधाय च ॥
एकांशेनोनमग्रं स्यात् तथा दण्डाग्रमिष्यते ।
दण्डोक्तो वेणु वृक्षो वा ध्वजयष्टिर्महीरुहः ॥
उभयोर्योग सिद्ध्यर्तं स्कन्धत्रयमधाहरेत् ॥
सप्तमे पटले निराजनविधिः
नीराजनविधिं वक्ष्ये स च रात्रौ विधीयते ।
प्रदोषादौ विधेयो वा धूपदीपावसानके

उत्सवादौ च कर्तव्यमन्यस्मिन् मंगलेपि च ।
तदर्थं स्थण्डिलं कुर्यात् मण्डलं वा समाचरेत्

गर्भेऽर्धमण्डपे वापि स्नपनाख्ये तदग्रके ।
महानसेवाचान्यस्मिन् प्रोक्षयेदस्त्रमन्त्रतः

पात्राण्याहृत्य शुद्धानि दीपाधारयुतानि च ।
पात्राणि च विधेयानि बलिपात्रोक्तवर्त्मना

दीपाधारांश्च तन्मध्ये कारयेदेकमात्रतः ।
पादांगुलविवृद्ध्यातु नवांगुलसमाविधि

विस्तारस्तत्समोवापि तदर्धं वोच्चमिष्यते ।
वसुधा मध्यमे भक्ते नवधामानमीरितम्

ओष्ठो यवद्वयादर्धवृद्ध्या मात्रावसानकः ।
पात्रमान घनं चार्धं मध्ये सुषिरसंयुतम्

पद्माकारञ्च वा कुर्यात् पालिकापादसन्निभम् ।
धुर्तूरकुसुमाकारं शरवाकारमेव वा

चतुरष्टदलोपेतं सर्वालंकारसंयुतम् ।
एकपात्रे भवेदेकदीपाधारन्तु पञ्च वा

नव वा कारयेत्तांश्च संसक्तान् सान्तरांस्तु वा ।
पिष्टेनान्नेन वा दीपाधारान्देवार्थमेव वा

देव्यर्थं प्रतिमार्थञ्च विशेषान्नृत्त रूपिणः ।
एकत्र तिलमन्यत्र सर्षपं लवणन्तथा

कार्पासबीजमन्यत्र गोमयं पिष्टमेव वा ।
वर्णभक्त हविष्यं च वटाश्वदकानि

चतुर्दिक्षु च कोणोषु क्रमेण परिकल्पयेत् ।
मध्यमे दीपपात्रन्तु पञ्च वा परिकल्पयेत्

गन्धमर्घ्यञ्च पुष्पञ्च भस्मचाग्नेयकोणतः ।
सर्वत्र दीपान्वा कुर्यान्नवसंख्यान् समुज्वलान्

घृतार्द्रांस्तैलसंयुक्तान् ब्रह्मांगसहितान्यसेत् ।
लोकपाला विरिञ्चेन मूर्तयोमूर्तिपास्तु वा

वसवो वह्निसंयुक्ता वामाद्याश्शक्तयः पराः ।
कलाभूतानि देवांश्च ब्रह्माद्याः कारणेश्वराः

पात्रदेवास्समाख्याता वह्निर्वादीपदेवताः ।
प्रस्थपादादि तद्वृद्ध्यातु चाढकान्तमुदाह्रतम्

तिलादीनां प्रमाणन्तु पात्राणां कर्तुरिच्छया ।
संस्कारैस्सर्वसामान्यैः संस्कृत्योक्त क्रमेण च

वह्नि बीजमनुस्मृत्य दीपं दीपेन नियोजयेत् ।
सर्वातोद्यसमायुक्तं शंखध्वनि समन्वितम्

गामनृत्तसमायुक्तं धारयेत्तान्यथाक्रमात् ।
स्त्रीभिर्वावाहयेद्दीपानथवा परिचारकैः

देवाग्रे स्थापयित्वा तां त्रिपाद्युपरि पूजयेत् ।
दत्वा पाद्यमजातेन दद्यादाचमनं हृदा

गन्धादिनार्चयेत् सर्वान् स्वबीजेन हृदादिना ।
त्रिवारमेकवारं वा भ्रामयेच्छिवमूर्धनि

संगृह्य तानि हस्ताभ्यां दीपपात्राणि पूजयेत् ।
आत्मतत्वादिभिर्मन्त्रैः दद्याच्छिष्य कराम्बुजे

सोपि संगृह्य तं दीपं सप्रणामन्निवेशयेत् ।
सितं पूतं सुगन्धञ्च निर्वालुकमनन्तरम्

गृहीत्वा भस्महस्तेन भ्रामयित्वा शिवोपरि ।
त्रिवारन्दीपमध्ये तु निक्षिप्य तदनन्तरम्

अंगुष्ठानामिकाभ्यान्तु तिलकं पञ्चवक्त्रके ।
ललाटेषु क्रमात् कुर्याद्धृदि बाह्वोरनुक्रमात्

पीठेपि तिलकं कुर्याद्देवीं वामप्रदेशके ।
देवी व्यक्तस्वरूपाचेत्तिलकञ्च पुरो भवेत्

कण्ठप्रदेशे मूलेन हृदयेनाथवानयेत् ।
बेरे ललाटहृत्बाहुप्रदेशे तिलकन्नयेत्

तद् भस्मना समादाय स्वल्पञ्चण्डेश्वरादिषु ।
भक्तेष्वन्येषु लोहादि कृतबेरेषु दापयेत्

ततो भक्तजनेभ्यश्च दद्याद्देशिक पूर्वकम् ।
सर्वालंकारसंयुक्तं पात्राण्याहृत्यपूर्ववत्

सज्वालान्यथ निर्ज्वालान्यादाय शिवमन्दिरात् ।
पीठाग्रे वृषभागे वा गोपुरस्यान्तिकेपि वा

वृषमूलेथवान्यस्मिन्निक्षिपेत्ताननुक्रमात् ।
द्रव्याणि गुरवे दद्याद्दहेद्वातेन वह्निना

तिलादीनां प्रमाणन्तु यथेष्टं वा प्रकीर्तितम् ।
राज्ञामपि च कर्तव्यं किन्त्वग्निस्तत्र देवता

राज्ञाभिषेककलादौ कुर्याद्विजयहेतवे ।
देशिकस्याभिषेकेपि किन्तु दीपविवर्जितम्

तण्डुला विहितास्तत्र रात्रौचेद्दीपसंयुतम् ॥ ३४१।२ ॥
इति उत्तरकामिकाख्ये महातन्त्रे निराजनविधिःसप्तमः पटलः
अष्टमे पटले कृत्तिकादीपावलिविधिः
दीपावलिं प्रवक्ष्यामि शृणुध्वं द्विजसत्तमाः ।
मासे तु कार्तिकाख्ये तु नक्षत्रे कृत्तिकाह्वये

पूर्णायां वाथ तद्योगे सर्वकामप्रसिद्धये ।
रव्यस्तमय वेलायान्दीपारोहणमाचरेत्

कर्तुरष्टमराश्यादि लग्नदोषनिरीक्षणम् ।
वृष्टिवैनाशिकर्क्षादि प्रेक्षणन्तत्र सम्मतम्

रवेरस्तमयात्पूर्वं यामपादावसानकम् ।
कालस्तदूर्ध्वं यामार्धपर्यन्तः काल एव वा

एवन्निश्चित्य कालन्तु कारयेद्वांकुरार्पणम् ।
दीपाराधनपूवेद्युरधिवासनमारभेत्

देवाग्रे स्थापयेद्दण्डं प्रतिगोपुरमेव वा ।
अष्टदिक्षु चतुर्दिक्षु त्रिष्वेकत्र च वा द्वयोः

दीपदण्डप्रमाणन्तु ध्वजदण्डप्रमाणवत् ।
स दण्डो नालिकेरो वा तालः क्रमुकवेणुजौ

ध्वजदण्डोक्तदण्डो वा तत्र कीलांश्च योजयेत् ।
द्वादशांगुलमारभ्य व्योमांगुलविवृद्धितः

पञ्चाशत्करजान्तं तुदण्डात्कीलविनिर्गमः ।
द्विमात्रात् पादवृद्ध्यातु षडंगुलसमावधि

विस्तारस्यात् घनस्तस्य त्र्यंशमर्धं त्रिपादकम् ।
दण्डप्रोक्ता भवेयुर्वा लग्ना वा कीलपादपाः

नवकीलं समारभ्य व्योमकीलविवृद्धितः ।
सप्तविंशतिकीलान्तं दिश्येकस्यां नियोजयेत्

विसृष्वन्यासु दिक्ष्वेवं कीलांश्च विनिवेशयेत् ।
त्रिकीलं वा चतुष्कीलमिष्टमानसमन्वितम्

तदग्रे स्थापयेत् पात्रधारणार्थं विशेषतः ।
दारूद्भवानि चक्राणि प्रतिकीलन्तु योजयेत्

दीपिकाः प्रतिचक्रन्तु वसुद्वादशषोडश ।
योजयेद्वा बहिश्शुष्कैः नालिकेरदलादिभिः

छादयेद्वाथ चक्राणि तन्निच्छिद्रं यथा भवेत् ।
एकहस्तविशालन्तु द्विगुणायतसंयुतम्

दक्षिणे कल्पयेत् द्वारं दण्डारोहणसिद्धये ।
कल्पमेतत्समाख्यातमनुकल्पमथोच्यते

हित्वा चक्राणि सर्वाणि प्रतिकीलन्तु दीपिकाः ।
योजयेदुपकल्पं स्याद्धोमकूटविवर्जितम्

दण्डं विहाय यत्कॢप्तमकल्पमिति कथ्यते ।
दीपकूटान्नयेद्दिक्षु विदिक्ष्वपि तदन्तरे

प्रतिवेदन्तु कर्तव्या दीपिका बहुसंख्यया ।
स्थापयेत् दीपदण्डांश्च मालाकारेण वा बहून्

तोरणाकारतोपिवा वृत्ताकारेण वा बहून् ।
प्रभाकारांश्च वा कृत्वा तत्र दीपांश्च योजयेत्

प्रासादे गोपुरे शाले परिवारालयादिषु ।
मण्टपे बलिपीठादौ कूपे वाथ गृहेपि वा

वृषे महानसे कुर्यात् पुष्पमण्टपिकादिषु ।
बहिर्वा कल्पयेद्दीपान् ग्रामादिष्वपि सर्वतः

दीपावलिरियं कार्या अधिवासनपूर्वकम् ।
अस्त्रेण शोधयेद्दण्डं प्रणवेन तु पूजयेत्

षट्चतुःपञ्चतालेनावटं भूमौ समाचरेत् ।
स्थापयित्वा तु पूर्वेद्युः स्तन्मूले वेदिकां नयेत्

ध्वजदण्डे यथा देवी किन्तु पद्मयुतन्तु वा ।
शिल्पिनं मोचयित्वान्ते पुण्याहं वाचयेत्ततः

दीपेन पूजयेद्दण्डं गन्धपुष्पादि संयुतम् ।
बध्वा प्रतिसरञ्चान्तः प्रविश्येदं समाचरेत्

आलये मण्टपे वापि यागमण्टप एव वा ।
मनोरमे शुभेन्यत्र गोमयेनोपलेपिते

स्थण्डिलन्तत्र संकल्प्य शस्त्रेण प्रोक्षयेत् गुरुः ।
नववा पञ्चपात्राणि वैकं वा तत्र विन्यसेत्

नीराजनविधौ देवास्ते सर्वेत्रापि च सम्मताः ।
पात्रे प्रणव इत्युक्तश्चन्दनाद्यैस्समर्चयेत्

कुण्डं वा स्थण्डिलं वापि तत्पूर्वस्मिन् प्रकल्पयेत् ।
शिवाग्निं तत्र संपाद्य शिवं सांगञ्च तर्पयेत्

समिधाज्येन चरुणा ततः कार्पासबीजतः ।
क्षीरेण शतमर्धं वा तदर्धं वा समाचरेत्

मूलेनांगैर्दशांशेन वह्निबीजमनुस्मरन् ।
शतमष्टोत्तरं हुत्वा पूर्णामन्ते विधाय च

देवं सांगं विसृज्याथ दीपानारोपयेत् गुरुः ।
तैलाज्येनवापूर्य पात्रं सर्वात्मकं स्मरन्

वह्निबीजमनुस्मृत्य मध्यादिभ्यः क्रमेण तु ।
गन्धपुष्पादिभिश्चेष्ट्वा शिवाग्निञ्च विसर्जयेत्

गृहीत्वा मध्यपात्रं तु दीपदीपिकया गुरुः ।
सर्वालंकारसंयुक्तं तरुणाख्यन्तु दीपकम्

दण्डोर्ध्वे स्थण्डिलेवापि हृदयेन निवेशयेत् ।
होमान्ते दीपदण्डस्य कौतुकं वा समाचरेत्

ततो द्वितीयदिवसे चतुर्दिक्षुविदिक्षु च ।
चतुस्तोरणसंयुक्तञ्चतुष्कूटसमन्वितम्

कूटानि पञ्चवेदाग्नि हस्तानिष्टान्तराणि च ।
पूर्वस्यामथवाग्नेययां कूटमेकन्तु वा नयेत्

तोरणानि यथायोग्यन्नयेदिच्छावशेन तु ।
सर्वत्र तोरणं कूटन्दर्भमालादिशोभितम्

सर्वालंकारसंयुक्तं कदलीपूगसंयुतम् ।
एवं संपाद्य सर्वन्तु मन्दीभूते दिवाकरे

पुण्याहं वाचयित्वा तु दण्डं गन्धादिनार्चयेत् ।
वस्त्रयुग्मेन चैकेन वेष्टयेद्दण्डमूलकम्

स्वर्णादि निर्मितं पात्रं दण्डोर्ध्वे विनिवेशयेत् ।
कार्पास बीजसाराभ्यां युक्तन्तैलाज्यसंयुतम्

कूटेषु योजयेद्धीमान् कुण्डेषु स्थण्डिलेषु वा ।
अधिवासन होमेन समं होमं समाचरेत्

वह्नावीशे तु कूटे वा देशिको होममाचरेत् ।
ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च ईश्वरश्च सदाशिवः

अत्र होमाधिपाः प्रोक्ता दीपदण्डे सदाशिवः ।
पलाशवटशम्यर्कान् सर्वे वह्नेरथापि वा

आचार्यं पूजयेत्पश्चात् वस्त्रकाञ्चनभूषणैः ।
पूर्णाहुतिप्रदानान्ते सर्वादीपाद्विजोत्तमाः

एकीकृत्य हृदा पात्रे स्थापयेत् वह्निबीजतः ।
सर्वालंकारसंयुक्तं मंगलांकुर शोभितम्

वितानध्वजसंयुक्तं छत्रचामरसंयुतम् ।
नानावाद्यसमायुक्तन्नानानृत्तसमन्वितम्

बेरेण च समायुक्तं बेरयात्रायुतन्नवा ।
ग्रहस्थे ब्रह्मचारी वा दीपं संग्राह्य पाणिना

दण्डं शीघ्रं समारुह्य तदूर्ध्वे सौम्यवक्त्रयुक् ।
दीपयेदूर्ध्वपात्रे तु तस्मात् सोप्यवतार्य तु

विज्ञापयेन्महेशाय तस्मिन् काले तु चक्रगान् ।
मूर्धादि पादपर्यन्तन्दीपानारोप्ययेत्ततः

दीपारोपणकर्तारं पूजयेत् परिचारकम् ।
वस्त्राद्यैर्देशिको धीमानुत्तराभि मुखस्थितः

ज्योतिलिंगमनुस्मृत्य दहेत् कूटचतुष्टयम् ।
अथवा कूटदाहञ्च हित्वान्यत् सर्वमाचरेत्

तोरणाधो नयेद्देवं दीपदण्डप्रदक्षिणम् ।
कारयित्वा त्रयं ग्रामं नयेद्दीपसमन्वितम्

हर्म्य प्रदक्षिणं कृत्वा नयेदास्थानमण्टपम् ।
प्रासादादिषु सर्वत्र दीपानारोपयेत्तदा

प्रविश्य देवतास्थानं परिवेषक्रमं नयेत् ।
स्नपनं कारयेन्नो वा बेरलिंगं तदुक्तितः

प्रभूतन्तु हविर्दत्वा ताम्बूलन्तु निवेदयेत् ।
पृथुकन्दापयेद्देवे नालिकेरफलान्वितम्

मरीचजीरकोपेतं गुलसारसमन्वितम् ।
अंकुरार्पणहीनं वा क्रियामेनां समाचरेत्

गुरवे दक्षिणान्दद्याद्धोतृभ्यस्तदनन्तरम् ।
अत्रोपयोगियत् द्रव्यं होमकूटादि दण्डकम्

तदंगमपरं चान्यद्देशिकाय प्रदापयेत् ।
इदं कर्म विधेयं स्यात् राज्ञामावासकेपि च

ग्रामादौ च विधेयं स्यात् ब्रह्मस्थानादिषु द्विजाः ।
अन्येषामपि मर्त्यानां वाहनानां क्षयेपि च

गोशालायां विशेषेण तेषां रोगनिवृत्तये ।
यान्तिथिं समनुप्राप्य उदयं याति भास्करः

सा तिथिस्सकला ज्ञेया शुक्ले कृष्णे द्विजोत्तमाः ॥ ६२१।२ ॥
यदृक्षं समनुप्राप्य अस्तं याति भास्करः ।
तदुक्तं सकलं ज्ञेयं नक्षत्रेप्येवमेव तु ॥ ६३१।२ ॥
एवं ज्ञात्वा प्रयोक्तव्यं सर्वकर्मद्विजोत्तमाः

इति उत्तरकामिकाख्ये महातन्त्रे कृत्तिका दीपावलि विधिः अष्टमः पटलः
८
ध्वज दण्डोक्त दण्डोवा तत्रकीलांश्च योजयेत् ।
द्वादशांगुलमारभ्य व्योमांगुल विवृद्धितः ॥
पञ्चाशत्करजान्तं तु दण्डात्कीलविनिर्गमः ।
द्विमात्रात् पाद वृद्ध्यां तु षडङ्गुल समावधिः ॥
विस्तारः स्यात् घनं तस्य त्र्यंशमर्धं त्रिपादकम् ।
दण्डप्रोता भवेयुर्वा लग्नावा कीलपादपाः ॥
नव कीलं समारभ्य व्योमकील विवृद्धितः ।
शप्तविंशति कीलान्तं दिश्येकस्यां नियोजयेत् ॥
त्रिकीलं वा चतुष्कीलं मिष्टमान समन्वितम् ।
तदग्रे स्थापयेत् पात्रधारणार्धं विशेषतः
दारूद्भवानि चक्राणि प्रतिकीलं तु योजयेत्
दीपिकाः प्रतिचक्रं तु वसु द्वादश षोडश ॥
दक्षिणे कल्पयेद्वारं दण्डारोहण सिद्धये ॥
लोकः ३
कर्तुरष्टमराश्यादि लग्नदोष निरीक्षणम् ।
विष्टि वैनाशिकर्क्षादि प्रेक्षणं तत्र संमतम् ॥
करणदोषः विष्टिः
चतुर्थ्यां अपरे विष्टिः अष्टम्यां पूर्वभागतः
एकादश्यां परे विष्टिः पूर्वे पूर्णे तु पर्वणि
तृतीयायां पटे कृष्णे सप्तम्यां पूर्वभागतः
दशम्यां अपरे विष्टिः चतुर्दश्यां तु पूर्वतः
वैनाशिकः
द्वाविंशज्जन्मनक्षत्राद्वैनाशिकमिति स्मृतम्
नवमे पटले
मार्गशीर्षे घृतस्नान डोलारोहण पुष्ये क्षौद्रपूजा विधिः
मार्गशीर्षाख्य मासे तु यजेदार्द्रोडुके शिवम् ।
घृतस्नानसमोपेतं प्रागुक्तविधिना सह

केवलस्नपनं वापि कारयित्वा विशेषतः ।
गन्धाद्यैरर्चयेद्देवं नानागानैश्च तोषयेत्

ग्रामप्रदक्षिणन्नीत्वा देवं धाम्नि निवेशयेत् ।
अथवा बलिहोमाभ्यां युक्तं रात्रौ दिवावपि

बेरप्रदक्षिणं कृत्वा सर्वालंकार संयुतम् ।
चूर्णोत्सव समायुक्तं तीर्थं कृत्वाऽऽलयं विशेत्

डोलारोहन्ततः कुर्यात् सायाह्न समये द्विजाः ॥ ४१।२ ॥
सर्वालंकारसंयुक्तं कृत्वा स्तम्भद्वयं तथा ।
स्तम्भलक्षणसंयुक्तं तयोर्यष्टिन्निवेशयेत् ॥ ५१।२ ॥
तन्मध्ये विन्यसेड्डोलाञ्चतुर्हस्तसमन्विताम् ।
चतुर्बाहु समायुक्तामूर्ध्वप्रच्छादनान्विताम् ॥ ६१।२ ॥
नानालंकारसंयुक्ता मथबाहुद्वयान्विताम् ।
एकहंसासनोपेतां पुण्याह प्रोक्षणान्विताम् ॥ ७१।२ ॥
अस्त्रतोयेन संप्रोक्ष्य कल्पयेदासनं यथा ।
फलकायां यजेद्धंसं हृदा हंसासने यजेत् ॥ ८१।२ ॥
ब्रह्माणन्दक्षिणे बाहौ वामबाहौ यजेद्धरिम् ।
विष्टरे रुद्रमिष्ट्वा तु फलकोर्ध्वे शिवं यजेत् ॥ ९१।२ ॥
वामे देवीं समभ्यर्च्य सेनानीन्मध्यमे यजेत् ।
गन्धाद्यैरथवा देवीमर्चयेत् फलकोपरि ॥ १०१।२ ॥
नानागानसमायुक्तन्नाना नृत्तसमन्वितम् ।
नानावाद्यसमोपेतं तदा सन्तोषयेद्धरम् ॥ १११।२ ॥
अन्यत्रापि च कर्तव्यं डोलरोहणमिष्टदम् ।
प्रत्यहं वा विधेयं स्यात् सर्वकामार्थसिद्धये ॥ १२१।२ ॥
डोलाचलनमिष्टं स्यात् बेरस्यारोहणेन च ।
अस्मिन् मासे सपित्रर्क्षे विशेषाज्यसमन्वितम् ॥ १३१।२ ॥
पायसं दापयेच्चम्भोर्देव्या अपि च सम्मतम्

पुष्यमासे तु पुष्यर्क्षे कुर्यात् क्षौद्राभिषेचनम् ।
महाहविर्निवेद्यान्ते बेरयात्रां प्रकल्पयेत्

पूर्वोक्तविधिना कर्ता फलमिष्टमवाप्नुयात् ॥ १५१।२ ॥
इति उत्तरकामिकाख्ये महातन्त्रे मार्गशीर्ष पुष्यमास पूजाविधिः नवमः पटलः
९
डोरारोहं ततः कुर्यात् सायान्हसमये द्विजाः ।
सर्वालङ्कार संयुक्तं कृत्वा स्तंभद्वयं तथा ॥
स्तम्भलक्षण संयुक्तं तयोर्यष्टिं निवेशयेत् ।
तन्मध्ये विन्यसेड्डोलां चतुर्हस्त समन्विताम् ॥
चतुर्बाहु समायुक्तां ऊर्ध्व प्रच्छादनान्विताम् ।
नानालङ्कार संयुक्तामथ बाहुद्वयान्विताम् ॥
एक हंसासनोपेता पुण्याह प्रोक्षणान्विताम् ।
दशमे पटले माघमासे घृतकम्बलपूजाविधिः
माघमासे मघर्क्षे तु कुर्याद्वै घृतकम्बलम् ।
कापिलं केवलञ्चाज्यं कृमि कीटादिवर्जितम्

नीरोमं नूतनं शुद्धं सुगन्धं स्थापयेत् गुरुः ।
शस्त्रेण निक्षिपेत् तोये वारुणं बीजमुच्चरन्

तदाज्यं पिण्डवत् कृत्वा कुंकुमागरुसंस्कृतम् ।
हरिद्राचूर्णकर्पूर चूर्णाभ्यामपि संस्कृतम्

हेमादि पात्रे संस्थाप्य धूपयित्वाभिमन्त्रयेत् ।
पञ्चब्रह्मषडंगैश्च शिवेन तदनन्तरम्

विशेषस्नपनं कुर्यात् पञ्चगव्यामृतैस्तु वा ।
विशेषपूजां कृत्वान्ते स्थण्डिले स्थापयेत् घृतम्

गनधाद्यैरर्चयेद्धीमान् हृन्मन्त्रं सम्यगुच्चरन् ।
तत्पूर्वे स्थण्डिले धीमान् तर्पयेच्छिवपावकम्

पलाशसमिदाज्यान्न तिललाजसमन्वितम् ।
शतमष्टोत्तरं हुत्वा पूर्णामन्ते विधाय च

घृते संपातहोमञ्च पवित्रारोहवर्त्मना ।
कृत्वा संस्थापयेत्पूर्वं स्थण्डिले सापिधानकम्

कवचेनावकुण्ठ्याथ प्रातर्मध्याह्न एव वा ।
संपूज्य पूर्ववद्देवं स्नपनादि समन्वितम्

विशेषेणार्चयित्वा तु सर्वालंकारसंयुतम् ।
धामप्रदक्षिणं कृत्वा शिवमन्त्रं समुच्चरन्

लिंगं सर्वत्र चालिप्य पीठान्तं सर्वपीठकम् ।
गन्धाद्यैरर्चयित्वा तु कम्बलेन च वेष्टयेत्

दद्यादेवं हविश्शम्भोस्ताम्बूलेन समन्वितम् ॥ १११।२ ॥
सन्ध्यन्तरेपरेद्युर्वा कम्बलाद्यं विवर्ज्य च ।
पूर्ववत् पूजयेद्देवं गुरुं संपूजयेत्तदा ॥ १२१।२ ॥
दक्षिणां दापयेत्तस्य यथा विभवविस्तरम् ।
अंकुरार्पणपूर्वं वा रहितं वैतदाचरेत् ॥ १३१।२ ॥
इति उत्तरकामिकाख्ये महातन्त्रे घृतकम्बलपूजाविधिः दशमः पटलः
एकादशे पटले माघे शिवरात्रिपूजाविधिः
अथ वक्ष्ये विशेषेण शिवरात्रिव्रतं द्विजाः ।
श्रुण्वन्तु संयतायूयं व्रतानामुत्तमोत्तम्

अनुष्ठितं पुरा देव्या यदन्यैरप्यनुष्ठितम् ।
मया सह मुदा सार्धं रमन्तीप्सितमाययुः

न बाध्यन्ते यमादेशात् किंकरैः क्रूरदृष्टिभिः ।
यमञ्चापि न पश्यन्ति नरकाणि च नो ययुः

श्रिणुध्वं तद्विधानं हि सर्वेषामपिसम्मतम् ।
माघमास्यासिते पक्षे विद्यते या चतुर्दशी

तद्रात्रिश्शिवरात्रिस्यात् सर्वपुण्यशुभावहा ।
तस्यामेव शिवपूजा शिवलिंगे शिवालये

कृतस्नानोपवासेन पूर्वेह्नि नियतेन च ।
साधकेनोपचारेण कर्तव्या श्रद्धया सह

पञ्चशुद्धिः पुरा कृत्वा पूर्वोक्त विधिना ततः ।
शिवासनं प्रकल्प्यात्र मूर्तिं विद्यातनुं ततः

आवाह्य सन्निधीकृत्य शिवं पाद्यादिनार्चयेत् ।
अभ्यर्च्य गन्धतैलेन पिष्टेनोद्वर्त्य शोधयेत्

पञ्चामृतैः पञ्चगव्यैस्तत्तद्युक्त्या भषेचयेत् ।
गन्धोदकेन विधिना घृताद्यैरभिषेचयेत्

पवित्रैः पञ्चभिः कुर्यात् पञ्चांगैश्च क्रमेण तु ।
पिष्टेन पुनरप्येवमुद्वर्त्यामलकेन तु

चूर्णेनापि सपिष्टेन रजन्या धूपितेन च ।
अस्त्रेण शोधितेनैव शोधयेदुदकेन च

नालिकेरोदकेनैव तं पश्चादभिषेचयेत् ।
गन्धोदकेन मूलांगब्रह्मभिश्चाभिषेचयेत्

कार्पासकेन शुद्धेन वस्त्रेण परिमार्जितम् ।
लिंगमाच्छाद्य देवांगाद्येन शुद्धेन वाससा

यामं प्रति पृथक् द्रव्यैर्गन्धाद्यैश्च समर्चयेत् ।
चन्दनागरुकर्पूर कुंकुमाद्यैः क्रमेण तु

मल्लिकोत्पलपुष्पैश्च जाति पुष्पैश्च बिल्वकैः ।
दूर्वाक्षततिलैश्चापि संयुक्तं सम्यगर्चयेत्

गुग्गुल्वगरुनिर्यास सर्जसारैश्च धूपयेत् ।
दीपयेत् सुसितेनैव वर्तिनाज्यप्लुतेन च

पायसं प्रथमे यामे द्वितीये कृसरं भवेत् ।
गौलमन्नन्तृतीयेन शुद्धान्नञ्च चतुर्थके

निवेद्य च ततः पश्चात् सर्वव्यञ्जन संयुतम् ।
सघृतं गुलसंयुक्तन्ताम्बूलञ्च निवेदयेत्

धूपमारात्रिकोपेतं शिवाय विनिवेद्य च ।
होमं कुर्याद्विशेषेण कुण्डे वा स्थण्डिलेथवा

कुण्डे कल्पेऽथवा पात्रे कुण्डसंस्कारपूर्वकम् ।
शिवाग्निं कल्पयित्वाग्नौ हृदि कल्प्य शिवासनम्

संपूज्य तत्र देवेशञ्जुहुयात् ज्वलितेनले ।
समादाज्य हविर्लाज तिलैर्मूलांगब्रह्माभिः

शिवाद्दशांशमन्येषां मन्त्राणामागुतिर्भवेत् ।
दशादिदशवृद्ध्यातु यावत्पञ्चदशाहुतिः

कृत्वा पूर्णां शिवेनैव निच्छिद्रपरिपूरणीम् ।
वन्दयित्वाथ तम्भस्मदेवेशमभिवन्द्य च

पूजयेत् पुनरप्येवं प्रतियामं पुनः पुनः ।
स्वयं कर्तृमशक्तश्चेत् स्वार्थमन्येव कारयेत्

नीत्वा जागरणं रात्रौ प्रभाते विमले ततः ।
कृतनित्यक्रियः पश्चात् स्नपनं विधिपूर्वकम्

देवं पूर्ववदभ्यर्च्य गुरुपूजान्ततो नयेत् ।
दक्षिणाञ्च ततो दद्यात् वित्तशाठ्य विवर्जितः

लिंगिनश्शिवभक्तांश्च ब्राह्मणानतिथीनपि ।
पूजयेच्छक्तितो भक्त्या पूजां सम्यक् समाप्य च

गत्वा बन्धूजनैस्सर्धं स्वगृहं प्रतिसाधकः ।
पादौ हस्तौ च संक्षाल्य पारणन्तु समाचरेत्

इति उत्तरकामिकाख्ये महातन्त्रे माघशिवरात्रिपूजाविधिः एकादशः पटलः
द्वादशे पटले फाल्गुनमासगन्धपूजाविधिः
उत्तरे फाल्गुने मासे सर्वगन्धैश्च पूजयेत् ।
विशेषस्नपनोपेतं विशेषयजनान्वितम्

दिक्पालात्पलवृद्ध्या तु पलसाहस्रकावधि ।
प्रमाणञ्चन्दनस्योक्तन्तदर्धमगरुर्भवेत्

तत्पादं वा तदर्धं वा कुंकुमं स्यात्तदर्धतः ।
पादमष्टांशकं वेष्टन्तदर्धं पादमेव वा

कर्पूरद्विगुणं वापि पिष्ट्वा सर्वञ्च धूपयेत् ।
वासितं गन्धपुष्पैश्च सर्वमन्त्रैश्च मन्त्रितम्

घृतकम्बलमार्गेण संस्कृतं होमवर्त्मना ।
गन्धैरालिप्य लिंगन्तु सपीठं शिवमन्त्रतः

सुगन्धपुष्पमालाभिर्भूषयेल्लिंगपिण्डिके ।
कम्बलेन विना सर्वं घृतकम्बलवन्नयेत्

सर्वरोगसमुत्पत्तावद्भुते वाञ्छिताप्तये ।
आभिचारकृते दोषे विधानमिदमाचरेत्

इति उत्तरकामिकाख्ये महातन्त्रे फाल्गुनमास गन्धपूजाविधिः द्वादशः पटलः
त्रयोदशे पटले चैत्रमास दमन पूजा विधिः
दमनारोपणं वक्ष्ये चैत्रमासफलप्रदम् ।
हरकोपात् पुराजातः बैरवो दमनाह्वयः

दान्तास्तेन सुरास्सर्वे दानवाश्च महाबलाः ।
प्रीतेनाथ शिवेनोक्तो विटपो भवभूतले

दान्तनुत्वमनुप्राप्य मत्भोगाय भविष्यसि ।
पूजयिष्यन्ति येमर्त्या देवन्त्वत्पल्लवादिभिः

ते यास्यन्तिपरं स्थानन्दमनस्य प्रभावतः ।
ये पुनर्नुकरिष्यन्ति दामनं पर्वमानवाः

तेषान्तु चैत्रमासोत्थन्दत्तं पुण्यफलं मया ।
सप्ताम्यां वा त्रयोदश्यां गत्वा दमनकान्तिकम्

शोधयित्वास्त्र मन्त्रेण पजयेत्संहिताणुभिः ।
अथ संबोधयेद्दामं शिववाक्येन मन्त्रवित्

हरप्रसादसंलब्द त्वमन्त्रसन्निधी भव ।
शिवकार्यं समुद्दिश्यनेतव्योसि शिवाज्ञया

एवन्दमनमामन्त्र्य संरक्ष्य भवनं व्रजेत् ।
यदिदूरं समानीय समूलम्मृत्तिकान्वितम्

पुनरारोप्य मृत्पूर्णे पात्रे संसिच्य वारिणा ।
ग्रहेप्यामन्त्रणं कार्यं पूर्वोक्तविधिना बुधः

सायाह्नसमये प्राप्ते विदध्यादधिवासनम् ।
आहृत्य यागवस्तूनि कृतस्नानादि सत्क्रियः

यथा विधिसमभ्यर्च्य भानुशंकरपावकान् ।
पश्चिमे देवदेवस्य तस्य मूलम्मृदायुतम्

सद्योजातेन मनुना दीपितं हृदयेन वा ।
वामेन शिरसा वापि नालन्धात्रीमथोत्तरे

दक्षिणे भस्मपात्रञ्च शिखया रूपिणाथवा ।
पुंसा वा वर्मणा प्राच्यां सपुष्पं दन्तधावनम्

फलंमूलेन गायत्र्या ऐशान्यां गन्धसंयुतम् ।
पञ्चांगमञ्जलौ कृत्वा दामं पुष्पाक्षतान्वितम्

विज्ञापयेज्जगन्नाथन्दमणारोपणं प्रति ।
आमन्त्रितोसि देवेश प्रातः काले मया प्रभो

कर्तव्यञ्च यथा लाभं पूर्णं पर्वतवाज्ञया ।
इति विज्ञाप्य देवस्य मस्तके कुसुमाञ्जलिम्

संयोज्य शिवमन्त्रेण विदधीत जपादिकम् ।
शेषं पात्रे विनिक्षिप्य द्वितीयेन पिधाय तत्

पवित्रकविधानेन कवचेनावकुण्ठयेत् ।
एवं सुरक्षितं कृत्वा शिवाय विनिवेदयेत्

हविस्तदनु भुञ्जीत यदि वा पवनाशनः ।
शिवाग्रे जागरं कृत्वा ध्यानगानजपादिभिः

प्रातस्नात्वा जगन्नाथमष्टपुष्पैस्समर्चयेत् ।
नित्यान्नैमित्तिकीञ्चैव कृत्वा पूजां विशेषतः

दमनैः पूजयेद्देवं पञ्चांगैरपि खण्डितैः ।
शेषमञ्जलिनादाय दूर्वापुष्पाक्षतान्वितम्

ध्यायन्नभिमुखन्देवं पञ्चवक्त्रं सदाशिवम् ।
आत्मविद्याशिवैस्तत्वैश्शिवाद्यैरीश्वरान्तकैः

पवित्रक विधानेन क्रमेण शिवमर्चयेत् ।
पूर्वोक्तैरात्मतत्वाद्यैः द्विचतुष्षट्स्वरान्वितैः

सबिन्दुकैश्च शान्तैश्च पवित्रमनुनाचरेत् ।
चतुर्थाञ्जलिमन्त्रस्तु प्रणवं शिवमन्त्रकम्

मखेश्वराय च मखं पूरयेति च वीप्सितम् ।
शूलपाणिञ्चतुर्थ्यन्तन्नमस्कारान्तमाचरेत्

प्रणम्य शिवमभ्यर्च्य पावकञ्च विधानवित् ।
विज्ञापयेत् शिवं पश्चात् वाञ्छितार्थफलप्रदम्

भगवन्नतिरिक्तं वा हीनं वा यन्मयाकृतम् ।
सर्वन्तदस्तु संपूर्णंपर्व दामनकं मम

एवं दामविधिं कृत्वा कुर्वीत गुरुपूजनम् ।
परितोषकरं पश्चात् दीक्षितानपि तर्पयेत्

ग्रहस्थो ब्रह्मचारीवा य एनं कुरुते विधिम् ।
पूजा जपादिकन्तस्य स फलञ्चैत्रमासजम्

इति उत्तरकामिकाख्ये महातन्त्रे चैत्रमासदमनपूजाविधिः त्रयोदशःपटलः
चतुर्दशे पटले चैत्रमास वसन्तोत्सवविधिः
तस्मिन् मासे विधेयस्याद्वसन्तोत्सव इष्टदः ।
पूर्वेद्युः कौतुकं बद्ध्वा नानावृक्षसमाकुले

नानामाला समाकीर्णे नानाफलविचित्रते ।
नानागानसमोपेते नानावाद्यसमन्विते

नानानृत्तसमायुक्ते नानायन्त्रसमन्विते ।
प्रकीर्णपुष्पप्रकारे नानागन्धसमायुते

पताकाभिस्समाकीर्णे ज्वलद्दीपैश्च दीपिते ।
आस्थानमण्टपोपेते जलक्रिडासमन्विते

देवोद्यानेनयेद्देवं सर्वालंकारसंयुतम् ।
ग्रामप्रदक्षिणोपेतं मन्दीभूते दिवाकरे

परिवेषक्रमन्तस्मिन् कृत्वा देवं विशेषतः ।
पूजयेदुपचारैस्तु गन्धधूपसृगादिभिः

सेवार्थमागतं स्मृत्वा वसन्तं कुसुमायुधम् ।
देवस्य दक्षिणे वामे नानागन्धादिभिः क्रमात्

कुम्भयोरर्चयेत्तौ तु हेमवस्त्राद्युपेतयोः ।
स्थण्डिलद्वितये वापि नानापुष्पसमन्विते

वस्त्रेणाच्छाद्य नैवेद्यं पायसं विनिवेदयेत् ।
ताम्बूलन्दापयेदन्ते तोषयेत्तौ विशषतः

नृत्तवाद्यसमोपेतैर्दिव्यगानैर्व्यपोह्य च ।
एवं काले तु देवेशन्नयेद्देवालयं पुनः

स्नपनं कारयेच्चैव विशेषणार्चयेच्छिवम् ।
एवं देवं विशेषणाभ्यर्चयेच्छिवमादरात्

एवं यः कुरुते मर्त्यस्सर्वान् कामानवाप्नुयात् ॥ १११।२ ॥
इति उत्तरकामिकाख्ये महातन्त्रे चैत्रमासवसन्तोत्सवविधिः चतुर्दशः पटलः
पञ्चदशे पटले वेशाखमासशीतकुम्भविधिः
ततो वक्ष्यो विशेषेण शीतकुम्भमनुक्रमात् ।
विशाखर्क्षे तु वैशाखेऽवग्रहे वा विधीयते

सर्वारिष्टविनाशार्थं सर्वाद्भुत निवृत्तये ।
प्रायश्चित्तादिके कार्ये ग्रामदाहादिके नयेत्

चतुष्पाद्रोगसमये ज्वरमार्यादि संभवे ।
शीतकुम्भविधिः कार्यस्तत्तंद्दोषापनुत्तये

यज्ञयोग्यैः द्रुमैः कृत्वा त्रिपादीं लिंगमूर्धनि ।
वस्त्वंगुलं समारभ्यांगुलवृद्ध्याकरान्तकम्

यथान्तरं तथा कृत्वा संप्रक्षालयाम्बुना गुरुः ।
वस्त्रेणाच्छाद्य पादांश्च ब्रह्माणन्दक्षिणे यजेत्

विष्णुं वामे वृषं प्रष्ठे त्रिषु पादेषु देवताः ।
महामायान्नयसेदूर्ध्वं फलाकायां समन्ततः

एवं कृत्वा त्रिपादींश्च विन्यसेल्लिंगपूर्धनि ।
मण्डपे स्थण्डिलं कृत्वा वसुद्रोणादिशालिभिः

तण्डुलैस्तिललाजैश्च तत्र कुम्भन्निवेशयेत् ।
चतुर्द्रोणेन संपूर्णं श्रेष्ठं द्रोणत्रयेण तु

मध्यमं खारिसंपूर्णं कन्यसं सूत्रवेष्टितम् ।
पक्वबिम्बफलाकारं सवस्त्रं कूर्चसंयुतम्

कनकाब्जसमायुक्तं पञ्चरत्नोदरं शुभम् ।
पृष्ठे सुषिरसंयुक्तं हेमनालसमन्वितम्

एकद्वित्र्यंघ्रिसंयुक्तन्निष्कमानकृतेन तु ।
युगांगुलसदैर्घ्येण सूच्यग्रसुषिरेण तु

पिधानेन समोपेतं पल्लवेन समन्वितम् ।
उपकुम्भन्तदग्रे वस्त्रहेमादि संयुतम्

पृष्ठरन्ध्रविहीने तु दक्षिणे तस्य विन्यसेत् ।
आसनञ्च ततः कृत्वा मूर्तिमावाहयेत्घटे

ब्रह्माभिश्च कलोपेतैर्विद्यादेहं प्रकल्पयेत् ।
प्रणवं शिवमावाह्य गन्धाद्यैस्सम्यगर्चयेत्

प्रधाने चोपकुम्भे च क्रियामेनां समाचरेत् ।
गन्धोदं वा मधुपयस्सर्वार्थं विनियोजयेत्

प्रायश्चित्तेद्भुतेन्यस्मिन् दुरितानां क्षयार्थकम् ।
पञ्चगव्यं विनिक्षिप्य शुद्धोदकमथापि वा

गन्धं स्याच्चन्दनं भस्म सहितं वाथ कल्पयेत् ।
अथवाचमनीयार्थं कल्पितो गन्ध एव वा

नीरोमजन्तुकं द्रव्यं उपकुम्भे विनिक्षिपेत् ।
हृदा संपूज्य गन्धाद्यैस्ततो होमं समाचरेत्

नवपञ्चैककुण्डेषु समिदाज्यान्न संयुतम् ।
तिललाजसमायुक्तं मधुसस्येन्द्रसंयुतम्

समिधोवञ्चुलोत्थास्युः सर्वावारुणमन्त्रतः ।
आप्येनामृतबीजेन संपुटेन शिवेन च

आप्याधारणयोपेतं सहस्रं वा तदर्थकम् ।
शतमष्टोत्तरं वापि प्रतिद्रव्यन्तु होमयेत्

आप्याणुसंपुटं मूलं जपेत्तत्संख्यकं यथा ।
जप्तव्या वारुणा मन्त्रा मन्त्रजापिभिरिष्टिभिः

आप्यायस्वेति वक्तव्या चतुर्वेदिभिरादरात् ।
कृतस्नानैर्बिनीतैश्च हविष्यान्नाशनैर्द्विजैः

अनन्यमानसैश्शान्तैराचार्याज्ञानुपालनैः ।
शिवदीक्षासमोपेतैः सर्वेर्वृष्ट्यभिकांक्षिभिः

सर्वं देवालयं वारिसेकैस्सिञ्चेदहर्निशम् ।
तत्काले पातयेत् क्षीरं गोस्तनेभ्यः विशेषतः

सहस्रसंख्यकावास्युः अर्धसंख्या समन्विताः ।
शतसंख्याश्च पाताश्चेत् पुष्टावृष्टिर्भविष्यति

एवं प्रतिदिनं कार्यं होमकाले द्विजोत्तमाः ।
पूजायाञ्चाथ पूर्णायां वारुणीन्धारणां द्विजाः

ध्यात्वाऽमृतमयम्मूलमुच्चरन्वौषडन्ततः ।
कुर्याच्छंखस्वनोपेतं प्रत्यहं चैवमाचरेत्

नित्यपूजावसाने तु नैमित्तिकमुपक्रमेत् ।
नैमित्तिकं महच्चेत्तु महदादौ समाचरेत्

नानागन्धसमोपेतैश्शीतोदैस्थापनान्वितैः ।
संस्थाप्य देवदेवेशममृताप्लावनं स्मरन्

चन्दनागरुकर्पूरकुंकुमैः प्रचुरैर्गुरुः ।
गन्धपुष्पैरनेकैश्च तत्क्षणं प्रतिबोधितैः

कृष्णागरुद्भवैर्धूपैः हृष्टराज्यप्रकल्पितैः ।
कर्पूरवर्तिभिर्दीपैः पायसैः प्रचूरैः क्षणात्

नवभाण्डप्रकॢप्तैश्च नैवेद्यैश्शालिकल्पितैः ।
पानीयैश्शीतलैर्गन्धैः मृष्टैर्नूतनभाण्डकैः

ताम्बूलैर्गौरपत्रैश्च सुगन्धैः क्रमुकोद्भवैः ।
मुखवाससमोपेतैः गानैर्वाद्यैश्च नर्तनैः

नवनाट्यरसोपेतैः स्तोत्रैर्वेदस्वरैरपि ।
जापिभिर्जयशब्दैश्च नमस्कारैरनेकशः

पूजयेत् प्रत्यहं देवं यावत्स्यात् कांक्षितं फलम् ।
तदन्ते होमकर्मेष्टं प्रत्यहं विधिरीतितः

प्रथमेह्नि विशेषोऽयं पूर्णान्ते तु घटद्वयम् ।
संग्राहयित्वादोस्थञ्च शिरस्थं वा प्रदक्षिणम्

आभ्यां कृत्वा सुधाम्नस्तु च सुवारके
आचार्यस्यानुकूलर्क्षे यजमानस्य चैवहि

सितिथौ च सुलग्ने वा रोपयेच्छिवमुच्चरन् ।
घटं ससुषिरन्तस्मिन् नवकुम्भस्थितञ्जलम्

शिवमन्त्रं समुच्चार्य ध्यात्वा चामृत धारणम् ।
निक्षिपेदुत्तरास्यस्तु त्रिपाद्युपरिमध्यगम्

तोयशेषन्नयेन्नित्यं यावत्कर्मप्रसिद्ध्यति ।
सप्ताहं वा द्विसप्ताहं त्रिसप्ताहन्तु मासकम्

द्विमासंन वा त्रिमासं वा विधिमेवंन समाचरेत् ।
आचार्यं पूजयेदादौ वस्त्रैः पञ्चांगभूषणैः

दक्षिणान्दापयेदादौ दशनिष्कादिकान्नृपः ।
अन्ते च द्विगुणां पूजां दक्षिणामपि मानवाः

अन्येषामपि सर्वेषां हेमवस्त्रांगुलीयकान् ।
निष्कैकन्दक्षिणोपेतां दद्याच्छ्रद्धासमन्वितम्

प्रत्यहं भोजनार्थन्तु तण्डुलव्यञ्जनान्वितम् ।
ताम्बूलञ्च नृपस्तेभ्यः दद्याच्छ्रद्धासमन्वितम्

नित्यञ्च भोजनं कार्यं भक्तानां योगिनामपि ।
दीनानाथ जनानाञ्च प्रत्यहं भोजनं भवेत्

स्नपनं कारयेदन्ते प्रचुरन्दापयेद्धविः ॥ ४६१।२ ॥
इति उत्तरकामिकाख्ये महातन्त्रे वैशाखमासशीतकुम्भविधिः
पञ्चदशः पटलः
१५
यज्ञयोग्यद्रुमैः कृत्वा त्रिपादीं लिङ्गमूर्धनि ।
वस्त्वङ्गुलं समारभ्याङ्गुलवृद्ध्याकरान्तकम् ॥
यथान्तरं तथा कृत्वा सप्रक्षाल्यांबुनागुरुः ।
वस्त्रेणाच्छाद्यपादां ब्रह्माणां दक्षिणे यजेत् ॥
विष्णुं वामे वृषं पृष्ठे त्रिषु पादेषु देवताः ।
महामायाः न्यसेदूर्ध्वफलकायां स्वमन्त्रतः ॥
एवं कृत्वा त्रिपादीं च विन्यसेल्लिंग मूर्धनि ।
चतुर्द्राणेन संपूर्णं श्रेष्ठं द्रोणत्रयेण तु ॥
मध्यमं खारि संपूर्णं कन्यसं सूत्रवेष्टितम् ।
पक्वबिम्बपलाकारं सवस्त्रंकूर्चसंयुतम् ॥
कनकाब्ज समायुक्तं पञ्चरत्नोदरं शुभम् ।
पृष्ठे सुषिरं संयुक्तां हेमनाल समन्वितम् ॥
षोडशे पटले ज्येष्ठमासफलपूजाविधिः
ज्येष्ठमासे तु मूलर्क्षे पूजयेत् स्वादुभिः फलैः ।
विशेषस्नपनोपेतं पञ्चामृत समन्वितम्

विशेषपूजा संयुक्तं पायसेन समन्वितम् ।
विशेषहोम संयुक्तं समिदाज्यान्नकैस्सह

नानाफलसमायुक्तैर्द्रव्यैः पूर्णां विधाय च ।
पीठादि लिङ्गमूर्धान्तं फलैर्मूलेन पूरयेत्

कृत्वान्तर्हितलिङ्गं तु तद्बहिः पूरणं तु वा ।
वस्त्राभ्यां वेष्टयेल्लिङ्गं पीठं कवचनमन्त्रतः

सन्ध्यन्तरे परे वाह्नि तानि तस्माद्बहिर्नयेत् ।
क्रियान्ते पूजयेत् कर्ता देशिकं वस्त्रकाञ्चनैः

यद्यदिष्टफलं कर्तुस्तत्तच्छीघ्रं भविष्यति ॥ ५१।२ ॥
इति उत्तरकामिकाख्ये महातन्त्रे ज्येष्ठमास फल पूजाविधिः षोडशः पटलः
सप्तदशे पटले
आषाढ मास पूर्वफल्गुनी पूजा विधिः
आषाढे मासि नक्षत्रे पूर्वफाल्गुन संज्ञके ।
आश्वयुज्यथ वा मासे क्रियामेनां समाचरेत्

कौतुकं बन्धयेद्रात्रौ देव्याः पूर्वोक्तवर्त्मना ।
देवदेव्यौश्च वा प्रातः कन्याभ्यः काञ्चनादिकम्

वस्त्रं च भोजनं दत्वा देव्याः क्षीरं निवेदयेत् ।
ग्रामप्रदक्षिणं कुर्यात् सर्वालङ्कार संयुतम्

तत्काले दापयेन्मुद्गाङ्कुरं लक्षण संयुतम् ।
ग्रामप्रदक्षिणात्पूर्वं नैवेद्यं दापयेन्न वा

आस्थान मण्डपं नीत्वा परिवेषक्रमं नयेत् ।
रात्रिचूर्णं च तैलं च चूर्णोत्सवविधानतः

दद्याद्देवाय देव्यै च जयेभ्यस्तदनन्तरम् ।
ताम्बूलसहितं नानाव्यञ्जनं तण्डुलान्वितम्

हित्वा वा चूर्णकार्यं च तण्डुलादिप्रदानकम् ।
त्रिशूलेन समायुक्तं देवीं नद्यादिकं नयेत्

स्थण्डिलद्वितयं कुर्याच्छालिभिर्विधिना गुरुः ।
एकत्र शूलं संस्थाप्य देव्याः पूर्वं तदग्रके

संस्थाप्य तान्घटान् सम्यक् स्नपनोक्तविधानतः ।
सक्तुभिश्च फलोपेतैस्तान् संपूज्य ह्रदा गुरुः

तैः संस्नाप्य च तच्छूलमवगाहनमाचरेत् ।
तीर्थमध्ये जनैस्सार्धं प्रविशेदालयं प्राति

तीर्थकर्मविहीनं वा ग्रामादिभ्रमणावधि ।
आस्मिन्दिने वा निर्वाणदीपमम्लानमालया

प्रतिसंवत्सरं कुर्याद्बलिदान समन्वितम् ।
अथवा बलिहोमाभ्यां युतं रात्रौ दिवापि वा

बेरप्रदक्षिणं कृत्वा सर्वालङ्कार संयुतम् ।
नानाभक्तजनैस्सार्धं नानास्वादुफलानि च

गुडखण्ड समोपेतं सक्तु संदापयेद् गुरुः ।
नानापूप समायुक्तं नानाफल समन्वितम्

जलतीरे निवेद्यैशे गुडादि फलसक्तुकम् ।
विमोच्य देवदेवाग्रे ततस्तीर्थं नवोदके

विधाय केवलं वापि त्रिशूलेन समन्वितम् ।
नीत्वालयं ततः कुर्यात् स्नपनं पूजया सह

प्रभूतहविषोपेतं मुखवासेन संयुतम् ।
ताम्बूलेन तदन्ते तु पूजयेद्गुरुमादरात्

वस्त्रहेमाङ्गुलीयाद्यैर्दक्षिणां दापयेत्तः ।
सर्वपापविनाशार्थं सर्वारिष्टनिवृत्तये

सर्वाभीष्ट प्रसिध्यर्थं सर्वकार्याथ सिद्धये ।
विधानमेतत् कर्तव्यं देव्यास्सन्तुष्टिकारणम्

इति उत्तरकामिकाख्ये महातन्त्रे-आषाढ मास पूर्वफल्गुनी पूजा विधिः सप्तदशः पटलः
अष्टादशे पटले श्रावणमासे पवित्रारोहण विधिः
दुरितस्य विनाशार्थं संवत्सरकृतस्य तु ।
पवित्रकमहं वक्ष्ये त्रूयतां मुनि पुङ्गवाः

प्रायश्चित्तमकुर्वाणो मन्त्री विधि विलङ्घनात् ।
सिद्धि भ्रंशमवाप्नोति देशिको रोग भाग् भवेत्

पुत्रको भुक्ति भांङ्नस्यात् जन्मनैकेन रोधनात् ।
समयी समयस्थोऽपि नैव यस्मात् पवित्रकम्

विधातव्यं प्रयत्नेन येन केन प्रकारतः ।
प्रत्यहं वाङ्मनः कायव्यापारजनितादलम्

पतनात् त्रायते यस्मात् तस्मादेदत् पवित्रकम् ।
आषाढादि त्रयोमासाः ज्येष्ठ मध्यमकन्यसाः

अश्विनी कृत्तिकामासावथवा संप्रकीर्तितौ ।
पूर्व पक्षे चतुर्दश्यामाषाढे तु पवित्रकम्

इतरेषु च मासेषु पक्षयोश्शुक्लकृष्णयोः ।
चतुर्दश्यामथाष्टम्यां पवित्रं विधिनाचरेत्

कृत्तिकादीपतः पश्चान्नैव कार्यं पवित्रकम् ।
शुक्लपक्षे गृहस्थस्य यतेरुभय पक्षयोः

कर्तुः कारयितुश्चानुकूलर्क्षं वा न वा मतम् ।
क्षौमकार्पासजं सूत्रं मौञ्जं वा तदसंभवे

दर्भं सवत्कलोत्थं वा समाहृत्याधिवासयेत् ।
त्रिगुणं त्रिगुणीकृत्य शोधयेदस्त्रमन्त्रतः

रोमाद्यं शुद्धतोयैश्च क्षालयेदस्त्र मन्त्रतः ।
शुष्कं कृत्वा हृदा तेन पवित्रं कारयेद्गुरुः

शक्तयो नव वामाद्या नव सूत्राधिपा मताः ।
दिगुणास्तन्तवो हस्ते दशवृद्ध्या ततः क्रमात्

शतमष्टोत्तरं तेषां तन्तूनामुत्तमोत्तमम् ।
द्वादशोत्तरया वृद्ध्या द्वादशाभ्यस्तदन्तिकाः

तन्तवो वाथ संसिद्धाः कन्यसादिषु सिद्धिषु ।
यवीयसां कलासंख्या मध्याना वर्ण लक्षिताः

ज्येष्ठानां पदसंख्याता स्तन्तवो मानुषे मताः ।
स्वायं भुवादिलिङ्गेषु बाणे वा रत्नजेऽपि वा

स्थण्डिले मण्डलेवापि चले वा प्रतिमासु च ।
संख्यास्सर्वाश्च संग्राह्यास्समा वा विषमाश्च वा

समा एव गृहस्थस्य परिवारामरादिषु ।
तथैवहीन वित्तेषु लिङ्गादिषु मुनीश्वराः

एकाद्येकैक वृद्ध्यातु तन्तवो द्वादशान्तकाः ।
ग्रन्थयस्तन्तु संख्याताः स्निग्ध गर्भा नवा मताः

यथेष्ट ग्रन्थतो वापि समास्सर्वत्र संस्थिताः ।
एकादित्र्यंगुलं वापि ग्रन्थिमानमिहागमे

ग्रन्थयो वेष्ट देशेऽथ विधातव्या विचक्षणैः ।
रक्त चन्दन काश्मीर गैरिकागरुचन्दनैः

कुष्ठकर्पूर संयुक्तं हरिद्राकृष्ण गन्ध युक् ।
रञ्जयेद्धृदयेनैव रक्तसूत्रादिभिस्तु वा

त्रितयं मूर्ध्नि कर्तव्यमात्मविद्याशिवात्मकम् ।
पिण्डिकास्पृक् चतुर्थं तु पवित्रं सर्व तात्विकम्

यज्ञसूत्राख्यमाला च बाहुमला ततः परम् ।
मुखलिङ्गे विधेयास्यात् सकलेऽप्यथवा मताः

आजानुशोभिव्यक्तेषु त्रिपूर्वं स्वेष्टतन्तु युक् ।
यन्त्रलिङ्ग प्रमाणं वा पुष्पलिङ्गमितं तु वा

क्षुद्रलिङ्गे पवित्रं स्यात् स्थण्डिलादौ यथामतम् ।
आशृङ्गमेकं वृषभे ककुदः खुरगं परम्

पवित्रमेकं सर्वेषामावृतानां विधीयताम् ।
एकैक मेव दातव्यं चण्डेश क्षेत्र पालयोः

क्षेत्रनेभ्यां लोकभृद्भ्यस्सूत्रमेकं प्रदक्षिणम् ।
यागधामवृषस्थान प्रासादालय संश्रयान्

कारकाणि च सर्वाणि त्रिवृत्सूत्रेण वेष्टयेत् ।
एवं निश्चित्य पूर्वेद्युरधिवासनमारभेत्

प्रासाद स्याग्रदेशे वा तद्वामे दक्षिणेऽपि वा ।
मण्डपे पञ्चहस्तादि चतुर्विंशत्करान्तके

षोडशस्तंभसंयुक्ते रविस्तंभ युतेऽपि वा ।
मध्यमे वेदिकायुक्ते सर्वलक्षण सम्युते

त्रिभागायामयुक्ते वा विंशति स्तंभ संयुते ।
मण्डपे पूर्व कॢप्ते वा द्विगुणायतवेदिके

तत्समन्तात् सुसंकॢप्त नव पञ्चैक कुण्डके ।
तत्संख्ये स्थण्डिलेवापिवेदिकारोहितेऽपिवा

पश्चिमे मण्डलं कुर्यात् पवित्रं प्राचि विन्यसेत् ।
कृतशौच विधस्नान सन्ध्यावन्दन तर्पणः

कृतानित्यार्चनो मन्त्री सूर्यार्चन समन्वितः ।
अविसृज्य रविं शुद्धो मन्त्रसन्नद्ध देहयुक्

परिगृह्य भुवं द्वारं द्वारपान् वास्तुनायकम् ।
लक्ष्मी यागेशवर्धन्यौ लोकपान् गणपं गुरून्

इष्ट्वा संप्रार्थ्यतत्पश्चात् मण्डलेऽपिचशङ्करम् ।
संपूज्य विधिवद्देव समीपे स्वासनेस्थितः

आसनार्चनमारभ्य कुर्यादावाहनान्तकम् ।
कर्म पञचामृतोपेतं विशेषस्नपनान्वितम्

नानागन्धान्वितां नाना भक्ष्यभोज्यान्नसंयुताम् ।
पूजां विशेषतः कृत्वा गत्वा कुण्डान्तिकं गुरुः

कुण्डसंस्कारमारभ्य पूर्णान्तं होममाचरेत् ।
समिदाज्यचरुल्लाजां स्तिलसस्येन्द्र संयुतान्

पलाशोदुम्बरावत्थवटाः प्रागादि दिक्षु च ।
शमीखादिरश्रीवृक्षप्लक्षाः स्युःवह्निकोणतः

प्रधानेतु पलाशस्स्याच्छतं वार्धं शिवस्य तु ।
शिवाद्दशांशतोऽङ्गानां कुण्डे प्राधानिके मते

तदर्धमन्य कुण्डेषु नरादिषु हृदादुषु ।
स्थालीपाकहविः कृत्वा तद्धृता विभजेत् त्रिधा

शिवांशमग्नि भागं च मध्वाज्याभ्यां तु मिश्रितम् ।
कुर्यादात्मीय भागं तु केवलेन घृतेन च

हृदा देवांशमभ्यर्च्य तमादाय शिवान्तिकम् ।
गत्वा संपूज्य देवेशं व्रताङ्गानि निवेदयेत्

दन्त काष्ठं न्यसेत् प्राच्यां विध्युक्तं पुरुषं स्मरन् ।
भस्मदक्षिणतश्शुद्धपात्रे ऽघोरेण मन्त्रवित्

पश्चाद्दद्यान्मृदं शुद्धां सद्योजातं च तां स्मरन् ।
धात्रीफल मुदक् पूर्वे पञ्च भक्ष्यं निवेदयेत्

होमद्रव्याणि सर्वाणि सकुशान्यपरानने ।
दण्डाक्षमालाकौपीन भिक्षापात्राणि दक्षिणे

रोचनं कुङ्कुमं तैलं शलाकां केशशोधिनीम् ।
दर्पणं कर्त्रिकां दन्त नखशोधन मञ्जनम्

तत्पात्रमपरं दद्याद्वाम देव मनुस्मरन् ।
तांबुलं भस्म संमिश्रं दद्यात्तत्पुरुषं स्मरन्

ऐशान्यामासनं छत्रं पादुके योगपट्टिकाम् ।
स्थण्डिले सूत्रनिकटे परितशिचाधिवास्य वा

अस्त्रेण प्रोक्षितं वर्म कुण्ठितं हृदयार्चितम् ।
धेनु मुद्रामृती भूतं शिवांशं विनिवेदयेत्

ब्रह्मभिर्देव देवाय पवित्राण्याहरेत्ततः ।
स्थण्डिलं वेदिकोर्ध्वे स्यात् अष्टद्रोणेन शालिना

तदर्धतण्डुलोपेतं तिल लाजसमन्वितम् ।
तत्र संस्थापयेत् पात्रे पवित्राण्यऽथ देशिकः

मण्डले वेदिकोर्ध्वे चेदत्र कुंभान्तिकेऽपि वा ।
संस्थाप्यार्घ्योदकेनैव प्रोक्ष्य संहितयालभेत्

मृगाजिनादिनाच्छाद्य स्थापयेत् पावकान्तिके ।
संवत्सरात्मकं सर्वकृत्य साक्षिणमव्ययम्

गोप्तारं संश्रयं कर्म फलप्राप्तिनिबन्धनम् ।
अनुस्मरन् शिवं ब्रह्म षडङ्गं शिवमन्त्रतः

त्रिस्सप्तकृत्वः संपातं तथैव जुहुयात्ततः ।
दत्वा गन्धपवित्रं तु भानोराचम्य देशिकः

याग धामवृषस्थान प्रासादानल संश्रयान् ।
कारकान् पञ्च सूत्रेण वर्मणा परिवेष्टयेत्

दद्याद्गन्ध पवित्रं तु नन्द्यादिभ्यः प्रदक्षिणम् ।
प्रविश्य पूर्ववच्चान्तः ब्रह्मणे च पवित्रकम्

तदेतानि पवित्राणि भगवन् संस्कृतानि हि ।
अर्पयामि घटस्थाय शिवायाध्येषये दिति

समर्प्य रक्षणायास्मै तेभ्यो गन्धपवित्रकम् ।
आदौ वा कुंभवर्धन्योर्दत्वायायाच्छिवान्तिकम्

स्वमूर्तौ गुरु पङ्क्तौ च दद्याद् गन्ध पवित्रकम् ।
एक ग्रन्थि समायुक्तमल्प तन्तु विनिर्मितम्

धूपितं पुष्पसंयुक्तं समादायाञ्जलौ गुरुः ।
आमन्त्रणपवित्रं तत् सुधामुद्रा प्ररोचितम्

शिवायारोप्य तन्मूर्ध्नि रेचकेन शिवाणुना ।
आमन्त्रणात्मकं मन्त्रं पठेद्देवेश सन्निधौ

समस्तविधिविच्छिद्र पूरणेशमखंप्रति ।
प्रभो वामन्त्रयामि त्वां त्वदिच्छावाप्तिकारकः

तत्सिद्धि मनुजानीहि यजतश्चिदचित्पते ।
सर्वथा सर्वदा शम्भो नमस्तेऽस्तु प्रसीद मे

जप्त्वा निवेद्य देवाय स्तुत्वा नत्वा क्षमापयेत् ।
दद्यादाशाधिपालानां तदस्त्राणां पवित्रकम्

दत्वा वह्निस्थ देवाय तृतीयांशं चरोर्गुरुः ।
आमन्त्रण पवित्रं च दद्यात्तस्यैव पूर्ववत्

इन्द्राय संगृहाणेति नत्यन्तं प्रणवादिकम् ।
अन्येषां चैव मूर्तिना। क्रमाद्दद्यात् बहिर्बलिम्

वायव्यांक्षेत्रपालाय दत्वाचम्य बलिं पुनः ।
प्रायश्चित्तं ततो हुत्वा पूर्णां दत्वा ततो गुरुः

भूर्भुवस्वः पदैर्व्यस्तैसमस्तैरपि होमयेत् ।
अग्नये त्वथ सोमाय ताभ्यां स्विष्टकृदा हुतिम्

स्वाहान्तैर्दीप पूर्वेस्तु हुत्वा मन्त्रैर्यथादितैः ।
मण्डलस्थ शिवेनैव पावकस्थं शिवं ततः

नाडी सन्धानमार्गेन योजयेद्भावयेच्छिवम् ।
सिद्धान्त पुस्तके दत्वा स्वगुरौ च पवित्रकम्

निस्सृत्य यागधाम्नस्तु समाचम्यगुरुश्शुचिः ।
पञ्चगव्यं चरुं दन्त धावनं च क्रमाद्भवेत्

आचम्य पुनरप्यन्ते स्वपेच्छिवमनुस्मरन् ।
अथ प्रातः कृतावश्यस्नान सन्ध्याणुतर्पणः

अविसर्जित देवेशात् पवित्राण्यवरोपयेत् ।
तानीश मण्डले पात्रे चण्डेशार्थं प्रकल्पयेत्

दत्वाष्ट पुष्पकं देवे लिङ्गाद्देवं विसर्जयेत् ।
समाचम्य कृतन्यासस्सामान्यार्घ्यकरो गुरुः

कृत्वा नित्यविधिं सम्यगाचान्तो मन्त्र विग्रहः ।
द्वारद्वाराधिपानिष्ट्वा प्रविश्यास्त्राणि कुंभयोः

दिक्पालानां च सास्त्राणां क्रमेणाभ्यर्चनं नयेत् ।
स्वासने दीपसंकॢप्ते सैम्यास्योर्ध्व स्थित स्थितिः

मन्त्रकायो विशेषार्घ्यद्रव्य शुद्धि समन्वितम् ।
शिवहस्तं च संकल्प्य पञ्चगव्यं च पूर्ववत्

विशेषस्नपनोपेतं पञ्चामृतसमन्वितम् ।
पञ्चगव्य समायुक्तं विशेषेण शिवं यजेत्

जपं कृत्वा समावेद्य यायात् कुण्डान्तिकं गुरुः ।
कुण्डमस्त्रेण संप्रोक्ष्य मेखलापरिधिस्थितान्

सम्पूज्य स्रुक्स्रुवावाज्यं संस्कृत्य च विधानवित् ।
दत्वा पूर्णाहुतिं देवमावाह्याभ्यर्च्य तर्पयेत्

प्रायश्चित्तं ततो हुत्वा पूर्णाहुतिमथाचरेत् ।
दत्वा भानोः पवित्रं तु समाचम्याणुदेहयुक्

नन्द्यादिभ्यो पवित्रं तु दत्वान्तस्संप्रविश्य च ।
ब्रह्मणे कुम्भवर्धन्योः क्रमाद्दद्यात् पवित्रकम्

गत्वा देवान्तिकं स्वस्य चासने सूपविश्य च ।
कृत्वा विशेष पूजां च विभवस्यानुसारतः

स्वमूर्तौ गुरु पङ्क्तौ च दत्वा सूत्रं शिवं स्मरन् ।
वर्षर्तुमास पक्षाहर्नाडी प्राणादि विग्रहम्

सर्वेन्द्रिय शरीरर्थ व्यवहारैक कारणम् ।
कृताकृत समुत्सृष्टक्लिष्ट कर्मैक साक्षिणम्

क्षेत्रगोप्तारमीशानं शरण्यं शुचिमानसः ।
प्रब्रूयादीश्वराशास्यस्सपवित्रकरो विभुम्

कालात्मना त्वयादेव यद्दृष्टं मामके विधौ ।
कृतं क्लिष्टं समुत्सृष्टं हृतं गुप्तं च मत्कृतम्

तदस्तु क्लिष्टमक्लिष्टं कृतं पुष्टमसत्कृतम् ।
सर्वात्मनामुना शम्भो पवित्रेण त्वदिच्छया

पूरयेति द्विरुच्चार्य मखव्रत फलं ततः ।
नियमेश्वरायेति पदं स्वाहेत्यन्तं समुच्चरन्

आत्मतत्त्वाधिपतये शिवाय नम इत्यपि ।
तत्वविद्याशिवाख्यं च मुक्तिकामपदं पठेत्

पवित्रकत्रयंमूर्ध्नि तद्भोगी शिवादिकम् ।
शिवाणुमादावुच्चार्य शिवविद्यात्मकं पुनः

सर्वतत्त्वेश्वरायेति दद्याद्गङ्गावतारकम् ।
पुष्पाञ्जलिपुटो भूत्वा भक्त्या विज्ञापयेत्प्रभुम्

त्वं गति स्सर्वभूतानां संस्थितत्वं चराचरे ।
अन्तश्चारेण भूतानां द्रष्टात्वं परमेश्वर

कर्मणा मनसा वाचात्वक्तो नान्योगतिर्मम ।
मन्त्रहीनं क्रियाहीनं द्रव्य हीनं च यत्कृतम्

जपहोमार्चनाहीनं कृत्यं नित्यं मया तव ।
अकृतं वाक्यहीनं च तत्पूरय महेश्वर

सुपूतत्वं सुरेशान पवित्रं पाप नाशनम् ।
त्वया पवित्रितं सर्वं जगत्स्थावरजडगमम्

खण्डितं यन्मया देव व्रत वैकल्य योगतः ।
एकी भवतु तत्सर्वं तवाज्ञासूत्रगुंभितम्

जपं कृत्वा निवेद्यास्मै स्तुत्वा नियममीश्वरात् ।
गृह् णीयात्प्रणतो भक्त्याचतुस्त्रिद्व्येकमासकम्

अर्धमासं च सप्ताहं पञ्चाहं तु त्र्यहं तु वा ।
अथवैकाह मारब्ध कर्मान्तं नियमं नयेत्

एक भुक्त्यादि यत्सर्वं शक्त्यानुष्ठेय मीश्वरात् ।
व्रतं गृहीत्वा कर्तव्यं यावत्सूत्रा वरोहणम्

सास्त्रेभ्यो दिक् पतिभ्यस्तु सूत्रं मत्वाग्निसंस्थिते ।
शिवे पवित्रं तुर्यं तु दत्वा व्याहृतिभिर्गुरुः

वह्निं संरोध्य स्विष्टान्तं गुत्वान्तस्संप्रविश्य च ।
देवं सम्पूज्य गुरवे सैद्धान्ते पुस्तकेऽपि च

दत्वा पवित्रं दिक्पालबलिमाचम्य देशिकः ।
प्रायश्चितं ततो दत्वा पूर्णां वै छिद्र पूरणीम्

मण्डलस्थं च सम्पूज्य ततो देवं क्षमापयेत् ।
तदन्ते भोजनाच्छाद मात्रोपकरणादिभिः

सम्पूज्य दीक्षितान्ब्रूयात् प्रीयतां मे सदाशिवः ।
लिङ्गात्पवित्रमुद्वारस्य निर्माल्यापनये कृते

स्नातेऽर्चिते तदारोप्य मा विसर्ज्य दिने दिने ।
ब्रतान्ते प्राग्वदाभ्यर्च्य चातीतदिनवच्छिवम्

व्रतं निवेदयेदुक्त्वा ममास्तु फल साधकम् ।
भुक्तिकामो व्रती कामेकर्मबन्धक इत्यपि

मन्त्र तर्पण कर्मान्तं कृत्वा निष्कृतिमाचरेत् ।
भसितं वन्दयित्वाथ वह्निस्थं योजयेच्छिवे

वह्नेर्मन्त्रांश्च संहृत्य नीत्वा तां द्वादशान्तिके ।
हृदये संनिवेश्याग्निं विसृत्योद्वारस्य विष्टरात्

परिधींश्च बलिं दत्वा समाचम्य गुरुश्शुचिः ।
शिवकुंभास्त्रवर्धन्योर्मनून् संहृत्य योजयेत्

ईशे सापेक्षमुक्त्वैवं क्षमस्वेति विसर्जयेत् ।
दिक्पालानस्त्र संयुक्तान् द्वारपान् द्वारसंस्थितान्

रव्यन्तं तु विसृज्याथ पवित्राणि महेश्वरात् ।
आदाय सति चण्डेशे तस्मै दद्यात्पवित्रकम्

निर्माल्यादिकमन्यं च पवित्रं न कृतं यदि ।
लक्षं त्वघोरमावृत्या दशांशं होममाचरेत्

पवित्रं नित्य पूजाङ्गं पुष्याद्यैः परिकल्पयेत् ।
दत्ते नित्यपवित्रे वा सांवत्सरिकमाचरेत्

इति उत्तरकामिकाख्ये महातन्त्रे श्रावणमासे पवित्रारोहण विधिः अष्टादश पटलः
एकोनविंशत्तमे पटले नवनैवेद्यविधिः
अतः परं प्रवक्ष्यामि नवनैवेद्यलक्षणम् ।
मार्गशीर्षमथाषाढं माघमासं विवर्ज्य च

अन्येषु सर्वमासेषु नवनैवेद्यमाचरेत् ।
निश्चित्य शुभनक्षत्रं तत्पूर्वेऽङ्कुरमाचरेत्

विना वाङ्कुरकार्यं तु सुमुहूर्ते सुलग्नके ।
शङ्खदुन्दुभिनादैश्च गीतनृत्तादिमङ्गलैः

नानाध्वजवितानैश्च धूपदीपाङ्कुरैर्युतम् ।
मम भक्तजनैस्सार्धं त्रिशूलेन समन्वितम्

चण्डेश्वर समायुक्तं देवक्षेत्रे समाविशेत् ।
चण्डेशास्त्रं विना वापि क्षेत्रं गत्वा विचक्षणः

हविषा दधियुक्तेन भूतानां तु बलिं क्षिपेत् ।
पूर्वाद्यष्टदिशास्वेवं गन्धपुष्पादि संयुतम्

सलक्षणेन दात्रेण पूजितेनैव हेतिना ।
प्राङ्मुखोदङ्मुखो भूत्वा शस्त्रमन्त्रमनुस्मरन्

शूकं लूत्वा युग्मे तु स्थलिकोर्ध्वे निवेशयेत् ।
तच्छूकेन समायुक्तं नवव्रीहि समायुतम्

तण्डुलैश्च समोपेतं नानाव्यञ्जन संयुतम् ।
नालिकेरफलोपेतं नवपूगफलान्वितम्

मरीचगुलखण्डाद्यैः इक्षुभिश्च समन्वितम् ।
नानाशाकसमायुक्तं नानाव्यञ्जनसंयुतम्

पृथक्कन्दफलोपेतैः पूजाद्रव्यैस्तथाविधैः ।
आश्चर्यकारकैरन्यैस्सर्वातोद्य समन्वितम्

नृत्तगानसमायुक्तं नानाध्वजसमन्वितम् ।
नानाछत्रसमायुक्तं प्रविश्य नगरादिकम्

ग्रामं प्रदक्षिणं कृत्वा प्रविशेदालयं प्रति ।
पूर्णकुम्भसमायुक्तं नानदीप समन्वितम्

कदलीस्तम्भसंयुक्तं नानामङ्गलमण्डितम् ।
विमोच्य व्रीहिं शूकेभ्यश्शोषयेदातपेन वै

वेत्रादिनिर्मिते पात्रे भूतले केवलेऽपि वा ।
गोमयालेपिते पिष्टचित्रिते दीपसंयुतम्

चूर्णोत्सवक्रमप्रोक्तमार्गेणाकुट्य वर्जयेत् ।
तुषादीन तण्डुलाञ्शुध्दान् सङ्ग्राह्य क्षालयेत्ततः

मरीचजीरकोपेतं गुलसारसमन्वितम् ॥ १६१।२ ॥
नालिकेरफलोपेतं संस्कुर्यात्तण्डुलं पुरा ।
स्नपनं कारयेद्देवं भूषयेद्भूषणार्हकैः ॥ १७१।२ ॥
मुहूर्ते समनुप्राप्ते व्रीहिनास्तीर्य भूतले ।
पटं तदूर्ध्वे विन्यस्य रम्भापत्राणि विन्यसेत् ॥ १८१।२ ॥
अस्त्रतोयेन संप्रोक्ष्य मृत्युञ्जयमनुस्मरन् ।
तण्डुलं तत्र निक्षिप्य गुलतोयेन सेचितम् ॥ १९१।२ ॥
कवचेनावकुण्ठ्यान्ते हृदा संपूजयेद् गुरुः ।
धेन्वाख्ययामृतीकृत्य ब्रह्मभिः पुरुषेण वा ॥ २०१।२ ॥
नैवेद्यं परमेशाय पानीयं दापयेत् क्रमात् ।
तैर्मन्त्रैर्देवदेवाय ताम्बूलं विनिवेदयेत् ॥ २११।२ ॥
नवपूगफलोपेतं देव्यै च विनिवेदयेत् ।
सर्वेभ्यस्सकलेभ्यश्च प्रागुक्तविधिना गुरुः ॥ २२१।२ ॥
अथवा स्थलिकायां वा सर्वेभ्यो विनिवेदयेत् ।
वृषादिपरिवारेभ्यो होमकर्म समापयेत् ॥ २३१।२ ॥
नैवेद्यं दापयेदन्ते ताम्बूलं विनिवेदयेत् ।
बलिदानसमोपेतमतिथीनां समर्पणम् ॥ २४१।२ ॥
निवेद्य तण्डुलं चान्नं पश्चाद्धोमोऽथवा भवेत् ।
तदन्ते चोत्सवं कुर्यात्तं विना वा समाचरेत् ॥ २५१।२ ॥
हित्वा क्षेत्रबलिं वाथ हित्वा वोलूखलक्रियाम् ।
सर्वमन्यत्समानं स्यात् तदन्ते पूजयेद्गुरुम् ॥ २६१।२ ॥
वस्त्रहेमाङ्गुलीयादैर्दक्षिणां दापयेत्ततः ।
एवं यः कुरुतेमर्त्यस्स पुण्यां गतिमाप्नुयात् ॥ २७१।२ ॥
इति उत्तरकामिकाख्ये महातन्त्रे नवनैवेद्य विधिः
एकोनविंशतितमः पटलः
विंशतितमे पटले समयविशेषदीक्षा विधिः
अथेदानीं प्रवक्ष्यामि दीक्षां समय संश्रिताम् ।
आचार्य कृतनित्यस्तु कृतमन्त्रादि तर्पणः

कृतभान्वर्चनश्शुद्धः कृतमन्त्र परिग्रहः ।
सामान्यार्घ्यकरो भूत्वा प्रविशेद्यागमण्टपम्

द्वाराण्यस्त्रेण संप्रोक्ष्य द्वारद्वाराधिपान्यजेत् ।
आदौ शान्तिकला शब्दद्वाराय नम इत्यपि

पठित्वा पूजयेत्पूर्वद्वारं विद्याख्यदक्षिणम् ।
वारुणं च निवृत्याख्यं प्रतिष्ठाख्यमुदाहृतम्

प्राच्यां नन्दिमहाकालौ याम्ये भृङ्गिविनायकौ ।
पश्चिमे तु वृषस्कन्दौ देवीचण्डावुदग्दिशि

प्रणवादिनमोऽन्तं तु चतुर्थ्यन्तं क्रमाद्यजेत् ।
तोरणस्थान् घटस्थान् वाभित्तिस्थानपि पूजयेत्

पश्चिमद्वारमाश्रित्य पुष्पक्षेपं विधाय च ।
अस्त्रेण पार्ष्णिंघातस्य त्रयं कृत्वाथ भूगतान्

कृत्वा ताकत्रयं मन्त्री विघ्नानाकाशवर्तिनः ।
छोटिकात्रयतो विघ्नात् धाम्नः प्रोत्सारयेद्बहिः

दक्षजङ्घां समुक्षिप्य वामशाखाश्रयी विशेत् ।
अस्त्रेणोदुम्बरे पुष्पं क्षिप्त्वा धाम्नश्च मध्यमे

वास्तोष्पतये चेति ब्रह्मणे नम इत्यपि ।
संपूज्य गन्धपुष्पाद्यैरस्त्रप्राकारकल्पनात्

वर्मावकुण्ठनाद्यागगेहं संरक्ष्य देशिकः ।
उपविष्ट उदग्वक्त्रो भूतशुद्धिं समाचरेत्

सकलीकरणं कृत्वा कृतान्तर्यजनोगुरुः ।
विशेषार्घ्यं ततः कुर्याद्यवसिद्धार्थकाक्षतैः

अद्भिस्तिलकुशाग्रैश्च क्षीरपुष्पैः समन्वितम् ।
तदम्भसा तु संप्रोक्ष्य स्वशिरोद्रव्य संहितम्

अस्त्रमन्त्रेण तत्सर्वं कवचेनावकुण्ठयेत् ।
हृदाभिमन्त्र्य प्रत्येकं तिलकं चन्दनं नयेत्

शिवहस्तं च संकल्प्य तदारोपितमस्तकः ।
ज्ञानासिं तत्वसंख्यातैश्चतुरूनैरथापि वा

दर्भैः प्रादेशमात्रं तु निर्मितं शस्त्रमन्त्रितम् ।
कल्पयेत् पञ्चगव्यं तु तद्विधानमिहोच्यते

मण्डपस्य शुभे भागे क्षेत्रे नवपदीकृते ।
पञ्चतत्वाकृतन्यासे पञ्चपात्राणि विन्यसेत्

शिवेसदाख्ये विद्यायां काले पुंसि च देशिकः ।
सुप्रतिष्ठं सुशान्तं च तेजोवदभृतात्मकम्

रत्नोदकं च संकल्प्य क्षीरं दधिघृतं न्यसेत् ।
गोमयं चैव गोमूत्रमीशानाद्यैस्तु मन्त्रितम्

एकद्वित्रिचतुष्पञ्चवारैष्षड्भिः कुशोदकम् ।
अमृतीकृत्य संपूज्य शिवेनैकत्वमाचरेत्

मण्डपं तेन संप्रोक्ष्य विकिरानभिमन्त्रयेत् ।
लाजचन्दनसिद्धार्थ भस्मपुष्पकुशाक्षताः

हेतयोऽस्त्रेण सप्तैते विधातव्या विमिश्रिताः ।
नैऋत्यां मण्डपेस्थित्वा संस्कृती मण्डपस्य तु

कुर्यादीशानवक्त्रस्तु संस्कारैर्वीक्षणादिभिः ।
कुण्डस्येवं पुरास्यापि गुरुरष्टादशात्रतु

विकीर्य विकीरानीशे कुशकुर्च्या समाहरेत् ।
वेद्यां वा मण्टपे वापि ईशाने वापि पश्चिमे

हेमाद्येकतमं कुम्भमानीय गलिताम्मसा ।
पूरितं पल्लवोपेतं स्वर्णवस्त्रादि संयुतम्

संहृतौ विकिरास्त्राणामासनं तु चलाचलम् ।
संकल्प्य मूर्तिमन्त्रेण मूर्तीभूतं घटं न्यसेत्

वर्धनीं सोदकां वस्त्रसूत्रस्वर्णादिसंयुताम् ।
विन्यसेदस्त्रभूतांतां प्रत्यङ्गनालसमन्विताम्

संपूज्य गन्धपुष्पाद्यैर्घटास्त्रालू गुरूत्तमाः ।
इन्द्रमग्निं यमं चैव निऋतिं वरुणं तथा

वायुं सोमं तथैशान्यं पूजयेत्प्राग्दिगादितः ।
विरिञ्चिमीशदक्षस्थं विष्णुं निऋतिवामगम्

घटस्थं कलशस्थं वा कुंभस्थं वाजयेद्गुरुः ।
तथैव वज्रशक्त्यादिदशास्त्राण्यपि पूजयेत्

भो भो शक्र त्वया स्वस्यां दिशि विघ्नप्रशान्तये ।
सावधानेन यागान्तं स्थातव्यं तु शिवाज्ञया

सर्वेषां लोकपालानामनेन क्रमयोगतः ।
शिवाज्ञां श्रावयेत् कुभ्भं भ्रामयेदग्रतोऽस्त्रकम्

विन्यसेत्कुम्भवर्धन्यौ पूर्ववत्तदनन्तरम् ।
स्थिरासनं च संपूज्य देवमस्त्रं च पूजयेत्

मूर्तिविद्यातनुं साङ्गं शिवं सावरणास्त्रकम् ।
पूजयित्वा तयोरैक्यं कल्पयेद्भगमुद्रया

सव्यमुष्टिरुमापिण्डिलिङ्गमङ्गुष्ठको हरः ।
भूतये कलशं स्पृष्ट्वाः पूर्वमङ्गुष्ठपर्वणा

संस्पृशेद्वर्धनीं पश्चान्मुष्ठिनाहृदयाणुवा ।
मुक्तये च पुरस्पृष्ट्वा वर्धनीं मुष्ठिनैव तु

स्पृशेदङ्गुष्ठकाग्रेण चरमं च घटं तथा ।
उमायै भगरूपिण्यै लिङ्ग रूपधराय च

शङ्कराय नमस्तुभ्यमितिस्तुत्वाऽनुमोद्य च ।
यज्ञस्यास्य पतिस्त्वं हि मूर्तिरेषा तवाचला

एतत्ते ज्ञाननिस्त्रिंशत्तद्गृहाण स्वमायुधम् ।
मया प्रवर्तितश्चायं यज्वना भवतुः क्रतुः

रक्षणीयं त्वयैतद्धि समाप्तिर्यावदस्यहि ।
यज्ञरक्षाधुरं तस्मिन्नेवमारोप्य देशिकः

अर्घ्यपात्रं विधायाथ दद्यादर्घ्य मथाम्भसा ।
निरोधनाय तत्पात्रं तथैव स्थापयेद्गुरुः

वर्धनीविकिरोत्थास्त्रैस्समन्ताद्यागमण्टपम् ।
अपसारितविघ्नं तु भावयेद् भूपरिग्रहम्

मण्डलेस्थण्डिले वापि लिङ्गे वा शिवमर्चयेत् ।
विशेषपूजयोपेतं पावके शिवमर्चयेत्

भगवन् देहमाविश्य मदीयमनुकम्पया ।
कर्तव्योऽनुग्रहस्तेषां शिष्याणां भावितात्मनां

संप्रार्थ्यैवं करोमीति लब्धानुज्ञश्शिवात्गुरुः ।
मन्त्रितं मूलमन्त्रेण सप्तकृत्वः सितं शुभम्

उष्णीषं शिरसि न्यस्य शिवेनैक्यं तु भावेयेत् ।
सर्वेषां कर्मणां साक्षी मण्डले समुपस्थितः

यज्ञस्य रक्षकत्वेन शिवकुम्भे व्यवस्थितः ।
होमाधि करणत्वेन पावकस्थस्सदाशिवः

शिष्यदेहे तु तच्छिष्यपाशमोचनकारकः ।
अनुग्रहकरो देवो मम देहे व्यवस्थितः

पञ्चाधिकरणो देवस्सोऽहमेव सदाशिवः ।
अपृथग्भूतमात्मनां तत्समानगुणं स्मरेत्

ममापि हृदयादीनि साधनानि न संशयः ।
स्वातन्त्र्यमेव संभाव्य शिवं विज्ञापयेदिति

यदर्थोऽयं मया देव भवद्यागः प्रवर्तितः ।
त-इमे पशवश्शान्ता द्वारि तिष्ठन्ति वारिताः

अविसंवादिभिलिङ्गैरुद्धूतध्वन्तवृत्तयः ।
भवदीयकरैर्ज्ञात्वा चिरं युष्मत्प्रचोदितैः

विहितावश्यकाः स्नातानिवर्तितदिनक्रियाः ।
सितवस्त्रोत्तरीया स्त्वत्पादपद्मदिदृक्षवः

तत् करोतु प्रसादं मे तत्प्रवेशाय शङ्कर ।
प्रवेशयामि तानेतान् भवत्पादाम्बुजान्तिकम्

कुरुष्व वचनं भद्र प्रवेशाय किलेत्यहम् ।
उक्तश्शिवेन संभाव्य ततश्शिष्यान् प्रवेशयेत्

द्वारस्य संमुखं बाह्ये प्रणवे कुशमण्डले ।
शिष्यं तत्रैवं संस्थाप्य स्थित्वा स्वयमुदङ्कुखः

वोलोकयेच्छिखान्ताच्च यावत्पदनखाग्रकम् ।
नखाग्रच्चूलिकां यावत् तत्वज्ञानदृशा गुरुः

अयमात्मा शिवत्वार्हश्शिथिलीकृतबन्धनः ।
पतिशक्त्या निवेशाय पाशव्रातश्च मद्वशः

तदामुं ताम्रसंस्थानं स्वगुणोदययोग्यकम् ।
स्पर्शवेधिमणिप्रख्यं चोदितोऽहं च शम्भुना

संस्पर्शाद्विमलीकृत्य कलधौतमिवाचिरात् ।
करोमि गुणसंपन्नं सतां मस्तकभूषणम्

ततस्संप्रोक्ष्य दर्भेण शिरस्याताङ्यभस्मना ।
दर्भमूलाग्रभागाभ्यां हृत्प्रदेशादधोर्ध्वयोः

उल्लिखेत् पाशसंतानं प्रवृत्तकरणोन्मुखम् ।
सकलीकृत्य तं शिष्यं नेत्रबन्धं विधाय च

अस्त्रेण प्रोक्षितेनैव कुण्ठितेनैव वर्मणा ।
संस्तुतेनैव मूलेन सितवस्त्रेण देशिकः

प्रवेश्य पुष्पक्षेपं तु कारयित्वा तु दर्शयेत् ।
शिवमण्डलदक्षस्थे मण्डले पूर्ववन्नयेत्

प्रणवं तत्र संस्थाप्य शिष्यमुन्नतदेहकम् ।
धारणाद्यैश्च संशोध्य सकलीकृत्य तन्तनुम्

गन्धाधिवासितं कृत्वा स्वसव्यकरपल्लवम् ।
शासनेन सदेहेन शिवेन समधिष्ठितम्

शिवहस्तमिति ध्यात्वा सापेक्ष निरपेक्षकम् ।
हृद्देशाद्भ्रूप्रदेशान्तं नीत्वा वै चूलिकान्तकम्

सह प्रासादोच्चारेण समस्तग्रन्थिभेदिना ।
रुद्रेश्वरस्पदावाप्तिदायकं शिरसि न्यसेत्

कुर्याच्छिष्यस्य सर्वाङ्गालम्भनं च विशेषतः ।
ततस्तस्याञ्जलौ पुष्पगन्धधूपाधि वासितम्

न्यस्य सर्वात्मना शम्भोः प्रत्येकं प्रार्थयेत् स्थितम् ।
अपनीय दृगालोकाच्छादनं वसनम् क्रमात्

सहसालोकितेशान शिववक्त्रसरोरुहम् ।
यात्तमङ्गमुञ्चेति प्रसूनं शिवसंमुखम्

स्फुटभक्ति शिवाम्भो जपरागामिव पुञ्जितम् ।
तत्पातसूचिते स्थाने पूर्वं शिवपदोत्तरम्

नामावधार्यं विप्रस्य देवकण्ठगणात्मकम् ।
क्षत्रविट्छूद्रजातीनां स्त्रीणां शक्त्यन्त संज्ञकम्

शिवनामाथ सर्वेषां सर्वं सर्वत्र वा मतम् ।
सप्रदक्षिणमष्टाङ्गं प्रणामं चोपदिश्यच

नीत्वाकुण्डान्तिकं स्वस्य दक्षिणे प्रणवासने ।
संस्थाप्य शिष्यं तद्धस्ते दत्वा दर्भस्य मूलकम्

दर्माग्रं स्वस्य जङ्घायास्सन्धौ संयोज्य देशिकः ।
पिङ्गलामध्य देहस्थां विनिःसृत्य शिशोः स्वतः

स्वस्यनाड्यां विलीनेति भावयेन्मूलमन्त्रतः ।
दत्वाहुतित्रयं नाडीसन्धानार्थतया गुरुः

प्रवेशनिर्गमौ कार्यौ चैतन्यग्रहणाय च ।
शतमष्टोत्तरं हुत्वा शिवमङ्गानि वै दश

पूर्णां हुत्वा शिवेनैव प्रायश्चित्तनिमित्ततः ।
शतमष्टोत्तरं हुत्वा तेनैव शिवमन्त्रतः

विप्रादयोऽपि शूद्रास्स्युर्गुणतस्तान् समुद्धरेत् ।
शूद्रादिजातिमुद्धृत्य स्वाहान्तेनैव मूलतः

हुत्वाहुतित्रयं पश्चाच्छिवं प्राति वदेदिति ।
आहारभावदोषाभ्यां योनि बीजशरीरतः

शुद्धो द्विजो भवत्वात्मा भगवन् परमेश्वर ।
रुद्रांशापादनेऽप्येवमाहुत्रयमाचरेत्

अयं रुद्रो भवत्वात्मा भगवंस्वत्प्रसादतः ।
इत्येवं प्रार्थनां कृत्वा कुर्यात्प्रोक्षणताडने

प्रविश्य शिष्यदेहे तु रेचकेनात्मनो गुरुः ।
विधायास्त्रेण विश्लेषच्छेदनं चाङ्कुशाख्यया

मुद्रया शिष्यचैतन्यमाकृष्य द्वादशान्तके ।
समानीय ध्रुवेणैव संपूज्य शिशुमस्तकात्

संहारमुद्रया स्वस्य हृदये पूरकेण तु ।
प्रविश्य कुम्भकेनैव स्मृत्वा समरसं शिशोः

रेचकेन प्रयोगेण केशेशानसदाशिवान् ।
नीत्वात्मानं समावर्त्य द्वादशान्ते ततश्शिवम्

संहारमुद्रया शिष्यदेहे संयोजयेद् गुरुः ।
दद्याद्यज्ञोपवीतं तु मूलमन्त्राभिमन्त्रितम्

शतं सहस्रं वा हुत्वा पूर्णां दद्याच्छिवेन तु ।
एवं समयसंस्कारयुक्तो यश्शिवपूजने

होमे चाध्ययने चैव मन्त्राणां श्रवणेऽपि च ।
योग्यस्स्यान्मुनयो रौद्रं पदं प्राप्नोति मानवः

ततो निर्वाणदीक्षायामधिकारि भवेद्द्विजः ।
शूद्रं हि दीक्षयित्वा तु विधानेवाग्रजन्मनः

सोऽपि शुद्रत्वमाप्नोति दीक्षादानान्न संशयः ॥ ९११।२ ॥
इति उत्तरकामिकाख्ये महातन्त्रे समयविशेषदीक्षाविधिःविंशतितमः पटलः
एकविंशत्तमे पटले स्थालीपाकविधिः
स्थालीपाकविधिं वक्ष्ये नैवेद्यचरुकल्पने ।
स्थालीं ताम्रमयीं वाथ मृण्मयीं लक्षणान्विताम्

प्रक्षाल्य पात्रमस्त्रे कवचेनावकुण्ठ्य च ।
निरीक्ष्य प्रोक्ष्य चाभ्युक्ष्य संताड्यालिप्य गन्धतः

कण्ठे संवेष्ट्य कौशेन रज्जुना वर्मरूपिणा ।
मण्डले गोमयालिप्ते प्रोक्षिते शस्त्रवारिणा

वर्माकुण्ठिते पात्रे मन्त्रविन्यस्तदर्भके ।
षडुत्थमासनं चेष्ट्वा तां न्यसेन्मूर्तिरूपिणीम्

शिवं सावरणं तत्रावाह्य संपूज्य संत्यजेत् ।
पुष्पाद्यमाज्येनाभ्यज्य वस्त्रपूतं पयो न्यसेत्

चुल्लीमस्त्रेण चोल्लिख्य तेन प्रोक्ष्यावकुण्ठ्य च ।
संमृज्य चोपलिप्याथ धर्माधर्मद्वयं यजेत्

दक्षवामस्थ भुजयोश्शिवाग्निं मध्यमे न्यसेत् ।
आसनं प्रणवं कृत्वा तां तस्यामधिरोपयेत्

द्विप्रस्थमाढकं वापि पञ्चप्रसृतिनिर्मितम् ।
चतुर्थं कल्पयेद्धीमान् शालीतण्डुलकादिकम्

चालनोद्घाटनेऽस्त्रेण कृत्वघोरमनुस्मरन् ।
विपचेत्पूर्ववक्त्रस्सन् मध्यपक्वं यथा भवेत्

उष्णे तप्ताभिघारस्स्यात् शीते शीताभिघारणम् ।
स्वान्तया मन्त्रसंहत्या शिवहव्यवहे पुरा

हविष्यान्ते च हेत्युक्त्वा सुस्स्विन्नो भव इत्यपि ।
तप्ताभिघार एवं स्यात् द्वितीये मण्डले ततः

प्रोक्षणादि समायुक्ते पूजितेऽप्यवरोप्य ताम् ।
सुशीतले भवेत्येवं वौषट्पल्लवया तथा

शीताभिघार एवं स्यान्मन्त्रसंहितया भवेत् ।
संमृज्य च मृदम्भोभ्यां स्थालीं सुरभिमुद्रया

अमृतीकृत्य कुण्डस्य पश्चिमे पूर्वमण्डले ।
पूजिते हृदयेनेष्ट्वा चाङ्गैरेकैकशः क्रमात्

शिवेनाष्टोत्तरशतं संपातं पूर्ववन्नयेत् ।
एवं संपादितेनैव चरुणा होम-इष्यते

तण्डुलेनाम्भसा चाथ चरुं नित्यं विपाचयेत् ।
हविष्यचतुरंशेन होमकर्माथवा मतम्

होमावशिष्टं देयं स्यादाचार्याय प्रयत्नतः ।
पञ्चगोचर संस्थाय समस्तागमवेदिने

शिष्टमन्यप्रदत्तञ्चेद्धोमो निष्फल एव हि ।
शेषहीने चरोर्होमे सहोमः स्यादनिष्टदः

हविषो न्यूनवेदांशश्चरुर्वा होमकर्मणि ।
आद्यांशो दैविकः प्रोक्तो द्वितीयो होमकर्मणि

परिवारे तृतीयः स्याच्चतुर्थो देशिकाय हि ।
पृथक् चरुश्चेन्नैवेद्यं सर्वमीशे निवेदयेत्

प्राणाग्निहोत्रं कर्तव्यं साधकैः फलकांक्षिभिः ।
एतेषामन्यथाभावे सर्वं भवति चान्यथा

इति उत्तरकामिकाख्ये महातन्त्रे स्थालीपाकविधिः
एकविंशतितमः पटलः
द्वाविंशत्तमे पटले स्वप्नाध्याय विधिः
अथ वक्ष्ये विशेषेण स्वप्नाध्यायं द्विजोत्तमाः ।
दीक्षापूर्वे च काम्ये वा लक्षयेत् स्वप्नमुत्तमम्

तत्र हि प्रथमे यामे स्वप्नोयदि भविष्यति ।
लक्षयेदात्मनः काले फलभाक्त्वं द्विजोत्तमाः

संवत्सरे तु सिद्धिस्यात् द्वितीये यामके यदि ।
षण्मासेनतु सिद्धिस्यात् तृतीये यामके यदि

मासेनैवतु सिद्धिस्यात् चतुर्थे यामके यदि ।
शीघ्रमेव फलं तस्य भविष्यति न संशयः

रश्मिमन्तं विवस्वन्तं शशाङ्कं तारकावृतम् ।
प्रदीप्तमग्निहोत्रञ्च प्रदीपमति भास्वरम्

मातरं पितरं दारान् पुत्रान् भ्रातृन् सुहृज्जनान् ।
यदि पश्येन्नरः स्वप्ने विपुलां श्रियमाप्नुयात्

चन्द्रार्क तारग्रसनं परिमार्जनमेव च ।
भक्षणं धारणं तेषां राज्यं संप्राप्नुयान्नरः

श्वेत पुष्पज मालानां धवलानां च पक्षिणाम् ।
सौवर्णानां खगानां च दर्शनाल्लभते श्रियम्

गन्धर्व नगरं वापि देवगन्धर्व योषिताम् ।
दर्शनात्प्रापणात्स्वप्ने विपुलां श्रियमाप्नुयात्

जातरूपमयं छत्रं श्वेतमाला विभूषितम् ।
चूतादि पुण्यवृक्षाणां सफलनां तु दर्शनम्

तेषामारोहणं शस्तं तत्फलानां च संग्रहः ।
तेषां च भक्षणं शस्तं शैलहर्म्याश्वहस्तिनाम्

गो सिंह वृषभाणां च वीक्षणारोहणे हिते ।
सिंहासन चतुर्दन्ति शिबिकारोहणं शुभम्

सूर्येन्द्वग्न्युदधिव्योमधरित्रीशैल वीक्षणम् ।
तरणं निम्नगाम्भोधि काननानां जलस्य च

प्रशस्तं दोहनं कर्म महिषीणां गवामपि ।
सिंहीनां हस्तिनीनां च बान्धवानां स्ववेश्मनि

प्रसवो वाथ चैतासां भूतिलिङ्गमितिस्मृतम् ।
पयसः पाटलाया गोः पानं यद्वत्सलीलया

दध्नश्चापक्वमांसानां विष्ठापायस भक्षणम् ।
एतेषामपि लाभश्च प्रशस्तो मुनिपुङ्गवाः

सुधारुधिरमद्यानां पानं मत्स्यस्य भक्षणम् ।
एतेषां वीक्षणां वापि स्नानं वा रुधिरेण यत्

अम्भसा त्वभिषेकस्तु गवां शृङ्गस्रुतेन च ।
चन्द्रश्रुतेन वा राज्याभिषेकश्शुभमिष्यते

पशुसिंह गजानां च लाभो युद्धे विशेषतः ।
अध्यापनं च शास्त्राणामन्नलेपनमेव च

तृणदारूद्भवौ नाभौ कुसुमस्योदकस्य च ।
बहिर्शीर्षकर्हस्तत्वं सितमाल्यानुलेपनम्

सिताम्बरत्वं विप्रस्य दर्शनं चाशिषश्शुभाः ।
श्वेताभस्य फलस्यापि व्यजनस्य ध्वजस्य च

सरोजस्यातपत्रस्य मणीनां दर्पणस्य च ।
दीपस्य चामरस्यापि शस्त्रस्यकमलस्य च

विमलस्यांभसश्शस्तं दर्शनं हाटकस्य च ।
राज्ञश्च दर्शनं तेन भाषणं शुभदं मतम्

देवालयं सप्रतिमं दृष्ट्वा श्वेतां च गामपि ।
सागरं सरितो वापि तोययुक्ता श्रियं लभेत्

एतेषामपि पनेन राज्यं संप्राप्नुयान्नरः ।
शङ्खमाभरणं श्वेतवस्त्रं पुरुषमेव च

रूपयौवन संपन्नां श्रियंवा तादृशीमपि ।
उत्तमां श्रियमाप्नोति स्वप्ने दृष्ट्वा तु मानवः

कुमारं सर्पमुक्षाणं गजं दृष्ट्वा सुतं लभेत् ।
तृणं च विपुलं धान्यं गृहमग्नियुतं तथा

दृष्ट्वा स्वप्ने लभेल्लक्ष्मीं दृष्ट्वा शक्रध्वजं तथा ।
भूम्यम्बु वैरिग्रसनं शत्रूणां च वधक्रियाम्

जयं विवादद्युतादौ संग्रामे विजयं तथा ।
कृत्वा तु श्रियमाप्नोति भूमौ चन्द्र निवेशनम्

निर्मलं गगनं दृष्ट्वा ह्योदनाप्तिं मृतिं तथा ।
दृष्ट्वाग्निं संग्रहं कृत्वा लब्ध्वा वैराजचिह्नकम्

नरस्सुखमवाप्नोति तन्त्रीवाद्यस्य वादनम् ।
तयोरुल्लङ्घनं चैव रोदनं च शुभावहम्

परस्त्रीणां च तथा लाभस्तथाऽऽलिङ्गनमेव च ।
निगलैर्बन्धनं धान्यं स्वदेहदहनं तथा

निकृत्य च तनुं दिक्षुक्षेपणं शुभदं मतम् ।
स्वागतेनोरगेणाथ सिंहेनैवाथ भक्षणम्

हृन्मूर्ध्नोदर्शनं शस्तं सस्यानां च विशषटः ।
पात्रे मणिमये वाथ राजते वाथ भोजनम्

सौवर्णेपद्मपत्रेवा दध्नोवान्नस्य भोजनम् ।
लाभोवाहयशब्दस्य जय भुक्ष्वेति शब्दयोः

मुद्रा भृङ्कार वृष्टीनां दर्शनं शुभदं द्विजाः ।
पिण्याको गोशकृत् शस्ता चोच्छ्रितं स्वात्मनो गृहम्

बन्धुभिस्संवृतं दीप्तमात्मानं वेश्मसंस्थितम् ।
शिवाङ्कुराणि बीजानि तथा विद्याधरागमम्

चिन्नाभ्यां रुधिराक्ताभ्यां पादाभ्यां स्वंच पश्यति ।
ऐश्वर्य शीघ्रमाप्नोति पुत्रांश्च लभते बहून्

छिन्नस्याद्दक्षिणोहस्तः स्वप्ने यस्य सशोणितः ।
पुत्रं च लभते शीघ्रमायुष्मन्तं यशस्विनम्

छिन्नं यस्यशिरः स्वप्ने दृश्यते रुधिराप्लुतम् ।
लभते क्षिप्रमारोग्यं धनं चास्य विवर्धते

सुवर्णाकृतिभिर्गात्रं स्वप्ने यस्य विशीर्यते ।
धनधान्यमवाप्नोति सर्वाभरण भूषितः

आपणा जीवमात्मानं स्वप्नान्ते यस्तु पश्यति ।
वृद्धिं तस्य विजानीयादायुश्चास्य विवर्धते

चक्रं च पूर्ण कुंभं च श्रीवत्सं स्वस्तिकं तथा ।
सोमपानं तथा प्राश्य लभते वाच्छितं फलम्

शिवागमादि शब्दानां श्रवणं धनदं भवेत् ।
गुरुप्राज्ञागमश्चापि शुभो वृश्चिक दर्शनम्

देवद्विजमरुत्स्त्रीभिर्भाषणं शुभतं मतम् ।
ताम्बूलमञ्जनं बिल्वपत्रं कुङ्कुममण्डले

पश्येदिष्ट्यादि करणं कुड्यगोष्ठक्रियामपि ।
उद्यानारामकरणं शुभप्रदमिहोच्यते

आगम्यागमनं चैव सर्वगात्रेषु बन्धनम् ।
बन्धुभिर्घर्षणं धन्यं कन्यायाः पतिसंग्रहः

स्नानं शिवार्चनं वह्नेस्तर्पणं दर्शनं सताम् ।
गणानां विबुधानां च सुधापानं नभोगतिः

इत्येवमादिकं स्वप्ने दर्शनं शुभशूचकम् ।
भूवस्त्रलाभ पर्यङ्कशयया दाहोंबरस्य च

आसनस्य च दाहो वा नावा रोहणमेव च ।
नवशुक्लांबरत्वं च तथा शुद्धोदनाशनम्

मधुनः पङ्कजस्येव जननं हननं स्वकम् ।
शंखपद्म निधेर्ल्लाभः शुभस्वप्नोयमीरितः

दृष्टानामपि चैतेषां प्राप्तानां च कथञ्चन ।
अप्राप्तिरपहारश्च स्वप्नेऽनिष्टार्थसूचकः

लिङ्गस्य प्रतिमाया वा भङ्गादौ नृपतेर्मृतिः ।
पिण्डिकाया महिष्यास्तु धाम्नो राष्ट्रस्य विभ्रमः

बन्धूनां च क्षयः पुत्रनाशस्त्वग्नि प्रवेशनम् ।
हस्तध्वस्तफलं भस्म गुलशाकस्त्वनिष्टदः

विदेशगमनं जातीस्थौल्यं व्याधि प्रपीडनम् ।
उद्दन्तता विनाशश्च मलिनत्वमशोधनम्

सुवर्ण रजताङ्गार मुद्रविष्ठोद्गमोऽशुभः ।
चूर्णानां मूर्ध्नि कांस्यानां नग्नता मलिनाम्बरः

अभ्यङ्गपतनं चोच्चाङ्डोलारोहस्त्वनिष्टदः ।
रक्तपुष्पद्रुमाणां च चण्डाल व्याध दर्शनम्

भक्षणं पक्वमांसानां तैलस्य रुधिरस्य च ।
नर्तनं ग्रसनं चैव विवाहो गीतमेव च

तन्त्रीवाद्यविहीनानां वाद्यनामपि वादनम् ।
स्त्रोतोनिमज्जनं यच्च स्नानं गोमयवारिणा

पङ्कोदेनाथवा मातुः प्रवेशो जठरेऽशुभः ।
चितायां रोहणं शक्रध्वजस्य पतनं तु वा

सूर्या चन्द्रमसोस्तारा पतनं चाशुभप्रदम् ।
दिव्यान्तरिक्ष भौमानामुत्पातानां च दर्शनम्

देव द्विजादि भूपालगुरूणां क्रोध एव च ।
आलिङ्गनं कुमारीणां पुरुषाणां च मैथुनम्

हानिश्चैव स्वगात्राणां विरेकवमनक्रिये ।
दक्षिणाशाभिगमनं व्याधिनाभि भवस्तथा

गृहणाञ्चैव पातश्च गृह संमार्जनं तथा ।
पीडापिशाच क्रव्यादैः वानरैश्च नरैरपि

परादभिभवश्चैव तस्माच्च व्यसनोद्भवः ।
काषायवस्त्र धारित्वं तद्वत्स्त्रीक्रीडनं द्विजाः

स्नेह पानावगाहौ च रक्तमाल्यानुलेपनम् ।
क्रीडनं च लिहा स्फोटः क्षुत् पिपासा परिश्रमः

नक्षत्राणां ध्वजानां च श्रोतसां गमनं च वा ।
रज्जुच्छेदः प्रतापेतु वपनं श्मश्रु केशयोः

नखस्य दीर्घतासेवा सेवनं च स्त्रियोपिवा ।
विरूपेण नरेणाङ्गमर्दनं चोत्सवेऽपिवा

पशुक्रीडाण्डजानां च स्तब्धस्य च मृतस्य च ।
प्लवनं भग्नयानत्वमशुभाय भविष्यति

सरसि क्रीडनं नृत्तं जतुभाण्डेन द्विजाः ।
द्रव्यस्य नाशः सुहृदो वियोगः श्यामवस्त्रता

छेदः पाण्यो सरोजस्यापहारो जीर्णवस्त्रता ।
प्रासाद वेश्म शृङ्गानामवतारस्तु नेष्यते

कर्णे च नासिकादौ वा सर्पवेशप्रवेष्टने ।
कार्पासतिल मूलादि लोहानि लभते च यः

स्वस्थश्च लभते व्याधितो मृत्युमृच्छति ।
भग्न ध्वजाधिकं भग्नं छत्रंदृष्ट्वाऽशुभं लभेत्

एकस्थ पुण्डरीकस्य धारणं तद्वदीरितम् ।
तथैवहसनं भुक्तिरोदनस्य तिलैः सह

अधः शिरस्तस्या स्नानं तैले दन्तविदारिणम् ।
कुञ्चरस्य पृथिव्याश्च ज्वलनं जातवेदसा

दारुणां पर्वतानां च पीठे कृष्णायसे द्विजाः ।
संस्थानं कृष्णवर्णत्वं रथे खर समन्विते

यानं च कण्ठबन्धश्च शिंशुमाराहिपीठनम् ।
हीननृत्तसमजश्च नाभेरन्य प्रदेशके

तृणवृक्षपशूनानां प्रोद्भवः क्रीडयापि च ।
खरेण कपिनोष्ट्रेण भोगो व्यालेन रौद्रकैः

सत्वैरन्यैरनिष्टाय भवेत्कायस्य लेपनम् ।
स्नेहेन गोमयेनापि पङ्कैःकलुषवारिभिः

नेष्टं जिह्वा भुजानां च रोम्णां विच्छेदतं नखैः ।
व्यालस्यारोहणं नेष्टं तदाघ्राणं न संमतम्

आघ्रायते यश्चभृशं श्वापदैर्विकृताननैः ।
सच दुःखमवाप्नोति पङ्कमग्रस्तथैव च

परिष्वङ्गोऽथ यस्यापि प्रेतैः प्रव्रजितैरपि ।
अन्तावसायिभिर्योवा कृष्यते यमदूतकैः

शाल्मलीं किंशुकं यूप चैत्यं वा परिभद्रकम् ।
पुष्पाढ्यं को वदारं वा योध्यारोहतिमानवः

शोषणं कथिताख्यं च तोयपानं प्रमेहिणः ।
हरिद्राभोजनं चापि यद्भवेत्पाण्डुरोगिणः

रक्तपित्तं पिबद्यश्च शोणितं स विनश्यति ।
भग्नयाना वरोहंश्च स्वप्नेऽलक्ष्मी प्रदो भवेत्

आदित्यचन्द्रताराणां मलिनत्वमशोभितम् ।
पद्मं हव्यं कन्या वा भक्त्याकाशतो यदि

ग्रहानां ग्रहणेनापि राज्ञो मरणमादिशेत् ।
दर्शनं चाशुभानां वा तैरेवालिङ्गनं तु यत्

काकं गृध्रं तथाश्येनं पिशाचं राक्षसं तथा ।
पतन्तीं प्रतिमां वापि दृष्ट्वा व्यसनमाप्नुयात्

पतन्तमुच्छितं केतुं पर्वतं वृषमेव वा ।
गृहं महत्तरं कुड्यं प्रधानमरणं भवेत्

निर्वाणदीपं रजकं श्वित्रिणं द्यूतकारकम् ।
म्लेच्छं दृष्ट्वान्त्यजं वापि कृष्णदन्तं च दुर्मुखम्

कपालोन्मत्तवेषं च पुरुषं वा स्त्रियं च वा ।
कृष्णां सशूलां स्वप्नान्ते सद्योमरणमश्रुते

निहतं च तथात्मानं ताभ्यां दृष्ट्वा तथा भवेत् ।
अश्वमुष्ट्रं खरं वापि महिषं श्वानमेव च

सृगालं महिषीं तैलं दुर्वर्णं वायसं वृकम् ।
वृषं वराहं मार्जारमुलूकं कृष्ण सर्पकम्

कृष्णकीटं च गांकृष्णां पश्येच्चेद्भयमाप्नुयात् ।
एतेषां स्पर्शने वापि ग्रहणे रोहणे तथा

काञ्चनस्यापि वृक्षस्य दर्शनं मरणप्रदम् ।
वह्नियान रथादीनां छत्रादीनां च भग्नता

विधवा दर्शनं चापि तत्सङ्गेन धनक्षयः ।
धूमायमानमात्मानं शिरोमुण्डनमेव च

बद्धमन्यैर्निरुद्धं वा पश्येच्चेद्भयमाप्नुयात् ।
यवागू मारनालं वा पिपेद्धन विनाशनम्

तण्डुलं पक्वमांसं वा तुषमङ्गारकोषरे ।
मुद्गं माषं मरीचं च सर्षपं पश्यतोऽशुभम्

कुण्डादौ पतनं नेष्टं तथा केश विकीर्णता ।
वर्तितैलतिलादीनामञ्जनालेपनं तथा

अन्धकारनिवेशस्तु महामार्गगतिस्तुवा ।
संन्यासि प्रेतकैः सार्धं कुण्डकादिषु वेशनम्

तारं च भक्ष्येद्वाथ शवं वा भक्षयेद्यदि ।
रक्तवर्णं तु यद्द्रव्यं कृष्णं वा न प्रशस्यते

अशुभं च भवेद्रकं कृष्णवस्तु प्रकीर्तितम् ।
अन्यत्र शोणितान् पद्मात् पलाशाद्रक्त चन्दनात्

तथा च रजकश्वत्रिद्यूतकम्लेच्छकारिणः ।
पश्येत्पाषण्डिनो वापि नशुभं तस्य जायते

वल्मीकदर्शनं शुष्क विषवृक्षस्य दर्शनम् ।
भूतानां रोदनं नेष्टं वृक्षाणां पतनं क्षणात्

देवताश्च द्विजातिश्च पितरो योगिनो नृपः ।
यद्वदन्ति नरं स्वप्ने तत्तथैव भविष्यति

एष्यत्कर्मविपाकस्य शुभस्याप्य शुभस्य च ।
लिंगं स्वप्नोविधितस्य न क्वचिद्धातु दोषजः

यद्धातु प्रकृतिर्येन धातुना वापि दूषितः ।
तद्विकारं ननु स्वप्ने प्रत्यक्षानिव पश्यति

यश्च सुप्तोऽर्थमादृत्य दृष्टं वा यदि वा श्रुतम् ।
तच्चिन्ता सन्ततिः स्वप्ने प्रत्यक्षेवावभासते

तद्द्वयं स्वप्नविज्ञानं नाभिप्रेत मिहागमे ।
दृष्टाक्षदूर विज्ञेय व्यभिचारि प्रकाशवत्

समधातुरतः स्वप्ने यत्पश्यति शुभाशुभम् ।
प्रणिधानविनिर्मुक्त स्तत्सत्यं नाविशेषतः

अशुभं वा शुभं स्वप्नं आचार्याय निवेदयेत् ।
द्विजाति प्रक्रमेणैव वयसा वा धनेनवा

आचारेणाथ धर्मेण विद्यया वाथ यस्यतु ।
श्रेष्ठत्वं विद्यते विप्राः सर्वादौ निवेदयेत्

अनेनैव क्रमेणाथ स्वंस्वं स्वप्नं निवेदयेत् ।
आचार्यानुज्ञया वाथ ज्येष्ठत्वं तेषु कीर्तितम्

ब्राह्मण समयाख्येन संस्कारेण समन्वितः ।
निर्वाण दीक्षया युक्तः शूद्रो द्वावेकभागिनौ

नियोगो यस्य तन्मध्ये स एव गुरुमाश्रयेत् ।
आदौ समानदीक्षायां सत्यामपि च यत्र तु

नियोगः स शिशुः पूर्वं नमस्कुर्याद् गुरूत्तमम् ।
जात्यादि साम्ये संस्कार साम्ये सत्यपि यत्र तु

नियोगो देशिकस्यासीत् स चादौ गुरुमाश्रयेत् ।
परस्पर नमस्कारेऽप्येवमेव क्रमोमतः

ज्येष्ठत्वेऽप्यस्य संस्काराद्येषां तैर्गुर्वनुज्ञया ।
न संमान्यो नमस्कार प्रमुखैः कारणाद्गुरोः

एकदेशिक शिष्याणा माचारः परिकीर्तितः ।
किमत्र बहुनोक्तेन यदुक्तं देशिकेन तु

तदेव सर्वदा कार्यं शिष्यैः श्रोयोभिकांक्षिभिः ॥ १९९१।२ ॥
इति उत्तरकामिकाख्ये महातन्त्रे स्वप्नाध्याय विधिः द्वाविंशतितमः पटलः
त्रयोविंशत्तमे पटले निर्वाण दीक्षा विधिः
निर्वाणाख्यां प्रवक्ष्यामि दीक्षां परममोक्षदाम् ।
आचार्यः कृतनित्यस्तु कृतमन्त्रादि तर्पणः

कृत सूर्यार्चनः शुद्धः सकलीकृत विग्रहः ।
सामान्यार्घ्यकरो द्वार द्वारपार्चन संयुतः

पश्चिमद्वार मार्गेण संप्रविश्य मखालयम् ।
कृत ब्रह्मार्चनः (शुद्धः) क्षेत्रे रक्षां कृत्वा विधानतः

भूतशुद्धिमणोर्न्यासं विशेषार्घ्यं च कृत्यवित् ।
कृत्वा ज्ञानाख्य खृड्गं च पञ्चगव्यं विधाय च

विकिरानभिमन्त्र्याथ भूमिशुद्धिं विधाय च ।
निक्षिप्य विकिरांस्तांश्च कुशैरीशे समाहरेत्

कुंभं च वर्धनीं तत्र संपूज्य परितो गुरुः ।
लोकपालानथाभ्यर्च्य तेषां आज्ञां तु श्रावयेत्

भ्रामयित्वा घटास्त्रालू ज्ञानखड्गं समर्च्य च ।
मण्डले देव देवेशं इष्ट्वाऽग्नौ तर्पयेन्मनून्

भगवन् देहमाविश्य मदीयमनु कंपया ।
अनुग्रहस्त्वया कार्यः शिष्याणां भावितात्मनाम्

इति विज्ञाप्य लब्धाज्ञश्चोष्णीषम् शिरसि न्यसेत् ।
सर्वेषां कर्मणां साक्षी मण्डलस्थः सदाशिवः

यज्ञस्य रक्षकः कुंभे पावके होम कारणम् ।
शिष्येतु पाशनाशाय मद्देहे पाशमोचकः

पञ्चाधिकरणो देवः त्वमहमेव सदाशिवः ।
मन्त्राः कारणभूता ये शिवस्य हृदयादयः

ममापि ते तथैवेह स्वातन्त्र्यं स्वस्यचात्मनि ।
संभाव्याध्येषयेद्देवं प्राणैरन्तर्बहिस्थितैः

परीक्षितः समर्थोऽयं निर्वाणार्थ मुपस्थितः ।
उत्कृष्ट जातिरीशांशः समयेषु व्यवस्थितः

तदेतस्मिन् विमोक्षाय प्रसादः क्रियतां मम ।
पूर्णसंकल्पितार्थः सन् शिवशास्त्रोपबृंहितः

आरभ्य यागधाम्नस्तु प्रवेशं चाग्निसंमुखम् ।
आत्मनः सव्यभागे तु कृत्वा शिष्यस्य वेशनम्

नाडी सन्धानकर्मज्ञस्तर्पणं पूर्णया सह ।
कृत्वा शिवादिमन्त्राणां दीपनं सम्यगोचरेत्

अघोर संपुटं कृत्वा शिवं साङ्गं फटन्तकम् ।
कुटिलभ्रू समायुक्तं सरालवदनान्वितम्

आहुतीनां त्रयं कार्यं मन्त्राणां दीपनं च यत् ।
कन्या विनिर्मितं सूत्रं त्रिगुणं त्रिगुणीकृतम्

अस्त्रेण प्रोक्षितं वर्म कुण्ठितं मूलमन्त्रतः ।
संपूज्य चोर्ध्वकायस्य शिखायां बन्धयेत्शिशोः

अंगुष्ठकाग्रपर्यन्तं तत्सूत्रमवलम्बयेत् ।
सूत्रं सुषुम्नारूपं तु ध्यात्वाशिष्यस्य देहतः

सुषुम्नायै नमश्चेति संगृह्यास्मिन् नियोजयेत् ।
संपूज्यगंध पुष्पाद्यैः वर्मणाचाव कुण्ठयेत्

संनिधानाय मूलेन चाहुति त्रयमाचरेत् ।
शिष्यस्य हृत्प्रदेशं तु संप्रोक्ष्यास्त्रेण पुष्पतः

संताड्य हृदयं तस्य रेचकेन प्रविश्य च ।
हुंकारं उच्चरंस्तस्य चैतन्यं तारकाकृतिम्

हृद्ग्रन्थिमस्त्रमन्त्रेण छित्वा संगृह्यमूलतः ।
द्वादशान्ते न्यसेत् शिष्य जीवं हृदय संपुटम्

सान्तं बीजं समुच्चार्य तस्मिन् संहार मुद्रया ।
सूत्रे नियोजयेत् वर्म मन्त्रेणैव अवकुण्ठयेत्

हुत्वाहुतित्रयं तस्य संविधानाय मूलतः ।
मलं च कर्ममायेयं भोक्तृ भोलशरीरजम्

शान्त्यतीतादिकं सूत्रे भाजयेत्स्वस्वमन्त्रतः ।
शान्त्यतीतां चतुर्थ्यन्तां हुफट्कारां शिवादिकाम्

पुष्पास्त्रेणैव संताड्य शिष्यस्य शिरसि स्थिताम् ।
संहारमुद्रयाकृष्य शिवं प्रणव पूर्वकम्

शान्त्यतीतां चतुर्थ्यन्तां नमस्मकार समन्विताम् ।
उच्चार्य योजयेत्सूत्रे भ्रूमध्यान्तोपलक्षिते

अनेनैव क्रमेणाथ भूतशुद्ध्युक्तमार्गतः ।
कलाचतुष्टये कुर्यात्ताडनग्रहयोजनम्

गलश्वभ्रन्तनाभ्यन्तजान्वन्ताङ्गुष्ठकान्तिकम् ।
व्याप्यव्यापकभावं तु कुर्यात्तत्रविचक्षणः

मन्त्राः पदानिवर्णाश्च तत्त्वानिभुवनानि च ।
व्याप्यानि व्यापकाः कर्ममलमायेयबन्धनाः

व्याप्यामलादयश्चापि व्यापकास्तु कलास्मृताः ।
तासांच संग्रहे तस्मात् सर्वेस्युः स्वीकृतास्त्विह

स्थापिताभिश्च शुद्धाभिरहोपस्थापिता अपि ।
शुद्धा भवन्ति सर्वेस्युस्तस्मात्तच्छुद्धिरिष्यते

तासांच दीपनं कार्यमोङ्कारादि फडन्तकम् ।
अघोरबीजं मूलं च शान्त्यतीतकलामपि

चतुर्थ्यन्तं समुच्चार्य हुंकारं तु समुच्चरन् ।
त्यक्त्वान्यासां च मूलं तु स्वस्वबीजं स्मरन् नयेत्

आहुतीनांत्रयं हुत्वा पाशबन्धनमाचरेत् ।
शिरः संताड्यचास्त्रेण शिवमन्त्रं त्रिधास्मरन्

भगवन् शान्त्यतीताख्यं मलकर्मसमन्वितम् ।
व्यापकं शान्ति तत्वादेः पाशं बन्ध पदद्वयम्

हुंफडन्तं समुच्चार्य सूत्रे ग्रन्थिं समाचरेत् ।
शिवं संपुटितं स्वस्वबीजं च भगवत् पदम्

कलाचतुष्टयंपाशं मल तत्वादिव्यापकम् ।
बन्ध बन्ध पदंचोक्त्वा हुंफषन्त समन्वितम्

पृथक् पृथक् समुच्चार्य सूत्रेग्रन्थिं समाचरेत् ।
तत्सूत्रं च समादाय शरावयुग संपुटम्

कृत्वासंपात होमंच तत्सूत्रं मण्डलाधिपे ।
निवेद्य तस्य रक्षार्थं शिवकुंभान्तिकं न्यसेत्

प्रणतिं कारयित्वा च शिवेन शिवकुंभके ।
आचार्यः शिष्यसहितो निःसृत्य मखमण्डपात्

पञ्चगव्यं चरूं तेभ्यः प्रदद्यात् दन्धदावनम् ।
शुचौ सावरणे देशे विविक्ते लेपिते भुवः

पृथङ्मण्डलकस्थेभ्यो भुक्तिमुक्तिव्यपेक्षया ।
भूतये पूर्ववक्त्रेभ्यः सौम्यास्येभ्यः विमुक्तये

निर्णिक्तपादपाणिभ्यः प्रयतेभ्यो यथाक्रमम् ।
अन्तर्जानूपविष्टेभ्यः सकुशे दक्षिणेकरे

उद्धृत्य दक्षिणेनैव सपवित्रेणपाणिना ।
चुलुकं पञ्चगव्यस्य दद्यादेकं हृदान्वितम्

तत्पीत्वा प्रयतेभ्योऽथ तद्वदेव द्वितीयकम् ।
चुलुकं चापरं चापि दत्वा दद्यात्ततश्चरुम्

अष्टग्रासप्रमाणंतु पुटके ब्रह्मवृक्षके ।
मुमुक्षुभ्यो भुभुक्षुभ्यः कृते पिप्पल पत्रकैः

अद्विज स्पर्शमेतस्य भक्षणानन्तरं पुनः ।
शुचिभ्यो दन्तकाष्ठैश्च क्षीर वृक्षसमुद्भवम्

कनिष्ठिकाङ्गुलस्थूलमृजुं सरसमव्रणम् ।
मङ्गलार्काङ्गुलान्मुक्तिभुक्ति लिङ्गप्रकाशकम्

राजदन्त्राग्रसन्दंशचर्वितं धौतमग्रतः ।
आमुक्तं निपतेद्यत्र तेन विद्याच्छुभाशुभम्

अग्न्यन्तक पलाशानां दिक्षु वायौ न शोभनम् ।
मुखपातोऽस्य शेषासु शोभनः कर्मणां वशात्

इति ज्ञात्वा तु तत्पातमाचान्तास्तान् समाहितान् ।
स्वप्नाधिगमनेनैव सरक्षान् स्वापयेन्निशि

सद्योगोमंयसंस्पृष्ट भूतल स्पर्शनीषु च ।
पूर्वयाम्योत्तमाङ्गासु शययासु कुशभस्मना

परस्परमलग्नासु सोपधानासु पार्श्वतः ।
चतुर्दण्डिकयास्त्रेण गुप्तासु वितमस्सु च

अस्त्राभिरक्षितास्वस्त्रजप्तासु शतसंख्यया ।
हदारोप्य शिखाबद्धशिखान् वर्माभिमन्त्रितैः

वस्त्रैराक्षादिताञ्छिष्यां स्तिलसर्षपभूतिभिः ।
अस्त्राभिमन्त्रितैस्तिस्त्रो रेखाः संकल्प्य बाह्यतः

स्वप्नमाणवकं मन्त्रमनुज्ञाय च तानथ ।
दत्वा बाह्यबलिं दिक्षु दिक्पतिभ्यो यथाक्रमात्

चरूं दन्तधवादिष्टप्रतिकूलोपशान्तये ।
विषमार्चिषमादीप्य हुत्वा चैकैकतः शतम्

प्रायश्चित्तं ततो हुत्वा मूलेनाष्टोत्तरं शतम् ।
प्रक्षालिताङ्घ्रिहस्तस्तु स्वाचान्तः स्नानमम्भसा

निर्वर्त्य भस्मना वापि परिवर्त्य सितांशुके ।
शिवीकृततनुर्ध्यात्वा समस्ताध्वतनुं शिवम्

चरुकं पञ्चगव्यं च प्राशये द्दन्तधावनम् ।
पूर्ववत्प्रयतो भूत्वा शुद्धः स्वयमपि स्वपेत्

अथ प्रातर्द्वितीयेऽह्नि कृतनित्यक्रियो गुरुः ।
शिष्यान् पृष्ट्वा निशास्स्वप्नान् दुःस्वप्ने शान्तिमाचरेत्

घृतदूर्वामधुक्षीरैः शतहोमं च कापिलैः ।
शुभे पूर्ववच्छिष्यप्रवेशादिकमाचरेत्

आहूय शिष्यान् कुण्डस्य समीपे स्वस्य दक्षिणे ।
अवल्म्ब्य च तत्सूत्रं शिष्यदेहेऽधिवासितम्

करोम्यनुग्रहं देव शिशो रध्येषयेदिति ।
लब्धानुज्ञो न्यसेदग्नौ शक्तिमाधार रूपिणीम्

निवृत्तिं विन्यसेच्छक्तौ कला तत्वादि संयुताम् ।
पृथिवी तत्वं क्षकारश्च मन्त्रौ हृदयसद्यकौ

कालाग्निरथकुऽऽमाण्डं हाडकं ब्राह्मवैष्णवौ ।
रौद्रं च भुवनान्यन्तर्ब्रह्माण्डस्यस्थितानि षट्

कापालीशो ह्यजोबुद्धो वज्र देहः प्रमर्दनः ।
विभूतिरव्ययः शास्ता पिनाकी त्रिदशाधिपः

अग्निरुद्रो हुताशश्च पिङ्गलः खादको हरः ।
ज्वलनो दहनो बभ्रुः भस्मान्तकः क्षयान्तकः

याम्यो मृत्युर्हरो धाता विधाता कर्तृसंज्ञकः ।
संयोक्ता च वियोक्ता च धर्मो धर्मपतिस्तथा

निऋतिर्मारणो हन्ता क्रूरदृष्टिर्भयानकः ।
ऊर्ध्वकेशो विरूपाक्षो धूम्रलोहितदंष्ट्रिणः

बलो ह्यतिबलश्चैव पाशहस्तो महाबलः ।
श्वेतोऽथ जयभद्रश्च दीर्घबाहुर्जलान्तकः

मेघनादः सुनादश्च दशमः परिकीर्तितः ।
शीघ्रो लघुर्वायुवेगस्तीक्ष्णः सूक्ष्म क्ष्यान्तकः

पञ्चान्तकः पञ्चशिखः कपर्दी मेघवाहनः ।
निधीशो रूपवान् धन्यः सौम्यदेहो जटाधरः

लक्ष्मीधृग्रत्नधृक्छ्रीधृक् प्रसादश्च पकामदः ।
विद्याधिपेशौ सर्वज्ञो ज्ञानभुग्वेदपारगः

सुरेशःशर्वो ज्येष्ठश्च भूतपालो बलिप्रियः ।
वृषो वृषधरोऽनन्तः क्रोधनो मारुताशनः

ग्रसनोढुम्बरेशौ च फणीन्द्रो वज्रदंष्ट्रिणौ ।
शंभुर्विभुर्गणाध्यक्षस्त्रियक्षस्त्रिदशेश्वरः

संवाहश्च विवाहश्च नभो लिप्सुस्त्रिलोचनः ।
वीरभद्रो भद्रकाली सर्वोर्ध्वे भुवनद्वयम्

कपालीशादयः प्राच्यामग्निरुद्रादयोऽनले ।
याम्याद्या दक्षिणे भागे निऋत्याद्याश्च नैऋते

बलाद्या वारुणे भागे शीघ्राद्या वायुगोचरे ।
उत्तरे तु निधीशाद्या ईशे विद्याधिपादयः

वृषादयस्त्वधोभागे शम्भुमुख्या नभोगताः ।
भुवनानां शतं चाष्टाधिकमेवं तु विन्यसेत्

एकाशीतिपदेष्वन्त्यप्रणवादि विलोमतः ।
नमोद्वयं प्रणवं षडक्षरमतः परम्

सर्वदश्च ततः शर्वशिवसूक्ष्मद्वयं तथा ।
शब्दद्वयं तथा ज्ञानद्वयं पिङ्गद्वयं तथा

पतङ्गं च द्विरभ्यस्तं तुरुयुग्मपदं भवेत् ।
साक्षियुग्मपदं पश्चात्पूर्वस्थितमतः परम्

अस्तुत अस्तुत इत्येवं ततश्चानर्चितानर्चित ।
ब्रह्मविष्णुरुद्रपर सर्वसन्निध्यकारकः

सर्वभूतसुखप्रद भवोद्भवपदं ततः ।
भवयुग्मं तथा शर्वयुग्मं च प्रथमद्वयम्

मुञ्च मुञ्च पदं योगाधिपते च पदं भवेत् ।
महातेजः पदं सद्भावेश्वरं चेति कीर्तितम्

महादेवपदं पश्चात्पदान्यष्टौ च विंशतिः ।
निवृत्त्या व्याप्तमध्वानं तत्त्वाद्यं कलया स्मरेत्

ह्लां निवृत्तिकलायै च नमोऽन्तं प्रणवादिकम् ।
इत्युच्चार्य निवृत्तिं तु सूत्रात्संग्राह्य पावले

आवाह्येष्वाहुतीनां तु त्रयं स्वाहान्तमाचरेत् ।
मलः कर्म च मायाख्यं भोक्तृभोगशरीरजम्

भावयन् कल्पयेद्योनिरनन्ता देविगर्भगाः ।
तद्व्यापिकां च वागीशीं समावाह्य प्रपूजयेत्

वागीश्वर्यै नमश्चेति हृत्पूर्वं प्रणवादिकम् ।
हुत्वाहुतित्रयं पश्चात्स्वाहान्तेनैव मन्त्रतः

संनिधीभव देवेशि पश्वनुग्रहकर्मणि ।
प्रार्थैवं शिष्यमस्त्रेण संप्रोक्ष्य हृदि ताडयेत्

अस्त्राणुना फडन्तेन प्रणवेनान्वितेन च ।
स्वात्मनो रेचकेनैव तस्य देहे प्रविश्य च

अस्त्रमन्त्रेण हृच्छेदं कृत्वा चाङ्कुशमुद्रया ।
आकृष्य मूलमन्त्रेण चाहुतित्रयमाचरेत्

तृणाग्रबिन्दुवद्ध्यात्वा प्रणवेन पुटीकृतम् ।
सान्तबीजं समुच्चार्य शिशुं संहारमुद्रया

पूरकेन हृदि स्वस्य संनिवेश्य च कुम्भकम् ।
कृत्वा मूलं स्मरन् स्वस्य द्वादशान्ते नियोज्य च

आदाय तस्माच्चैतन्यं मुद्रयोद्भव संज्ञया ।
सर्वासु योनिषु शिशोः संयोगं युगपन्नयेत्

स्वाहान्तमूलमन्त्रेण चाहुतित्रयमाचरेत् ।
भगवन् देव देवेश शिशोस्सर्वासु योनिषु

संयोगं कुरु कुर्वत्र दीक्षाकर्मणि मोक्षदम् ।
निष्पत्यै सर्वगर्भाणां दद्यान्मूलहुतित्रयम्

भगवन्नस्य शिष्यस्य गर्भनिष्पत्तिमत्रच ।
सर्वासु योनिषु कुरुकुर्वित्येवन्नयेद्विजाः

ततस्तु जननार्थन्तु दद्यात् मूलहुतित्रयम् ।
भगवन् सर्वगर्भाणां जननं कुरु कुर्वणोः

इत्युक्त्वा जननार्थं च पशोः वृद्ध्यर्थमेव च ।
मूलहुतित्रयं दत्वा शिवंप्रतिवदेदिदम्

भगवन् शिष्यदेहानां प्रवृत्तिं कुरु कुर्विति ।
कर्मार्जनाय मूलेन आहुतित्रयमाचरेत्

भगवन् आत्मनो नानाभोगदं कुरु कुर्वथ ।
कर्मार्जनं पठित्वैवं विशेषो लोकधर्मिणि

प्राक्कर्मागामिकं धर्मरूपं कर्मार्जनं कुरु ।
देशतः कालतश्चैव देहेन विषयेण च

संचितागामिभेदेन भोगन्नाना विधं स्मरन् ।
भोक्तृत्व लिंगितेपुंसि सुखदुःखात्मवेदनम्

मूलाहुतित्रयं दत्वा शिवंसंप्रार्थयेदिति ।
भगवन् भोगनिष्पत्तिं सर्वत्र कुरु कुर्वणोः

परमप्रीति रूपं च भोगेषु संस्मरन् ।
शिवाहुति त्रयं दत्वा परमप्रीति रूपकम्

लयंच कुरु कुर्वीति शिशोः निर्वाण कर्मणि ।
जात्यायुर्भोगसंस्कारशुद्ध्यर्थं निष्कृतावणोः

हृदाहुति शतं हुत्वा नयेत्मूलाहुतित्रयम् ।
सर्वकर्मसु शुद्धिंच निष्कृत्या कुरु कुर्वणोः

भगवन्निति विश्लेषम् भोगाभावादणोरिह ।
बहिर्निष्कामरूपन्तु मायापाशात् स्मरन्नयेत्

मूलहुतित्रयं पश्चात् मलविश्लेषमाचरेत् ।
मलकार्यंच भोक्तृत्वंस्मृत्वा शुद्ध्यर्थमाहुतीः

दश दत्वा हृदा पश्चात् दद्यात् मूलहुतित्रयम् ।
मलविश्लेष एवंस्यात् कर्म विश्लेष उच्यते

अत्यन्ताभावरूपन्तु विश्लेषं कर्मणामिह ।
स्मृत्वाहुतित्रयं दद्यात् मूलमन्त्रं समुच्चरन्

भगवन्नात्मनो मायाफल कर्मात्मकं त्विह ।
विश्लेषं कुरु कुर्वत्र तेभ्यो निर्वाणसंस्कृतौ

ततो निवृत्तिपाशस्य व्यापिनस्तु मलादिषु ।
अस्त्राहुतित्रयं दत्वा शुद्ध्यै तस्य च मूलतः

आहुतीनां त्रयं दत्वा निवृत्तिछेदननंत्विह ।
भगवन् कुरु कूर्वत्रेति आज्ञां प्रार्थ्यैव माचरेत्

अशेषाणां शरीराणां नाशेत्वेकत्वमात्मनः ।
संभाव्य वौषडन्तेन दद्यात् पूर्णां शिवाणुना

ओंब्रह्मणे नमश्चेत्यावाह्य संपूज्य तर्पयेत् ।
शब्दस्पर्शौ गृहणात्र ब्रह्मन् स्वाहेति मन्त्रतः

आहुतीनां त्रयं दत्वा शिवाज्ञां श्रावयेत् ततः ।
कारणेशत्वयानास्य धातुः पदमनामयम्

प्रतिबन्धो विधातव्यस्त्वाज्ञैषा पारमेश्वरी ।
ब्रह्माणं संविसृज्याथ शुद्धतत्वाग्र संस्थितम्

निवृत्ति पाशनिर्मुक्तं शुद्धस्फटिकसन्निभम् ।
ध्यात्वाहुतित्रयं दद्यान्मूलमन्त्रं समुच्चरन्

निवृत्तिपाशादुद्धारं पूरकेण भगवन्नस्य चात्मनः ।
कुरुकुर्वीति संहारमुद्रया पूरकेन तु

कृत्वात्मस्थं ततस्सूत्रे कवचेन निवेशयेत् ।
आहुतीनां त्रयं दद्याच्छिशोः स्थित्यै शिवाणुना

वागीश्वर्यै नमश्चेति संपूज्यैनां तु तर्पयेत् ।
आहुतीनां त्रयेणाग्नेः कार्यमस्या विसर्जनम्

अथ सूत्रे प्रतिष्ठायां शुद्ध्यर्थमवलोकयेत् ।
त्रयोविंशतितत्वानि चापस्तेजोमरुद्वियत्

गन्धो रसो स्पर्शौ शब्दोपस्थौ च पायु च ।
पादौ पाणी च वाङ्नासा जिह्वा चक्षुस्त्वचश्श्रुतिः

मनोऽहङ्कारबुद्धि च प्रकृतिः स्यात्ततः परम् ।
तत्वानि कथितान्येवं लादिटान्ताः द्विजोत्तमाः

चतुर्विंशतिवर्णाः स्युः शिशो वामस्तथैव च ।
अघोर इति मन्त्रास्स्युष्षट्पञ्चाशत् पुराणि तु

अमरेशः प्रभासश्च नैमिशः पुष्करोऽवधिः ।
डिण्डिमुण्डिस्तथा भारभूतिश्च लकुलीश्वरः

हरिश्चन्द्रश्च श्रीशैलो जल्पेशाम्रातकेश्वरौ ।
मध्यमेशो महाकालः केदारो भैरवस्तथा

गया चैव कुरुक्षेत्रं नाखलो नखलस्तथा ।
विमलेशोऽट्टहासश्च महेन्द्रो भीमसंज्ञकः

वस्त्रापदो रुद्रकोटिर विमुक्तो महालयः ।
गोकर्णोभद्रकर्णश्च स्वर्णाक्षः स्थाणुरित्यपि

झगलण्डो द्विरण्डश्च माकोटो मण्डलेश्वरः ।
कालञ्चरः शङ्कुकर्णः स्थूलेश्वरः स्थलेश्वरः

पैशाच राक्षसं याक्षं गान्धर्वं चैन्द्रमेव च ।
सौम्यं चैव ताथाज्ञेयं प्राजेशं ब्राह्ममेव च

अकृतश्च कृतश्चैव भेरवोब्राह्मवैष्णवौ ।
कौमारमौमं श्रैकण्ठमष्ट सप्तभवन्तिहि

अमरेशादि चात्पत्वे हरिश्चन्द्रादितेजसि ।
गयादि वायु तत्वे च व्योम्नि वस्त्रापदादि च

झगलण्डाद्यहंकारे पैशाचाद्यं मनौस्थितम् ।
प्रकृतावकृताद्येवं षट्पञ्चाशत् पुराणानि तु

महेश्वराद्यरूप्यन्ता पदानामेकविंशतिः ।
महेश्वर पदं चाद्यं परमात्मा द्वितीयकम्

ततश्शर्वपदंचोक्तं शिवेति च ततः परम् ।
निधनोद्भवसंज्ञं च निधनाख्य पदं ततः

अनिधनपदं चैवम् ओंस्वक्षःपदमतः परम् ।
ओंभुवश्चपदं चान्यदोंभूः पदमतः परम्

चतुर्धू निर्मितम् चान्यन्नाना नाना पदं ततः ।
अनादे तुपदं चान्यदभस्मेति पदं ततः

अधूमपदमन्यच्च अनग्नीति पदं ततः ।
अरूपपदमन्यच्च ज्यातिर्ज्योतिस्तथैव च

तेजस्तेजः पदं प्रोक्तुं प्रथम प्रथमेत्यपि ।
अरूपिन् पदयुग्मंच पदान्येकं च विंशतिः

प्रतिष्ठाकलयाचैतत् सर्वं व्याप्तं तु भावयेत् ।
इत्युक्त संख्यत त्वार्णंपदमन्त्रैस्त्रिविष्टपैः

गर्भितां तामनुस्मृत्य संतधीतोपभुक्त्या ।
शुद्धं पाशं लघुं स्मृत्वा शोध्यं च गुरुमेतयोः

वाचकं तद्वदुच्चार्य शोध्येशुद्धिं विलोकयेत् ।
सर्वसन्धानयोगाय चोपदिष्टश्शिवद्विजाः

ओं ह्रां ह्रीं पूर्वमुच्चार्य चतुर्थ्यन्तं कलाद्वयम् ।
नमस्कारान्तमिष्ट्वान्ते दद्यान्मूलाहुतित्रयम्

कलोपस्थापनाद्यं तु सर्वं पूर्ववदाचरेत् ।
निष्कृतिं शिरसादद्याच्छत होमेन देशिकः

हरेश्शुक्लं रसं दत्वा कलां विद्यां समाश्रयेत् ।
कलया विद्यया व्याप्तः पुरुषश्चादिमो भवेत्

रागो नियतिविद्ये च कलाकालौ च मोहिनी ।
ञकारादिधकारान्ता वर्णास्सप्त विलोमतः

मन्त्रश्शिखा पुराणीह सप्तविंशतिसंख्यया ।
वामो भीमस्तथोग्रश्च भवेशानैकवीरकाः

प्रचण्डोमापती चाजोऽनन्तैकशिवसंज्ञकौ ।
क्रोधेशश्चवै संवर्तो ज्योतिः पिङ्गश्चादिमो भवेत्

पञ्चान्तकैकवीरौ च शिखेदश्च महाद्युतिः ।
वामदेवो भवश्चैवोद्भवश्चाप्येकपिङ्गलः

एकेक्षणस्तथैशानस्तथैवाङ्गुष्ठमात्रकः ।
षट्कं च पञ्चकं चैवं युग्मं युग्मं द्वयं द्वयम्

अष्टकं पुरुषादौ च मायान्ते तु पुराणि हि ।
पदानि विंशतिर्व्यापिन् व्यापिन्निति पदं भवेत्

व्योमिन् व्योमिन् पदं पश्चादीप्सितं स्यादचेतनम् ।
परमेश्वर परायेति पदं चैव पुनर्भवेत्

ज्योतिरूपायसंज्ञं च सर्वयोगाद्यमेव च ।
पदं चानिधनायेति पदं गोप्त्रे प्रकीर्तितम्

गुह्याय चातिगुह्याय पदं स्यादौ नमो नमः ।
पदं ब्रह्माणि पञ्चात्र सद्यादीनि क्रमेण तु

शिवायेति पदं सर्वप्रभवेति ततः ।
शिवायेति पदं पश्चाद् ओं पदमन्ततः

ध्यानाहारायसंज्ञं च कीर्तितानि पदानि च ।
संधानं पूर्ववत् कृत्वा विद्यामग्नौ निवेशयेत्

निष्कृतिं शिखया दत्वा शतहोमं विधाय च ।
रूपगन्धौ हृहाणेति रुद्रे शुक्लं समर्पयेत्

भवाख्यं पदमेतत्तु कलात्रितयगोचरम् ।
भवोत्तीर्णमथात्मानमात्मतत्वोपरि स्थितम्

अधिकारमलाविष्टमुद्भवैश्वर्य भाजनम् ।
बुभोजयिषुराचार्यो भोगं शुद्धाक्षसाधनम्

अनुकूलमसंकीर्णमनासक्तिनिबन्धनम् ।
विलोक्य मनसा शान्ति तस्यामन्तर्गतानि च

तत्वानि त्रीणि विद्येशसादाख्यानि द्विजोत्तमाः ।
वर्णास्तु गखकाः प्रोक्ता मन्त्रौ वक्त्रतनुच्छदौ

वामा ज्येष्ठा च रौद्री च काली कलविकरणी ।
बलविकरणी चैव बलप्रमथनीत्यपि

सर्वभूतदमन्येव मनोन्मन्यपरा भवेत् ।
पुराणि नव विद्यायामनन्तस्सूक्ष्मसंज्ञकः

शिवोत्तमैकनैत्रौ चाप्येकरुद्रस्त्रिमूर्तिकः ।
श्रीकण्ठश्च शिखण्डी चेत्येवमीशे पुराष्टकम्

सादाख्यभुवनं स्वस्मिन् पुराण्यष्टादशैव तु ।
एकादशपदान्यासन्नित्यंयोगिन इत्यपि

योगपीठाद्यमन्यत् स्याच्छाश्वतायपदं पुनः ।
ध्रुवायेतिपदं चैवानाश्रितायपदं ततः

अनाथायपदं प्रोक्तमनन्तायपदं पुनः ।
शिवायेतिपदं सर्वव्यापिने च पदं ततः

व्योमादिव्योमरूपाय पदं व्योमाद्यमेव च ।
निष्कृतौ शतहोमं तु कवचेन समाचरेत्

सर्वं पूर्ववदुद्दिष्टं शुक्लार्थं बुद्ध्यहङ्कृती ।
ईश्वरः कारणेशस्स्यात् प्राग्वत्सर्वमतः परम्

शान्त्यतीतकलायां तु शिवतत्त्वं व्यवस्थितम् ।
बीजं षोडशकं मन्त्राश्चास्त्रेशानशिवास्त्रयः

ओमित्येकं पदं ज्ञेयं पुराणि दश पञ्च च ।
निवृत्तिश्च प्रतिष्ठा च विद्या शान्तिश्च नाभसी

पुराणि बन्दवामीह पञ्च प्रोक्तान्यतः परम् ।
इन्धिका दीपिका चैव रोचिका मोचिका तथा

तथोर्ध्वगामिनी चेति नादोत्थभुवनानि तु ।
व्यापिनी व्योमरूपा चाप्यनन्ता च ततःपरम्

अनाथा च तथा प्रोक्ताऽनाश्रिता पञ्चमीरिता ।
भुवनानि तु शाक्तानि पञ्चैव कथितानि च

एभिश्च गर्भिणीं ज्ञात्वा सन्धानं शुद्धया नयेत् ।
ह्यौं हौं चतुर्थ्यन्तं कलाद्वयमुदाहरन्

संपूज्य मनसा युक्तं दद्यान्मूलहुतित्रयम् ।
कलोपस्थापनाद्यं तु सर्वं पूर्ववदाचरेत्

निष्कृतौ शतहोमं तु शिवमन्त्रेण कारयेत् ।
अस्त्रं त्यक्त्वा तु दीपेन पाशच्छेदाय होमयेत्

ततो निर्बीजदीक्षायां पूर्णान्ते कारयेदिदम् ।
समयं समयाचारं शक्तो पाशात्मके न्यसेत्

समयं समयाचारपाशशुद्धिं महेश्वर ।
शिष्यस्य कुरु कुर्वत्रेत्युक्त्वा शुक्लं समर्पयेत्

शिवबीजं समुच्चार्य सदाशिवपदं पुनः ।
मनो हृहाण स्वाहेति चाहुतित्रयमाचरेत्

पूर्ववत्संविसृज्यात्म सूत्रं संगृह्य निर्मलम् ।
रेचकेनात्मसंस्थं तु शिष्यदेहे निवेशयेत्

शिरस्युदकबिन्दुं च दत्वा वागीश्वरीं यजेत् ।
संतर्प्य पावकस्थां तु ततो विज्ञापयेदिति

पश्वर्थं खेदितोसि त्वं देवि गच्छ स्वगोचरम् ।
शान्त्यतीतां कलां शक्तितत्त्वे लीनां विचिन्त्य च

आत्मतत्त्वं च मायान्तमुपस्थाप्य गुरूत्तमाः ।
आत्मतत्त्वं चतुर्थ्यन्तमादौ मूलसमन्वितम्

नमः प्रणवसंयुक्तमुक्त्वा संपूज्य सन्निधौ ।
विधिवैकल्यशुद्ध्यर्थं स्वाहान्तं शिवमन्त्रतः

सशब्दं तु शतं हुत्वा विद्यातत्त्वमुपांशुवत् ।
सदेशान्तमुपस्थाप्य हुत्वा चाष्टोत्तरं शतम्

मन्त्रोच्चारणवैकल्याच्छिवमन्त्रेण शुध्यति ।
शिवतत्त्वमुपस्थाप्य शक्त्यन्तं मानसं स्मरेत्

शतमष्टोत्तरं हुत्वा मनोवैकल्यमात्रतः ।
मुच्यते शिवमन्त्रेण शिखाच्छेदमथारभेत्

अध्वान्तस्थां च सर्वाध्वव्यापिकामध्वकारणाम् ।
ध्यात्वा शिखां तदग्रस्थं शुद्धस्फटिकसन्निभम्

संचिन्त्य शिष्यचैतन्यं कर्तरीं शिखयालभेत् ।
छिन्धाच्छिखां तु शिखया ततस्संस्नापयेच्छिवम्

आचम्य सकलीकृत्य गुरुर्गोमयवेष्टिताम् ।
स्रुगग्रस्थां शिखां पूर्णां हुत्वाहुत्या च पावके

ततो बहिर्विनिःसृत्य स्रुक्स्रुवौ कर्तरीमपि ।
प्रक्षाल्याचम्य शुद्धस्तु शिवमिष्ट्वा वदेदिदम्

अध्वशुद्धिश्शिखाच्छेदस्त्वत्प्रसादान्मया कृतः ।
यावत्वयं परं धाम भगवन् परमेश्वर

शिष्यं संयोजयाम्येनमाज्ञेदानीं विधीयताम् ।
एवं कुर्वित्यनुज्ञातः प्रकृष्टोऽर्घ्यकरो गुरुः

समाहूय शिशुं यायाच्छिष्ययुक्तोऽग्निसंमुखम् ।
शिष्यस्य प्रोक्षणं चैव सकलीकरणं ततः

अन्तर्यागं ततो नाड्योस्सन्धानं मन्त्रतर्पणम् ।
सकलीकृतमन्त्राणामेकैकाहुतिदानतः

सकलीकरणशुद्धिं च कृत्वा संयोजयेच्छिवे ।
विद्यातत्त्वास्पदाचार्यो बिन्दुकॢप्तासनस्थितः

इन्धिका दीपिका चैव रोचिका मोचिका तथा ।
तथोर्ध्वगामिनी चेति सूक्ष्मा सुक्ष्मामृता मता

बिन्दुशक्तिरिति प्रोक्ता नादशक्तिः कला द्विजाः ।
आभिः कलाभिस्संकॢप्तदेहयुग्देशिकोत्तमः

व्यापिनी व्योमरूपा चाप्यनन्ता ह्यपरा मता ।
अनाथानाश्रिता चेति बहिः करणसंयुतः

अन्तः करणसंयुक्तस्समनाकल्पितं च तत् ।
आत्मतत्त्वोन्मनाश्शर्वे समापूरितदेहयुक्

कृत्वा पूरककुम्भौ तु जिह्वासंबद्धतालयुक् ।
ईषद्धयावृत्तवक्त्रः स दन्तैर्दन्तान्न संस्पृशन्

सम्यगुन्नतगात्रस्तु शिशुं संयोज्य चात्मनि ।
नाडीं सुषुम्नां प्राणाख्यवायुनैकीकृतां स्मरन्

सम्न्त्रं शिष्यचैतन्यं शुद्धस्फटिकसंनिभम् ।
संभाव्य मन्त्रमुच्चार्य कारणत्यागयोगतः

शिवे संयोजयेच्छिष्यं पूर्णया कुम्भकेन तु ।
व्यावर्तितमनः प्राणदानशक्तिकलात्मनः

समीपे स्रुक्स्रुवौ मुक्त्वा मृतं संहारमुद्रया ।
शुद्धमुद्यच्छिखाकल्पं वह्नेरादाय पुद्गलम्

योजयेदस्त्रबीजेन शरीरे तस्य पूर्ववत् ।
तत्र युक्तोऽप्यसौ तेन न समानगुणीकृतः

यावत्तावत् प्रयातस्य तत्वप्राप्तिर्यथा विभोः ।
साम्राज्याधिगमेऽप्युच्चैर्नृपसूनोः कृतार्थता

न षड्गुण्यानभिज्ञस्य शतस्यापि न राजते ।
स्वगुणव्यक्तये तेन स्रुवेणाज्याहुतीस्तु षट्

होमयेद् देशिको धीमान् प्रयोगेणामुना यथा ।
सर्वज्ञो नित्यसंबोधः स्वतन्त्रस्तृप्तिमान् भव

अलुप्तानन्तशक्तिस्त्वं ह्रस्वप्रासादपूर्वकम् ।
आत्मन्निति पदोपेतं स्वाहान्तं दीपसंयुतम्

इत्येवं कथिता दीक्षा सर्वपापविमोचनी ।
चत्वारो ब्राह्मणाद्याश्चाप्यनुलोमाश्च ये मताः

न्यायजा गूढजाता वा दीक्षायामधिकारिणः ।
जामातृपितृपत्न्याद्याः योग्यास्स्युर्मोक्षकांक्षिणः

दीक्षकर्ता शिवो यस्मात्तेषां तस्मान्न पुत्रया ।
अन्त्यजानां न होत्री स्यात् किं तु तेषां तु चाक्षुषी

इति उत्तरकामिकाख्ये महातन्त्रे निर्वाणदीक्षाविधिस्त्रयोविंशतितमः पटलः
चतुर्विंशत्तमे पटले आचार्याभिषेक विधिः
अभिषेकमथो वक्ष्येयेन स्यात् देशिकोभुवि ।
आर्यावर्तोद्भवः श्रीमान् सर्वलक्षण लक्षितः

यत्र विप्राः सदाचाराः यतयश्च तपोधनाः ।
सन्ति देवाः तथा वेदाः आर्यावर्त इतिस्मृतः

एषदेशो समादिष्टो न च विन्ध्याब्धि मध्यगः ।
ककाराष्टक निर्मुक्तः प्रसंङ्गात् सोऽपि कथ्यते

कर्णाटश्च कलिङ्गाख्यः कच्छः काश्मीर संज्ञकः ।
कोङ्कणः करहाटश्च कुक्कुटः काङ्क ईरितः

आदिशैव कुलेजातः श्रेष्ठस्यात् स्थापनादिषु ।
विप्रादयश्चतुर्वर्णाः अपि योग्याः स्व कर्मणि

दीक्षायां सर्वमर्त्यानां पतिष्ठायामथोत्सवे ।
स्नपने प्रोक्षणेऽन्यत्र प्रायश्चित्तेऽभिषेचने

व्याख्यानादौ च शस्तस्यात् स्वार्थे वाथ परार्थके ।
सर्व देवार्चने विप्रास्त्वादि शैवो गुरूत्तमः

विप्रादयस्त्रयो वर्णाः दीक्षायां स्थापनेऽपि च ।
ब्राह्मणक्षत्रियादीनां क्षत्रियः शूद्र वैश्ययोः

वैश्यः शूद्रस्य दीक्षायां स्वस्यजातावपीष्यते ।
स्वार्थेष्टौ चल लिंगस्य प्रतिष्ठायां त्रयस्विमे

शूद्रोपि शूद्रदीक्षायां स्वार्थे च चलसंज्ञके ।
बाणलिंगेक्षणेवापि स्थापको यदि नैष्ठिकः

आचार्यं गौलकं चैव दयित परिवर्तकम् ।
तथैव पारवेत्तारं देवलं च पुनर्भवत्

अभक्ष्य भक्षकं चैव कुण्डं भस्माङ्कुरं तथा ।
खट्वाङ्गिश्यामदन्तौ चाप्यारूढं पतितं तु वा

अलसं वृषलं चैवं व्रात्यं वैश्यापतिं तथा ।
असच्छस्त्रकृतं क्लीबं व्याधितं कुनखं तथा

अथव्यसनिनं पारदारिकं वृषलीपतिम् ।
चित्रकं गायकं चैव नर्तकं च विवर्जयेत्

परराष्ट्र भृतं चैवाशुद्धबुद्धिं च तान्त्रिकम् ।
परापवाद शीलं च तथा बहुकिणैर्वृतम्

सूतकं कामुकं वैद्यं कुतर्कस्थं तथालभम् ।
बैद्धादि शास्त्रनिरतं सन्यासं व्रतिनं तथा

चपलं शठसञ्जारं वृद्ध्या जीवन मेव च ।
शुक्लकर्मरतं चैव न्याये वैशेषिकेपि च

सांख्ये विविधभेदे च मायावादेऽर्हतो मते ।
बौद्धे लोकायते शास्त्रे मीमांसां विशषतः

अन्येष्वपि कुमार्गेषु कापाले पाञ्चरात्रके ।
सोमसिद्धान्तके वापि पूर्वाम्नाये तु पश्चिमे

भैरवे कौलशास्त्रे च शेषेष्वनाद्दतेषु च ।
सिद्धप्रमेय जाले च कृताशं च निरन्तरम्

काव्य नाटकसक्तं च भरते तु निरन्तरम् ।
कामशास्त्रकृताभ्यासं पदव्युत्क्रान्तकं नरं

ज्योतिज्ञानपरंवेद पुराणहित चेतसम् ।
तत् सिद्ध पुरुषार्थेषु कृतयत्नं परित्यजेत्

कामिकादि शिवज्ञानं वेदार्थज्ञानमेव च ।
समं यो मन्यते मोहात्तं प्रयत्नेन वर्जयेत्

शिव सिद्धान्त संसिद्ध ज्ञानयोग क्रियासु च ।
चर्यायां व स्व संसिद्ध प्रमेय शिवभाषिते

शैवार्थ देहिके हित्वा विचारं सन्ततं नरः ।
योध्यत्र कुरुते न्यासं दुर्मतिं च विवर्जयेत्

अन्यायेन शिवद्रव्य हारिणं हन्तृ सन्निभम् ।
अल्पविद्यामर्षकौ च विरूपं च विवर्जयेत्

दैवज्ञं च तथाम्बष्ट मूहापोह विवर्जितम् ।
समान गोत्र संबन्धं कुसुमाक्षं च वर्जयेत्

इत्युक्त लक्षणोपेतं शुद्धलग्नोदयेऽहनि ।
अभिषेकं ततःकुर्यात् अंकुरार्पण पूर्वकम्

पूर्वस्यां वाथ वैशान्यां पश्चिमायां चदिश्यथ ।
मण्डपे सौम्य वक्त्रे तु वितानेनोपशोभितम्

अर्धहस्तोच्छ्रयं तद्वद्युगाश्रं वेदिकाद्वयम् ।
चतुर्हस्त प्रविस्तारं दक्षिणोत्तर दिग्गतम्

स्वस्तिकेन चतुर्दिक्षु रञ्जितं दीपराजितम् ।
भुवः परिग्रहं कृत्वा मण्डपेग्नौ शिवं यजेत्

लुप्तक्रियान्वितश्शिष्यो यदि संस्कृत्य दीक्षया ।
बहिरन्तर्बलिं दत्वा विधान मिद माचरेत्

काञ्जिकोदन मृद्भस्म दूर्वा गोमय गौलकैः ।
सिद्धार्थदधि तोयैश्च निर्मृज्य तदनन्तरम्

नवधा पञ्चधा वापि सर्वधान्यो परिस्थितान् ।
घटान्वा कलशान्वाथ सकूर्चान् सापिधानकम्

स सूत्रान् सोदकान् गन्ध रत्न स्वर्ण वरान्वितान् ।
चूताश्वत्थ पलाशास्यान् बीजापूरफलावहान्

सदेशानेन विद्येशैः नवपञ्चपवित्रकैः ।
पञ्चपक्षे निवृत्यादि कलाभिस्त्वभि मन्त्रयेत्

शिवेन शतधालब्धान् पूजितान् स्नपनोचितान् ।
अथवा कलशानेकघटं वा शिव संयुतम्

दक्षवेद्यां तु संस्थाप्य सौम्यायां तु शिशुं न्यसेत् ।
भद्र पीठे शिवेनैव साङ्गेनाधिष्टितं यथा

स्वासनेन तथा सम्यक् अर्चितं विभवेन वा ।
वर्णभक्त शरावैस्तु निर्मज्य वा जलेन वा

शुद्धोदकेन संस्नाप्य तस्मात् देशान्तरे पुनः ।
परि वर्तित सूत्राद्यं सोत्तरीयं समालकम्

सितचन्दनदिग्धाङ्ग भस्मोद्धूलितमेव च ।
आनीयं दक्षवेदिस्थो भद्रपीठे निवेशयेत्

पूर्वास्यं गन्धपुष्पाद्यैः पूजयित्वा प्रवर्तयेत् ।
आरात्रिकं ज्वलद्दीपैस्सद्वर्त्या प्रतिबोधितैः

ततोऽस्य दद्यादाचार्यः शिष्यस्योष्णिकादिभिः ।
करणीं कर्तरीं तद्वत् धटिकां स्रुक् स्रुवौपुनः

दर्भं च पुस्तकान्यक्ष सूत्रमामकुटं गुरुः ।
पादुकां चामरं छत्रं हस्तिनं शिबिकादिकम्

राजाङ्ग मन्यत् तत्काले दद्याच्छ्रद्धा समन्वितः ।
आज्ञां च श्रद्धया यावदद्य प्रभृति देशिकः

दीक्षाव्याख्यादिकं ज्ञात्वा परिक्ष्य विधिना वुर्थ ।
तथैवं देव देवाय देशिकाय मयाकृतम्

त्वत् प्रसादादविघ्नेन चाधिकारं करोत्विति ।
विज्ञापयेत् ततः कुण्ड सन्निधिं प्राप्य देशिकः

निवृत्यादि कलानां तु पृथगेवाहुतिं नयेत् ।
स्व स्व मन्त्रैः ततः पूर्णां कृत्वा तद्दक्षिणे करे

दर्भोल्मुखेन पञ्जाङ्गैः कनिष्टादिषु लाच्छयेत् ।
हरहस्तं च संकल्प्य स्वाधिकारं समर्पयेत्

तदर्थं विधिनानेन प्रयश्चित्तं समाचरेत् ।
शिवासनाङ्गमन्त्रैश्च पूज्यदेवस्य नामभिः

अङ्गैर्दशाहुतीर्हुत्वा शिवेनान्ते दशाहुतीः ।
तेनैव पूर्णां दत्वान्ते भगवन्तं क्षमापयेत्

अनेनैव प्रकारेण साधकं चाभिषेचयेत् ।
किंतु सध्यानुना लब्धै र्घटैरस्याभिषेचनम्

दीक्षितः पुत्रकः प्रोक्तः संस्कृत स्समयी कृतः ।
सामान्य समयी यस्तु स तु माहेश्वरस्स्मृतः

जात्युद्धार विहीनो यस्सामान्य समयी भवेत् ।
तद्युक्तस्तु विशेषस्यात् चाक्षुष्याद्यास्तु याः स्मृताः

दीक्षास्ताभिस्समायुक्ताः परिचारक नामकाः ।
न तु लिंगार्चने योग्याः किमु दीक्षादि कर्मणि

शापानुग्रह कर्ता चेत् गुर्वादीश्चैव दीक्षयेत् ।
शिवद्विज कुलोत्थाये ते च माहेश्वरा जनाः

शिवेन दीक्षिताः पूर्वं सृष्ट्यादौ सर्व एव ते ।
मदर्चनार्थं तेषां च दीक्षा शुद्ध्यर्थमिष्यते

शरीर बन्धनं यस्मात् प्रायश्चित्त मथाचरेत् ।
बहुधा दीक्षितोयस्तु शीघ्रं शिवमवाप्नुयात्

भौतुको ब्रह्मचारी वा देशिको गृहमेधिनाम् ।
नैष्टिको नैष्टिकेषु स्यात् भुक्तौ मुक्तौ क्रमाद्यतः

भुक्ति मुक्ति प्रसिद्ध्यर्थं गृहथो गुरुरिष्यते ।
सर्वानुग्राहकः प्रोक्तः सान्तानिक गुरुस्सदा

अनुलोम क्रमो वा स्यात् प्रतिलोमस्तु नेष्यते ।
योषित् युक्तस्स केशश्च जटारुद्राक्ष दण्डयुक्

कौपीन मेखलाभिश्च परित्यक्तस्तुयो भवेत् ।
स गृहस्थ इति प्रोक्तः मुण्डिवा स्याज्जटादियुक्

व्रती दार वियुक्तस्तु भिक्षाशी च तथा भवेत् ।
व्रती व्रताऽस मर्थो यो विधिना व्रतमर्पयन्

पश्चात् कृतविवाहस्स व्रतार्पक इहेष्यते ।
सृष्ट्यानन्तर काले ये दीक्षिताः कौशिकादयः

शिवेन तत्कुलोत्थाः स्युः शैवास्सान्तानिकाद्विजाः ।
आदिशैवास्तु ते ज्ञेयाः सर्वानुग्रहकामताः

वर्णाचार व्रतास्तेषु तद्वियुक्तास्तु वा मताः ।
पक्षत्रय मधश्शायी नक्ताशी चरुभुक् सदा

मौनी त्रिषवण स्नायी शिवाग्नि गुरु पूजकः ।
समूर्तिकं शिवं साङ्गमभ्यसेच्छक्तितो गुरुः

आचार्य व्रतमेतस्यात् व्रतानामुत्तमं व्रतम् ।
आचार्यस्साधकश्चान्यः पुत्रकः समयीयतः

लिङ्गाद्यं पूजयेन्नित्यं नान्यो नैमित्तिके मतः ।
प्रत्यहं समनुष्ठेयं तन्नित्यमिह कीर्त्यते

स्नपनोत्सव शान्त्यादि कर्म नैमित्तिकं मतम् ।
प्रयाश्चित्ते स्वनित्योत्थे तस्योस्स्यादधिकारिता

स्वार्थ नैमित्तिके योग्यः पुत्रको न परत्र च ।
यदि सान्तानिकौ तौ हि सोऽसौ नैमित्तिकेपि च

स्वार्थे वाथ परार्थे वा स्थापनादि विवर्जिते ।
आचार्याधिकृते कृत्ये सर्वस्मिन् स्थापनादिके

तदङ्ग होम कर्मादौ योग्यौ तौ देशिकाज्ञया ।
स्थापनाद्यङ्ग भूतेषु मङ्गलाङ्कुरकादिषु

अधिकार स्तयोरस्ति देशिकाज्ञा भवेद्यति ।
आचार्य सर्व योग्यस्याद्यदि सान्तानिको भवेत्

साधकश्च तथा भूतस्सर्वकर्माणि शंसितः ।
महा शैवादयो योग्या दीक्षिता नित्यकर्मणि

नैमित्तिकं कृतं तैस्तु यदि दोषाय कल्पितम् ।
लक्षाध्यायी गुरुश्रेष्ठः भुक्ति मुक्ति फलप्रदः

मध्यमस्स्यात्तदर्धज्ञस्तत्पादज्ञोऽधमो भवेत् ।
संहिता पारगो वाथ लक्षाध्याययुपदेशतः

संहिता स्याच्चतुष्पादयुक्ता कामिक पूर्विका ।
शैवं चतुर्विधं प्रोक्तं शैवं पाशुपतं तथा

सोमसिद्धान्तकं चैव लाकुलं च चतुर्विधम् ।
चतुर्वक्त्रान्महेशाच्च पुरुषाद्याननोद्भवम्

पूर्वं पुर्वगुणोत्कृष्टं तत्र त्वेवं चतुर्विधम् ।
प्रत्येकं त्रिविधं प्रोक्तं वामदक्षिण भेदतः

सिद्धान्तास्येन तेषां च सिद्धान्तः श्रेष्ठ उच्यते ।
तत्रापि शैवसिद्धान्तः सर्वेभ्यो ह्युत्तमोत्तमः

सिद्धान्तो मन्त्रतन्त्रं स्याद् अतिमार्गं ततोऽवरम् ।
अध्यात्मं यत्ततो नीचं तस्माद्वैदिकमेव च

वैदिकाल्लौकिकं हीनं ब्रह्माद्याः पञ्चदेवताः ।
वक्तारो लौकिकादीनां तेषां भेद इहोच्यते

सद्यमन्त्राद्विनिष्क्रान्तौ ब्रह्मनामखिलार्थ दृक् ।
तेन वै लौकिकं शास्त्रं मर्त्यलोकेऽवतारितम्

शब्दशास्त्रमलंकारो निरुक्तं छन्द एव च ।
कौटिल्यं भारतं ज्योतिश्शास्त्रं वात्स्यायनादिकम्

आयुश्शास्त्रं धनुश्शास्त्रं वृक्षायुर्वेद एव च ।
लोकायतं तथा सांख्य मार्हतो मतमेव च

मीमांसा दण्डनीतिश्च वार्ताद्यं लौकिकं मतम् ।
वाम मन्त्रोद्भवो विष्णुः कारणेशो द्वितीयकः

तेन वैदिक मुद्दिष्टं त्वष्टादश पुराणकम् ।
धर्मशास्त्रं च वेदान्तं पाञ्चरात्रं च बौद्धकम्

रुद्रोऽघोराद्विनिष्क्रान्तो स्वध्यात्मं च प्रणीतवान् ।
न्याय वैशेषिकं सांख्यं सेश्वरं यत् प्रणीतवान्

ईश्वरः पुरुषाज्जात स्त्वति मार्गं प्रणीतवान् ।
पञ्चार्थं लाकुलं तान्यत् तथा पाशुपतं मतम्

सदाशिवोहि भगवान् मन्त्र तन्त्र मपालयत् ।
ऋक्यजुस्सामाथर्वाश्च पुरुषाद्याननोद्भवाः

पश्चिमं वाम संज्ञं तु वामाद्दक्षिणमुत्तमम् ।
दक्षिणात् कौलकं श्रेष्टं महाकौलं ततः परम्

पूर्वाम्नायां ततःश्रेष्ठं तस्मात् सिद्धान्त उत्तमः ।
सिद्धान्तात् परमं ज्ञानं नेति शास्त्रस्य निश्चयः

अन्यतन्त्रेषु येमुक्ताः सिद्धान्ते पशवो मताः ।
सिद्धान्तो वेदसारः स्यादन्यद्वेद बहिष्कृतम्

सिद्धान्त विहिताचारो वैदिकाचार उच्यते ।
गर्भा धानादिकं कर्म यावच्छ्राद्धावसानकम्

तावत्तु वैदिकं कर्म शैवं वाथ समाचरेत् ।
तस्यापि दीक्षा कर्तव्या जातकर्मादिका क्रिया

युक्ता समयया स्त्री चेत् दीक्षया पुरुषेण च ।
दीक्षा युक्तेन सोढा वै तद्गर्भाधान मेव च

तथा पुंसवनादिश्च शैव आवश्यको मतः ।
तत्पुत्रस्यापि कर्तव्या जातकर्मादिका क्रियाः

क्रियास्तस्यापि कर्तव्याः पुरुषार्थ प्रसिद्धये ।
वैदिक्यादौ तदन्ते वा कर्तव्या लोकसंवृतौ

भार्या दीक्षा विहीना चेत् तस्याः पुत्रस्य चोभयोः ।
वैदिक्येन क्रियाकार्या भर्ता यद्यपि दीक्षिताः

निकृष्टेष्वनुलोमेषु वैदिकी नेष्यते क्रिया ।
हित्वा सुवर्णं दैवज्ञं तथा स्याद् वैदिकी क्रियाः

शैव कर्म समायुक्ता शैवे शैवी च केवला ।
श्रुतिस्मृत्यादि संसिद्ध मनुष्टानं तु यद्भवेत्

आवश्यके वा शौचे वा स्नाने त्वाचमनेऽपि च ।
सन्ध्याया वन्दने वापि तर्पणे होमकर्मणि

गर्भाधानादिके वापि दहने श्राद्ध कर्मणि ।
अष्टका करणे वापि नित्यनैमित्तिकेपि वा

वेदाध्ययन संस्कारे सोमयागादिकेपि वा ।
वेदाध्ययनकादौ वा द्विजानां विहितं तु यत्

तत्सर्वं कर्म कर्तव्यं न वावश्यं तु शैवकम् ।
कर्तव्यं त्वप्यनिष्टेयं शैवकर्म विरोधियत्

विरुद्धं चेत् परित्याज्यं न तु शैवीं परित्यजेत् ।
संग्राह्यं वैदिकं सर्वं शैव वाक्याऽविरोधतः

शैव वैदिक मेवोक्तं वैदिकं शैवमेव वा ।
वैदिकान्न बहिर्भूतं शैवं शैवात्तदप्यथ

तथापि वैदिकाच्छ्रेष्टं शैवं शैवात्परम् नहि ।
सिद्धान्तं कामिकादिस्यात् नास्मात् परमनुत्तमम्

शैवन्तु मूलभूतं स्यात् चतुर्वेदास्तमुद्भवाः ।
तदापि वैदिकं वेदसार मित्यादि वाक्यतः

शैवे प्रोक्तं च सर्वत्र तदर्थोक्तया मुनीश्वराः ।
सर्वेषां कामिकादीनां शिवदेहत्वमिष्यते

स शिवो द्विविधः प्रोक्तः सृष्टि संहार इष्यते ।
कामिकाद्वातुलान्तेन वातुलात् कामिकान्तकः

कामिकं तूर्ध्वमकुटं योगजं पुरुषाह्वयम् ।
अघोर मकुटं चिन्त्यं वामगं कारणं भवेत्

अजितं सद्यमकुटं दीप्तमीशानवक्त्रकम् ।
सूक्ष्मं तु पुरुषास्यं स्यात् सहस्त्रंदक्षिणाननम्

अंशुमान् वामवक्त्रं स्यात् सद्यास्यं सुप्रभेदकम् ।
विजयं कर्ण इत्युक्तो निश्वासं गलमुच्यते

स्वायंभुवं च हृदयं नाभिरत्रानलं भवेत् ।
वीरं कटि प्रदेशस्यात् रौरवं गुदमुच्यते

मकुटं तूरूप्रदेशः स्यात् विमलं वामगो भवेत् ।
चन्द्रज्ञानं तदग्रं स्यात् दक्षस्थं बिंबमन्यतः

प्रोद्गीतं दक्षजानुस्यात् वामाङ्घ्रे र्ललितं भवेत् ।
जङ्घा सिद्धमिति प्रोक्तं संतानं वामगं भवेत्

जङ्घाग्रं स्याच्च शार्वोक्तं वामकं पारमेश्वरम् ।
किरणं तल मित्युक्तं वातुलं वामकं तलम्

सृष्टिभेदः शिवः प्रोक्तः संहारो विपरीततः ।
ऋषय ऊचुः
पूर्वं तन्त्रवतारे तु कामिकं पादयुग्मकम्

इत्यादि कथितं देव परस्परविरोधनं ।
ईश्वर उचाच
बहुधा कथितं विप्राः भवद्भिरवधारितम्

मम सर्वत्र मकुटं तथा नेत्रं तथाप्यकम् ।
तदा पादौ च हस्ताश्च किं तु ध्यातु विभेदतः

सृष्टि संहार मार्गेण ममदेहो विभिद्ययत् ।
भोग मोक्ष प्रसिद्ध्यर्थं ज्ञानदेहो ममाग्रजाः

निराकारं भवेज्ज्ञानं संकरं तदुपास्यतः ।
परस्पर विरोधीति मतिहीनैः प्रबाध्यते

ऐश्वर्यं यद्भवेद्वाक्यं तत्पूज्यं मतमुत्तमैः ।
न पुम्भिरार्षकं वाक्यं दैविक मृषिभिस्तथा

न देवैः ब्राह्मणो वाक्यं वैष्णवं पद्मजेन वा ।
न शैवं विष्णुना वाक्यं बाध्यते न कदाचन

उत्तरोत्तर वैशिष्यं सर्वेषां परिकीर्तितः ।
कामिकाद्यजितान्ताश्च ईश वक्त्रसमुद्भवाः

दीप्तादि सुप्रभेदान्ताः पुरुषाख्यान नोद्भवाः ।
विजयाद्वीरतन्त्रान्ताः पञ्चैतेऽघोरवक्त्रकाः

रौरवान्मुख बिंबान्ता वामदेव मुखोद्भवाः ।
प्रोद्गीताद्यष्ट तन्त्रं च सद्यवक्त्रसमुद्भवम्

तन्त्रावतारे सद्यादि शब्दै ईशादयो मताः ।
अष्टाविंशति तन्त्रं त सोपभेदं च वेत्तियः

स गुरुश्शिव एव स्यात् श्रिणुयात् तं प्रयत्नतः ।
अन्येन गुरुणारब्धे तस्य स्यादधिकारिता

विशिष्ट गुरुणारब्धे न हीनस्याधिकारिता ।
हीना रब्धे विशिष्टस्याधिकार कर्मणीरितः

विशिष्टमरणादौ स्याद् गुर्वन्तर निवेशनम् ।
विशिष्टे विद्यमाने च हठादज्ञेन कारिते

साहानिस्तन्महांश्छिद्र समूहश्चान्धमूकता ।
तेन राज्ञो बवेद्दोषो राष्ट्र स्यापि भयं भवेत्

कर्तुः कारयितुश्चापि ग्रामस्यापि च दोषकृत् ।
लोकप्रख्यात विद्याय गुरवे दत्तमण्वपि

द्रव्यं करोति सुमुखं सर्वलोकसमं यशः ।
ततो हि राज्ञो विज्ञेयं तद्दानं चोत्तमोत्तमम्

तद्वित्तमाहृतं येन स पापी च स दुर्मतिः ।
नराधमस्स विज्ञेयः सर्वलोक बहिष्कृतः

इति उत्तर कामिकाख्ये महातन्त्रे आचार्याभिषेक विधिः
चतुर्विंशतितमः पटलः
ज्ञानदीक्षाविधिः
ज्ञानदीक्षामहं वक्ष्ये शृणुध्वं द्विजसत्तमाः ।
सुवारे सुदिने पक्षे सुमुहूर्ते विशेषतः

एकान्ते निर्जने स्थाने मध्यरात्रवुपक्रमे ।
सच्छिष्याणां सदाचार्यो बोधं कुर्याद्विशेषतः

शिवालये गुरुस्थाने शक्तिपीठे मठे गृहे ।
शुद्धदेशे सुखासीनः पञ्चगोचरसंभवः

दर्भासने व्याघ्रचर्मे षट्पदे पीठमध्यमे ।
सद्गुरूणां सुखावासे वसेज्ज्ञानमनुस्मरन्

स्नानोपचारकाद्यैश्च दुकूलाभरणैरपि ।
गन्धपुष्पादिभिः पूज्य योगपीठस्य मध्यमे

पायसं चाप्यपूपं च ताम्बूलं च निवेदयेत् ।
षोडशेनोपचारणाभ्यर्चयेद्गुरुपादयोः

ज्ञानदीक्षां विशेषेण कुर्यात्सद्देशिकोत्तमः ।
शरीरमर्थं प्राणं च सद्गुरुभ्यो निवेदयेत्

दीर्घदण्डं नमस्कुर्यान्निर्लज्जो गुरुसंनिधौ ।
सच्छिष्ये तु विशेषेण बोधं कुर्यात्सदेशिकः

गन्ध पुष्करः स्थित्वा शिष्यमूर्ध्नि च कारयेत् ।
अर्चितं तु शिरोमध्ये पादं कारुण्य देशिकः

तत्पश्चाज्ज्ञान सद्भावमिदं शिष्यस्य बोधयेत् ।
प्रथमं तत्त्वरूपं च द्वितीयं तत्त्वदर्शनम्

तृतीयं तत्त्वशुद्धिश्च चतुर्थं चात्मलक्षणम् ।
पञ्चमं चात्मसन्दर्शं षष्ठं स्यादात्मशोधमन्

सप्तमं शिवरूपाख्यमष्टमं शिवदर्शनम् ।
नवमं शिवयोगं च दशमं शिवभोगकम्

त्रित्रिभेदैश्चतुष्केण पति पाश पशु त्रयम् ।
गुरोर्वचनमात्रेण जीवन्मुक्तिप्रकाशकम्

इत्यर्थं दशकं ज्ञानमार्गेणास्य विधीयते ॥ १३१।२ ॥
पञ्चविंशत्तमे पटले गोत्र निर्णय विधिः
ऋषीणामपि सर्वेषां वक्ष्ये गोत्रविनिर्णयम् ।
गोत्राणां सहस्राणि आयुतान्यर्बुदानि च

ऊनपञ्चाशदेवैषां संख्या स्यान्महतामिह ।
कौशिकः काश्यपश्चैव भारद्वाजोऽथ गौतमः

अत्रिर्वसिष्ठश्चागस्त्यो जामदग्निश्च भार्गवः ।
अङ्गिराश्च मनुश्चान्यो द्वि विधास्ते प्रकीर्तिताः

शिवसृष्टि समोपेताः मुनयस्तद्विवर्जिताः ।
शिवसृष्ट्यन्विता ये ते पञ्चवक्त्रेषु दीक्षिताः

कौशिकाद्याश्च मुनयस्सर्वे सर्वत्र दीक्षिताः ।
गोत्रं च दीक्षया नैषां किं त्वेषां तु स्वजातिकम्

क्षत्रियाणां तु वैश्याणां गोत्रमाचार्यजं तु वा ।
नैव शूद्रस्य गोत्रं स्यादेवं गोत्रविधौ मतम्

आदिशैवे यथा गोत्रमनुशैवे तथामतम् ।
किं तु दीक्षाविहीनं तु शिवसृष्टिविवर्जितम्

जातिसिद्धं विवाहे तु परिहार्य विचक्षणैः ।
उभयं परिपाल्यं वा कलौ नेष्टं तु वा द्विजाः

प्रधानमुनयश्चादौ कथ्यन्ते द्विजसत्तमाः ।
कौशिका लिहिता रौद्रा विश्वामित्राः कतास्तथा

धनञ्चयास्ततोवाजानाश्च परिकीर्तिताः ।
अघमर्षणपूर्वाश्च कौशिका इन्द्र पूर्वगाः

पौरणाः काश्यपा रेफाश्शाण्डिल्याश्च ततो गताः ।
लोकाक्षयो भरद्वाजास्ततो रौक्षायणा मताः

भार्गवाःस्युः शरद्वन्तः कौमण्डाश्चततो मताः ।
ततो दीर्घतमा ज्ञेयाः ततः कारेण पालयः

उशना वामदेवोऽत्रिर्वार्धक्याश्च गविष्ठिराः ।
मुद्गलाश्च वसिष्टाश्च कुण्डिना उपमन्यवः

पराशरस्ततोऽगस्त्यस्साम्बवाहनसंज्ञकाः ।
सोमवाहनसंज्ञाश्च यज्ञवाहास्ततो मताः

वत्सा बिदा आर्ष्टिषेणा यस्का मित्रयुवास्तथा ।
वैन्याश्च शुनका विष्णुवृद्धा कण्वास्ततः परम्

हारिताः संकृतिश्चैव पश्चाद्रथीतरा मताः ।
मुद्भवाक्कथिताः प्रोक्ता ऊनपञ्चाशदेव हि

कौशिकानादितो वक्ष्ये कुशिकाः पार्णजङ्घकाः ।
पारक्या औदलिर्माणिरालर्विर्बृहदग्नगः

तथा घट्टिस्तथापत्तिस्ततस्त्वापाद्यवा मताः ।
कान्तका बाष्पका वाच्युकिता लोमका धनाः

साङ्कायनाश्च गौराश्च लोकास्सौगतयो मतर् ।
यम दूता आनभिन्ना ततस्तारायणा मताः

चौलकायनसंज्ञाश्च जाबाल्युदुम्बरौ मतो ।
दण्डा भुवनयो याज्ञबल्क्यः सौश्रतयस्तथा

श्यातामयो भ्राष्टषट्क देहा निश्चिअत्यसंज्ञकाः ।
शालावतां मयूराश्च तथोदुत्सरित्यपि

चित्रयज्ञाश्च सौमत्याः श्वेतुन्दायनसंज्ञकाः ।
ततो मनुवतश्चैव मान्तवाः परिकीर्तिताः

येऽत्यन्तपादपर्यन्तास्ततोबालव्य इत्यपि ।
स्याद्रालवा उन्मनय इति रव्यातास्तु कौशिकाः

पञ्चार्षेयाः समुद्दिष्टा विश्वामित्रस्तथैव च ।
देवरातो दधीचीति प्रवरे ऋषयस्त्रयः

लोहिताः स्युर्दण्डकायाश्चक्रवर्मायणास्स्मृताः ।
जक्ष्ययः प्राज्ञको वाजिजय इत्यपि लोहिताः

कुशिकाश्चैव एते च प्रवरे स्युस्त्र्यार्षयकाः ।
विश्वामित्रः स्टैषकयो लोहिताश्च त्रयस्त्वमी

प्रवर्या ऋषयः प्रोक्तास्ततो रौक्षास्तु संमताः ।
माणा उद्वहला एते रोक्षास्तु कुशिका मताः

प्रवरे त्रियार्षेयाः स्युर्विश्वामित्रश्च रौक्षकः ।
माणिश्चैव त्रयस्त्वेते मुनयो मुनिपुङ्गवाः

विश्वामित्रस्ततो देवश्रवसश्च परि भ्रमः ।
श्रौमितो देवतरसः कामकायनिकस्ततः

कामकायन इत्येते विश्वामित्राः प्रकीर्तिताः ।
त्रयार्षेयाः समुद्दिष्टा विश्वामित्रस्तदादिमः

देवश्रावस इत्यन्तो देवतरस इत्यमी ।
कठाः स्वैरन्ध्रिसंज्ञाश्चकरभाः सहिताः परे

वाजायनाश्च कौकृत्यास्ततो जाणायना मताः ।
कौकृत्याः शैशिराश्चैव ततश्चोदुम्बरायणः

पिण्डिग्रीवास्ततो नारायणा नारद्य संज्ञकाः ।
एते कठाः समाख्यातास्त्रियार्षेयाः समीरिताः

विश्वामित्रकठश्चाष्टिलश्चेत्यन्ये धनञ्चयाः ।
आश्ववीताः कारिषयो मयूराः सैन्धवायनाः

तलव्याश्च महाक्षाश्च पुष्टा ये ते धनञ्जयाः ।
त्रियार्षेयाः समुद्दिष्टाः प्रवरे तु मुनीश्वराः

विश्वामित्रो मधुच्छन्दो धनञ्जय इति त्रयः ।
आजायनस्ततः प्रोक्त एकवत्सश्च संमतः

त्रियार्षेयाः समुद्दिष्टा विश्वामित्रस्तथैव च ।
स्यान्मधुश्चाथ सोजश्च प्रवर्या ऋषयस्त्रयः

अघमर्षणपूर्वाश्च कौशिकाश्च ततो मताः ।
एते च त्रियेर्षेयाःस्युः विश्वामित्रोऽघमर्षणः

कौशिकश्च त्रयस्त्वेते प्रवर्या मुनिपुङ्गवाः ।
कौशिकाश्चेन्द्रपूर्वाश्च ततः प्रोक्ता मुनीश्वराः

त्र्यार्षेया इति विज्ञेया विश्वामित्रेन्द्र कौशिकाः ।
ऋषयस्त्रय आख्याताः प्रवर्या यागकर्मणि

पौरणाद्या द्व्यार्षेयाःस्युः कौशिकास्ते च संमताः ।
ऋषी द्वौ संमतौ विश्वामित्रः पौरणः इत्यपि

कौशिकाश्च दशाप्येवं न समन्वयगामिनः ।
काश्यपानथ वक्ष्येऽहं काश्यपस्ते चादिमः

ततश्चाङ्गिरसो ज्ञेया माठरा एतिशायनाः ।
आभूत्याश्चैव वैशिप्रा धूमा धूम्रायणा मताः

धौमधौम्रायणा औधप्रचुराग्रायणा मताः ।
रुद्राग्नयश्च प्रवरास्तथा पैम्बकयोऽपरे

कायाताया अकापाया निकामौषनिकिस्तथा ।
काद्रायणा औज्वलयो रोहितायनसंज्ञकाः

पिङ्गाक्षिर्मितकुम्भाश्च मारायणय एव च ।
वैकर्णेयास्ततः प्रोक्ता धूमलक्ष्मणयः सुराः

कौषीतकेया वात्स्यः स्यादग्निशर्मायणा मताः ।
कामिजङ्घोदरा गौरीवायना दौक्षकायनाः

वैतम्बा देवयाताश्च महाचक्रेयसंज्ञकाः ।
पैठिनसाश्च बान्ध्रेप्रास्ततो मालन्दनामकाः

वृषगणाश्च पानध्यो दाक्षपायण एव च ।
हरिता गाखमित्रेया पञ्चावाश्चैव स्वैरिकाः

जारमण्डश्च वायुश्च स्वन्तिवर्ष गणायनाः ।
वैशम्पायनसंज्ञाक्ष ततः केशायताः स्मृताः

औकायनिस्ततो मार्जायनाः कांसायनाः परे ।
देवश्च होतसूच्यास्थूणा भागुरयस्तथा

पाथिकार्याः खरेभा ये गोमयातास्ततः परम् ।
हिरण्यपापाः मुसला आविश्रेण्यस्ततः परम्

अग्निदेविस्तथा सौम्यः शूलभिन्दव इत्यपि ।
उत्तरतो गण्यमाना मन्त्रवैकर्णयः परः

नैध्रुवाः काश्यपा एते त्रियार्षेयाः प्रकीर्तिताः ।
काश्यपश्चापवत्सारो निधवा ऋषयस्त्रयः

त्रियार्षेयास्तथा रेफाः काश्यपा इति संस्मृताः ।
काश्यपश्चपवत्सारो रेफक्ष मुनयस्त्रयः

शाण्डिल्याः कौलहाश्चैव पायकाः पायिकास्ततः ।
रभेरव्ययसौमानौ वनसंस्तु करेयुतः

काकुण्डेयश्च कारेयस्ततः ष्टैषिकयो मताः ।
महाकायो जाणवंशाः कौश्रेयः कार्दमायनः

ततः कामशयः पश्चान्महौजक्य एव च ।
ततो मौञ्जायनाः प्रोक्तास्ततो गांगायना मताः

वात्सभालय इत्युक्तास्ततो गोमिलसंज्ञकाः ।
वेदायनास्ततो ज्ञेयास्ततो वाश्यायना मताः

बहूदरय इत्युक्ता भागुरिर्वार्दती मुखाः ।
हिरण्यबाहुस्तेदेहा गोमूत्राश्च ततो मताः

वाक्यशुण्ठास्तथा जानन्धरिर्धन्वन्तरिस्ततश् ।
जालन्धरिरिति प्रोक्तस्त्रियार्षेयास्तु शण्डिलाः

काश्यपश्चपवत्सारः शण्डिलश्च त्रयोऽथवा ।
काश्यपक्षापवत्सारोऽसितं इत्यथवा त्रयः

शण्डिलोऽप्यसितोऽग्निस्तु देवलप्रवरस्तु वा ।
कोकाक्षयो मैत्रवादिर्वेहो दार्भायणस्ततः

चैरन्घ्रिः पशवश्चिव पयणायनसंज्ञकाः ।
कलयश्चापि कापुष्टिर्लौगाक्षय इति स्मृताः

कांसपत्राश्च इत्युक्ता वालुकायनिरित्यपि ।
कौनामिसौतयश्चोक्ताःस्युः परस्ताविरोदकी

सैतकिंष्टिर्भेरोनिष्टिः ष्टैषिकिः सौसुकिस्ततः ।
यौथकालकिकालेयाः स्युर्लोकाक्षय इत्यपि

यौधवा याजपा एते लोगाक्षय इति स्मृताः ।
अहर्वसिष्ठा नक्तं तु काश्यपास्त्रियार्षेयकाः

काश्यपश्चापवत्सारो वसिष्ठो मुनयस्त्रयः ।
पूर्वोक्तैः काश्यपैः सिद्धैर्वसिष्ठस्य च संमताः

भरद्वाजश्च मागण्डस्ततः क्षाम्यायणा मताः ।
देवाश्वा उद्वहव्याश्च ततः प्राग्वाशयो मताः

ततो वाहलवाश् द्वयौगा अपरे वासिनायनाः ।
आजा औमाश्च तौदेहाः परिणद्धेधसंज्ञकाः

शैखेयाः भूरयो रूढाः शौद्ध्यः खारिग्रीवयः ।
वयोक्षिभेदा औपशया अग्निवेश्याः शठा अपि

श्वेलकास्तनकर्णाश्च वेश्याः स्युगौरिवायनाः ।
ऋक्षाश्च माणभिद्याश्च काम्बोदकसुसंज्ञकाः

पैलाः सौज्ज्वलयः कारुणादयः शुगसंज्ञकाः ।
भारुण्डेया इषुमतास्तथा वौदोदमेघयः

सौरभरास्तथा भाद्रपथयः परिकीर्तिताः ।
ततः स्युर्देवमतयः कल्माषाश्च सदोपकृत्

प्रवाहणेया विज्ञेयाः स्तम्भस्तम्भिस्ततो मताः ।
वाराहयोः देववेला वलभीगय इत्यपि

भद्राङ्गगतसंज्ञाश्च शालाहलय इत्यपि ।
नृत्यायना महावेलास्ततः शालालयो मताः

शार्दूलयस्ततो ज्ञेयाः काक्षला बाष्कलास्तथा ।
क्रोधायनास्तु कौटिल्याः सैंह्यकेन्द्रास्ततः परम्

ब्रह्मस्तम्भास्तथा राजस्तम्भाक्ष परिकीर्तिताः ।
सोमाग्निवायुसूर्येन्द्रयमविष्णवापपूर्वकाः

स्तम्भास्ततोऽन्ये स्तम्भान्तास्त्विष्टा अरुणसिन्धवः ।
ततः कौमुदगन्धिश्च शक्तिः स्यात्कौतुकायनाः

आत्रेयाणाश्च मामण्डा धूमगन्धास्तथैव च ।
धूम्राः कौक्षेयका नितुतयो दाभय इत्यपि

मत्स्यक्रोधाश्चश्यामेयास्ततः क्षोक्षेयनामकाः ।
काब्ल्याः कारुपथयः कारिषायणसंज्ञकाः

भरद्वाजवनौ द्वौ तु ऋषयः पञ्च संमताः ।
भारद्वाजा इमे सर्वे त्रियार्षेयाः प्रकीर्तिताः

अङ्गिराश्च बार्हस्पत्या भारद्वाजा इति स्मृताः ।
एको रौक्षायणः पञ्चार्षेयस्तु प्रकीर्तिताः

भरद्वाजः विज्ञेयस्त्वङ्गिराश्च बृहस्पतिः ।
स्याद् मात वचसो वन्दनोऽथ गर्गाः समीरिताः

सांभरायणसंज्ञाश्च तथा यौगन्धरायणः ।
सखीना बाहुलकयो भ्रष्टयो भ्रष्टुबिन्दवः

ततः क्रोष्टकयः सौयामुनिः काणायना मुनिः ।
भाजिताक्षय इत्युक्ता गोत्रापचय इत्यपि

सत्यापचय आख्याता जाणपक्वलसंज्ञकाः ।
पलाशशाखावन्तस्ते मर्कटायनसंज्ञकाः

ततः संग्रहतुल्याश्च वैधूह्यः कारिरोतयः ।
त्रिस्त्रो तसा श्च कारवल्या राजयः पैलयस्तथा

पञ्चत्रिमुनिका गर्गा भारद्वाजः समीरिताः ।
अङ्गिराश्च भरद्वाजो बार्हस्पत्याश्चशैन्यकाः

गर्गश्च प्रवर्याः पञ्च अङ्गिरश्शैन्यगर्गकाः ।
ऋषयस्त्रय आख्याताः प्रवर्याश्च त्रिपक्षके

भारद्वाजास्त्रयश्चापि न समन्वयगामिनः ।
गौतमानथ वक्ष्येऽहमायास्यास्तौडिनिस्ततः

आणीचयाश्च मूढाश्च बाध्याः काचाक्षतो मताः ।
सात्यकायश्च तैदेहाः कौमाराः सात्यमुग्रिकाः

व्याप्यापौ नैकरिष्टिश्च ष्टैषकिर्देवकिस्ततः ।
कठोरिः कारुणिः कीलालयः पार्थिवसंज्ञकाः

काशिवाजा इमे ज्ञेया आयास्या गौतमा मताः ।
एतेषां त्रियार्षेयास्तु प्रवरे मुनिपुङ्गवाः

प्रवर्या ऋषयः ख्याता आङ्गिरायास्य गौतमाः ।
शरद्वन्ताश्च रोहिण्यास्ततस्त्वभिजिता मताः

ततः क्षीरकम्भाश्च ततः सौमुचयो मताः ।
सौर्यामुनिस्तथा औपबिन्दवो रायणो मताः

राहूगणाश्च माषण्याः शरद्वन्ता इमे मताः ।
एते च गौतमा ज्ञेयास्त्रियार्षेया इति स्मृताः

अङ्गिरा गौतमश्चैव शरद्वन्तश्च ते त्रयः ।
कौमाण्डा मासुराक्षश्च ततो मामान्यरेषणः

पयन्त्याता यनाश्चाथ काष्टेयः पशवस्ततः ।
ऊर्जायना इमे ज्ञेया गौतमा द्विजसत्तमाः

पञ्चार्षेयास्त्वाङ्गिरसौचथ्यौ काक्षीवतस्ततः ।
कौमाण्डो गौतमः पञ्च ततो दीर्घतमा मताः

पञ्चार्षेयास्तु विज्ञेयास्त्वेक एव च सम्मताः ।
आङ्गिरसौचथ्य काक्षीवता गौतमा इत्यपि

ततो दीर्घतमश्चेति पर्यायाः पञ्च संमताः ।
कारेणुपालयश्चैव वास्तव्याश्चोदिवास्ततः

बृहदुक्था अपि पौञ्जिष्ठा राजगन्धय इत्यपि ।
औदुञ्चायनसज्ञाश्च एते कारेणुपालयः

गौतमास्ते त्रियार्षेयास्त्वङ्गिरा गौतमस्ततः ।
कारेणु पालिरित्येते त्रयस्त्वौशनसस्ततः

सह दिष्टाः प्रशस्ताख्याः सुरूपाक्षामहोदराः ।
विकंहतः सुबुद्ध्याश्च निहताश्च गुहा इति

प्रोक्ता उशनसा एते त्रियार्षेयास्तु गौतमाः ।
अङ्गिरा गौतमस्त्वौशनसश्च ऋषयः स्मृताः

सह दिष्टाः प्रशस्ताख्याः सुरूपाक्षा महौजसः ।
तथैव वामदेवश्च त्रियार्षेयास्तु गौतमाः