कामिक आगम · अध्याय p2

॥ श्रीः ॥
श्री उमामहेश्वराभ्यां नमः ॥
वन्दे महागणपतिं मदनारिसूनुं
वामोरुसुस्थवनिताभुजवेष्टिताङ्गम् ।
वल्लीशपूर्वजमभीष्टदमाश्रितानां
वाणीपतिप्रमुखदेवगणार्चिताङ्घ्रिम् ॥
कामिकागम - पूर्वभागानुक्रमणिका
तन्त्रावतारो मन्त्राणामुद्धारः स्नानमर्चनम् ।
अर्चनाङ्गं च नैवेद्यविधिः कुण्डस्य लक्षणम् ॥ १।

अग्निकार्यं कालविधिर्निमित्तस्य परीक्षणम् ।
भूपरीक्षा प्रवेशार्थबलिर्ग्रामादिलक्षणम् ॥ १।

शङ्कोस्तु स्थापनं चैव मानोपकरणक्रमम् ।
पदविन्यासभेदश्च सूत्रमर्मादिलक्षणम् ॥ १।

वास्तुदेवबलिः पश्चाद् ग्रामादीनां च लक्षणम् ।
विस्तारायाम आयादिलक्ष्यं नक्षत्रचक्रकम् ॥ १।

दण्डकादिविधिर्वीथिद्वारादीनां प्रमाणकम् ।
ग्रामादिदेवतास्थानं द्विजसंख्याविधानकम् ॥ १।

विन्यासस्य विशेषश्च ब्रह्मदेवपदादि च ।
अङ्गोपजीविनां स्थानं गर्भन्यासस्य लक्षणम् ॥ १।

बालस्थानविधानं च ग्रामादिन्यासभेदतः ।
वास्तुशान्तिश्च शालाया विधानं च ततः परम् ॥ १।

नन्द्यावर्तं द्विशाला च सर्वतोभद्रसंज्ञकम् ।
वर्धमानं खस्तिकं च रूचकारव्यमतः परम् ॥ १।

चतुः शाला पञ्चशाला हस्तिशाला च मालिका ।
लाङ्गलाख्यं मौलिकं च मालिकापद्मकं परम् ॥ १।

नागरादिविभेदं च भूमिलम्बविधिस्तथा ।
आद्येष्टकोपपीठं च पादानां मानलक्षणम् ॥ १।

प्रस्तरस्य विधिश्चैव प्रासादानां च भूषणम् ।
कण्ठस्य शिखरस्यापि स्थूपिकायाश्च लक्षणम् ॥ १।

नालादिस्थापनं पश्चादेकभूम्यादिलक्षणम् ।
मूर्धेष्टकाविधानं च लिङ्गलक्ष्माङ्कुरार्पणम् ॥ १।

शिवलिङ्गप्रतिष्ठा च प्रतिमानां च लक्षणम् ।
शूलसंस्थापनं पश्चाद् देवस्थापनसंज्ञकम् ॥ १।

प्रतिमानां प्रतिष्ठा च विमानस्थापनं परम् ।
लक्षणं मण्टपानां च प्राकाराणां च लक्षणम् ॥ १।

स्थापनं परिवाराणां परिवारार्चनं तथा ।
वृषभस्थापनं चान्ते गोपुरस्थापनं परम् ॥ १।

चतुःसप्तति संख्याताः पटलाः पूर्वकामिके ॥
कामिकागमोत्तरभागानुक्रमणिका
पश्चिमद्वारपूजा च दक्षिणद्वारपूजनम् ।
अर्चनं सकलानां च महास्नपनलक्षणम् ॥ २।

नित्योत्सवविधिः पश्चान्महोत्सवविधिः परम् ।
नीराजनक्रिया पूर्वा फल्गुनीपूजनं परम् ॥ २।

घृताभिषेकं डोलाया रोहणं क्षौद्रपूजनम् ।
दीपावलिविधानं च घृतकम्बलपूजनम् ॥ २।

शिवरात्रिरथो गन्धपूजा दमनकार्चनम् ।
वसन्तेज्या शीतकुम्भं फलपूजा पवित्रकम् ॥ २।

नवनैवेद्यपूजा च दीक्षा समयसंज्ञिता ।
स्थालीपाकविधिःस्वप्नाध्यायो निर्वाणसंस्कृतिः ॥ २।

आचार्यस्याभिषेकश्च गोत्रप्रवरनिर्णयः ।
शताभिषेकश्चान्त्येष्टिः पितृयज्ञविधिस्ततः ॥ २।

शैवश्राद्धं ततःसर्वप्रायश्चित्तं ततः परम् ।
नित्यनैमित्तिकप्रायश्चित्तमुत्सवनिष्कृतिः ॥ २।

अद्भुतानां च शान्तिः स्यादनुकर्मविधानकम् ।
संप्रोक्षणं च पीठस्य स्थापनं च ततः परम् ॥ २।

बाणस्य काम्यलिङ्गस्य प्रतिष्ठा चार्षपौरुषयोः ।
प्रासादलक्षणं लिङ्गवशात्प्रासादलक्षणम् ॥ २।

व्यक्तलिङ्गप्रतिष्ठा च सार्वदेशिकलिङ्गिनः ।
अङ्गलिङ्गप्रतिष्ठा च सदेशस्थापनं ततः ॥ २।

देव्या विघ्नेश्वरस्यापि स्थापनं नृत्तमूर्तिनः ।
सोमास्कन्दस्य चन्द्रार्धमौलेस्त्रिपुरवैरिणः ॥ २।

लिङ्गोद्भवप्रतिष्ठा च दक्षिणामूर्तिनस्तथा ।
भिक्षाटनस्य कङ्कालमूर्तेः पाशुपतस्य च ॥ २।

त्रिशूलशरभेशानचण्डेशस्थापनादि च ।
शिवभक्तायुधानां च सिंहासनविधिस्तथा ॥ २।

रथस्य करणानां च लक्षणं सौख्यकर्म च ।
व्याधिनाशो राजरक्षा दुर्गापूजाविधिस्तथा ॥ २।

शान्तिनीराजनं पुष्याभिषेकग्रहयज्ञकम् ।
बन्धः प्रतिसरस्यापि तुलाभारविधानकम् ॥ २।

हिरण्यगर्भदानं च तिलपर्वतदानकम् ।
सुवर्णभूमिदानं च कल्पवृक्षप्रदानकम् ॥ २।

गणेशदानं सौवर्णधेनुलक्ष्मीप्रदानकम् ।
तिलधेनुसहस्रं च गवां दानसहस्रकम् (हेमाश्वदानकम्?) ॥ २।

कन्यादानं हिरण्योक्षदानं च गजदानकम् ।
लोकपालाष्टकं चैव सर्वदानोत्तमं तथा ॥ २।

इत्युक्ताः षण्णवत्यश्च पटलाः कामिकोत्तरे ।
॥ श्रीः ॥
॥ कामिकागमः ॥
पूर्वभागः
तन्त्रावतारपटलः
कैलासदक्षिणे शृङ्गे नानाश्चर्यसमन्विते ।
प्रवृद्धवटवृक्षोत्थच्छायाच्छन्नेऽतिविस्तृते ॥ ३।

व्याघ्रचर्मपरीधाने पीठे रत्नोपशोभिते ।
देवदानवगन्धर्वसिद्धविद्याधरादिभिः ॥ ३।

सेव्यमानं महादेवं श्रीकण्ठं विश्वनायकम् ।
कौशिकः काश्यपोऽगस्त्यो गौतमो नारदस्तथा ॥ ३।

सनत्कुमारः सनकः सनातनसनन्दनौ ।
भृगुश्चात्रिभरद्वाजवसिष्ठाद्या महर्षयः ॥ ३।

जिज्ञासवः परं ज्ञानं शिवशक्त्युन्मुखीकृताः ।
प्रणम्य चरणौ तस्य प्राहुरीशमुमापतिम् ॥ ३।

ऋषयः-
भगवन् देवदेवेश पशुपाशविमोचक ।
सृष्टिस्थितितिरोभावलयानुग्रहकारक ॥ ३।

वियदादिमहामायावृत्तेः साक्षात्प्रवर्तक ।
सहजानन्दसन्दोहस्वसंविल्लक्षणात्मक ॥ ३।

परसंवित्स्वरूपिण्या शक्त्या परमया युत ।
दिग्देशकालनिर्मुक्त जगदाह्लादकारण ॥ ३।

वयं नियुक्ता देवेश त्वयेज्यायां शिवस्य तु ।
तदर्थं सारभूतं तु शास्त्रं शिवमुखोद्भवम् ॥ ३।

वक्तुमर्हसि देवेश भक्तानामनुकम्पया ।
इत्येवं ऋषिभिः पृष्टो भगवान् वृषभध्वजः ॥ ३।

प्राह गम्भीरया वाचा स्फुरच्चन्द्रार्धशेखरः ।
साधु पृष्टं हि युष्माभिश्शृणुध्वं संशितव्रताः ॥ ३।

कामिकाख्यान्महातन्त्रादुद्धृतं शास्त्रमुत्तमम् ।
अवतीर्णमिदं मेरौ प्रणवाद्यवतारकैः ॥ ३।

क्रियाचर्यासमोपेतं योगज्ञानान्वितं परम् ।
इत्येवमुक्ता ऋषयः प्रणेमुर्दण्डवत्क्षितौ ॥ ३।

तेषामाज्ञां शिवो दत्वा प्राह तन्त्रमनुत्तमम् ।
आदावभूद् द्विधा ज्ञानमधिकारिविभेदतः ॥ ३।

परापरेण भेदेन पतिपश्वर्थदर्शकम् ।
शिवप्रकाशकं ज्ञानं शिवज्ञानं परं स्मृतम् ॥ ३।

वेदाद्यपरं ज्ञानं पशुपाशार्थदर्शकम् ।
यथा विलक्षणं चक्षुः क्षपायां नृबिडालयोः ॥ ३।

तथा विलक्षणं ज्ञानमेवमेतत्परापरम् ।
लौकिकं वैदिकं चैव तथाध्यात्मिकमेव च ॥ ३।

अतिमार्गं व मन्त्राख्यं तन्त्रमेतदनेकधा ।
सद्योवाममहाघोरपुरुषेशानमूर्तयः ॥ ३।

प्रत्येकं पञ्चवक्त्रास्त्युस्तैरुक्तं लौकिकादिकम् ।
पञ्चविंशतिभेदेन स्रोतोभेदः प्रकीर्तितः ॥ ३।

एष्वेवान्तर्गतं वक्तुं वाङ्मयं वस्तुवाचकम् ।
तेष्वेव मन्त्रतन्त्राख्यं सदाशिवमुखोद्गतम् ॥ ३।

सिद्धान्तं गारुडं वामं भूततन्त्रं च भैरवम् ।
ऊर्ध्वपूर्वकुबेरास्ययाम्यवक्त्राद्यथाक्रमम् ॥ ३।

ईशानवक्त्रादूर्ध्वस्थाज्ज्ञानं यत्कामिकादिकम् ।
दशाष्टादशभेदेन शिवरुद्रावतारकैः ॥ ३।

षट्षष्टिभिः क्रमेणैव कथितं तु शिवाज्ञया ।
तदेव युगभेदेन सद्योजातादिमूर्तिभिः ॥ ३।

प्रकाशितं चतुर्भेदं मूर्तिसंख्यावशेन तु ।
संख्यया गारुडं तद्वत् पूर्ववक्त्राद्विनिर्गतम् ॥ ३।

सावित्र्याद्यं च सिद्ध्यर्थमुक्तं तदवतारकैः ।
नयसूत्रादिभेदेन वामं वामाद्विनिर्गतम् ॥ ३।

चतुर्विंशतिसंख्याकमवतीर्णं शिवाज्ञया ।
कौलादिविंशत्संख्यातं भूततन्त्रं तु सद्यतः ॥ ३।

द्विविधं तन्त्रमुद्भूतं भैरवं दक्षिणास्यतः ।
असिताङ्गादिभिर्भूमौ कथितं तदनेकधा ॥ ३।

प्रत्येकं तन्त्रभेदोक्तौ जायते ग्रन्थविस्तरः ।
अथ सिद्धान्ततन्त्राणामवतारो निगद्यते ॥ ३।

तनोति विपुलानर्थांस्तत्त्वमन्त्रसमाश्रितान् ।
त्राणं च कुरुते यस्मात्तन्त्रमित्यभिधीयते ॥ ३।

कामिकं प्रणवाख्यस्य परार्धग्रन्थसंख्यया ।
प्रणवात् त्रिकलः प्राप्तः त्रिकलाच्च ततो हरः ॥ ३।

त्रयश्चैवोपभेदाः स्युर्वक्त्रारं भैरवोत्तरम् ।
नारसिंहं च विप्रेन्द्राः कथ्यते कामिकत्रयम् ॥ ३।

योगजं तु सुधाख्यस्य प्रोक्तं तल्लक्षसंख्यया ।
सुधाख्याद्भस्म संप्राप्तस्ततः प्राप्तो विभुः क्रमात् ॥ ३।

वीणाशिखोत्तरं तारं सन्तं सन्ततिरेव च ।
आत्मयोगं च पञ्चैते योगतन्त्रस्य भेदकाः ॥ ३।

चिन्त्यं सुदीप्तसंज्ञस्य प्रोक्तं शतसहस्रकैः ।
दीप्ताच्च गोपतिः प्राप्तस्ततः प्राप्ता तु चाम्बिका ॥ ३।

सुचिन्त्यं सुभगं वामं पापनाशं परोद्भवम् ।
अमृतं चिन्त्यन्तन्त्रस्य षड्विधं तु प्रकीर्तितम् ॥ ३।

कारणं कारणाख्यस्य कोटिग्रन्थेन चोदितम् ।
कारणाच्छर्वरुद्रस्तु शर्वात्प्राप्तः प्रजापतिः ॥ ३।

कारणं पावनं दोर्गं ? माहेन्द्रं भीममेव च ।
ततस्तु मारणं द्वेष्टं सप्तधा कारणं तथा ॥ ३।

अजितं सुशिवाख्यस्य नियुतग्रन्थसंख्यया ।
सुशिवाख्याच्छिवः प्राप्तस्तच्छिवादच्युतस्ततः ॥ ३।

प्रभूतञ्च परोद्भूतं पार्वती पद्मसंहिता ।
चतुर्भेदमिदं तन्त्रं चास्मिन् तन्त्रे प्रकीर्तितम् ॥ ३।

दीप्तमीशस्य विख्यातं नियुतग्रन्थसंख्यया ।
ईशानमूर्तिः संप्राप्तस्ततः प्राप्तो हुताशनः ॥ ३।

अमेयं शब्दामाच्छाद्यमसंख्यममितौजसम् ।
आनन्दं माधयोद्भूतमद्भूतं चाक्षतं तथा ॥ ३।

दीप्तं तु नवधा प्रोक्तं सूक्ष्मतन्त्रं निबोधत ।
सूक्ष्मं सूक्ष्मस्य संप्रोक्तं तदूग्रन्थं पद्मसंख्यया ॥ ३।

सूक्ष्माद्वैश्रवणः प्राप्तस्तस्मात्प्राप्तः प्रभञ्जनः ।
तत्सूक्ष्ममेकभेदं स्यात्सूक्ष्ममित्यभिधीयते ॥ ३।

सहस्रं कालसंज्ञस्य? प्रोक्तं वै शङ्खसंख्यया ।
कालाद्भीमस्ततः प्राप्तो भीमाद्धर्मो यथा तथा ॥ ३।

अतीतं मङ्गलं शुद्धमप्रमेयं तु जातिभाक् ।
प्रबुद्धं विबुधं हस्तमलङ्कारं सुबोधकम् ॥ ३।

एते सहस्रतन्त्रस्य दशसंख्याः प्रकीर्तिताः ।
अंशुमानम्बुसंज्ञस्य पञ्चलक्षेण कीर्तितः ॥ ३।

अग्रश्चैवाम्बुसंज्ञाच्च अग्रात्प्राप्तस्ततो रविः ।
विद्यापुराणतन्त्रं च वासवं नीललोहितम् ॥ ३।

प्रकारणं भूततन्त्रमात्मालङ्कारमेव च ।
काश्यपं गौतमं चैन्द्रं ब्राह्मं वासिष्ठमेव च ॥ ३।

ऐशानं नामतः प्रोक्तमंशुमान् द्वादश स्मृतः ।
सुप्रभेदं माहाशास्त्रं दशेशस्य प्रकीर्तितम् ॥ ३।

विघ्नेश्वरो दशेशाच्च शशी प्राप्तो गणेश्वरात् ।
त्रिकोटिसंख्यया प्रोक्तो भेदश्चात्र न विद्यते ॥ ३।

क्रियादिज्ञानपर्यन्तं तन्त्रमत्रैव दृश्यते ।
शिवभेदमिति प्रोक्तो रुद्रभेदस्तथोच्यते ॥ ३।

रुद्रस्यानादिसंज्ञस्य विजयं तन्त्रमुत्तमम् ।
परमेशस्ततः प्राप्तस्त्रिकोटिग्रन्थसंख्यया ॥ ३।

विजयं चोद्भवं सौम्यमघोरं मृत्युनाशनम् ।
कुबेरं च माघोरं विमलं विजयाष्टकम् ॥ ३।

निःश्वासं तु दशार्णस्य प्रोक्तं तत्कोटिसंख्यया ।
दशार्णात् शैलजा प्राप्ता चाष्टभेदेन भेदितम् ॥ ३।

निःश्वासोत्तरनिःश्वासौ निःश्वासस्य मुखोदयम् ।
निःश्वासनयनं चैव तथा निःश्वासकारिका ॥ ३।

घोरसंज्ञं यमाख्यं च गुह्यं चाप्येवमष्टधा ।
निधनस्य स्वयंभूतं त्रिकोट्यर्धेन कीर्तितम् ॥ ३।

निधनेशात्स्वयंभूतं श्रुतवान्नलिनोद्भवः ।
प्रजापतिमतं पद्मं स्वायम्भुवमिति त्रिधा ॥ ३।

आग्नेयं यच्च तद्व्योम्नो ग्रन्थसंख्यायुतत्रयात् ।
आग्नेयं तन्त्रमेकं तु तस्मात्प्राप्तो हुताशनः ॥ ३।

तेजस्तु वीरं संप्राप्तो नियुतग्रन्थसंख्यया ।
प्रजापतिस्ततः प्राप्तस्त्रयोदशविभेदकम् ॥ ३।

प्रस्तारं फुल्लमल्लञ्च (फुल्लममलं ?) प्रबोधं बोधबोधकम् ।
अमोहं मोहसमयं हाकटं शाकटाधिकम् ॥ ३।

हलं विलेखनं भद्रं वीरं वीरे त्रयोदश ।
रौरवं ब्राह्मणेशस्य चार्बुदाष्टकसंख्यया ॥ ३।

नन्दिकेशस्ततः प्राप्तः षड्भेदञ्च विधीयते ।
कालघ्नं च कलातीतं रौरवं रौरवोत्तरम् ॥ ३।

महाकालमतं चैन्द्रं रौरवं षड्विधं मतम् ।
मकुटं तु शिवाख्यस्य शतसाहस्रसंख्यया ॥ ३।

महादेवस्ततः प्राप्तो भेदश्च द्विविधो भवेत् ।
मकुटोत्तरं च मकुटं द्विविधेन विधीयते ॥ ३।

सर्वात्मकस्य विमलं त्रिलक्षग्रन्थसंख्यया ।
वीरभद्रस्ततः प्राप्तो भेदाः षोडशसंख्यया ॥ ३।

अनन्तं भोगमाक्रान्तं वृषपिङ्गं वृषोदरम् ।
वृषाद्भुतं सुदन्तं च रौद्रं भद्रविधं तथा ॥ ३।

अरेवतमतिक्रान्तमट्टहासमलङ्कृतम् ।
अर्चितं धारणं तन्त्रं विमलं षोडशैव तु ॥ ३।

चन्द्रज्ञानमनन्तस्य त्रिकोटिग्रन्थसंख्यया ।
बृहस्पतिस्ततः प्राप्तो भेदाश्चात्र चतुर्दश ॥ ३।

स्थिरं स्थाणुं महान्तं च वारुणं नन्दिकेश्वरम् ।
एकपादपुराणं च शङ्करं नीलरुद्रकम् ॥ ३।

शिवभद्रं कल्पभेदं श्रीमुखं शिवशासनम् ।
शिवशेखरमाख्यातं देव्या मतं तथैव च ॥ ३।

चन्द्रज्ञानस्य तन्त्रस्य चतुर्दशविधो भवेत् ।
मुखबिम्बं प्रशान्तस्य शतसाहस्रसंख्यया ॥ ३।

दधीचिस्तु ततः प्राप्तो भेदाः पञ्चदशैव तु ।
चतुर्मुखमलायोगं संस्तोभं प्रतिबिम्बकम् ॥ ३।

आत्मालङ्कारवायव्ये तौटिकं तुटिनीरकम् ।
कलात्ययं तुलायोगं कुट्टिमं पट्टशेखरम् ॥ ३।

महाविद्या महासौरं बिम्बं पञ्चदशैव तु ।
प्रोद्गीतं शूलिनः प्रोक्तं लक्षत्रितयसंख्यया ॥ ३।

कवचाख्यस्ततः प्राप्तो भेदाः षोडशसंख्यया ।
कवचं चैव वाराहं पिङ्गलामतमेव च ॥ ३।

पाशबन्धं दण्डधरमङ्कुशं च धनुर्धरम् ।
शिवज्ञानं च विज्ञानं श्रीकालज्ञानमेव च ॥ ३।

आयुर्वेदं धनुर्वेदं सर्पदंष्ट्रीविभेदनम् ।
गीतं भरतमातोद्यं प्रोद्गीतं षोडशैव तु ॥ ३।

ललितं चालयेशस्य प्रोक्तमष्टसहस्रकम् ।
आलयाल्लालितः (भैरवः?) प्राप्तो ललितं ललितोत्तरम् ॥ ३।

कौमारं चैव तद्भेदं त्रिविधं परिकीर्तितम् ।
बिन्दोः सिद्धमिदं तन्त्रं कोटिकोट्यर्धसंख्यया ॥ ३।

बिन्दु (संज्ञात्तु?) सिद्धाख्यं प्राप्तश्चण्डेश्वरः परः ।
सारोत्तरमथान्यत्तु औशनोत्तरमेव च ॥ ३।

शालाभेदं शशीखण्डं सिद्धं तन्त्रं चतुर्विधम् ।
सन्तानं शिवनिष्ठस्य षट् सहस्रं तु संख्यया ॥ ३।

असंवायस्ततः प्राप्तो भेदः सप्तविधो भवेत् ।
लिङ्गाध्यक्षं सुराध्यक्षं शङ्करं त्वमलेश्वरम् ॥ ३।

असंख्यमनिलं द्वन्द्वं सन्तानं सप्तधेरितम् ।
सोमदेवस्य शर्वोक्तं द्विलक्षेणैव संख्यया ॥ ३।

नृसिंहः प्राप्तवान् सोमाद्भेदः पञ्चविधो भवेत् ।
शिवधर्मोत्तरं चैव वायुप्रोक्तं तथैवच ॥ ३।

दिव्यप्रोक्तमथैशानं शर्वोद्गीतं विधीयते ।
श्रीदेव्यास्तु समाख्यातं पारमेश्वरमुत्तमम् ॥ ३।

ग्रन्थद्वादशलक्षं तु सप्तधा प्रसृतं तु तत् ।
उशनोमुनिसंप्राप्तः श्रीदेव्याश्च यथाक्रमात् ॥ ३।

मतङ्गं यक्षिणीपद्मं पारमेश्वरमेव च ।
पुष्करं सुप्रयोगं च हंसं सामान्यमेव हि ॥ ३।

किरणं देवविभवे कोटिपञ्चकसंख्यया ।
संवर्तकस्ततः प्राप्तो भेदास्तु नवसंख्यया ॥ ३।

गारुडं नैरृतं नीलं रूक्षं भानुकधेनुके ।
प्रबुद्धं बुद्धकालाख्ये नवधा किरणो भवेत् ॥ ३।

शिवस्य वातुलं प्रोक्तं ग्रन्थाः शतसहस्रकम् ।
महाकालस्ततः प्राप्तो भेदा वै द्वादशैव तु ॥ ३।

वातुलं चोत्तरं चैव कालज्ञानं प्ररोहितम् ।
सर्वं धर्मात्मकं श्रेष्ठं नित्यं शुद्धं महाननम् ॥ ३।

विश्वं विश्वात्मकं चैव वातुले द्वादश स्मृताः ।
अष्टाविंशतितन्त्राणां मूलभेदाः प्रकीर्तिताः ॥ ३।

कामिकं पादयुग्मं स्याद्योगजं गुल्फमेव च ।
चिन्त्यं पादाङ्गुलिः प्रोक्तः कारणं जङ्घिका भवेत् ॥ ३।

अजितं जानुदेशं स्याद्दीप्तमूरुप्रदेशकम् ।
सूक्ष्मन्तु गुह्यमेवं स्यात्सहस्रं कटिदेशकम् ॥ ३।

अंशुमान् स्यात् पृष्ठतलं सुप्रभेदं तु नाभिकम् ।
विजयं कुक्षिदेशं स्यान्निःश्वासं हृदयं भवेत् ॥ ३।

स्वायंभुवं स्तनौ द्वौ तु अनलं नेत्रमेव च ।
वीरं कण्ठप्रदेशस्तु रौरवं श्रोत्रमेव च ॥ ३।

मकुटं माकुटं तन्त्रमङ्गप्रत्यङ्गमेव च ।
बाहू तु विमलं प्रोक्तं चन्द्रज्ञानमुरःस्थलम् ॥ ३।

बिम्बतन्त्रं सुवदनं प्रोद्गीतं रसना भवेत् ।
ललितं स्यात्कपोलं तु सिद्धं चैव ललाटकम् ॥ ३।

सन्तानं कुण्डलं विद्याच्छर्वोक्तमुपवीतकम् ।
पारमेशेन हारं तु किरणं रत्नभूषणम् ॥ ३।

वातुलं वसनं प्रोक्तं शिवधर्म त्रिपुण्ड्रके ।
कल्पञ्चैव तु संयोगे शिवधर्मानुलेपने ॥ ३।

बिम्बं पुष्पे च माल्ये च सिद्धान्तेन निवेदितम् ।
तन्त्रात्मकशरीरेण मन्त्रमूर्तिमयेन तु ॥ ३।

एतेषामुपभेदैश्च सादाख्यं मूर्तिमत् स्थितम् ।
शिवरुद्रात्मकं तन्त्रमष्टाविंशतिसंख्यकम् ॥ ३।

चिन्तामणिरिव भ्राजि चैकधा बहुधा दिशेत् ।
यद्यप्येको भवेद्वक्ता श्रोतृभेदादनेकधा ॥ ३।

कर्षणादिप्रतिष्ठान्तं मूलेनैव समाचरेत् ।
कृतञ्चेदुपभेदेन कर्ता भर्ता विनश्यति ॥ ३।

केवलं यजनं प्रोक्तमुपभेदैर्विशेषतः ।
प्रतिष्ठाद्यं तु मूलैश्चेत् अष्टाविंशतिभिर्वरम् ॥ ३।

येन तन्त्रेण चारब्धं कर्षणाद्यर्चनान्तकम् ।
तेन सर्वं प्रकर्तव्यं न कुर्यादन्यतन्त्रतः ॥ ३।

कारयेदन्यतन्त्रेण नोक्तं चेत्तु विशेषतः ।
उक्तानि प्रतिषिद्धानि पुनः संभाषितानि च ॥ ३।

सापेक्षनिरपेक्षाणि शिववाक्यान्यनेकधा ।
चतुष्पादयुतान्येव भुक्तिमुक्त्यर्थसाधनम् ॥ ३।

एतान्येवाथ श्रुत्वा तु देवैर्मुनिवरादिभिः ।
संक्षेपतोऽपि कथितं सर्वेषामनुकम्पया ॥ ३।

एषामध्ययनं कार्यं शिवविप्रैर्गुरुक्रमात् ।
अव्यापनं च कर्तव्यं न कार्यमितरैर्नरैः ॥ ३।

दीक्षाविहीनविप्राद्यास्त्रिवर्णाश्शूद्रजातयः ।
सवर्णाद्यनुलोमाश्च शिल्पिनः कारुकादयः ॥ ३।

पठन्ति शिवशास्त्रञ्चेत्तत्पापान्नृपराष्ट्रयोः ।
अचिरेण विनाशः स्यात्तस्माद्राजा निवारयेत् ॥ ३।

शिवसिद्धान्ततन्त्रेण प्रारब्धं कर्षणादिकम् ।
न कुर्यादन्यशास्त्रेण कुर्याच्चेत्तन्त्रसंकरः ॥ ३।

तन्त्रसंकरदोषेण राजा राष्ट्रं च नश्यति ।
गारुडं भूततन्त्रं च भैरवं वामतन्त्रकम् ॥ ३।

कापालं पाञ्चरात्रं च लाकुलं कुलशास्त्रकम् ।
तन्त्रं पाशुपतं चान्यत् पुराणं धर्मशास्त्रकम् ॥ ३।

इतिहासं षड्ङ्गं च ऋग्यजुः सामसंज्ञकम् ।
अथर्वणं तथा बौद्धमार्हतं मतमेव च ॥ ३।

ऊर्ध्वस्रोतोऽक्षपाच्छास्त्रादपरं तदनुक्रमात् ।
कामिकादि शिवज्ञानं मूर्धा भगवतः सदा ॥ ३।

इतराणि महेशस्य हृत्कण्ठाद्यङ्गकानि वै ।
पूर्वपक्षतया तानि कथितानीह शम्भुना ॥ ३।

हेयोपादेयवस्तूनां निर्णये परमार्थतः ।
तत्सर्वमधरीकृत्य शैवसिद्धान्त ईरितः ॥ ३।

सिद्धान्तशास्त्रनिष्ठैश्च शिवविप्रैर्यथाक्रमम् ।
शास्त्रान्तरैस्तु संस्थाप्य लिङ्गं तदुभयार्थकम् ॥ ३।

पूजनीयं नृपग्रामयजमानाभिवृद्धये ।
शैवः सर्वाधिकारी स्यात्स्वकीये च परत्र च ॥ ३।

शैवाः सर्वेषु कुर्वन्ति ये गृहस्था द्विजोत्तमाः ।
यामले मातृतन्त्रे च कापाले पाञ्चरात्रके ॥ ३।

बौद्धे चार्हमते चैव लाकुले वैदिकेऽपि च ।
अन्येष्वपि च मार्गेषु तत्तच्छास्त्रैः स्वशास्त्रतः ॥ ३।

शैवाः कुर्वन्ति दीक्षाद्यं तल्लिङ्गस्थापनादिकम् ।
मुख्यत्वादिह शैवस्य मुखमाहात्म्यतोऽपि च ॥ ३।

अधिकारोऽस्ति सर्वत्र नान्येषां शिवदर्शने ।
तस्मात्परार्थमात्मार्थं स्थापनं यजनं तथा ॥ ३।

शिवविप्रेण कर्तव्यमन्येषां स्वार्थमेव हि ।
परार्थमपि कुर्याच्चेल्लोपेन नृपतेस्तथा ॥ ३।

तद्राष्ट्रस्य च नाशः स्यादचिरेण न संशयः ।
॥ ३।इति कामिकाख्ये महातन्त्रे क्रियापादे तन्त्रावतारपटलः प्रथमः ॥
अथ मन्त्रावतारपटलः
अथ संक्षेपतो वक्ष्ये मन्त्राणामुद्धृतिं क्रमात् ।
मन्त्रं विना क्रिया नास्ति कर्षणाद्यर्चनान्तकम् ॥ ४।

मननं सर्ववेदित्वं त्राणं संसार्यनुग्रहः ।
मननत्राणधर्मित्वान्मन्त्र इत्यभिधीयते ॥ ४।

मन्त्रो द्विरूपो विज्ञेयो वाच्यवाचकभेदतः ।
वाग्रूपो वाचकः प्रोक्तो वाच्यस्त्वर्थात्मकः स्मृतः ॥ ४।

वाच्यवाचकयोश्चैव तादात्म्यं क्वचिदिष्यते ।
नादो मन्त्र इति प्रोक्तः स नादो जायते परात् ॥ ४।

नादाद्बिन्दुः समुद्भूतो बिन्दोराद्यस्वरो भवेत् ।
तस्मात्स्वरद्वयं द्वौ द्वौ तेषां भेदास्त्रयोदश ॥ ४।

स्वराः षोडश जीवाख्याः कादयो देहवन्मताः ।
संख्यया ते चतुस्त्रिंशत्त एव व्यञ्जनानि तु ॥ ४।

प्राणोपाधिविभेदेन व्याप्तं तैरेव सर्वतः ।
तैरेव रचितं शास्त्रं परापरविभेदितम् ॥ ४।

नव खण्डं तु नादाख्यं पञ्चाशद्वर्णभेदितम् ।
विकारभूतभूताख्यवेदवेदेन्दुसंख्यया ॥ ४।

खण्डानां निर्णयो वर्णैरेवमेव नवात्मकः ।
स नादः कथ्यते विप्राः पर्यायैश्शिवनामभिः ॥ ४।

स्थूलः सूक्ष्मः परश्चेति त्रिविधः परिपठ्यते ।
शब्दबोधानुभूतात्मा सर्वप्राणिहृदि स्थितिः ॥ ४।

पञ्चाशद्रुद्रभेदेन पञ्चाशच्छक्तिभेदतः ।
संस्थिता मातृका ज्ञेयाः साधकैस्तत्त्वदर्शिभिः ॥ ४।

तद्व्यासो वक्ष्यते विप्राः पश्चाद्वर्णाध्ववर्णनैः ।
ऋषय ऊचुः -
भगवन् प्राणिनो लोके क्षीणसत्वाचिरायुषः ॥ ४।

लोभमोहमहामानरागद्वेषादिभिर्युताः ।
तेषां योग्यमशक्तानां यथातथा ।
बहुधा मन्त्रसद्भावो वक्तव्यः करुणानिधे ॥ ४।

ईश्वर उवाच -
येन येन प्रकारेण सुखोपायो भवेन्नृणाम् ।
तेन तेन प्रकारेण कथयामि समासतः ॥ ४।

(चिन्तामणिमन्त्रः)
जीवाद्यं पञ्चमं वायुपूर्वं कारणकार्ययुक् ॥ ४।

चिन्तामणिरिति ख्यातो मन्त्रोऽयं शिववाचकः ॥ ४।

पञ्चविंशच्चतुर्थस्य पञ्चमं पञ्चविंशकम् ।
अष्टकात्पञ्चमं युग्मं मायाबीजसमन्वितम् (षष्ठकात्पञ्चकं
युग्मं अग्निबीजसमन्वितम्) ॥ ४।

भेदो द्वितीयबीजस्थं धातुपूर्वं यथाक्रमम् ॥ ४।

हृच्छिरश्चूलिका वर्म हेतयो मुनिपुङ्गवाः ।
सद्योजातादयो वापि तत्स्थाने ह्युभयं तु वा ॥ ४।

मन्त्रः समुदितो वापि वाचकः स्याच्छिवस्य तु ।
यदा हंस शिवायेति मन्त्रं पञ्चाक्षरं भवेत् (यदा हौं स इति
पाठः) ॥ ४।

तदा तद्वर्णभेदेन कार्या वक्त्राङ्गकल्पना ।
अथवाऽन्यप्रकारेण मन्त्रलक्षणमुच्यते ॥ ४।

सान्तार्कबीजसंयोगात् पादहृद्गुह्यमस्तकैः ।
हृच्चूडास्यतनुत्राणमूर्ध्वमूलदृगस्त्रकान् ॥ ४।

उद्धरेत्क्रमशो मन्त्री सज्वालान्सृष्टिरस्त्रकम् ।
यद्वानलासनारूढो वर्णव्योमेन्दुभास्करैः ॥ ४।

यष्टभूजलवह्न्यादि व्योमबीजाङ्गसङ्गमात् ।
मन्त्रोऽयं मूलभूतस्तु प्राग्वदस्याङ्गकल्पना ॥ ४।

तत्त्वंपदार्थयोर्वापि समायोगस्य कारणम् ।
खबीजानल बीजस्थं कारणोक्तं सितार्णकम् ॥ ४।

ससृष्टिमुद्धरेद्ध्रस्वं तद्वा शिवपदान्वितम् ॥
तारमाद्यं तदन्यं खबीजं स्वस्यापि नेति च

ऊद्धरेद्दीपकं प्राग्वन्मूलमन्त्रोयमीरितः ।
तत्र ब्रह्माङ्गसंकॢप्तिरनुलोमविलोमतः ॥ ४।

कालान्तकमन्त्र :-
अथ कालात्मनश्चेह वक्ष्येहं मन्त्रलक्षणम् ।
सनामि पद्मं संलिख्य प्राग्दलाद्यक्षरान्न्यसेत् ॥ ४।

पूर्वोरकादौ योन्यस्य विकारं तस्य दक्षिणे ।
एवं प्रदक्षिणं न्यासो मन्त्रोद्धारो दलक्रमात् ॥ ४।

श्रीस्थितिश्च विसर्गस्थो मकारो मूतयाचया ।
ये निपाताश्च विश्वेश स्वराद्यो नास्वरादिकम् ॥ ४।

मश्च वश्च भकारोन्तिजाक्षिज्ञार्वस्तनोन्ततः ।
मनेताताश्च सिद्धं या दीपको कथयोपकृत् ॥ ४।

नानिपञ्च प्रयोश्चाथ स्याच्चितुश्च न सस्थतः ।
ध्याशियश्च यकारश्च वकारो यश्च वा ततः ॥ ४।

नानापव्याथवा नाच धारमद्विभगास्तराः ।
ज्ञार्वावन्तो द्विधा धूक् च नियौतत् तद्विसर्गतः ॥ ४।

यरोमश्च मकारश्च स्वराद्यो नानमा तथा ।
वरौ द्वराद्यौ तुश्चैव नदावन्ते तथा च ने ॥ ४।

यमाद्यं वसुभेनां च समेद्य प्रनधुस्तथा ।
निर्गर्हासी प्रसा प्राश्चै स्वकुशामी प्लको ततः ॥ ४।

व्योम स्वराद्यो योर्वाश्च रुचौमः सविसर्गकः ।
वश्च स्वश्च तथा दींश्चस्तिसृ धूथमते तथा ॥ ४।

मर्वभूताश्च पप्तौ च नकारोन्ते ननौ तथा ।
शागीन्द्र इगुश्चैव योरव्यमवराटिकाः ॥ ४।

धूनभोसि विसर्गोज भूमिस्तुत नशास्तथा ।
सविसर्गे मकारस्तु व्योन्ताश्च न भवौ तथा ॥ ४।

भ्याभ्यागाप तथापिङ्ग ते धूधूनिश्चयोशता ।
तशश्च दर्शिकारोन्ते मयष्का स्याश्चवे तथा ॥ ४।

कर्तृश्च तिथिकार्याश्च जकारश्च विसर्गकः ।
मश्च दीपोथ रागार्वा सूरूपू पग्वसूपव ॥ ४।

रूस्वराद्यो यनेराश्च सौगश्च कृचयौ च ते ।
ते स्वराद्याथ भूरामोधिशखाद्यर्पितं क्षथा ॥ ४।

पानायोहा स्तथावाच स्वरद्यो द्यो तथैव च ।
ह्याता स्वराद्यो बीजाद्यो जकारः सविसर्गकः ॥ ४।

अकारो दीपकोक्षश्च भावर्वाश्च प्रभौ तथा ।
दिक् धूपदीपको यश्च धागरायास्तथश्चवौ ॥ ४।

जयायाश्चोध रूपज्योस्मभुस्म तथा च यः ।
देते भन्दरताश्चैव पीठश्च क्ष्मश्च एव च ॥ ४।

सयवीयाश्च रौ रौ च तगो ज्योतांश्च विंशतिः ।
स्वराद्यः सविसर्गोप शिवौ मुचवसौ तथा ॥ ४।

स्वराद्यः सकलश्चैव सविसर्गो म एव च ।
दृश्च स्वराद्यो मश्चैव दीपको शादृमू तथा ॥ ४।

प्रेति नाश्च स्वराद्यश्च ज्योना दीपौ वसौ तथा ।
चर्वास्तथा नाक्षिपंश्च विंश्च वः सविसर्गकः ॥ ४।

स्वराद्योरु तथा चैव रुतिकारो विसर्गयुत् ।
देशश्च शद्भामुरश्चैव कारः सार्चिसागशाः ॥ ४।

मकारः सविसर्गान्ते प्रादक्षिण्येन विन्यसेत् ।
चक्रं तु गन्धपुष्पाद्यैः समभ्यर्च्य च दर्शयेत् ॥ ४।

शिष्यस्य शिवभक्तस्य शिवविप्रस्य धीमतः ।
गुर्वाज्ञापूर्वकं चैवं गृह्णीयान्मन्त्रमुत्तमम् ॥ ४।

अन्यथा स्वीकृतेऽन्यत्र तज्जपेद्यद्यनर्थकृत् ।
शिवाद्यवनिपर्यन्तं भूतभावादिकं क्रमात् ॥ ४।

मन्त्रेस्मिन् संस्थितं ज्ञात्वा मुच्यते पाशबन्धनात् ।
चैत्र्यादि दिनमारभ्य फाल्गुन्यन्तदिनान्तकम् ॥ ४।

यजेद्वर्णं प्रतिदिनं एकैकं प्रणवादिकम् ।
नाभिपद्मदलेष्वष्टौ वर्णा दीपकपूर्वकाः ॥ ४।

तैरेतान् संपुटान् कृत्वा जपेद्ध्यायेद्यजेदिति ।
एकेन वा यजेदह्ना चक्रेस्मिन् सव्यवस्थितम् ॥ ४।

रुद्रमन्त्रचक्रम् :-
अथातो रुद्रमन्त्रस्य चक्रलक्षणमुच्यते ।
व्योमतत्वपदानां तु कन्यकाङ्गगणो दवः ॥ ४।

तेषूर्ध्वपङ्क्तितो न्यासश्चोद्धारः क्रमतः स्थितः ।
दीपकोव्यो यदाप्या च दीक्षर्वा च तथा च ना ॥ ४।

यकाराष्टद्वयं चैव रूपपिंश्चलिलो तथा ।
सद्वयञ्चायतञ्चैव स्वराद्योव्यानयेष्टदे ॥ ४।

नपारुतेज कालश्च तुश्च णे च नती तथा ।
द्याकालतधनास्यांश्च संल्लिखेदाद्यपंक्तिके ॥ ४।

मव्यारूप च व्यायौ च हा पापघ्नश्च शेशवः ।
त्वमानालं च भाशिश्च भुवं दधचितो तथा ॥ ४।

रूरूपस्ते तथा रूरू लावमोगो तथैव च ।
प्रश्च सश्च द्वितीयान्ते नेतवा विश्वदीपकः ॥ ४।

हासायश्च विषाकश्च पथश्रीश्चबराशयाः ।
दगुसाश्च तथा णेरु विविलाम तथैव च ॥ ४।

पापिकारस्तथा निश्च द्वयं रेथयुक् शिव ।
त्रेपपूस्त्रस्तुश्चैव नित्यं नात्रे तृतीयके ॥ ४।

रियनेनाश्च दयौ च पनादीतंश्चले तथा ।
रेफपूर्वोपेतायौ यवयाप्यमस्तथैव च ॥ ४।

द्योधाणपि तथाणेणे णेयणेसे तथापरे ।
नन्तश्च अद्भ्यव्यापी च विलिखेद्वेदपङ्क्तिके ॥ ४।

संप्रमाण तथा वाच अदशाष्ट्वास्तथैव च ।
ष्टालित्रयगकारश्च आददश्चेययौ तथा ॥ ४।

जापाः सेपि विसर्गश्च णेकारो मूपष्टाश्चरू ।
पुनद्रहे तपश्चैव व्योकारश्च अनेवजाः ॥ ४।

तारं कं पञ्चमे पङ्क्तौ विन्यसेदनुपूर्वशः ।
याशियाने विधाभिश्च यागाया यूश्च वी तथा ॥ ४।

आशिवाश्च तलौ शश्च रलात्राब विरूययौ ।
तुः सविः सर्गो मं वा व्योदकाश्च रूढी च विभोयाच ॥ ४।

हरो पादजभूमब्जाश्च बाह्योक्तः दाचरौ लिश्चविना ।
यवाव्योदक बरूद्धिस्वपिहोचागरोरुपादचमूः ॥ ४।

मवाश्च साधे च यरुतमं नादियमेचका ।
अयोद्योदिश्च कलहलन्यैश्चैवसप्तमे
मायामश्च मीश्च तथाचनर ॥ ४।

काशबाहुस्तथान्तश्च रसपङ्क्तौ समालिखेत् ।
बाह्ये सश्च तथारू रू समाद्यो यश्च णे तथा ॥ ४।

नेपिश्च तथा तथाश्च भीरुश्च द्विजातिकश्च यः ।
तथा ब्राह्म्यो कदाश्चरौ विनयेतश्च साये च ॥ ४।

यरू ततो येथ मेचका अयोद्योनिश्च कव ।
हलिश्चैवसप्तमोवा त्रयातश्च दींश्च वशशिरूश्च द्विदादितिकश्च ॥
४।

सन्धेषकाश्च पंक्तोनौ ययौमू पविवाभुवाः ।
रूनक्यारास्तथापेतु मिश्च बीजादिकश्च कः ॥ ४।

शवभं च तथा तश्च थ्यश्च गोन्येषमस्य तु ।
तिसिसरूलित जीनाश्च शास्तिया ववचाश्च ये ॥ ४।

मत्कारो नातिकः शरंत्राणे त्रवियष्टणा ।
गुह्याप्यानां च पार्वं च शकारान्तारमेव च ॥ ४।

तथा कामक ज्ञायतमेतु क्रमादालिख्य साधकः ।
रेफपूर्वो वकारश्च पाकिनाष्टतथैव च ॥ ४।

णकाकः पूर्वलीपस्तांश्च बन्तायाका च
मा सशत्तयाप्रीहानरासमाः ।
सविसर्गो दशामान्तके यश्च ययौ
यश्च ताय मया मयास्यथैव च ॥ ४।

न पूर्वो द्रायमामाश्च रूरूपि नवगा भवाः ।
मविपितृ तथा मोमः व्यानायादास्त थैव सः ॥ ४।

नकारपूर्वो द्रीपाश्च प्रश्च शश्च तथा नवाः ।
खकारश्च रुकारश्च पङ्क्तौ एकादशे क्षिपेत् ॥ ४।

शिश्चानाश्च ऋकारश्च स्वराद्यो यदि शयनम् ।
रश्च दिश्च तथाज्योपि विश्च णेणे तथैव च ॥ ४।

नपूर्वस्तर्थयाणे भूपर्यसाश्च तथाचवित् ।
देवविश्च तथा शक्तिद्रिका रश्च नपूर्वकः ॥ ४।

नश्च शब्दो च बा भाद्रा योकारान्तेऽर्कपङूक्तिके ।
नट्यनात्तथा क्यन्नामे च विश्च विशष्मणे ॥ ४।

णे च स्वरार्थोश्च बद्वन्द्वोगयरूसंसरं तथा ।
वौरेपि पूर्वे वश्चैव बीजाद्योनाविवास्तथा ॥ ४।

पिकारो दीपको थश्चविषूशानादिकश्चतः ।
णाञ्च सर्गसकारश्च लिखेतास्तंत्रयोदशे ॥ ४।

स्यांशावियोय सोद्या च रोक्त्यो रौ स्फगरू तथा ।
भकारे रेफपूर्वश्च स्वराद्योपिश्च मा तथा ॥ ४।

दातचंह्यचिरा नाभयेद्यां ह्रीं राष्णषास्तथा ।
षांश्चसपसौ संरेपाद्येवौ वकारो दीपकोन्तकः ॥ ४।

यकैर्गिण्दिरश्चपृसधात्राशान्तश्चरायनाः ।
णेया शिधाश्वरातद्या विविणीयु रू ॥ ४।

स्थूसान्तत भेदेषुश्चतु श्चंतेतिथिपङ्क्तिके ।
लीनेगश्च शिवौवश्च रायाया ययागास्तथा ॥ ४।

नपूर्वस्त स्वराद्यश्च रूपादिति विसर्गमः ।
नो नाश्च विद्यश्च ह्रीं स्वाद्या लश्च भाचये ॥ ४।

राशिरश्शिबं पूर्वोमः चं पङ्क्तौ सोसशे न्यसेत् ।
धापवान्ता च वध्वाश्च द्वैद्विन्तोयासरे पोहरू चः ॥ ४।

भञ्च वियंच वैद्यातं च स्वराद्यं च परश्च रूसूच्यपाः ।
पुनो भपौरिका लोलाश्चैव नन याभाश्च वै ॥ ४।

विकारोऽनुस्वारसंयुक्तो मश्च सप्तदशे लिखेत् ।
तकारश्च ययो भूश्च काच निश्च कपूर्वशः ॥ ४।

शकारे रेफपूर्वश्च धकारश्च नपूर्वकः ।
रूकारो रूपिकाणेसनिशदतास्तथा च वित् ॥ ४।

धूधौ च तश्च रूश्चैव सविसर्गो मतः सखः ।
सवीयश्च सर्गो मकारकः ॥ ४।

परपक्षा विसर्गान्तो मकारश्च प्यनश्चसः ।
सर्वशिवश्चैव तेगश्च हाज्ञोदष्टदिशो लिखेत् ॥ ४।

अवासु लगु रू रूरविश्च णेराशुदाश्च वै ।
नित्यान्तसे ये प्रथूशाये षाकार स्वञ्चवाक् भवः ॥ ४।

यश्चक्षिः सतदीपं च रश्च काच तथा जवः ।
लसदश्च धकारश्च विश्च वैकोनविंशके ॥ ४।

मविघ्नभ्याव वीरूणेरेयन्धाशिया तथा ।
नद्योभ धृतिजश्चैव सुयंरण्यं च विंशके ॥ ४।

राकायेण तथाणेपि पुश्च तश्च सुरादयः ।
नवन्तामोदि वश्चैव सविसर्गश्च तारकम् ॥ ४।

सर्वकुश्चाथ स्वाभर्चि सकारोक्षैश्च बिन्दुयुक् ।
नमर्वरप्रविसर्गो मरेफयुतं वकारकम् ॥ ४।

बश्च वश्च पसस्फुश्च चकाश्चैकविंशके ।
माच वश्च तथा तेपि णेञ्च वाच षपूर्वकम् ॥ ४।

सोकारो भङ्गुरोमोति नारूतेभूः सकार च ।
मषभाश्चेत - र्वक्षं नैत्मकुश्च तारकम् ॥ ४।

जाकारपूर्वो तन्त्रञ्चैव आचधाश्ति नपूर्वकः ।
ज्ञाचर्वश्च रभौतश्च द्वाविंशत्पङ्क्तिके न्येसेत् ॥ ४।

भुजाजाना धरेकान्तं धविभीता तथा चटा ।
पाच जश्च विसर्गाश्च दीपनश्च स्वराद्यकः ॥ ४।

वेराजवा भगववो दक्षदानेच कमौ चशि ।
मश्च या च तथा वश्च सश्च दुश्च तथा च पौ ॥ ४।

पृश्चयश्च मकारश्च त्रयोविंशतिके लिखेत् ।
सेचयच तथा लाच पुश्च तोच वरूचणे ॥ ४।

सोथवाद्यो काराहुश्च शश्चप्रजश्चथा ।
यस्तुशिश्च प्रकाराश्च मकारः सविसर्गकः ॥ ४।

पञ्चकुश्च नवौचैव पक्वभिर्द्धनिषां रचाः ।
भुञ्चभाव तथायच्च चतुर्विंशतिके क्षिपेत् ॥ ४।

बियोचष्वञ्च कूरूपी तारश्यञ्च तथा नरः ।
पचन्ति प्रसविर्गश्च वबिसर्ग ममोचवा ॥ ४।

वश्चपोत ववासश्च वरारुस्तथा च रा ।
सानुस्वरं च संयुक्तो पूर्वः संयोगपश्चिमे ॥ ४।

रंयैः क्रमशः पञ्चविंशत् पङ्क्तौ समालिखेत् ।
नारूपिश्च विणेश्चावा वान्तौ सम सर्गकः ॥ ४।

रश्च आद्यस्वरोपोन शतदोषवहा तथा ।
पुनर्वसवश्चैव तथार्द्राह्री दिगणाज्ञा ॥ ४।

भरका दीपवागे चतिषड्विंशके न्यसेत् ।
पञ्च णे च विभाश्चैव मोच वै तनमेमम ॥ ४।

रूश्चसपञ्चैव वा भगबन्ते वशाच पौ ।
सवौ मसविसर्गञ्च पमवाश्च शिश्चतः ॥ ४।

तकारो मकारो लञ्च कशौ---चै ।
यतौ च यतौ च भदज्यां कारोय ॥ ४।

णाश्चैव मसयः सप्तविंशके ।
मश्चप्रश्च तथा द्याच याये वोत च श्ववाचकैः ॥ ४।

ओङ्कारश्च रोषधि विसर्गेमः ।
देवषचरेत्पीयुत् स्थीश्चतारतथा तञ्च नेचरश्च सरौ च यः ॥ ४।

आकारो मकरी चैव तं कारश्च सपूर्वकः ।
नश्चकश्च विसर्गः सधी च बहिश्चहिन सथा ॥ ४।

नश्च कुश्च क्रमेणैव अष्टाविंशतिके न्यसेत् ।
कुश्च यश्च यकारश्च स्वराद्यो रश्चमोचरः ॥ ४।

वर्गवो मताश्चश्च ओङ्कारो भूत एव च ।
आकारश्च सबिन्दुश्च येनमेन्यः प्र एव च ॥ ४।

जवा च वश्च तथा भकार भाच कतभौ च वै ।
ओङ्कारश्च विमकारश्च कातपाश्च तथा च मो ॥ ४।

द्रकारश्च तथा ते च त्रिंशदेकोनके न्यसेत् ।
पिश्च नश्चिषितौ चैव गुश्च पश्च तथा च नः ॥ ४।

हकारः सविसर्गश्च दापौ चैव प्रदीपकम् ।
बुंश्च तथासृच ईकारश्च सबिन्दुकाः ॥ ४।

मनः सश्च सविसर्ग वकारश्च शिवपूर्वकः ।
भश्च सश्च लिकारश्च वकारो रेफपूर्वकम् ॥ ४।

कश्चहश्च उकारश्च यश्चगुश्च वतौ च हिं ।
येनश्च यन्वो समतो दकारश्च ययौ तथा ॥ ४।

नकारश्च वकारश्च त्रिंशत्पङ्क्तौ तु विन्यसेत् ।
सविसर्गो तकारश्च लाचमः सविसर्गकः ॥ ४।

ह्याराग्निश्च प्रदीपश्च मकारो नपरस्तथा ।
नश्चशिश तथा पश्च मकारश्च सपूर्वकः ॥ ४।

विकारश्च कपूर्वश्च यकारश्च सबिन्दुकः ।
सविसर्गो मकारश्च स्वराद्यश्च तथा रवौ ॥ ४।

नद्वयोनिरावाश्चैव कशदश्च सबिन्दुकः ।
हुङ्कारश्च तथा रूमौ मकारश्च न पूर्वकः ॥ ४।

तश्च विश्च तथा गौच तिकारश्च न पूर्वकं ।
लतोमः सविसर्गश्च लिकारो बिन्दुसंयुतः ॥ ४।

स्वकारो रेफसंयुक्तो एकत्रिंशतिके लिखेत् ।
नश्च शिश्च तथा तिश्च यकारोद्यस्वरोज च ॥ ४।

वर्गवो भाजशिश्चैव स्वराद्योखञ्चतुञ्च वै ।
ष्येच जश्च मृकारश्च वहनास्वाच मश्च वै ॥ ४।

चकारे मपरं किञ्चित् तञ्च पश्च पपोवहे ॥ ४।

नद्वयः सविसर्गश्च मकारश्च न पूर्वकः ।
करिकारश्च तथा काच लिश्चानुस्वारसंयुतम् ॥ ४।

विसर्गेण समायुक्तो मश्च भश्च तथाच न ।
यकाररातभागाच द्वात्रिंशत्पङ्क्तिके न्यसेत् ॥ ४।

खश्चगश्च स्वराद्यशधूचनश्च विसर्गकः ।
निशवश्च तथा शिश्च नपूरुश्च तथा च गौ ॥ ४।

तारावाश्च तथा मोहाशिसूरि तथास्वाश्च तः ।
तथा च शिभे प्रायाश्चैव गारुडा ॥ ४।

यनयाश्च तथावश्च त्रयस्त्रिंशतिके लिखेत् ।
तकारो वागवस्तश्च नहुंषट्स्वाश्च सश्च वै ॥ ४।

तकारो बिन्दुसंयुक्ते वहन्नेवोश्चवोचने ।
शिश्च रश्च सबिन्दुश्च जपूर्वश्च ज्ञकारकः ॥ ४।

सूच मश्च प्रदीपश्च ततौ चैव तु विप्रभाः ।
दाहाते लिलनश्चैव ऊननाश्च तथा चलि ॥ ४।

तेकारश्चैव पङ्क्त्यन्ते पञ्चत्रिंशतिके लिखेत् ।
भश्च वः सविसर्गश्च निश्च तश्च तथा च षट् ॥ ४।

नकारपूर्वों दश्चिव वकारो रेफसंयुतः ।
गश्च तेज तथा वेचे नगामश्च तपूर्वकः ॥ ४।

स्वा च पा च कयायाक्ष मश्च द्रश्च गयौ तथा ।
तकारापूर्वजो मंचैव वचो देयानाग च ॥ ४।

सोमविसर्गों मकारश्च स्वरेका पादकारयुक् ।
मकारः सविसर्गश्च मो चगा च तथैव च ॥ ४।

मृवानः सारसंयुक्तः षट्त्रिंशत्पङ्क्तिके लिखेत् ।
ओंकारोधश्च भाश्चैव षट् च सुश्च तथा च सा ॥ ४।

विकलानुस्वारसंयुक्तप्रदीपञ्च नमस्तथा ।
यश्च वश्च तथा हाश्च मकारश्च तपूर्वकः ॥ ४।

वश्च ते च वप्रौ च प्रश्च तथाच वा भवेत् ।
वाश्च प्रदीश्च लाश्च मश्चः सविसर्गकः ॥ ४।

यश्चभश्चैव दौकारो लिकारे बिन्दुसंयुतः ।
शिद्वयोश्च तथा यश्च मकारः सविसर्गिकः ॥ ४।

ज्ञकर्मवासवाने तु सप्तत्रिंशतिके लिखेत् ।
एवं विन्यस्य चक्रे तु चक्रं मन्त्रं समुद्धरेत् ॥ ४।

कूटार्णं भानुवह्न्यङ्गस्वरो तम्मूलमन्त्रकम् ।
जीवान्तं जीवसंयुक्तं बिन्दुसृष्टियुतं तु वा ॥ ४।

एषां प्रधानवर्णेन ब्रह्माङ्गपरिकल्पनात् ।
अन्येषामपि देवानां नामाद्वर्णं सबिन्दुकम् ॥ ४।

तत्तन्नाम्ना चतुर्थ्यन्तं मन्त्रविन्मन्त्रमुद्धरेत् ।
यक्षरक्षोग्रहादीनामेवमेवं प्रयोजयेत् ॥ ४।

मातृकामन्त्र :-
मातृका सर्वमन्त्राणां मुख्यभूता भवेदिह ।
ताः शक्तिरुद्रसंयुक्ताः केवलं वा समभ्यसेत् ॥ ४।

अनया साध्यते सर्वं तस्मादेतान्न्यसेज्जपेत् ।
मालामन्त्र :-
मालामन्त्रक्रमं वक्ष्ये श्रूयतां मुनिपुङ्गवाः ॥ ४।

जङ्घोतान् - नात् - भूत् - उस - मासुनं -
बम् - य - हे - न्ध - प - क्षि - म - नु - ल - म्यि
मरि - ज्ञ - षि - क - द्यो - य - आ - कू - मृ - कम्
यम् - र्वां - ब - गखंत्रियम् - व ।
मन्त्रोऽयं त्र्यम्बकाद्यस्तु सर्वकामफलप्रदः ।
सृष्ट्यादौ भिद्यते देवि बहुधा शिवशक्तिका ॥ ४।

आदिशक्तिः शिवस्य स्यात् सादाख्यस्य मनोन्मनी ।
महेशस्य भवानी स्यात् शक्तिरेवं त्रिधा मता ॥ ४।

शुक्लं खमनुवर्णाद्यामादेर्मन्त्रं पकल्पयेत् ।
मनोमन्या खवह्नी च मायाबीजसमन्वितौ ॥ ४।

भवान्याः सविसर्गस्तु गौर्या मन्त्रमिति स्मृतम् ।
अन्यासां सर्वशक्तीनां स्वनामाद्यर्णमुच्यते ॥ ४।

शक्तीनां मन्त्रकं प्रोक्तं मेलामन्त्रं शृणुष्वथ ।
तारं खं षान्तकूटं हरलयवरयू तारपूर्वं सबिन्दुं
नादं हुंफट्क्तसर्गो वषडपि सहितं वातये नाभिवौषट्

वाट्शुक्लं खन्दुबिन्दुध्वनि शपषपरट् द्विंगंख शुक्लौ
नादं सर्गैः सकामं भुवनपतिरमास्प्रेंसभौ सर्गनादः ॥ ४।

वाग् बिन्दुर्नादबिन्दुर्मनसिजलिपिना बिन्दुनादद्वयं च
प्रोक्तं शुक्लौ च बिन्दुध्वनिरपि मनु वै वालिकायां विसर्गः ।
षान्तं खं वाचबिन्दुध्वनिरपि मनुवै शुक्लषान्तं सकामं
ह्रीं बिन्दुर्नादध्वनिपरसमे बिन्दुनादं विमेला ॥ ४।

मेलामन्त्रजपे मनुं प्रतिगुरुं पञ्चाशदर्णान् पठन्
आदौ मातृकया मनुं जपविधौ संयोज्य तस्मात्परम् ।
मन्त्रस्यास्य तु मध्यमे सति तथा मन्त्रान्ततो वा पठे-
द्यान् यान् क्रामयते नितान्तमतुलान् कामानवाप्नोत्यसौ ॥ ४।

मालामन्त्राश्च ते ख्याता विंशत्यर्णाधिकाश्च ये ।
दशाक्षराधिका मन्त्रास्तन्न्यूना बीजसंज्ञकाः ॥ ४।

माला वार्द्धक्यफलदा मन्त्राश्चैव तु यौवने ।
भूतार्णाद्यधिका बाल्ये तन्न्यूनफलदाः सदा ॥ ४।

स्वाहा नमश्च शेषाश्च स्त्रीक्लीबपुरुषात्मकाः ।
वश्योच्चाटविषादादौ पुमांसः क्षुद्रकर्मणि ॥ ४।

रोगापहारे वनिताः क्लीबाश्चान्यत्र कर्मणि ।
व्योमाग्निकूटदीपार्णैराग्नेयप्रचुरस्ततः ॥ ४।

सौम्योवशिष्टस्तौ शस्तौ क्रूरसौम्ये च कर्मणि ।
नमः फट्कारयोगाभ्यां क्रूरसौम्यौ परैः परः ॥ ४।

सिद्धिदो न भवेन्मन्त्रः सुप्तः किञ्चित्प्रबोधयुक् ।
वामदक्षमरुद्वाहकालयोस्तौ गुणौ मतौ ॥ ४।

आग्नेयमन्त्रमेवं स्यात् सौम्यस्यैते विपर्ययात् ।
पुटद्वयप्रवाहे तु प्रबोधः सौम्यरौद्रयोः ॥ ४।

अनिषीतिनराश्यर्णप्रमुखान् वर्जयेन्मनून् ।
युग्मेन्द्वनलवेदेन्दुचन्द्राक्षिद्व्यक्षिपाणयः ॥ ४।

व्योमाक्षिनेत्रपाणीन्दुनेत्रानलखखाग्नयः ।
खकैव्योमाक्षि व्योक्ष्याग्नि वर्णश्चाश्चयुजादयः ॥ ४।

जीवान्ते रेवतीयुक्तौ वर्णैरेवं दिनक्रमः ।
वेदाग्न्यानलपाश्याक्षि लोचनैर्भूतपञ्चकैः ॥ ४।

अजादयश्च तुहश्च शेषाः षष्ठगताः स्मृताः ।
इत्यर्णकल्पनाराशेरानुकूल्यप्रसिद्धये ॥ ४।

यस्यानुकूलो मन्त्रो यः साधकस्य स सिद्धिदः ।
स्वस्तिके लिपिमालिख्य शङ्करं षोडशात्मकैः ॥ ४।

सिद्धः साद्ध्यः स्वसिद्धारिः साधकस्यादिमाक्षरात् ।
मन्त्राद्यर्णान्तका भूयः सिद्धसाध्यादिकल्पनात् ॥ ४।

सिद्धसिद्धाः सिद्धसाद्ध्यः सिद्धस्वसिद्धाः सिद्धारिः ।
एवमन्यत्र साद्ध्यादौ चतुर्द्धा कल्पना मता ॥ ४।

जपादिष्टप्रदः सिद्धः साद्ध्यश्च जपतर्पणैः ।
स्वसिद्धः पाठमात्रेण साधकानिष्टदो रिपुः ॥ ४।

प्रचुरः शत्रुवर्णैस्तु मन्त्रो नाशकरः स्मृतः ।
शिष्योऽपि शीलसंपन्नः पुत्रो वा शिवभक्तिमान् ॥ ४।

तस्य देयोऽथ गुरुणा सहस्रं तं जपेद् गुरुः ।
पुत्रे क्षिप्तं छलात्प्राप्तं गृहीतं ग्रन्थरूपतः ॥ ४।

प्रकारान्तरतः प्राप्तं जपेद्यदि विनाशकृत् ।
जपेच्चादिक्रियासिद्ध्यै मन्त्रपः साधकोत्तमः ॥ ४।

तस्माच्च साधनादन्ये मन्त्राः सर्वत्र सिद्धिदाः ।
एकार्णसिद्धिदश्चैव दशलक्षजपादिभिः ॥ ४।

अर्णाधिक्यात् जपह्रासः कर्तव्यो युक्तितः क्रमात् ।
एवं बीजजपः कार्यस्तद्द्वित्रिगुणसंख्यया ॥ ४।

मालात्मकस्य मन्त्रस्य जपसंख्या विधीयते ।
अनुक्तसंख्या मन्त्रस्य शतं साष्टसहस्रकम् ॥ ४।

जपाद्दशांश तो होमस्त्वभिषेकविधौ मतः ।
मूलाद्दशांशतोऽङ्गानामर्चाहोमजपादिकम् ॥ ४।

भाष्यादुपांशुः शस्तः स्यात्तस्माच्छस्तो हि मानसः ।
प्रागास्यश्चोत्तरास्यो वा मन्त्राणां स्याज्जपादिकम् ॥ ४।

मन्त्राः सर्वे दिवापूर्वग्राह्यास्तत्र हितास्तु वा ।
इति कामि काख्ये महातन्त्रे मन्त्रोद्धारपटलो द्वितीयः ॥
ओं व्योमव्यापिने दिव्यान्तरिक्षरूपाय
सर्वव्यापिने प्रधानाय ओं नमश्शिवाय
महादेवाय व्योमाष्टभासायानेकाकृति -
त्रिरूपाय पदपदाय सर्वविघ्नविनाशाय
रौद्ररूपाय विशेषातीत भिलिपिलिकिंशिलि
लीपि वक्तदंष्ट्राय भयंकृतनयनाय
उपलेलिहानोग्रजिह्वाय ऋग्यजुः सामा -
थर्वेन्द्रियाय अनन्ताय अनाभाय
अनाश्रिताय ध्रुवाय शाश्वताय किल
कैलिप्य लम्ब योग पीठसंस्थिताय नित्यं
योगिने ध्यानाहाराय आधारायधेयाय
ईशानाय जगत्पतये शिवाय तत्पुरुषवक्त्राय
नमो घोरशिवायाष्टहृदयाय शिवकवचेन्द्राय
विद्युत्प्रपन्नाय वामदेवगुह्याय पचपचाय
वरवरेण्याय परिसुवीरानन्दसद्योजात मूर्तये
वामादिशक्त्याधाराय कालघ्नकामापहाय
बालाबाल मनोन्मन वामाज्येष्ठारुद्राय
शक्तिगुह्याय बहुरूपिणे नमः ।
शब्दाय शब्दरूपिणे स्वर्गाय स्वर्गरूपिणे
तेजसे तेजोरूपिणे रसाय रसरूपिणे गन्धाय
गन्धरूपिणे बीजाय बीजरूपिणे मूलाय
मूलरूपिणे अङ्कुराय अङ्कुररूपिणे नालाय
नालरूपिणे पत्राय पत्ररूपिणे गर्भाय
गर्भरूपिणे पुष्पाय पुष्परूपिणे फलाय
फलरूपिणे अनन्ताय अनन्तरूपिणे रेतसे
रेतोरूपिणे मनसे मनोरूपिणे अर्थाय
अर्थरूपिणे अहंकाराय अहंकाररूपिणे
प्रकृतिरूपाय प्रकृतिरूपिणे मायाय
मायारूपिणे शुद्धाय शुद्धरूपिणे विद्याय
विद्यारूपिणे नयाय नयरूपिणे सदाशिवाय
सदाशिवरूपिणे ओं हौं शिवाय नमः ॥
कालाग्निरुद्राय मूर्त्यष्टकविभूषिताय
नित्यानित्याय नमो हिरण्यबाहवे अनिलाय
अनिलवर्चसे हेतुकारणाय त्रिपुर त्रिपुरातीत
शान्तशान्तातीत घोरघोरतरश्शिवतमोऽ -
वताच्छिवतमः । अनन्तादे नादाय नमः ॥
ओं नमो गुह्याद् गुह्याय गोपूगोप्तये तुभ्यं नमः ॥
सविद्याधिपतये ज्योतिरूपाय परमेश्वरपराय
अचेतनाचेतन व्योमिन् व्यापिन् अरूपिन्
प्रथमप्रथम तेजस्तेजज्योतिरूप अग्नि अधूम
अभस्म अनादि अनादेनादे नाना नाना
धूधृ धूधू ओं भूः ओं भुवः ओं सुवः ओं महः
ओं जनः ओं तपः ओं सत्यं अनेकानेक
वामा वामा विभवे अव्यय अव्ययशान्ते
शासन शमन अतीत धामन् अनिधन निधनोद्भव
शिव सर्व सर्व सदाशिव योगाधिपतये शर्वञ्च
मुञ्च प्रथम तेजः भवः भावानाभूत भव भवोद्भव
शक्त्या शक्ति विद्याविद्य पुरुष अजात देश ओं क्लीं
श्लीं ओं ह्लीं ग्लीं ओं फट् फट् ओं हुं हुं
ओं द्रीं द्रीं ह्रीं ह्रीं ह्रीं ह्रूं ह्रूं ह्रूं त्रि नमः ॥
स्वस्ति स्वाहा स्वधा वषट् वौषट् हुं फट्
अनन्तानन्द स्वजलित स्वाहा । हेमगर्भधराय
स्वाहा सर्वभूत सुखप्रद सर्वसान्निद्ध्यकर
ब्रह्म् विष्णु रुद्र पर अनार्चित अस्तुतास्तुत
पूर्वस्थित पूर्वार्द्ध साक्षि साक्षि तुरु तुरु पतङ्ग
पतङ्ग ज्ञान ज्ञान शब्द शब्द सूक्ष्म स्थूल शिव
शर्व सदाशिव नमः ।
ओं आं ईं ऊं व्योमव्यापिने ओं यां
रां लां वां गां षां सां हां लां क्षां क्षीं
क्षूं क्षैं क्षौं क्षः प्रशान्तपतये नमः ।
जगत्प्रभवे नमः ।
ओं स्वाहान्तपतये नमः
तत्वात्मने नमः
शर्वात्मने नमः ।
अमृतात्मने नमः
रुद्राणां पतये नमः ।
मन्त्रविद्याविभागेन द्विविधा मन्त्रजातयः ।
मन्त्राः पुंदेवतामन्त्रा विद्याः स्त्रीदेवताः स्मृताः ॥
पुंस्त्रीनपुंसकात्मानो मन्त्राः सर्वे समीरिताः ।
पुंमन्त्रा हुंफडन्ताः स्युः स्वाहान्ताः स्युःस्त्रियो मताः ॥
नपुंसका नमोऽन्ताः स्युरित्युक्ता मनवस्त्रिधा ।
सर्वात्मने पराय परमेश्वराय योगाय योगसम्भवाय
करकर कुरुकुरु सद्य भव भव भवोद्भव
सर्वदेव सर्वकार्यप्रमथन सदाशिव प्रसन्न नमोऽस्तु ते स्वाहा
ओं सशिव शिनमः ओं मं शिवस्य हदया ज्वालानि स्वाहा
ओं शिवात्मक महातेजः सर्वज्ञश्च पराजितम् ।
आवर्तय महाघोर पिङ्गलं कवचप्रभम् ॥
आयाहि पिङ्गलं महाकवचं शिवाज्ञया मम
हृदयं बन्ध बन्ध पूर्वपूर्व भक्तिसूक्ष्म वज्रधर
वज्राशनि वज्रशरीर इदं शरीरमनुप्रविश्य
सर्वदुष्टां स्तम्भय स्तम्भय - हुं फट् स्वाहा ॥
ओं प्रस्फुर प्रस्फुर घोर घोरतर तनुरूप
चट चट प्रचट कह कह वम वम घातय घातय
हुं फट् - ओं जूं सः ॥
ओं तन्महेशाय विद्महे महादेवाय धीमहि
तन्नःशिवः प्रचोदयात् ।
ओं गणाम्बिकायै विद्महे महातपायै धीमहि
तन्नो गौरी प्रचोदयात् ।
ओं निधनपतान्तकाय स्वाहा ।
जलाय नमो जललिङ्गाय ते नमः ।
रुद्राय नमो रुद्रलिङ्गाय ते नमः ।
भवाय नमो भवलिङ्गाय ते नमः ।
ऊर्ध्वाय नमो ऊर्ध्वलिङ्गाय ते नमः ।
शिवाय नमः शिवलिङ्गाय ते नमः ।
पाठभेद :-
सारमिंश्च चकारश्च स्वराद्यो ना नामा मया ।
अधिकपाठ :-
मनमूढा प्रसण्याश्चैव वस्तुराशापकोन्नतः
पाठभेद :-
एहित्रगर्षपश्चैव योर्व्योमस्वरादिकम्
ष्णुतशब्द शिरारश्च धतस्याश्च वे तथा
रश्च पर्वत धानाक्षि पिश्च वश्च तथा च नः ।
अधिकपाठ :-
व्यानसंश्च नकारश्च नदौ रेभोति दिक् चत ।
पाठभेद :-
देव स्वर्गश्च भामश्च पकारः सविभागशः ॥
ष्ठं विद्यु यगकारश्च आतश्चैव यवौ तथा ।
जायामः सविसर्गश्च णेकारो दूपलाश्च रू ॥
यायौ तःसविसर्गौस्त मश्च मिश्च तथा चन ।
दीका शिवोहुं तथा वश्च षष्ठपङ्क्तौ समालिखेत् ॥
याले एकादाय रौलिश्च विनेयाः पाठरा रुच ।
चमून्दाः शसायौ च यरुणेतु यमूचकाः ॥
अयेवेदिश्च नोद्भाहु लिन्ते चैव सप्तमे ।
माक्तिघाश्च दौ कृश्च त्रश्च बीजादिकश्च यः ॥
सन्धेष्टकाश्च पङ्क्तौनौ ययौ सूपविधाद्भव ।
कृतमानस्तभापेस्तु मिश्च बीजादिकश्च कः ॥
तवभूश्च तथातश्च यश्च गोन्तेष्टमस्य तु ।
दिसरूति लितजीनाश्च इन्धिया पापचाश्च ये ॥
नपूवे मश्च रश्चैव लत्रणेत्रापि यष्टणा ।
स्यपुणानाश्च पर्वाश्च शकारान्तरमेव च ॥
स्वज्ञाघातु नवमे क्रमादालिख्य साधकः ।
रेफपूर्वो मकारश्च पातिनं वा तथैव च ॥
नकारपूर्वकं स्ना च श्चतावक्रश्च वेथवा ।
वाब्तसाश्च तथा रूरू स्वराद्यो यश्चणे तथा ॥
रूकायाश्च तथा नन पिंश्चतेव तथा च मा ।
सत्यामिमं भरतश्चैका नामान्ते दशमस्य तु ॥
यश्च लिश्च ययौ यश्च ताय-ईयास्तथैव च ।
न पूर्वोद्रा ममामाश्च रूरू पीपी नवाग् भवा ॥
मा पीपीत्रि तथामोमध्यानपादस्तथैव च ॥
मकार पूर्वो ध्रुवश्च पुष्ठशश्च तथा चला ।
ह्लाकारश्च रुकारश्च पङ्क्तावेकादशे क्षिपेत् ।
शिश्च नाच जकारश्च साख्यानपि शाश्च नः ॥
यश्च रश्च तथा जिज्ये पीपीणेणे तथैव च ।
नकारपूर्वस्वार्थश्च याणेभूपा असाश्चिवित् ॥
दशमश्च तथा शक्ति हृकारश्च नपूर्वकः ।
ज्ञश्च सब्दे पभद्राणे विलिखेदर्कपङ्क्तिके ॥
नद्ध्यानाकि तथाम्याना मापि वांश्शैशष्व च ।???????
णेणेस्वराज्यो बीबन्तो गयरूप सषीरव ॥
रेफपूर्वो बकारश्च बीजाद्यानां शिवौ तथा ।
विकारो दीपको यश्च विसूतान्नादिकश्च कः ॥
णाश्च गश्च सकारश्च आलिखेत्तु त्रयोदशे ।
जुधालिथो ययोद्वाच्च रेत्यकुस्वगरुस्तथा ॥
भाकरो रेफपूर्वश्च स्वराद्योपिश्च मा तथा ।
दातापह्यपि तुनाहयोद्याह्री विकरं क्षमा ॥
षांवापौ सञ्चरेपाद्यो वकारो दीपकोन्ततः ।
यकैगिराश्चरप्रण्य याद्रशा सास्वराधन ॥
णेयाश्च शिश्च मान्तद्य विना वेगात् ह्रियं कुरु ।
सुसाट ततभेदेसु श्वतश्चान्तेति पङ्क्तिके ॥
लिनेशगत् शवौ वश्च रायथाथ यगास्तथा ।
नपूर्वस्त स्वराद्यश्च रूपानिति उस्तथा ॥
अनाल अधिश्चैव द्यश्च ह्रींस्वदुलाश्च भाये ।
येवावाश्शिवौ वश्च पङ्क्तौ षोडशके न्यसेत् ॥
ध्यापवान् नचरीश्चैव गयल्विश्च ग एव च ।
सबिन्दुवत् भवेरूश्च हश्च विधश्च वैत्याश्च ॥
तश्च स्वराद्यश्च पश्चरू धूह्यपापुनौ ।
भाश्च पश्च शिखांश्चैव नमास्थर्गवभाश्च वै ॥
विश्वानुभ्य रसंयुक्तो मश्च सप्तदशे लिखेत् ।
ककारञ्च ययौ षष्ठ श्चकावर्तिस्थथैव च ॥

शकारो रेफसंयुक्तो नपूश्च धकारकः ।
आकारो रूपिकाणेसन्यनानाकरश्च विंश्चवै ॥
सूधौ ततश्च रूश्चैव सविसर्गो मकारकः ।
प्रेखक्षां विसर्गान्तो मकारश्च पुनश्च मः ॥
कुर्वशिश्चैव तेगच्छ हृज्ज्ञो चाष्टदशे लिखेत् ।
अवासुलगुरुपिश्च णेदंरागुहुदाश्च वै ॥
त्यान्तदेशो प्रधूशाये शकारस्वमवाग्भवम् ।
शश्च क्षुश्च तदीपञ्च रकारश्चैवकारजः ॥
लंश्च दंश्च यकारञ्च विस्तथैकोनविंशके ।
मविस्नव्यापिरूपेण येद्धाः शिवया तथा ॥
नद्योथथूके शश्चैव आकारस्ति नगक्षुम ।
मत्वासकास्य नासाश्चैवं पश्यरविंशके ॥
राकायेण तथाणेपि पुश्चतश्च स्वरार्वथौ ।
वनन्नामोमेकरस सविसर्गश्च तारकम् ॥
शावर्वरूश्च स्वाहर्चि सकारो क्षैश्च बिन्दुयुकम् ।
मर्वारश्च प्रमश्चैव रेफपूर्ववकारकम् ॥
भञ्च बञ्च वसुप्सुश्च चकारश्चैकविंशके ।
मापतेश्च तथापिश्च णेथपाच षपूर्वकः ॥
सेकारोहं शुरुमेति नारुतेग्रः सकारकम् ।
मषभाधश्च रुर्वक्षौ नेकारोत्म कुशश्चमे ॥
ऋकारपूर्वो जश्चैव आपयश्च नपूर्वकाः ।
ज्ञाचर्वश्च रदौतश्च द्वाविंशत्पङ्क्तिके न्यसेत् ॥
भूज्जानाथ नरेकार्द्ध विहिताश्च तथादरा ।
पाचजः सविसर्गश्च दीपानञ्च स्वराथवाक् ॥
भवोदक्ष नश्च मनचरुमौ वशी ।
मश्च याच तथा यश्च शश्वदुश्च तथाचयोः ॥
प्रश्च वश्च मकारश्च तयोर्विंशतिके लिखेत् ।
सेच रश्च तथापौच अश्च ते वाररूपिणे ॥
रश्च मथयाश्च द्योकारे हुश्च शश्च प्रजाच या ।
यस्तुशिश्च प्रकारश्च मकारः सविसर्गकः ॥
पञ्चकुश्च रसश्चैव सनिष्ठा रच ।
भुः शभाच तथायाच चतुर्विंशतिके क्षिपेत् ॥
बियौच चष्वश्च रूरू पींताराग्यश्च तथाननः ।
पश्चतिश्च विसर्गान्तो वर्गवगौ तममौचतः ॥
पश्चञ्च स्वातवागान्तिश्चशास्य तथैव च ।
रोविंशश्च पूर्वस्क योटषट्वद्देतारयै क्रमात् ॥
पञ्चविंशतिके पङ्क्तौ न्यसेत्तत्र विचक्षणः ।
नररूश्च वीणेभौः शवातौ मःसविसर्गकः ॥
रश्च आद्यास्विरादीर्घो नाथदोषच्चभातथा ।
पुनन्तर्वायसादा हृदिगर्णज्ञास्तथैव च ॥
हरौकदीपौ नापानौ विनिषड्विंशके न्यसेत् ।
विश्चणेच विशिवाश्चैव मोच वै ॥
तारं मेरूच स्वः शैवर्मावाक् भवन्तेच शच्चचौ ।
सर्वमध्व विसर्गः श पद्यार्च शिच्चद ॥
तयानुवार संयुग्जे लघूशाश्च ययौ तभः ।
जङ्कारो यश्चणाश्चैव मधश्वारः सप्तविंशके ॥
मश्चप्रश्च तथाद्याच पावेथेनश्च पार्श वै ।
ओङ्कारश्च तथादिजते वषट्कर रेफयुक् ॥
स्वश्चकारं तथा तश्च नेश्चरश्च सवौविधिः ।
आकारो मरणश्चैव तंकारश्च सपूर्वकः ॥
तारकौ सविसर्गश्च धीचविश्च हिनस्तथा ॥
नः शकुश्च क्रमेणैव अष्टाविंशतिके न्यसेत् ।
कूश्च थश्च यकारश्च स्वराद्ये रश्च मेवयुक् ॥
वाक्भवो मधुभाजैश्च ओङ्कारो भूत एव च ।
अकारश्च सबिन्दुश्च येनमेद्या प्रयेव च ॥
जरश्च तथा भाच करभाश्च तभौद्ध वै ।
ओंकारः श मकारश्च कातपाः श तथाचमौ ।
द्राकारश्च तथातेच एकोनत्रिंशके न्यसेत् ॥
पिश्चनश्च ततो चैव शुश्च वश्च तथाच न ।
हकारसविसर्गश्च यावो चैव प्रदीपकम् ॥
भूश्च तश्च तथावाचं ख्नमः सविसर्गकः ।
वश्च भश्च सलिश्चैव तिकारो रेफसंयुतः ॥
कश्च भश्च इकारश्च यश्च तुश्च पतौहि वै ।
नद्व्यञ्चौ समेतश्च दकाराश्चन्दथौ तथा ॥
नकारश्च वकारश्च त्रिंशत्पङ्क्तौ तु विन्यसेत् ।
ककार पूर्वमिश्चैव ऊकारश्च सबिन्दुकः ॥
व्योजश्च हृपौ भश्चनस्वाद्याश्च सबिन्दुयुक् ।
कौशफट् भव भेन्नश्च तपूर्वो मश्च निश्चकः ॥
लिकारो बिन्दुसंयुक्तो मेचभश्च तथाचभाः ।
भकारश्च तथा गाप द्वात्रिंशत्पङ्क्तिके न्यसेत् ॥
भ्यचे माश्च प्रदीपञ्च भकञ्चैव प्रदीपकाः ।
नकारपूर्वकस्ताच दश्चवव्यतथैवच ॥
प्रकारश्च तपूर्वश्च मकारश्च कपूर्वकाः ।
यश्चमश्च प्रदीपौ यौ वाच क्षुश्च रभादघा ॥
यवौ मचौ स्वयद्रयते मो यैवास्तुथा ।
स्नानविधिप्रारम्भः
अथ स्नानविधिं वक्ष्ये परमेशप्रकाशितम् ।
सर्वदोषहरं पुण्यं मनःप्रीतिकरं परम् ॥ ५।

चारुणञ्च तथाग्नेयं मान्त्रम्मानसमेव च ।
वायव्यञ्च महेन्द्राख्यं स्नानं षड्विधमीरितम् ॥ ५।

ब्राह्मे मुहूर्ते चोत्थाय हृत्पङ्कजगतं शिवम् ।
निष्कम्पं दीपिकाकारं प्रणवात्मकमव्ययम् ॥ ५।

ध्यायन् प्रभाते विमले दण्डपाणिः सहायवान् ।
गत्वा निकेतनाद्बाह्ये विजनं सजलाशयम् ॥ ५।

स्नानंमावश्यकं तत्र कुर्याद्वै साधकोत्तमः ।
मूत्रकण्टककीटास्थिविष्ठादिप्रावृतं त्यजेत् ॥ ५।

मार्गशष्प नदीगर्त तोय गोमय भस्मसु ।
श्मशानाराम गोष्ठैकद्रुमशृङ्गाटकादिषु ॥ ५।

आवश्यकं न कर्तव्यं स्त्रीगोविप्रार्कलिङ्गिनाम् ।
चन्द्रस्य सम्मुखो भूत्वा भूतानां विकृतेस्तथा ॥ ५।

दिबा वा सन्ध्ययोः सौम्यवक्त्रः कर्णस्थसूत्रकः ।
शिरोवकुण्ठनं कृत्वा त्यजेत्तदुभयन्नरः ॥ ५।

रात्रौ दक्षिणवक्त्रस्तु तृणाद्यन्तरिते भुवि ।
मौनी गुल्मादिसञ्च्छन्नो नासाग्राहितलोचनः ॥ ५।

विष्ठावियत्प्रजननदिक्षु दृष्टिं न च क्षिपेत् ।
नासापीडनानिष्ठीवह्रस्वोद्नारादिकं त्यजेत् ॥ ५।

तृणलोष्ठादिमृत्खण्डैर्मलङ्गुदगतं हरेत् ।
काष्ठगोमयपाषाणकास्थ्यादि परिवर्जयेत् ॥ ५।

सवासा वामहस्तेन सङ्गृह्य जननन्नरः ।
शुद्धामशर्करां मृद्वीं मृदं शौचार्थमाहरेत् ॥ ५।

वृक्षाम्बुसेतुवल्मीकग्राममध्योत्करस्थिताम् ।
मृदमन्यावशिष्टाञ्च शौचार्थं परिवर्जयेत् ॥ ५।

प्रक्षालिताम्बुतीरे तु विन्यसेत्स्वत्य दक्षिणे ।
शौचं समाचरेदेकमृदा जननशोधनम् ॥ ५।

तथैव वामहस्तन्तु सप्तभिर्गुदशोधनम् ।
दशभिर्वामहस्तन्तु सप्तभिश्चोभयङ्करम् ॥ ५।

पादौ पाणीच संशोद्ध्य मृदा चैव सकृत्सकृत् ।
आमलीफलमात्रन्तु मृत्पिण्डं योजयेत्सकृत् ॥ ५।

सोपवीतः समुत्थाय तटेऽन्यत्राचमेद् बुधः ।
गृहे मैत्रपदे वापि कृत्वा चावश्यकक्रियाम् ॥ ५।

शौचं समाचरेत् स्नानं मन्दिरे प्राग्विधानतः ।
संग्राह्य दन्तकाष्ठन्तु हरेद्दन्तगतं मलम् ॥ ५।

वस्वर्काङ्गुलमानन्तु काष्ठं नैष्ठिकभोगिनोः ।
सार्द्रं त्वगन्वितमृजुं समच्छेदमृजूद्वहम् ॥ ५।

कनिष्ठाङ्गुलिनाहं तु कर्तव्यमुभयं नृणाम् ।
करञ्जञ्चिरिबिल्वञ्च खदिरञ्चार्जुनन्तथा ॥ ५।

अपामार्गञ्च मुक्त्यर्थं जंब्वाम्रककुभादिकम् ।
भुक्तये धवधात्री च माकुलीनिम्बसम्भवम् ॥ ५।

शिग्रुश्लेष्मातकैरण्डपिशाचतरुसम्भवम् ।
वर्जयेद्दन्तकाष्ठं तदन्यल्लोहविनिर्मितम् ॥ ५।

नद्यः समुद्रगाश्चैव तटाकाश्च नदास्तथा ।
पल्वलाः प्लवनाश्चैव संगमाः पुण्यतीर्थकाः ॥ ५।

श्रेष्ठास्तु दीक्षितस्येह पुष्करिण्यान्तु मध्यमम् ।
अधमा दीर्धिकाद्यासु कूपे चैवाधमाधमम् ॥ ५।

विशुद्धमृत्स्नया कुर्याद्वारुणं तु चतुर्विधम् ।
वस्वङूगुलप्रमाणन्तु खात्वोद्धृत्यास्त्रमुच्चरन् ॥ ५।

हृदयेन मृदं ग्राह्य तेन खातं प्रपूरयेत् ।
निधाय जलतीरे तु संसिच्य शिरसैव तु ॥ ५।

तृणादीन् शिखया शोध्य कवचेन त्रिधा भजेत् ।
नाभेरधस्ताद्भागेन चान्येनास्त्रं समुच्चरन् ॥ ५।

सप्तधा परतः सर्वाण्यङ्गानि क्षालयेद्बुधः ।
हस्ताभ्यामास्यदृङ्नासाश्रोत्रादीनि पिधाय च ॥ ५।

प्राणानायम्य हृद्यस्त्रन्निमज्यार्कद्युतिं स्मरेत् ।
जले स्नात्वैवमुत्तीर्य दीक्षायुक्तस्त्रिवर्णकः ॥ ५।

अविरक्तः पुरा ब्राह्मीं सन्ध्यां वन्देत साधकः ।
भजेत्तदन्ते शैवीन्तु संक्षेपविधिमाश्रितः ॥ ५।

सर्वकामप्रसिद्ध्यर्थं मेलामन्त्रं जपेद् बुधः ।
इतरस्तु विरागात्मा लौकिकार्थपराङ्मुखः ॥ ५।

कुर्याद् ब्राह्मीं नवा कुर्याच्छैवीमेव नियोगतः ।
दीक्षितो गणजातिश्चेदस्त्रसन्ध्यामुपासयेत् ॥ ५।

अवशिष्टमृदो भागं संग्राह्य जलमध्यतः ।
स्थित्वा वामकरे कर्यात् त्रिभागमुदगाननः ॥ ५।

चतुरङ्गैः सकृद्दक्षं सप्तधा हेतिनेन्द्रगम् ।
मूलेन दशधेन्दुस्थं भागमेवन्तु मन्त्रयेत् ॥ ५।

दिक्ष्वस्त्रजप्तं प्रक्षिप्य मूलजप्तं जले न्यसेत् ।
कल्पयेच्छिवतीर्थन्तु बाहुभ्रमणमात्रतः ॥ ५।

लिप्त्वाङ्गजप्तभागेन सर्वाण्यङ्गानि मस्तकात् ।
निमज्य पिहितद्वारो ध्यायेच्छिवमनामयम् ॥ ५।

सूर्यसोमात्मकौ हस्तौ संयोज्य घटमुद्रया ।
मूलमन्त्रादिकैर्मन्त्रैः सेकः कार्यः सकृत्सकृत् ॥ ५।

सुगन्धामलकाद्यैस्तु स्नायाद्राजोपचारतः ।
राजवद्धेमपीठादिसुस्थितो हेमकुम्भकैः ॥ ५।

स्नात्वा निमज्जनार्थन्तु कुर्याच्छब्दैः सुमङ्गलैः ।
तीर्थे विन्यस्तमन्त्रांस्तु संहृत्य स्वहृदि न्यसेत् ॥ ५।

अथवा स्वगृहे शुद्धवारिणा शीतलेन वा ।
तप्तेन लिप्तभूमिस्थपीठस्थः स्नानमाचरेत् ॥ ५।

नवाष्टपञ्चभिः कुम्भैः शिवमन्त्रप्रकल्पितैः ।
वाससा परिशुद्धेन धवलेन शरीरगम् ॥ ५।

उद्वर्त्यापनयेत्सम्यक् स्नानवारि शनैः शनैः ।
भुक्तिमुक्तिदमाग्नेयं कार्यं शुद्धेन भस्मना ॥ ५।

स्नानं चतुर्विधं भस्म भवेत्कल्पादिभेदतः ।
कल्पञ्चैवानुकल्पञ्च उपकल्पमकल्पकम् ॥ ५।

तेष्वाद्यं तत उत्कृष्टतममन्यदभावतः ।
रोगादिरहिता या गौः कृष्णा वा कपिलाथवा ॥ ५।

तस्या गोमयमादाय खस्थं पद्मदलादिना ।
सद्येन गोमयं ग्राह्यं पिण्डं वामेन कारयेत् ॥ ५।

विमले शोषयित्वा तु दहेद्घोराच्छिवाग्निना ।
शुष्कं वनगतं यत्तु गोमयञ्चूर्णितं तथा ॥ ५।

निर्दग्धमनुकल्पाख्यमापगादिगतं तु यत् ।
वस्त्रेणान्तरितं भस्म गोमूत्रैर्बद्धपिण्डकम् ॥ ५।

दग्धं प्रागुक्तविधिना भवेद्भस्मोपकल्पकम् ।
अन्यैरापादितं भस्म अकल्पकमिति स्मृतम् ॥ ५।

जात्यादिदोषनिर्मुक्तं रोगादिरहितञ्च यत् ।
तेन स्नानं प्रशस्तं स्यान्नान्येन मुनिसत्तमाः ॥ ५।

एष्वेकतममादाय पात्रेषु कलशादिषु ।
त्रिसन्ध्यमाचरेत्स्नानं यथासंभवतोऽथवा ॥ ५।

सन्ध्यायाः पूर्वतो ब्राह्मं कृत्वाऽऽकारं शिवद्विजः ।
सन्ध्यां समाचरेत्पूर्वं शैवीं वाऽवश्यकन्तथा ॥ ५।

जलस्नानं पुरा कृत्वा प्रातराग्नेयमभ्यसेत् ।
सन्ध्यान्तरे तथाग्नेयं केवलं वा सवारुणम् ॥ ५।

शक्तानां विधिरेवं स्यादशक्तानां यथेच्छया ।
आग्नेयं वारुणस्नानादसंख्येयफलावहम् ॥ ५।

तस्माद्वारुणमुत्सृज्य स्नानमाग्नेयमभ्यसेत् ।
शोधयेदनपेक्षस्तु शुद्ध्यै शोद्ध्यस्य वस्तुनः ॥ ५।

यथा गङ्गाजलं शुद्धं तथा भस्मापि पावनम् ।
भासयत्येव यद्भस्म शुभं भासयते च यत् ॥ ५।

भक्षणात्सर्वपापानां भस्मेति परिगीयते ।
श्रीकरञ्च पवित्रञ्च हारमाभरणं तथा ॥ ५।

लोकवश्यकरं पुण्यं भस्मस्नानं दिने दिने ।
ज्वरापस्मारपैशाचब्रह्मराक्षसपिडिताः ॥ ५।

भस्मलेपनमात्रेण स्वस्था मर्त्या भवन्ति च ।
मद्यं पीत्वा गुरुदारांश्च गत्वा
स्तेयं कृत्वा ब्रह्महत्याञ्च कृत्वा ।
भस्मच्छन्नो भस्मशययाशयानो
रुद्राध्यायी मुच्यते सर्वपापैः ॥ ५।

भस्मस्नानं जलस्नानात्कोटिपुण्यगुणं भवेत् ।
यतिरुद्धूलनेनैव स्नायान्नित्यमुदङ्मुखः ॥ ५।

गृही यथाङ्गमालभ्य तिलकैर्वा त्रिपुण्ड्रकैः ।
संगृह्य मुष्टिमात्रं तु दक्षहस्तेन भस्मनः ॥ ५।

धारणाध्यानयोगेन विशोद्ध्य परमीकृतम् ।
विधाय शोधयेन्मूलब्रह्माङ्गमनुभिस्तथा ॥ ५।

अग्निरित्यादिना भस्म स्थाप्य वामकरे तु तत् ।
अस्त्रेण दक्षहस्तेन मलस्नानन्तु मस्तकात् ॥ ५।

कृत्वा पुनर्विधिस्नानं साभिषेकं समाचरेत् ।
ईशानेन कमुद्धूल्य मुखं तत्पुरुषेण तु ॥ ५।

हृदयं घोरमन्त्रेण गुह्यं वामेन मन्त्रतः ।
सद्योजातेन सर्वाङ्गं षडङ्गैर्हृदयादिकम् ॥ ५।

सव्यापसव्यहस्ताभ्यां शनैरुद्धूलयेत्तनुम् ।
नच गुर्वग्निदेवानां सन्निधौ मार्ग एव च ॥ ५।

अशुद्धभूतले चैव भस्मस्नानं नयेत्सुधीः ।
क्वचित् शस्तं हि देवस्य सन्निधावग्निसन्निधौ ॥ ५।

उद्धूलनविधिः प्रोक्तो विप्रस्य शिवशासने ।
उद्धूलनेप्यशक्तश्चेत् त्रिपुण्ड्रं वापि कारयेत् ॥ ५।

त्रिपुण्ड्रं विधिवत्कुर्याद्विप्राद्यगृहमेधिनः ।
नृपविट्शूद्रजातीनां पट्टपुण्ड्रं ललाटके ॥ ५।

पञ्चकाष्टद्विरष्टाष्टसन्धिषु प्रविधीयते ।
मूर्धा ललाटकर्णौ च चक्षुषी घ्राणकौ तथा ॥ ५।

आस्यं ग्रीवा तु चांसौ च बाहू कूर्परकौ तथा ।
मणिबन्धौ च हृन्नाभिमेढ्रं पायुस्तथैव च ॥ ५।

ऊरू च जानुनी चैव जंघे स्फिचौ तथैव च ।
प्रियञ्चैवाष्टमूर्तीनां विद्येशानां तथैव च ॥ ५।

दिक्पालानां वसूनाञ्च मूर्द्धादि परिकल्पयेत् ।
ललाटं कर्णौ चांसौ च बाहू च मणिकूर्परौ ॥ ५।

हृदयं जठरञ्चैव नाभिः पार्श्वौ तथैव च ।
पृष्ठं क इति विज्ञेयाः सन्धयः षोडश क्रमात् ॥ ५।

शिववह्न्यादिमूर्तीनां वामादीनां तथैव च ।
अश्विन्योस्तु प्रियं ज्ञेयं मूर्द्धादिपरिकल्पनम् ॥ ५।

शिरो ललाटं कर्णौ च बाहू च हृदयन्तथा ।
नाभिः पृष्ठ इति ज्ञेयास्त्वष्टौ वै सन्धयः क्रमात् ॥ ५।

क्रमेण ब्रह्मणश्चैव मृषीणां तु प्रियं भवेत् ।
ललाटबाहुहृन्नाभि पञ्च सन्धिषु वा भवेत् ॥ ५।

शिवेश रुद्र कृष्णात्म भुवाञ्च प्रीतिसिद्धये ।
मध्यतर्जन्यनामाभिस्त्रिपुण्ड्रं विधिवन्नयेत् ॥ ५।

षडङ्गुल प्रमाणेन विप्राणान्तु त्रिपुण्ड्रकम् ।
नृपाणां चतुरङ्गुल्यं वैश्यानां द्व्यङ्गुलं भवेत् ॥ ५।

शूद्राणामपि सर्वेषां एकाङ्गुल्यं त्रिपुण्ड्रकम् ।
स्त्रीणां तथैव कुर्वीत अन्यजातिस्तु वर्जयेत् ॥ ५।

स्त्रीणान्तु तिलकं वापि पट्टाकारमथापि वा ।
अथ दीपसमाकारमर्द्धचन्द्रं ललामकम् ॥ ५।

पुंस्त्रीनपुंसकादीनां सर्वेषां प्रविधीयते ।
पेषितं चन्दनेनैव वारिणा संयुतं तु वा ॥ ५।

केवलं वा विधातव्यं भस्मस्नानं दिनेदिने ।
प्रातर्मध्याह्नसायाह्नमध्यरात्रेषु सर्वदा ॥ ५।

त्रिकालं वा द्विकालं वा चैककालमथापि वा ।
भस्मस्नानं यथायोग्यं यः कुर्यात्सकृदेव वा ॥ ५।

सर्वपापविनिर्मुक्तः साधयेदीप्सितं फलम् ।
ताम्राब्जनालिकेराश्मवैणवालाबुचर्ममिः ॥ ५।

स्वहस्तेनाचमेत्तैस्तु न तेनाप्रयतो भवेत् ।
स्वप्रमाणजलैर्युक्तं प्रस्थयुग्मापि संग्रहेत् ॥ ५।

तालमुद्रां ततः कृत्वा कौपीनं परिवर्तयेत् ।
वस्त्रं वातिसितं पीतं कषायं चोपवीतकम् ॥ ५।

एकद्विहस्तविस्तारं दीर्घं कौपीनमुच्यते ।
त्रिगुणं कटिसूत्रं स्यात् द्विश्च ग्रन्थिनियन्त्रितम् ॥ ५।

कार्पासनिर्मितं सूत्रं त्रिगुणं त्रिगुणीकृतम् ।
सूत्रमेकन्तु शूद्राणां द्विसरं भवेत् ॥ ५।

त्रिसरं क्षत्रियाणान्तु विप्राणां सप्तसंख्यकम् ।
यद्वा पञ्चसरं तेषां नवसूत्रमथापि वा ॥ ५।

सोत्तरीयन्तु विप्राणां शूद्राणां केवलं तु तत् ।
क्षत्रविट्छूद्रजातीनां यदुक्तं चोपवीतकम् ॥ ५।

पूजादिमन्त्रकाले तु धार्यन्नो धार्यमेव वा ।
अनुलोमादिवर्णानां युक्तायुक्तं विचार्य च ॥ ५।

जातिभेदोक्तविधिना न धार्यं धार्यमेव च ।
चतुरङ्गुलमानेन त्रिगुणीकृतसूत्रकम् ॥ ५।

वस्वर्कसंख्यया तेन सूत्रं तु त्रिगुणीकृतम् ।
वर्तयेत्प्राङ्मुखो भूत्वा तोयसिक्तं समं शुभम् ॥ ५।

ततस्तत् त्रिगुणीकृत्य समं संवर्तिताग्रकम् ।
वामेतरकरादूर्ध्वं भूगतौ परिवर्जयेत् ॥ ५।

निधाय तद्द्रुमादौ तु यथाग्रौ भूमिमागतौ ।
तद्भ्रमान्मुनितृप्तिः स्यात्तृणं दत्वाऽथ शोधनम् ॥ ५।

तत्सर्वं हृदयेनैव मन्त्रेण हृदि कल्पयेत् ।
आयुष्कामी त्वनेकञ्च द्वन्द्वसूत्रञ्च धारयेत् ॥ ५।

इतरार्थी त्वयुग्मञ्च स्वल्पसूत्रन्तु धारयेत् ।
पश्चादादाय सूत्रं तद् द्विगुणं कण्ठसंगतम् ॥ ५।

आत्मस्तनान्तमानीय तेनैव त्रिगुणीकृतम् ।
ग्रन्थौ त्रिवेष्टनं कृत्वा सूत्रमेवं विधीयते ॥ ५।

यवाद्यवार्द्धमानं स्यादुत्तरीयस्य विस्मृतम् ।
तन्मानमुपवीतस्य सममेव विधीयते ॥ ५।

पुरुषाघोरवामाजमन्त्रा विप्रादितः क्रमात् ।
स्वस्वजात्युक्तमन्त्रेण धार्यं तदुपवीतकम् ॥ ५।

वारुणं वा गृहस्थानां यतीनां भस्मना कृतम् ।
स्नानान्तरं तयोरेव नैमित्तिकमुदाहृतम् ॥ ५।

ऐन्द्रञ्चातपवृष्ट्या स्यात्प्राङ्मुखेनोर्ध्वपाणिना ।
स्मरता मूर्धजं मन्त्रं गच्छता पदसप्तकम् ॥ ५।

कुर्यात् गोकुलसञ्चारधूलिमिर्वायुसम्भवैः ।
पुरुषेणैव मन्त्रेण स्नानानामुत्तमोत्तमम् ॥ ५।

सद्यादि मन्त्रजप्तेन तोयेन परिमार्जनम् ।
मान्त्रं तद्वारुणस्नानविधावपि विधीयते ॥ ५।

प्रणवस्मरणोपेतं प्राणायामेन मानसम् ।
सर्वस्नानेषु कर्तव्यं केवलं वा विधीयते ॥ ५।

यावच्छरीरसंशुद्धिस्तावच्छुद्धिर्न पश्यताम् ।
भावशुद्ध्या विशुद्धो यः स शुद्धो नेतरः सदा ॥ ५।

खरवायसगृध्रान्त्यजनश्वग्रामसूकरैः ।
कुक्कुटप्रेतभूसङ्गशावसूतकपातकैः ॥ ५।

शाक्यनिर्गन्ध निर्माल्य भोजकैरन्यलिङ्गिभिः ।
अन्यैश्च निन्दितैः स्पृष्टो यदि स्नानं समाचरेत् ॥ ५।

भागद्वयेप्युपगते नाभितोयोर्ध्वसङ्गते ।
प्रक्षालनादधः स्नानाद्विशुद्धिः स्यात्करादृते ॥ ५।

छर्दितेऽभ्युदिते सूर्ये श्मश्रुकर्मणि मैथुने ।
दुःस्वप्ने दुर्जनस्पर्शे स्नानं षट्सु विधीयते ॥ ५।

आजानु पादौ प्रक्षाल्य हस्तावामणिबन्धनात् ।
कुक्कटासनसंस्थस्तु जानुमध्यगपाणियुक् ॥ ५।

सम्यग् बद्धशिखो भूत्वा प्राङ्मुखो वाप्युदङ्मुखः ।
हस्तं गोकर्णवत्कृत्वा माषमग्नजलं पिबेत् ॥ ५।

अप्राणियुगफेनञ्च बुद्बुदादिविवर्जितम् ।
ब्रह्मतीर्थेन मूलेन त्रिः पीत्वा द्विः प्रमार्जयेत् ॥ ५।

ओष्ठाङ्गुष्ठमूलेनानामिकाङ्गुष्ठयोगतः ।
चक्षुर्नासाश्रुती बाहू वक्षो नाभिं शिरः स्पृशेत् ॥ ५।

समन्त्राचमनं पश्चादात्मविद्या शिवाणुभिः ।
स्वधान्तैः सलिलं पीत्वा हेतिनोष्ठौ प्रमार्जयेत् ॥ ५।

हृन्मन्त्रेणाक्षि संस्पृशन् कुर्यात् सव्यापसव्यतः ।
अथवान्यप्रकारेण कुर्यादाचमनं बुधः ॥ ५।

माषमग्नजलं ग्राह्यं निर्दोषं त्रिः पिबेत्पुनः ।
आस्यं द्विः प्रमृजेदस्त्रात्सकृन्मृज्य मुखं शनैः ॥ ५।

पादावभ्युक्ष्य मूर्धानमङूगुष्ठानामिकेन तु ।
सव्यात्तु चक्षुषी स्पृष्ट्वा तर्जन्याङूगुठकेन तु ॥ ५।

नासाद्वारावुभौ स्पृष्ट्वा कनिष्ठाङ्गुष्ठयोगतः ।
श्रोत्रे स्पृष्ट्वा जलोपेतांगुष्ठेन तु बाहुकौ ॥ ५।

नाभिमङ्गुष्ठकेनैव सर्वाङ्गुल्यग्रसन्धितः ।
हृत्प्रदेशे तु संस्पृश्य सर्वाङ्गुल्या स्वमूर्द्धनि ॥ ५।

ऋग्यजुः सामवेदानां त्रिः पानात्तृप्तिरिष्यते ।
ओष्ठद्विमार्जनात्तत्र तथाथर्वेतिहासयोः ॥ ५।

आस्यसम्मार्जनादत्र गणेशस्य प्रियं भवेत् ।
हृच्छिरोभ्युक्षणेनैव ऋषीणान्तु प्रियं भवेत् ॥ ५।

श्रोत्रयोः स्पर्शनेनैव प्रियं स्यात्सोमसूर्ययोः ।
नासिकास्पर्शनेनैव अश्विन्योस्तु प्रियं भवेत् ॥ ५।

श्रोत्रसंस्पर्शनेनैव दिशां प्रीतिस्तथा भवेत् ।
इन्द्रविष्ण्वनलानाञ्च बाह्वोर्नाभेर्हृदस्तथा ॥ ५।

क्षुते च कफजाते च सद्य आचमनं नयेत् ।
स्पर्शयित्वा ततः श्रोत्रमंगुष्ठेनास्यकं मृजेत् ॥ ५।

तीर्थं कनिष्ठिकामूले प्राजापत्यं प्रतिष्ठितम् ।
कराग्रे दैविकं तीर्थं तन्मूले ब्राह्ममुत्तमम् ॥ ५।

पैतृकं देशिनीमूले पर्वसन्धिषु चार्षकम् ।
वामपाणितले सौम्यमाग्नेयन्दक्षिणे तले ॥ ५।

सकलीकृतदेहस्तु ततः सन्ध्यामुपासयेत् ।
ब्राह्मी ब्रह्मगुणोपेतां ब्रह्मकाले विचिन्तयेत् ॥ ५।

मध्याह्ने वैष्णवीं ध्यायेदशेषाच्युतलक्षणाम् ।
साये रौद्रीं तु संध्यायेद् रुद्रलक्षणलक्षिताम् ॥ ५।

नियामकां त्रिमूर्तीनां साक्षिणीं सर्वकर्मणाम् ।
या शक्तिः परमेशस्य सा सन्ध्येति निगद्यते ॥ ५।

तद्दीप्तिमध्यगो भूत्वा प्रातः कर्माणि साधयेत् ।
मेलामन्त्रक्रमेणैव शम्भुशक्तिं पुनर्जपेत् ॥ ५।

ततस्तद्वन्दनं कार्यं महास्त्रजपपूर्वकम् ।
अभ्युक्षणात्परं कर्म कर्तव्यं तदनन्तरम् ॥ ५।

वामहस्ते जलं स्थाप्य स्रवच्छिरसि योजयेत् ।
मूलाङ्गब्रह्मभिर्मन्त्रैर्दक्षहस्तेन नित्यशः ॥ ५।

भूयोपि दक्षहस्तस्थं शेषवारिरविद्युतिः ।
आहृत्य पूरकेणैव दक्षनासापुटेन तु ॥ ५।

दक्षनासासमीपस्थं दक्षहस्तं तु सोदकम् ।
तस्मात्तोयाच्च निर्दग्धं पापं देहेऽसितप्रभम् ॥ ५।

रेचकाद्दक्षनासान्तान्निर्गच्छत्परिचिन्तयेत् ।
तद्देहेदक्षहस्तस्थजलक्षेपात् शिवास्त्रतः ॥ ५।

कृत्वैवं मार्जनाद्यन्तु ततस्तर्पणमारभेत् ।
देवादीनां यथायोज्यद्रव्यैर्वारिविसर्जनम् ॥ ५।

हस्ताभ्यां तर्पणं प्रोक्तं त्रयाणां तर्पणं स्मृतम् ।
मन्त्राश्च देवता वाणी दिशस्तत्पतयस्तथा ॥ ५।

मुनयोऽथ मनुष्याश्च सिद्धाश्चैव ग्रहास्तथा ।
भूतानि पितरश्चान्ये ज्ञातयो गुरवस्तथा ॥ ५।

तर्पणीया यथान्यायं साधकैः सिद्धिकांक्षिभिः ।
स्वाहया मन्त्रदेवानां सरस्वत्यास्तथैव च ॥ ५।

दिक्पतीनां मुनीनां तु नमोऽन्तं मनुजे वषट् ।
सिद्धानां ग्रहसंघानां नमोन्तं परिकल्पयेत् ॥ ५।

भूतानां वौषडन्तं स्यात् पित्रादीनां स्वधान्तकम् ।
सर्वं हृदयपूर्वं स्यात् कुसुमं देवतर्पणम् ॥ ५।

कुशो मुनीनां विहितः पित्रादीनां तिलं स्मृतम् ।
शेषाणामक्षतैः कुर्याद्यथायोग्योपवीतधृक् ॥ ५।

असव्यं सव्यकं सव्यमुपवीतं त्रयेण तु ।
मन्त्रास्तु मूलब्रह्माङ्गहेतयो मुनिसत्तमाः ॥ ५।

शिवेशविष्णुरुद्राब्जभुवो देवाः प्रकीर्तिताः ।
वाग्वादिनी भवेद्वाणी दिशश्चेन्द्रादयः स्मृताः ॥ ५।

इन्द्रादयस्तत्पतयो ब्रह्मानन्तावसानकाः ।
अत्रिश्च विश्वामित्रश्च पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः ॥ ५।

वसिष्ठश्च मरीचिश्च मुनयः परिकीर्तिताः ।
ततो मनुष्याः सनकः सनन्दनसनातनौ ॥ ५।

सनत्कुमारः कपिलो भृगुः पञ्चशिखस्तथा ।
शिवो रुद्रो भवानी च ब्रह्मविष्ण्वग्निवायवः ॥ ५।

धर्मः सूर्यश्चन्द्रमाश्च सिधाश्चैते प्रकीर्तिताः ।
आदित्यसोमावङ्गारबुधौ चैव बृहस्पतिः ॥ ५।

शुक्रः शनैश्चरो राहुः केतुश्चेति ग्रहाः स्मृताः ।
भूतान्यसंख्यसंख्यानि भूतेभ्य इति योजयेत् ॥ ५।

सोमश्च पितृमांश्चैव अङ्गिरा अर्यमा तथा ।
अग्निश्च कव्यवाहाद्याः पितरः परिकीर्तिताः ॥ ५।

पितृपत्न्यादिकं सर्वं क्रमाद्बुध्वा समाचरेत् ।
आचम्य दद्यात्सूर्यार्ध्यं त्र्यक्षरेण तु मन्त्रतः ॥ ५।

तद्विधिः सूर्यपूजायां विस्तरेण विधास्यते ।
ध्यात्वा सूर्यं यथान्यायमुपस्थानं षडङ्गतः ॥ ५।

मेलामन्त्रं ततो जप्त्वा शिवशक्तिविभागतः ।
प्रातः स्थित्वा तु सायाह्ने समासीनो मुनीश्वराः ॥ ५।

आसीनो वा स्थितो वापि मध्याह्ने विधिमाचरेत् ।
उपस्थानं ततो जप्त्वा व्योमव्यापिनमेव च ॥ ५।

उदुत्यं चित्रमन्त्रञ्च हंसः शुविषदो जपेत् ।
प्रदक्षिणं ततः कृत्वा कुर्याद्दण्डनमस्कृतिम् ॥ ५।

सन्ध्यां नित्यमुपासीत लोपे चोपवसेद्दिनम् ।
अरोगी रोगयुक्तश्चेत् सद्योजातं शतं जपेत् ॥ ५।

क्षालितं स्नानवस्त्राद्यं दण्डे संवेष्ट्य यत्नतः ।
गणेशरुद्रवागीशान् पूजयेत् हृदयेन तु ॥ ५।

विघ्नान्विरेच्य मार्गस्थानस्त्ररक्षितविग्रहः ।
व्रजेद्देवकुलं वापि गृहमात्मीयमुत्तमम् ॥ ५।

ततः शुद्धिक्रमात् क्ष्मादीन्यधस्तत्त्वानि कल्पयेत् ।
विद्यातत्वात्मकं गेहं सिद्धिमुक्तिफलप्रदम् ॥ ५।

तन्त्रमन्त्रान् समाधाय नागदन्तान्तिके शुभे ।
प्रक्षाल्य पादौ हस्तौ च तथाऽऽचम्य यथाविधि ॥ ५।

मन्त्रसन्नद्धदेहस्तु सामान्यार्ध्यकरः शुचिः ।
त्यजञ्च्छेषाध्वनो भागं प्रासादं प्रविशेद् बुधः ॥ ५।

सर्वमन्त्रकलाधारं सर्वशक्तिप्रवर्तकम् ।
एवं संक्षेपतः प्रोक्तं स्नानाद्यं मुनिसत्तमाः ॥ ५।

अनुक्तमन्यतन्त्रेभ्यः समाहृत्याचरेद् बुधः ।
इति कामिकाख्ये महातन्त्रे स्नानविधिस्तृतीयपटलः ॥
अर्चनविधिपटलप्रारम्भः
अथार्चनविधिं वक्ष्ये भुक्तिमुक्तिफलप्रदम् ।
परार्थं स्वार्थमित्येव द्विविधं तत्प्रकीर्तितम् ॥ ६।

दीक्षान्ते गुरुणा दते लिङ्गे वा स्थण्डिलादिके ।
यजनं स्वार्थमाख्यातं स्वस्येष्टफलदं यतः ॥ ६।

ग्रामखेटपुरादौ वा नद्यां पर्वत एव वा ।
अष्टषष्टिमहाक्षेत्रेष्वन्यत्र च मनोरमे ॥ ६।

स्वयम्भुदैवबाणार्षलिङ्गयुक्ते शिवालये ।
मनुजैः स्थापिते लिङ्गे परार्थयजनं स्मृतम् ॥ ६।

नृपतेरायुरारोग्यजयसम्पद्विवृद्वये ।
ग्रामादीनां विवृद्ध्यर्थं परार्थेज्या प्रयुज्यताम् ॥ ६।

परार्थयजनं कार्यं शिवविप्रैस्तु नित्यशः ।
धार्मिकः कुरुते नित्यमादिशैवो द्विजोत्तमः ॥ ६।

अन्ये तु स्वार्थकादन्यं कुर्युश्चेत्कर्तृनाशनम् ।
शिवसृष्टि विना ये तु जायन्ते ब्रह्मणो मुखात् ॥ ६।

ते सामान्या न तेषां तु परार्थेज्याधिकारिता ।
यदि मोहेन कुर्वीरन् राज्ञो राष्ट्रस्य नाशनम् ॥ ६।

भृत्यर्थं ये शिवं विप्राः सामान्यास्त्वर्वयन्ति चेत् ।
षण्मासात्पतनं यान्ति तस्मात्तान्परिवर्जयेत् ॥ ६।

शिवदीक्षाभिषिक्तस्य शिवविप्रस्य धीमतः ।
शिवाज्ञावशतस्तस्य परार्थेज्या न दोषभाक् ॥ ६।

अग्निहोत्राश्च वेदाश्च यज्ञाश्च बहुदक्षिणाः ।
शिवलिङ्गार्चनस्यैते कोट्यंशेनापि नो समाः ॥ ६।

जातेनात्मदुहा येन नार्चितो भगवाञ्च्छिवः ।
सुचिरं सञ्चरत्यस्मिन्संसारे दुःखसागरे ॥ ६।

वरं प्राणपरित्यागश्छेदनं शिरसोऽपि वा ।
न त्वनभ्यर्च्य भुञ्जीयाद्भगवन्तं त्रिलोचनम् ॥ ६।

इति ज्ञात्वा प्रयत्नेन पूजनीयः सदाशिवः ।
आजानु पादौ प्रक्षाल्य हस्तावामणिबन्धनात् ॥ ६।

कार्यं त्रिविधविघ्नानां प्रासादादपसारणम् ।
दिव्या नभोगताश्चैव भूगतास्त्रिविधाः स्मृताः ॥ ६।

तत्त्वदृष्ट्या तु दिव्यांश्च पुष्पक्षेपान् नभोगतान् ।
पार्ष्णिघातत्रयाद्भोमान् प्रासादादपसारयेत् ॥ ६।

श्रेष्ठं पश्चान्मुखं लिङ्गमभावात् प्राङ्मुखं स्मृतम् ।
याम्यकौबेरवक्त्रन्तु न सिद्धाविष्यते बुधैः ॥ ६।

अथवा शान्तिकर्मादौ सौम्याभिमुखमिष्यते ।
एकद्वारविमानेष्यं नियमो निष्कलस्य तु ॥ ६।

चतुर्द्वारे च मेर्वादौ लिङ्गे च चतुरानने ।
चतुर्द्वारं प्रकर्तव्यं तत्रायं नियमो न हि ॥ ६।

यस्यां दिशि भवेद् द्वारं तां प्राचीं परिकल्पयेत् ।
लिङ्गस्याभिमुखं यत्तु द्वारं तत्पूर्वमिष्यते ॥ ६।

तत्र तत्पुरुषं वक्त्रमूर्ध्वञ्चाभिमुखं भवेत् ।
बलिपीठं वृषं शूलं तद्वक्त्राभिमुखं भवेत् ॥ ६।

गणपं भारतीमूर्ध्वे सव्ये गङ्गाञ्च नन्दिनम् ।
यमुनाञ्च महाकालं वामशाखागतौ यजेत् ॥ ६।

नन्दिकालौ तथा भृङ्गि विघ्नेशौ वृषषण्मुखौ ।
देवी चण्डौ द्विपार्श्वस्थौ द्वाराणां चतुरानने ॥ ६।

एते पूज्या नमोन्तैश्च हृदयाद्यैर्यथाक्रमम् ।
रूपसंस्थानभावैस्तु गन्धपुष्पादिभिः क्रमात् ॥ ६।

सामान्यार्ध्यं ततो दत्वा सव्यशाखां समाश्रितः ।
प्रविशेद्दक्षपादेन प्रासादाभ्यन्तरं गुरुः ॥ ६।

निवारणार्थं विघ्नानां न्यस्य खङ्गमुदुम्बरे ।
संपूज्यात्मभुवं वास्तोष्पते ब्रह्मण इत्यपि ॥ ६।

लिङ्गं प्रदक्षिणीकृत्य भक्त्या स्तुत्वा महेश्वरम् ।
गन्धपुष्पादिकं सर्वमानीतं परिचारकैः ॥ ६।

संवीक्ष्य द्रव्यसंघातं स्थापयेत् कलशान्सुधीः ।
वीक्षितांस्तत्त्वदृष्ट्या चाभ्युक्षितानस्त्रमन्त्रतः ॥ ६।

ताडितान् प्रोक्षितांश्चैव गृहीत्वा निः सरेद्बहिः ।
कलशान्सुशिरोनाहान् सुस्थिरान् छिद्रवर्जितान् ॥ ६।

भवन्तं पूजयामीति प्रार्थयेत यथा तथा ।
शिवतीर्थमनुप्राप्य षडङ्गेनाभिमन्त्रयेत् ॥ ६।

कलशांस्तोयवस्त्रांश्च क्षालयित्वास्त्रमन्त्रतः ।
पूरयेद् रुद्रगायत्र्या हृदा तोयैः पटस्रुतैः ॥ ६।

सम्पूर्णकलशान् पश्चात्तद्वस्त्रेण प्रमार्जितान् ।
द्वौ द्वौ योक्तृनियुक्तांस्तानेकैकेन तु पाणिना ॥ ६।

गृहीत्वा प्रापयेद् गर्भगृहाग्रे वाऽथ मण्डपे ।
न स्पृशेदूरुपार्श्वस्थद्वारशाखादिकं यथा ॥ ६।

च्योतते न जलं भूमौ तथा कुर्याद्विचक्षणः ।
प्रलिप्तभूमावास्तीर्य कुशपुष्पादिकं हृदा ॥ ६।

स्थापयेत्कलशान् तत्र वर्धन्या वसुसंख्यया ।
क्ष्मालोकपदपञ्चाशत्पञ्चपञ्चघटांस्तु वा ॥ ६।

विकारसंख्यया वाऽथ तेषां द्विगुणसंख्यया ।
स्नपनोक्त्याऽथ संस्थाप्य कुर्यान्नित्याभिषेचनम् ॥ ६।

आत्मशुद्धिक्रिया पूर्वा स्थानशुद्धिर्द्वितीयिका ।
तृतीया द्रव्यशुद्धिः स्याच्चतुर्थं मन्त्रशोधनम् ॥ ६।

पञ्चमी लिङ्गशुद्धिश्च कथ्यन्ते पञ्चशुद्धयः ।
मार्जिते चोपलिप्ते च धामन्यन्यत्र वा बुधः ॥ ६।

कुशकॢप्तासने बृस्यामथ कृष्णमृगाजिने ।
यथेष्टमासनं बध्वा ऋजुकायोत्तराननः ॥ ६।

चन्दनालिप्तहस्तौ तौ शोधयेदस्त्रमन्त्रतः ।
परस्परौ च संस्पृश्य तलकौ हस्तपृष्ठकौ ॥ ६।

अमृतीकृत्य मूलेन वौषडन्तेन मन्त्रतः ।
विद्याशरीरतां ध्यात्वा तयोः शक्त्यन्तमुत्तमम् ॥ ६।

मूलेन शिवमावाह्य ब्रह्माण्यङ्गानि विन्यसेत् ।
गृहस्थः सृष्टिमार्गेण करन्यासं तु कारयेत् ॥ ६।

वानप्रस्थयतीनां च संहारन्यासमुच्यते ।
अङ्गुष्ठादिकनिष्ठान्तमीशात्सद्यावसानकम् ॥ ६।

सृष्टिन्यासः समाख्यातः सद्यादीशावसानकम् ।
कनिष्ठाद्यङ्गुष्ठान्तं च संहारन्यासमुच्यते ॥ ६।

जगतः सृष्टिसंहारक्रम एवात्र च क्रमः ।
नेत्रं हस्ततले न्यस्य पश्चादङ्गानि विन्यसेत् ॥ ६।

अङ्गुष्ठादिकनिष्ठान्तं कनिष्ठाद्यङ्गुष्ठकावधि ।
तर्जन्याङ्गुष्ठके न्यासः सर्वास्वङ्गुष्ठतो भवेत् ॥ ६।

तर्जन्यन्तं न्यसेद्धीमान् तर्जन्या मस्तकं न्यसेत् ।
यद्वास्त्रवर्मचूडाकहृदोऽङ्गुष्ठादितो न्यसेत् ॥ ६।

सृष्टौ प्रतीपको न्यासः संहारो मोक्षकांक्षिणाम् ।
मूर्धादिः सृष्टिरित्युक्ता पादादिः संहृतिर्भवेत् ॥ ६।

विद्येश्वराणां बीजानि चाङ्गुष्ठादि पुनर्न्यसेत् ।
अमृतीकृत्य भावेन कवचेनावकुण्ठयेत् ॥ ६।

एवं शिवीकृतौ हस्तौ समर्थौ सर्वकर्मसु ।
सकलीकरणे सन्ध्याकाले चाचमने तथा ॥ ६।

करन्यासो विधातव्यस्तद्विशेषविधावपि ।
संहारमुद्रया देहव्याप्तं चित्तं निरुध्य च ॥ ६।

हृत्पद्मगह्वराधारे शिवे वा व्योम्नि निर्मले ।
हृत्कण्ठतालुभ्रूशंखरोधिन्यो ब्रह्मरन्ध्रकम् ॥ ६।

कुटिला व्यापिनी तन्वी समना उन्मना तथा ।
तासामुपरि या शक्तिस्तस्यां वा योजयेन्नरः ॥ ६।

कृत्वाभिध्यानमादौ तु दहेद्देहमनन्तरम् ।
योजनं देशिकैः कार्यं रक्षार्थं भोग्यकर्मणाम् ॥ ६।

ज्ञानाग्निः सर्वकर्माणि भस्मसात्कुरुते क्षणात् ।
मुक्तौ कर्मणि देवाज्ञावशतो नास्ति तल्लयः ॥ ६।

तिरोभावकरी शक्तिः शिवस्य परमेष्ठिनः ।
संसिद्धा जगतः सृष्टिलयभोगादिहेतुका ॥ ६।

यथा मलसमोपेतं कनकं वह्निशोधितम् ।
प्रध्वस्ताशेषदोषोऽयं निर्मलश्चावशिष्यते ॥ ६।

धारणाभिस्तथा ध्वस्तपापौघो निर्मलः पुमान् ।
अधिकारवशाद् भूयो देहित्वं प्रतिपद्यते ॥ ६।

दीक्षितो यः पुमान् साक्षाज्जीवन्मुक्तः स उच्यते ।
कृत्वैवं योजनं पश्चात् ततस्तत्वानि भावयेत् ॥ ६।

त्रितत्त्वं पञ्चतत्त्वं वा नवतत्त्वमथापि वा ।
पञ्चविंशति षट्त्रिंशदेकं वाऽध्यात्मिकं तु वा ॥ ६।

दीक्षायामुदितं यत्तु तद्वदत्रापि कारयेत् ।
पञ्चतत्त्वक्रमाद्वक्ष्ये शोधनं देहशुद्धये ॥ ६।

निवृत्तिश्च प्रतिष्ठा च विद्या शान्तिश्च नाभसी ।
एताः कलास्ताभिरेव व्याप्तं सर्वमिदं जगत् ॥ ६।

मन्त्राः पदानि वर्णैश्च व्याप्तानीह समन्ततः ।
वर्णास्तु भुवनैर्व्याप्तास्तत्त्वैर्व्याप्तानि तानि तु ॥ ६।

कलाभिस्तानि तत्त्वानि व्याप्तनीह कलाः क्रमात् ।
शोधनीया विभाव्यैवं पञ्चपञ्चाध्वगर्भिताः ॥ ६।

वर्णचिह्नाकृतिगुणैः मन्त्रमन्त्रेशपूर्वकैः ।
यद्ध्यानं प्रतिपर्वं तु प्राणायामसमन्वितम् ॥ ६।

तदत्र धारणा प्रोक्ता विषनिर्हरणादिवत् ।
पार्थिवं चतुरश्रं तु हेमाभं वज्रलाञ्छितम् ॥ ६।

लबीजं ब्रह्मदैवत्यमजातहृदयात्मकम् ।
निवृत्त्याख्यकलोपेतं ह्णामित्युद्धातपञ्चकम् ॥ ६।

आप्यं इन्दुसिताब्जाङ्कं विष्णुदैवं वबीजकम् ।
वामशीर्षसमायुक्तं प्रतिष्ठाकलयान्वितम् ॥ ६।

युक्तं चतुर्भिरुद्धातैर्ह्वीमित्युच्चारपूर्वकम् ।
अग्निस्त्र्यश्रं सप्तशिखं रक्ताभं रुद्रदैवतम् ॥ ६।

रार्णाघोरशिखायुक्तं विद्याख्यकलयान्वितम् ।
युक्तं तत्त्रिंभिरुद्घातैर्ह्रूमित्युच्चारसंयुतम् ॥ ६।

वायव्यं रसकोणं तु बिन्दुषट्कमथाऽसितम् ।
ईशाधिपत्यं यार्णं तत्पुरुषकवचैर्युतम् ॥ ६।

शान्त्या युक्तं द्विरुद्धातैर्ह्यैमित्युच्चारपूर्वकम् ।
आकाशं वर्तुलं त्यक्तलाञ्च्छनं धूम्रवर्णकम् ॥ ६।

सदेशाधिष्ठितं हार्णमीशास्त्रातीतसंयुतम् ।
एकोद्घातेन हौमुक्त्वा यथास्थानं प्रयोजयेत् ॥ ६।

पार्थिवं हृदयस्थानमाप्यं कण्ठगतं भवेत् ।
वाह्नेयं तालुमूले तु भ्रूमध्ये वायुसम्भवम् ॥ ६।

ब्रह्मग्रन्थियुतं व्योमस्थानं यद्वान्यथा मतम् ।
आजानु पृथिवी ज्ञेया नाभेराप्यं निगद्यते ॥ ६।

अनलं कण्ठदेशात्तु वायुरामुखमण्डलात् ।
तदूर्ध्वं गगनस्थानं धारणार्थं प्रकीर्तितम् ॥ ६।

प्राणायामं समासेन कथयामि विशेषतः ।
रेचकं पूरकं चैव कुम्भकं च त्रिधाऽभ्यसेत् ॥ ६।

अकारोकारमकारास्त्वक्षराः परिकीर्तिताः ।
ब्रह्मविष्णुहरास्तेषामधिदेवाः प्रकीर्तिताः ॥ ६।

आत्मविद्याशिवाख्यानि तत्त्वानि स्युर्यथाक्रमम् ।
मात्राद्वादशभिर्हीनो द्विगुणैर्मध्यमो मतः ॥ ६।

त्रिगुणैरुत्तमः कालः प्रत्येकं रेचकादिषु ।
रेचयेद्देहगं वायुमशुद्धं व्योमसंस्थितम् ॥ ६।

शुद्धं वायुं पूरकेण समाहृत्य शनैः शनैः ।
सम्पूर्णकुम्भवत्तिष्ठेद्रेवयेत्तदनन्तरम् ॥ ६।

घण्टिकां तालुवा बध्वा फट्कारोच्चारयोगतः ।
पाशुपतेन शस्त्रेण रेवयेद्बन्धमोचनात् ॥ ६।

ततो ग्रन्थिविभेदोपि भावनीयस्तदा तदा ।
स्थानात्स्थानान्तरप्राप्तिर्जीवस्यास्य तदुत्क्रमात् ॥ ६।

सूक्ष्मप्राणायामं कृत्वा देहवक्रवदाचरेत् ।
शिवेन सहितं चान्तं चोद्घातग्रन्थिभेदतः ॥ ६।

ऊर्ध्वमूलमधःशाखं कल्प्य संसारपादपम् ।
पूरकार्द्धेन पार्थिव्या हेयोपादेयवित्सुधीः ॥ ६।

आप्यायितं तद्वारुण्या पूरकापरभागतः ।
पत्रपुष्पफलोपेतं स्निग्धं वैराग्यशस्त्रतः ॥ ६।

छेदयित्वा तदाग्नेयया कुम्भकेन विशोष्य च ।
ज्ञानानलेन निर्दग्धं पादाङ्गुष्ठादिकान्तकम् ॥ ६।

रेचकेनाथ वायव्या भस्मीभूतं दिशो दश ।
प्रलीनमन्त्यया शुद्धं निर्मलं व्योम भावयेत् ॥ ६।

महामायाञ्च विक्षोभ्य शाक्तं देहं प्रकल्पयेत् ।
आप्लाव्य चामृतेनैव विद्याङ्गं विन्यसेत्ततः ॥ ६।

इच्छाज्ञानक्रियाशक्तिलोचनं मातृकात्मकम् ।
आवाह्य तत्र चात्मानं मुद्रया पुष्पमन्त्रयुक् ॥ ६।

ईशानं मूर्ध्नि विन्यस्य मुखे तत्पुरुषं न्यसेत् ।
अघोरं हृदये न्यस्य गुह्ये वामं प्रकल्पयेत् ॥ ६।

सद्योजातं न्यसेत्पादे तत्तन्मुद्रासमन्वितम् ।
मूर्धादिपादपर्यन्तं मालाब्रह्माणि विन्यसेत् ॥ ६।

ऊर्ध्वेन्द्रयाम्यसौम्याप्यवक्त्रेष्वीशादितो न्यसेत् ।
बीजब्रह्माणि वा विद्वानष्टत्रिंशत्कलां न्यसेत् ॥ ६।

ईशानः सर्वविद्यानां नमोन्तं चोर्ध्वमूर्धनि ।
ईश्वरः सर्वभूतानां नमोन्तं पूर्वमूर्धनि ॥ ६।

ब्रह्मणोधिपतिर्ब्रह्म नमोन्तं याम्यमूर्धनि ।
शिवो मेऽस्तु नमोऽन्तं च तथा कौबेरमूर्धनि ॥ ६।

सदाशिवों नमोन्तञ्च विन्यसेदाप्यमूर्धनि ।
ईशानस्य कलाः पञ्च प्रणवादि प्रकल्पयेत् ॥ ६।

शशिनी चाङ्गदा इष्टा मरीचिर्ज्वालिनी तथा ।
नामैशानकलानां स्यात्तन्नाम्ना केवलं तु वा ॥ ६।

प्रणवेनोर्ध्ववक्त्रे तु कलामादौ तु विन्यसेत् ।
तत्पुरुषाय विद्महे नत्यन्तं पूर्ववक्त्रके ॥ ६।

महादेवाय धीमहि नत्यन्तं दक्षिणानने ।
तन्नो रुद्र नमोन्तं च कल्पयेदुत्तरानने ॥ ६।

प्रचोदयान्नमोन्तं च कल्प्यं पश्चिमवक्त्रके ।
कलाश्चतस्रो वक्त्रे स्युर्मूर्ध्न्यव्यक्तकला भवेत् ॥ ६।

शान्तिर्विद्या प्रतिष्ठा च निवृत्तिश्चेति ताः कलाः ।
अघोरेभ्योपि नत्यन्तं तमां हृदयगोचरे ॥ ६।

नत्यन्तमथ घोरेभ्यो मोहां कण्ठे तु विन्यसेत् ।
रक्षां घोरनमोन्तं च दक्षिणांसे तु विन्यसेत् ॥ ६।

निष्ठां घोरतरेभ्यश्च नमो वामांसके न्यसेत् ।
मृत्युं च सर्वतः सर्वनमो नाभौ तु विन्यसेत् ॥ ६।

शर्वेभ्यो नम इत्युक्त्वा मायां च जठरे न्यसेत् ।
नमस्ते रुद्रनत्यन्तमभयां पृष्ठके न्यसेत् ॥ ६।

जरामुरसि रूपेभ्यो नमः प्रणवपूर्वकम् ।
बहुरूपकलाश्चाष्टौ विद्यादेहे प्रकल्पयेत् ॥ ६।

वामदेवाय नत्यन्तं रजां गुह्ये तु विन्यसेत् ।
रक्षां ज्येष्ठाय नत्यन्तं लिङ्गे प्रणवकं न्यसेत् ॥ ६।

रतिं रुद्राय नत्यन्तं दक्षिणोरुगतं न्यसेत् ।
पाल्यां कालाय नत्यन्तं वामोरुगतमावहेत् ॥ ६।

कामां कलनमोन्ताञ्च दक्षजानुनि विन्यसेत् ।
विकरणाय नमोन्तं च संयमीं वामजानुनि ॥ ६।

क्रियां बलनमोन्तं च जङ्घायां दक्षिणे न्यसेत् ।
बुद्धिं विकरणायेति नमोन्तं वामजङ्घिके ॥ ६।

कार्यां बलनमोन्तं च दक्षिणस्फिचि विन्यसेत् ।
धात्रीं प्रमथनायेति नमोन्तं वामतस्स्फिचि ॥ ६।

नमोन्तं ब्राह्मणीं कट्यां न्यसेदोंकारपूर्वकम् ।
सर्वभूतदमनाय पदमेकं प्रकल्पयेत् ॥ ६।

नत्यन्तं मन इत्येवं मोहिनीं दक्षपार्श्वके ।
उन्मनायेति नत्यन्तं भवां पार्श्वे तु वामके ॥ ६।

त्रयोदश कलाश्चैवं वामदेवस्य कीर्तिताः ।
सद्योजातं प्रपद्यामि सिद्धि दक्षिणपादके ॥ ६।

सद्योजाताय वै नमो ऋद्धिं वामाङ्घ्रिके न्यसेत् ।
द्युतिं भवे नमोन्तं च न्यसेद्दक्षिणबाहुके ॥ ६।

अभवे नम इत्युक्त्वा लक्ष्मीं वामकरे न्यसेत् ।
न्यसेन्नातिभवे मेधां नत्यन्तं नासिकाग्रतः ॥ ६।

भवस्व मां नमोन्तं च कान्तिं शिरसि विन्यसेत् ।
स्वधां भवनमोन्तं च न्यसेद्दक्षिणबाहुके ॥ ६।

उद्भवाय नमोन्तं च धृतिं बाहौ तु वामके ।
सद्योजातकलाश्चाष्टौ न्यसेत्सर्वाः स्वमुद्रया ॥ ६।

अष्टत्रिंशत्कलान्यासाद् विद्यादेहं विधाय च ।
मूलमन्त्रं समावाह्य पश्चादङ्गानि विन्यसेत् ॥ ६।

हृदयं हृदये न्यस्य शिरः शिरसि विन्यसेत् ।
शिखायां तु शिखां न्यस्य कवचं स्तनमध्यतः ॥ ६।

हस्तयोर्हेतिविन्यस्य लिपिन्यासमथाचरेत् ।
दीपकं वाग्भवं बिन्दुं श्रीकण्ठाय पदं ततः ॥ ६।

पूर्णोदर्यै नमश्चेति न्यसेत्केशान्तदेशगम् ।
न्यसेत् ओं आं अनन्ताय विरजायै नतिः पुनः ॥ ६।

न्यसेल्ललाटे दीपाद्यमिं सूक्ष्माय पदं ततः ।
शाल्मल्यै नम इत्येवं न्यसेद्दक्षिणचक्षुषि ॥ ६।

ओं ईं त्रिमूर्तये चेति लोलाक्ष्यै नम इत्यपि ।
न्यसेद्वामाक्षिमध्ये तु ओमुंकारमनन्तरम् ॥ ६।

ततोऽमरेश्वरायेति वर्तुलाक्ष्यै नमः पुनः ।
दक्षश्रोत्रे न्यसेदेतदोमूंकारमनन्तरम् ॥ ६।

अर्घीशाय ततो दीर्घघोणायै नम इत्यपि ।
वामकर्णे न्यसेदेतदोमृंकारं तु विन्यसेत् ॥ ६।

यद्भारभूतये चेति दीर्घमुख्यै नमः पुनः ।
दक्षनासापुटे न्यसेत् ओमॄंकारमनन्तरम् ॥ ६।

पदं यन्निधनेशाय गोमुख्यै नम इत्यपि ।
वामनासापुटे न्यस्येत् ओं ऌ।कारमनन्तरम् ॥ ६।

स्थाणवे दीर्घजिह्वायै नमो गण्डे तु दक्षिणे ।
ओं ॡंकारपदं पूर्वं हरायेति पदं पुनः ॥ ६।

कुण्डोदर्यै नमश्चेति वामगण्डे तु विन्यसेत् ।
ओमेंकारपदं पूर्वं चण्डीशाय पदं पुनः ॥ ६।

ऊर्ध्वकेश्यै नमश्चेति विन्यसेदुत्तरोष्टके ।
ओमैंकारमथोद्धृत्य भौतिकाय पदं पुनः ॥ ६।

पदं विकृतिमुख्यै स्यात् नत्यन्तमधरोष्टके ।
ओमोंकारमथोद्धृत्य सद्योजाताय यत्पदम् ॥ ६।

ज्वालामुख्यै नमश्चेति विन्यसेदूर्ध्वदन्तके ।
ओमौमनुग्रहेशाय उल्कामुख्यै नमः पुअनः ॥ ६।

न्यसेदधोगते दन्तपङ्क्तिके साधकोत्तमः ।
ओमंकारं समुद्धृत्य क्रूराय च पदं पुनः ॥ ६।

श्रीमुख्यै नम इत्येतन्मूर्ध्नि विन्यस्य भावयेत् ।
ओमःकारं समुद्धृत्य महासेनाय यत्पदम् ॥ ६।

विद्यायै नम इत्येवमास्ये न्यस्येत्स्वरास्त्विमे ।
ओंकंकारं समुद्धृत्य क्रोधीशाय पदं पुनः ॥ ६।

महाकाल्यै नमश्चेति न्यसेद्दक्षिणबाहुके ।
ओं खंकारं समुद्धृस्य चण्डेशाय पदं पुनः ॥ ६।

सरस्वत्यै नमश्चेति न्यसेद्दक्षिणकूर्परे ।
ओं गंकारं समुद्धृत्य पदं पञ्चान्तकाय च ॥ ६।

यत्सर्वसिद्धिगौर्यै स्यान्नमस्कारमनन्तरम् ।
दक्षिणे मणिबन्धे स्यादों घंकारमनन्तरम् ॥ ६।

पदं शिवोत्तमायेति समुद्धृत्य यथाविधि ।
नतिस्त्रैलोक्यवन्द्यायै दक्षपाणितले न्यसेत् ॥ ६।

ओं ङंकारं समुद्धृत्य चैकरुद्राय यत्पदम् ।
मन्त्रशक्त्यै नमश्चेति न्यसेद्दक्षकराग्रतः ॥ ६।

ओं चंकारं समुद्धृत्य कूर्मायेति पदं पुनः ।
आत्मशक्त्यै नमश्चेति वामबाहौ तु विन्यसेत् ॥ ६।

ओं छंकारं समुद्धृत्य एकनेत्राय यत्पदम् ।
भूतमात्रे नमश्चेति विन्यसेद्वामकूर्परे ॥ ६।

ओं जं चतुर्मुखायेति लम्बोदर्यै नमोन्तकम् ।
वामे तु मणिबन्धे स्यादों झंकारमनन्तरम् ॥ ६।

अजेशाय पदं पश्चाद्द्राविण्यै नम इत्यपि ।
वामपाणितले न्यस्येदों ञंकारमनन्तरम् ॥ ६।

चन्द्राय च नगर्यै स्यान्नतिर्वामकराग्रतः ।
ओं टंकारं समुद्धृत्य सोमेशाय पदं पुनः ॥ ६।

खेचर्यै नम इत्येतन्न्यसेद्दक्षोरुमूलके ।
ओं ठंकारं समुद्धृत्य पदं लाङ्गलिने नमः ॥ ६।

मञ्जर्यै नम इत्येतद्विन्यसेद्दक्षजानुनि ।
ओं डंकारं समुद्धृत्य दारुकाय पदं पुनः ॥ ६।

रूपिण्यै नम इत्येवं दक्षजङ्घाग्रके न्यसेत् ।
ओं ढंकारपदं यत्तदर्धनारीश्वराय च ॥ ६।

वीरायै च नश्चेति दक्षपादतले न्यसेत् ।
ओं णंकारं समुद्धृत्य उमाकान्ताय यत्पदम् ॥ ६।

खादिर्यै नम इत्येवं दक्षपादतलाग्रके ।
ओं तंकारं समुद्धृत्य षडीशायेति यत्पदम् ॥ ६।

पूतनायै नमश्चेति न्यसेद्वामोरुमूलके ।
ओं थंकारं समुद्धृत्य डिण्डिने यत्पदं पुनः ॥ ६।

भद्रकाल्यै नमश्चेति विन्यसेद्वामजानुनि ।
ओं दंकारं समुद्धृत्य अत्रये यत्पदं पुनः ॥ ६।

गोमत्यै नम इत्येतद्वामजङ्घाग्रके न्यसेत् ।
ओं धंकारं समुद्धृत्य चेशानाय पदं पुनः ॥ ६।

शंखिन्यै नम इत्येतद्वामपादतले न्यसेत् ।
ओं नंकारं समुद्धृत्य मेषाय पदमुद्धरेत् ॥ ६।

गर्जिन्यै नम इत्येतद्वामपादतलाग्रके ।
ओं पंलोहितायेति कालारात्र्यै नमः पदम् ॥ ६।

दक्षपार्श्वे न्यसेदों फं शिखिन्यै नम इत्यपि ।
कुब्जिन्यै नम इत्येवं वामपार्श्वे तु विन्यसेत् ॥ ६।

ओं बंकारं समुद्धृत्य छगलण्डाय यत्पदम् ।
कामिन्यै नम इत्येवं पृष्ठभागे तु विन्यसेत् ॥ ६।

ओं भंकारं समुद्धृत्य द्विरण्डायेति यत्पदम् ।
वज्रायै नम इत्येवं नाभिदेशे तु विन्यसेत् ॥ ६।

ओं मं महाकालायेति जयायै नम इत्यपि ।
हृद्देशे विन्यसेदों यं पदं यत्तत्त्वगात्मने ॥ ६।

पालिने सुमुखेश्वर्यै नमश्चेति त्वचि न्यसेत् ।
ओं रं रक्तात्मने चेति भुजङ्गायेति यत्पदम् ॥ ६।

रेवत्यै नम इत्येतत् पदं रुधिरगोचरे ।
ओं लं वसात्मने चेति पदं यत्तु पिनाकिने ॥ ६।

माधव्यै नम इत्येतत् पदं मांसगतं न्यसेत् ।
ओं वं मेदोमयायेति खङ्गीशाय पदं पुनः ॥ ६।

वारुण्यै नम इत्येतत्पदं मेदसि विन्यसेत् ।
ओं शं अस्थ्यात्मने चेति बेकायेति समुद्धरेत् ॥ ६।

वायव्यै नम इत्येतत्पदमस्थिनि विन्यसेत् ।
ओं षं मज्जात्मने चेति श्वेताय पदमुद्धरेत् ॥ ६।

पदं रक्षोपधारिण्यै नमो मज्जगतं न्यसेत् ।
ओं सं शुक्लात्मने चेति भृगवे पदमुद्धरेत् ॥ ६।

सहजायै नमश्चेति पदं रेतसि विन्यसेत् ।
ओं हं प्राणात्मने चेति लकुलीशाय यत्पदम् ॥ ६।

पदं लक्ष्यै नमश्चेति मन्त्रमेतद्धृदि न्यसेत् ।
ओं लं लिङ्गात्मने चेति तमोरूपाय यत्पदम् ॥ ६।

व्यापिन्यै नम इत्येतल्लिङ्गमूले तु विन्यसेत् ।
ओं क्षं क्रोधात्मने चेति वर्तकायेति यत्पदम् ॥ ६।

मायायै नम इत्येतत्पदं लिङ्गाग्रके न्यसेत् ।
हृदादिस्थानगैर्वर्णैर्मातृकाङ्गानि कल्पयेत् ॥ ६।

दीपलेखां हसौ पूर्वं भान्तकेशान्तिमं तथा ।
कुचं चक्षुर्द्वयं कूटं हृदाद्यैर्जातिभिर्युतम् ॥ ६।

षडङ्गमेतत्कथितं मातृकायास्तपोधनाः ।
आद्यं मध्यनियोज्यमाद्यमथवा मध्येगतं योजये
ल्लोपं कीलमिति स्मृतं विचरतो यत् स्वस्य रूपं लिखेत् ।
मन्त्रस्योच्चरणेऽखिलस्य च लिपौ संयोगतो युक्तितः
कीलं मन्त्रसुसिद्धये जपतु तत् संयोज्य संलोप्य च ॥ ६।

एतत्कीलप्रयोगेण ज्ञात्वा सर्वं समाचरेत् ।
हृच्छिरश्चूलिकावर्मनेत्रास्त्राणि यथाक्रमम् ॥ ६।

नमः स्वाहा वषट् हुं च वौषट् फट् चेति जातयः ।
एवं कृत्वा लिपिन्यासं तत्त्वानां नवकं न्यसेत् ॥ ६।

चन्द्रबिम्बे च नादे च भ्रूमध्ये तालुरन्ध्रके ।
कण्ठहृन्नाभिदेशेषु शाश्वतस्थान एव च ॥ ६।

मूलस्थाने यथान्यायं न्यसेत्कण्ठोक्तमन्त्रकम् ।
त्र्यक्षरं मेलनायुक्तं नाभौ हृदि ललाटके ॥ ६।

व्योमव्यापि न्यसेत्पश्चात् मूर्धाद्यङ्गुष्ठसीमकम् ।
एवं मन्त्रत्वमापन्नो दिव्यदेहे यथाक्रमात् ॥ ६।

पूजाहोमसमाधीनां स्थानानि परिकल्पयेत् ।
हृदयेऽर्चाविधानं तु नाभौ होमं प्रकल्पयेत् ॥ ६।

ललाटे चेश्वरं ध्यायेद्वरदं सर्वतोमुखम् ।
हृदये कल्पयेद्धाम ईश्वरावाहनक्रमे ॥ ६।

आसनं कल्पयेदत्र वक्ष्यमाणविधानतः ।
आवाह्य देवं गन्धाद्यैर्मानसैः शिवमर्चयेत् ॥ ६।

नाभिकुण्डे स्वभावोत्थे तर्पयेत्परमामृतैः ।
उद्दीप्य च निजं वह्निं संरुद्धापानवृत्तितः ॥ ६।

स्थाणुस्थाने स्मरेल्लिङ्गं स्फटिकाभं महोज्ज्वलम् ।
तन्मध्यगं शिवं ध्यात्वा तदेकीभावमाश्रितः ॥ ६।

इडयापूर्य पूजा स्याद्धुनेत्पिङ्गलयाऽमृतम् ।
आधारे प्राणमावेश्य बध्वा ग्रन्थि समूलकम् ॥ ६।

देवनाड्या समापूर्य कोदण्डे ध्यानमभ्यसेत् ।
यद्वा विस्तरतः कुर्यान्मानसं यागमादरात् ॥ ६।

शिवाद्यवनिपर्यन्तं तत्त्वप्राणार्थकं स्वकम् ।
देवं विचिन्त्य तत्रस्थं त्रिपक्षमुपकल्पयेत् ॥ ६।

आसनं मूर्तिपक्षं च शम्भुपक्षं तथैव च ।
त्रिपक्षक्षयगं? ध्यायेत्तत्त्वग्रामं चतुर्विधम् ॥ ६।

अस्मिन्देहे प्रवितते कल्प्य शक्त्याख्यमासनम् ।
मूर्तिविद्यातनुं कल्प्य समावाह्य शिवं ततः ॥ ६।

कर्णिकायां यजेद्देवं ब्रह्माङ्गैश्च समावृतम् ।
गणेशैर्लोकपालैश्च हेतिभिर्वज्रपूर्वकैः ॥ ६।

त्रिभिरावरणैर्वापि एकेनावरणेन वा ।
सप्तविंशत्यावरणैर्यथाशक्ति समर्चयेत् ॥ ६।

मनसा कल्पितैर्द्रव्यैर्मनःकॢप्ते तु मन्दिरे ।
मनसा भावयन्नित्यं पूजयेत्परमेश्वरम् ॥ ६।

ध्यायन् गरुडतां यद्वद् गुरुर्निर्विषताफलम् ।
प्राप्नोति तद्वदत्रापि फलमिष्टमवाप्नुयात् ॥ ६।

प्राणवृत्तिनिरोधेन यजनं कुरुते यथा ।
प्राधर्मिकानां सर्वेषां प्रत्यावृत्ति विरेचयेत् ॥ ६।

शक्तिभिः पञ्चब्रह्माणि शिवाङ्गं मूर्तिमेव च ।
महेशं सदाशिवं चैव शिवमिष्ट्वा तु रेचयेत् ॥ ६।

विद्येश्वरावृतौ चैव गणेशावरणे तथा ।
लोकपालास्त्रयोश्चैव रुद्रादीनामथावृतौ ॥ ६।

रेचयित्वा तु भूयोऽपि यजेदावरणं प्रति ।
चन्द्रार्कोदयतः पूजा वृथा क्लेशो भविष्यति ॥ ६।

चन्द्रार्कनाशने पूजा साधयेदीप्सितं फलम् ।
सुषुम्नामध्यगे प्राणे पूजयेत्सर्वदेवताः ॥ ६।

यद्वा षड्गुणदेहाय शक्तिदेहोऽथ साधकः ।
पार्थिवाद्यष्टपूजाख्यतत्त्वजातं समर्पयेत् ॥ ६।

पार्थिवं सकलं गन्धो भवत्यापोऽभिषेचनम् ।
ता एव पाननैवेद्यं तैजसं दी?पमालिका ॥ ६।

वायव्यं तालवृन्ताद्यं गानाद्यं व्योमसम्भवम् ।
एवञ्चेतरतत्त्वानि यथायोग्यं निवेद्य च ॥ ६।

शिवेनैवोक्तवद्व्यात्वा निर्द्वन्द्वोऽमृतमश्नुते ।
कृत्वैवमात्मशुद्धिं तु स्थानशुद्धिमथाचरेत् ॥ ६।

तालमुद्रात्रयं कृत्वा प्राकारं हेतिना स्मरेत् ।
तद्बहिःपरिघां ध्यात्वा कवचेनैव मन्त्रतः ॥ ६।

अस्त्रजालं तु तद्बाह्ये न्यसेद्विघ्नापनुत्तये ।
दिव्यं धाम विचिन्त्याऽथ द्रव्यशुद्धिं प्रकल्पयेत् ॥ ६।

ततः संपूर्य गन्धाम्बु वर्धन्यामस्त्रमन्त्रतः ।
प्रोक्षयेत्तेन तोयेन शुद्ध्यर्थं हेतिमन्त्रतः ॥ ६।

अर्घ्यपात्रञ्च शङ्खं च पा?द्याचमनपात्रकम् ।
यदन्यदुपयोग्यं तु हेतिना क्षालयेत्ततः ॥ ६।

हृदयेन निरीक्ष्याथ कवचेनावकुण्ठयेत् ।
सौवर्णं राजतं ताम्रं केलिहारञ्च शङ्खजम् ॥ ६।

पलाशपद्मपत्रोत्थं दारवं मृत्तिकामयम् ।
अन्यद्वा यन्त्रिकादिस्थं पात्रमुक्तं शिवार्चने ॥ ६।

ततः संपूर्य गन्धाम्बु वर्धन्यामस्त्रमन्त्रतः ।
घन्धपुष्पादिकं सर्वमानीतं परिचारकैः ॥ ६।

पुण्याहं वाचयित्वाथ प्रोक्षयेद् धृदयेन तु ।
प्रक्षाल्य पाद्यपात्रं तु गन्धतोयेन पूरयेत् ॥ ६।

उशीरं चन्दनं चैव पाद्ये तु परिकल्पयेत् ।
तद्वदाचमनीयार्थं तत्पात्रं परिकल्पयेत् ॥ ६।

पलत्रयं च कर्पूरं त्रुटीपत्रं च कुष्ठकम् ।
आचमीये प्रयोक्तव्यं हृदयेन तु मन्त्रतः ॥ ६।

अर्घ्यपात्रे न्यसेत्पश्चादपरं गन्धतोयकम् ।
आपः क्षीरकुशाग्राणि तण्डुलाः सुमनास्तिलाः ॥ ६।

अर्घ्योऽष्टाङ्ग इति प्रोक्तो यवैः सिद्धार्थकैः सह ।
कल्पयित्वा विशेषार्घ्यं तत्र मन्त्रगणान्न्यसेत् ॥ ६।

सुधया परमीकृत्य वर्मणाच्छाद्य पूजयेत् ।
तत्तोयैः कवचेनैव सकुशं प्रोक्षयेत्तथा ॥ ६।

गन्धं पुष्पञ्च धूपञ्च दीपमर्घ्यं निवेद्यकम् ।
दधिक्षीरघृतादींश्च प्रोक्षयेद्धृदयेन तु ॥ ६।

पूजार्थं कल्पितं द्रव्यं प्रत्येकमभिमन्त्रयेत् ।
प?लोशीरपलत्रयेण सहिताः कर्पूरसत्कुङ्कुमैः
श्रीखण्डागरुपत्रकैश्च कुसुमैरामोदिभिः संयुताः ॥ ६।

आपो मज्जनकर्मणे प्रणिहिताः शम्भोर्यथालाभतः
प्रोक्तद्रव्यगणेषु लब्धमिह यत्तद्ग्राह्यमाढ्येतरैः ॥ ६।

अर्घ्याम्भसो जललवं सपुष्.पं हृदयेन तु ।
स्नानकुम्भेषु सर्वेषु निक्षिपेत्त द्विशुद्धये ॥ ६।

हृदयेन पवित्रैर्वा यद्वाङ्गैस्तत्स्वभावकैः ।
गन्धं वस्त्रं भूषणञ्च नैवेद्यं कुसुमं तथा ॥ ६।

सद्यवाममहाघोरन?रेशैरभिमन्त्रयेत् ।
अवशिष्टं तु गायत्र्या मन्त्रयेद् द्रव्यशुद्धये ॥ ६।

पयेदधिघृतक्षौद्रशर्करा गन्धवारि च ।
पवित्रैर्हृदयाद्यैर्वा स्नानार्थमभिमन्त्रयेत् ॥ ६।

विशुद्धमन्त्रद्रव्याणि इष्ट्वा गन्धादिभिः क्रमात् ।
मुद्रया चामृतीकृत्य भावयेदमृताख्यया ॥ ६।

आत्मानमर्चयेद् द्रव्यैरेवंभूतैर्यथाक्रमम् ।
तिलकं चन्दनं कृत्वा पुष्पं शिरसि विन्यसेत् ॥ ६।

संग्राह्य वाञ्छितं मौनं ततो मन्त्रान् विशोधयेत् ।
मालाद्यैश्वर्यजालानि मन्त्राणां कीर्तितानि वै ॥ ६।

तेषां प्रबोधिनीशक्तिः शिवाज्ञा ओं नमः स्मृताः ।
ओंकार दिनमोन्ताश्च पठेन्मन्त्रानशेषतः ॥ ६।

बद्धपुष्पाञ्जलिर्भूत्वा शिवसद्भावभावितः ।
त्रिमात्रादक्रमेणैव यावन्नादान्तमं व्रजेत् ॥ ६।

मन्त्रसुद्धिर्भवेदेवं शुद्धतत्त्वसमाश्रयात् ।
योजये पञ्चगव्यं तु तद्विधानमिहोच्यते ॥ ६।

मण्डपस्य शुभे भागे क्षेत्रे नवपदीकृते ।
पञ्चतत्त्वकृतन्यासे पञ्चपात्राणि विन्यसेत् ॥ ६।

शिवे सादाख्यवद्यायां काले पुंसि च देशिकः ।
सुप्रतिष्ठं सुशान्तं च तेजोवदमृतात्मकम् ॥ ६।

रत्नोदकं च सङ्कल्प्य क्षीरं दधि घृतं न्यसेत् ।
गोमयञ्चैव गोमूत्रं ईशानाद्यैस्तु मन्त्रितम् ॥ ६।

एकद्वित्रिचतुःपञ्चवारैः षोढा कुशोदकम् ।
अमृतीकृत्य सपूज्य शिवेनैकत्वमादिशेत् ॥ ६।

पयोदधिघृतक्षौद्रशर्करा गन्धवारि च ।
पवित्रैर्हृदयाद्यैर्वा स्नानार्थमभिमन्त्रयेत् ॥ ६।

नित्ये नैमित्तिके वापि काम्ये वा कारयेत्प्रभोः ।
स्नपनं तु यथान्यायं तच्चानेकविधं भवेत् ॥ ६।

अस्त्रेण शोधयेद् भूमिं वामदेवेन लेपयेत् ।
सूत्रन्यासमघोरेण तालमात्रान्तरं यथा ॥ ६।

त्रितालं कर्णिकामानं सर्वसामान्यमीरितम् ।
चतुर्दलं यदा पञ्चकलशस्थापनं दिशि ॥ ६।

विदिक्ष्वपि नवाख्यं स्यात्समन्तादेकमावृतम् ।
पञ्चविंशतिसंख्यातं तत्समन्तात् समावृतम् ॥ ६।

एकोनपञ्चाशत् ख्यातमष्टोत्तरशतं द्विजाः ।
पञ्चविंशतिसख्यातान् कलशान् मध्यमस्थितान् ॥ ६।

परिहृत्य समन्तात्तु द्वाभ्यां वैकेन मार्गतः ।
अष्टद्वारसमायुक्तं बहिरावरणद्वयम् ॥ ६।

मध्यमे तिथिसंख्याः स्युर्नवकोणे व्यवस्थिताः ।
मध्यमे तिथिम?ख्यातं मध्यमत्रितयं त्यजेत् ॥ ६।

अष्टोत्तरशतं ह्येतत् सहस्रञ्चेन्नवाधिकम् ।
सूत्रद्वयं न्यसेत्?पूर्वापरगं याम्यसौम्यकम् ॥ ६।

सार्धहस्तान्तरं हस्तमानान्तरमथापि वा ।
स्याच्चतुर्दश संख्या?ता वृतिर्बाह्ये भ्रमेण च ॥ ६।

अन्तमार्गं समाबाह्य विधिः शास्त्रे समीरिता ।
मध्यव्यूहस्य परितश्चतुष्कुण्डं तु वाऽष्टकम् ॥ ६।

चत्वारिंशद्व्यूहकस्य पृथक् स्यात्पञ्चविंशतिः ।
अष्टोत्तरसहस्रात्तु त्यजेद्बाह्यावृति गुरुः ॥ ६।

तत्राग्नेयादिकोणस्थचतुर्व्यूहं समाचरेत् ।
अन्यत्सर्वं समानं स्यादष्टपञ्चशतं भवेत् ॥ ६।

अष्टसंख्यासमायुक्ते द्विशते मध्यमेष्टकम् ।
बाह्ये षोडशसंख्यातान् गृह्णीयाद्दिग्विदिग्गतम् ॥ ६।

अष्टव्यूहं तथा त्वेतदुक्तसंख्यान्वितं भवेत् ।
स्थण्डिलं पुरुषेण स्याचतुःप्रस्थमितं परम् ॥ ६।

आरभ्य द्विगुणं चैकवृद्ध्या दशगुणावधि ।
मानं च शिवकुम्भे स्यात्तदर्धं करके मतम् ॥ ६।

चतुस्त्रिद्व्येकसंख्याताः प्रस्थमानप्रपूरिते ।
कलशे वेष्टनं द्वित्रिव्योमसूत्रैः क्रमेण तु ॥ ६।

वरालत्रुटिकर्पूरन्यग्रोधोशीरजातयः ।
एभिर्युक्तं शिवाम्भः स्याच्छिवमन्त्राभिमन्त्रितम् ॥ ६।

तेनैव पूरयेत्कुम्भं वर्धनीकलशानपि ।
षट्त्रिंशत्तत्त्वपर्यन्तान् कुशान् त्र्यादीनथ न्यसेत् ॥ ६।

कूर्चानैशेन मन्त्रेण द्रव्यमूलेन विन्यसेत् ।
वस्त्रयुग्मेन संवेष्ट्य शिवकुम्भं च वर्धनीम् ॥ ६।

नवपञ्चात्मकं रत्नं शिवे शक्तौ च विन्यसेत् ।
पाद्यमाचमनञ्चार्घ्यं पञ्चगव्यं चतुर्दिशि ॥ ६।

कुशोदकं ततः क्षीरं दधिकोणे घृतं भवेत् ।
द्वितीयस्नपनं प्रोक्तं तृतीयं च निगद्यते ॥ ६।

मधुलाजं सक्तुचूर्णं लाजचूर्णं हरिद्रका ।
भूतीक्षुसारकदलीतिलसर्षपपानसाः ॥ ६।

नारिकेलञ्च नारङ्गद्वयं स्यान्मातुलुङ्गकम् ।
पञ्चविंशतिमध्ये तु संत्यजेदन्तरावृतम् ॥ ६।

एवं कृते भवेदत्र कलशानां तु षोडश ।
चतुर्दिक्षु च कोणेषु पाद्याद्यष्टकमीरितम् ॥ ६।

अन्तराले तु मध्वादिवसुसंख्याकमीरितम् ।
प्रागुक्तत्रितयञ्चैतद्विशेषान्नित्यकर्मणि ॥ ६।

पञ्चविंशतिसंख्यातमपि नित्ये प्रशंसितम् ।
उत्तमोत्तमपूजायामष्टोत्तरशतावधि ॥ ६।

नैमित्तिकं तदूर्ध्वस्थपूर्वोक्तमपि शंशितम् ।
द्रव्याण्येतानि सर्वाणि मूलमन्त्रेण विन्यसेत् ॥ ६।

पिधाय बीजमुख्येन शरावैः पल्लवैस्तु वा ।
दत्वा हृदयमन्त्रेण वस्त्राणि विविधानि च ॥ ६।

आसनं संप्रकल्प्यास्मिन् कुम्भे मूर्तिमनुस्मरेत् ।
ब्रह्मभिः सकलीकृत्य तत्कलास्तत्र विन्यसेत् ॥ ६।

न्यस्तविद्यातनुं तत्तद्रूपं ध्यात्वा शिवं न्यसेत् ।
स्थापनादि च पाद्यादि कृत्वा दत्वा हृदा गुरुः ॥ ६।

गन्धं पुष्पं च धूपं च दीपमर्घ्यं विधाय च ।
पदर्श्य लिङ्गमुद्रां तु कवचेनावकुण्ठयेत् ॥ ६।

इष्ट्वा गौरीं च वर्धन्यां योनिमुद्रां प्रदर्श्य च ।
पञ्चकॢप्तौ तु ब्रह्माणि हित्वेशानं द्विजोत्तमाः ॥ ६।

विद्येशा नवकॢप्तौ स्युर्बाह्ये मूर्तीश्वरा दिशि ।
अन्तरे वामदेवाद्याः पञ्चविंशतिसंख्यके ॥ ६।

अष्टौ गणेश्वरा बाह्ये चाङ्गुष्ठप्रमुखास्तथा ।
क्रोधाद्या वसुसंख्याताः शतरुद्रादिकास्तु वा ॥ ६।

एकोनेन तु पञ्चाशत्स्नपने देवता मतः ।
मध्ये विद्येश्वराः पूज्याः शतरुद्रा बहिर्मताः ॥ ६।

[अष्टोत्तरशताख्ये च स्नपने देवता मताः ।]
विद्येशा मध्यमे देवास्त्वन्यत्र शिव एव हि ॥
स च नाम्नां सहस्रैस्तु पठ्यते तद्विशेषतः

[अष्टोत्तरसहस्राख्यस्नपने देवता मताः ॥]
कूटाक्षरादिसंयुक्तं चतुर्थ्यन्तसमन्वितम् ।
स्वाहान्तं वा नमस्कारप्रान्तं प्रणवपूर्वकम् ॥ ६।

पठित्वा पूजयेदीशं शिवनामाथ केवलम् ।
लिङ्गशुद्धिक्रमात्प्राप्ता यथावदभिधीयते ॥ ६।

लिङ्गं त्रिविधमाख्यातं व्यक्ताव्यक्तोभयात्मकम् ।
स्वयम्भूदेवबाणार्षपौरुषाद्यमनेकधा ॥ ६।

स्थिरलिङ्गं चरं वापि त्रिविधं मण्डलं तथा ।
पटं वा भित्तिचित्रं वा पीठं वा मन्त्रसंस्कृतम् ॥ ६।

वह्न्यम्बुगुरुवृक्षाद्यं विद्यापीठमथापि वा ।
विशेषतः स्वयंसिद्धं पाषाणं रत्नमेव वा ॥ ६।

अन्यद्वा लिङ्गकल्पोक्तं सैकताद्यं विशेषतः ।
एतत्सर्वं शिवेज्यार्थं यथायोगं प्रकल्पयेत् ॥ ६।

सामान्यार्घ्यञ्च संग्राह्य द्वाराग्रे वृषभं यजेत् ।
लोहजं संयजेद्द्वारे परिवारे तु शैलजम् ॥ ६।

सप्तवर्गाच्चतुर्थं तु सप्तस्वरविभूषितम् ।
बिन्दुनादसमायुक्तमादो प्रणवपूर्वकम् ॥ ६।

वृषभाय नमश्चान्ते तस्मिन्ब्रह्माङ्गकल्पना ।
द्वारमस्त्रेण संप्रोक्ष्य द्वारपानर्चयेत् क्रमात् ॥ ६।

गणपं भारतीमूर्ध्वे नन्दिनं जाह्नवीयुतम् ।
महाकालेन यमुनां सव्येऽसव्ये समर्चयेत् ॥ ६।

विमलञ्च सुबाहुं च तल्पयोश्च क्रमाद्यजेत् ।
एते पूज्या नमोन्तैश्च हृदयाद्यैर्यथाक्रमम् ॥ ६।

रूपसंस्थानभावैस्तु गन्धपुष्पादिभिः क्रमात् ।
कार्यं त्रिविधविघ्नानां न्यस्य खङ्गमुदुम्बरे ॥ ६।

द्वारपूजावसाने तु स्नानान्ते च निवेद्यके ।
सन्ध्यावसाने निक्षेप्यं प्रच्छन्नपटमुत्तमम् ॥ ६।

संपूज्यात्मभुवं वास्तोष्पते ब्रह्मण इत्यपि ।
लिङ्गमध्यगतां पूजां पूर्वकाले प्रकल्पिताम् ॥ ६।

गायत्र्या पूजयित्वा तु सामान्यार्घ्यं तु दापयेत् ।
उच्चार्य पञ्चब्रह्माणि पूजां लिङ्गाद्विसृज्य च ॥ ६।

हृन्मन्त्रेणेशदिग्भागे पीठिकादौ यथाविधि ।
चण्डेशायेति निक्षिप्य पिण्डिकामस्त्रयोगतः ॥ ६।

विशोध्य दक्षहस्तेन शिवलिङ्गं तु शोधयेत् ।
अस्त्राम्बुनैव संशोध्य शिवलिङ्गं सवेदिकम् ॥ ६।

सामान्यार्घ्यजलैः पश्चादभिषेचनमाचरेत् ।
आवाहनासनं पद्ममनन्तं स्नानकर्मणि ॥ ६।

विमलञ्चार्चने विद्यान्नैवेद्ये योगमासनम् ।
वस्त्रादीन्यन्यकर्माणि सिंहासने प्रकल्पयेत् ॥ ६।

इत्यात्मस्थानद्रव्यार्णलिङ्गशुद्धौ कृते सति ।
अर्चनं शैविकं कार्यमन्यथा न विधीयते ॥ ६।

गणेशं पीठवायव्यां गन्धपुष्पादिभिर्यजेत् ।
ऐशान्यां गुरुपङ्क्तीश्च पूजयेद्धृदयेन तु ॥ ६।

आसनासनिसद्भावं ज्ञात्वा यजनमारभेत् ।
आसनं द्विविधं प्रोक्तं देहजीवविभेदतः ॥ ६।

शुद्धविद्यान्ततोऽनन्ताद्यासनं परिकीर्तितम् ।
महामायावसानं तु दिव्यदेहं विचिन्तयेत् ॥ ६।

जीवोऽस्मिन् शिव एव स्यादेवं त्रिविधकल्पनात् ।
यल्लघु व्यापकं तद्धि व्याप्तं हि तदधिष्ठितम् ॥ ६।

तृणवद्वायुना दृश्यं धार्यते जायते यया ।
साऽधारशक्तिर्न्यस्तव्या पूर्वं कूर्मशिलासने ॥ ६।

चन्द्रांशुनिर्मला सौम्या चतुर्वक्त्रा चतुर्भुजा ।
दुग्धाब्धिसदृशाकारा कल्पिता हृदयार्णगा ॥ ६।

अनन्तं नीलसंकाशं अनेकफणमण्डितम् ।
हृदयेऽञ्जलिसंयुक्तमेकवक्त्रं चतुर्भुजम् ॥ ६।

क्षीराब्धितः समुत्पन्नसरोरुहसमाकृतिम् ।
तत्राधारे हृदा मन्त्री विन्यसेदासनात्मकम् ॥ ६।

तद्वीर्यभूता धर्माद्याः चतुष्कोणस्थपादुकाः ।
सिंहाकारसितार्कांशुपीतकृष्णनिभाः शुभाः ॥ ६।

अन्योन्यवीक्षणैः सिंहैरनेकैः परिवारिताः ।
अधर्माज्ञानावैराग्यानैश्वर्याख्यानि तानि तु ॥ ६।

चित्रवर्णस्वरूपाणि दिक्षु गात्राणि कल्पयेत् ।
अधश्छदनमूर्ध्वं च रक्तं शुक्लं विचिन्तयेत् ॥ ६।

बन्धमोचनहेत्वादि शक्तिद्वयमयं द्वयम् ।
नैरृत्यादीशदिग्भागे मेखलाधोर्ध्वसङ्गतम् ॥ ६।

पद्ममष्टदलोपेतं सिद्ध्यष्टकसमन्वितम् ।
शक्तिकेसरसंभिन्नं कर्णिकाशक्तिसंयुतम् ॥ ६।

बिल्वपत्रैः हृदा कल्प्यं लिङ्गमूले विशेषतः ।
वामा ज्येष्ठा च रौद्री च काली चैव ततः परम् ॥ ६।

कलविकरणी देवी बलविकरणी तथा ।
बलप्रमथिनी चैव सर्वभूतदमन्यपि ॥ ६।

पूर्वादीशानपर्यन्तं केसरेषु दलेषु च ।
मनोन्मनीं कर्णिकायां विन्यसेद्धृदयेन तु ॥ ६।

वामाद्याः शक्तयो रक्ताः श्वेताभा स्यान्मनोन्मनी ।
मण्डलत्रयमर्केन्दुवह्न्याख्यं स्वस्वरूपतः ॥ ६।

दलान्तं केसरान्तं च कर्णिकान्तं प्रकल्पयेत् ।
ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च मण्डलत्रयदेवताः ॥ ६।

ब्रह्माणं सचतुर्वक्त्रं चतुर्बाहुविभूषितम् ।
कमण्डलुधरं रक्तं दण्डहस्तं प्रजापतिम् ॥ ६।

अक्षमालाधरं दिव्यं पद्महस्तं सुलोचनम् ।
ध्यात्वा पत्रेषु विन्यस्य सर्वकिल्विषनाशनम् ॥ ६।

अतसीपुष्पसंकाशं शङ्खचक्रगदाधरम् ।
पीताम्बरधरं दिव्यं वनमालाविभूषितम् ॥ ६।

स्फुरन्मकुटमाणिक्यकिंकिणीजालमण्डितम् ।
ध्यात्वा विष्णुं महात्मानं केसरेषु निवेशयेत् ॥ ६।

शङ्खकुन्देन्दुधवलं शूलहस्तं त्रिलोचनम् ।
सिंहचर्मपरीधानं शशाङ्ककृतशेखरम् ॥ ६।

नीलकण्ठं वृषारूढं रुद्रं ध्यात्वा विशेषतः ।
कर्णिकायां निवेश्यैनं महापातकनाशम् ॥ ६।

तत्रैवात्मत्रयं न्यस्य गुणत्रयमतः परम् ।
वह्नित्रयं च तत्रैव विन्यसेत् प्रविभागशः ॥ ६।

एवं पृथ्व्यादितत्त्वानां शुद्धविद्यावसानकम् ।
व्यप्ति? सञ्चिन्त्य तन्मध्ये शक्तिं भूयोऽपि विन्यसेत् ॥ ६।

एवं शक्त्यादिशक्त्यन्तमासनं परमेष्ठिनः ।
अनन्तः कर्तृरूपेण पीठात्मा त्वत्र तिष्ठति ॥ ६।

एवं संक्षेपतो विप्राः पीठकॢप्तिरिहोच्यते ।
धर्मो ज्ञानं च वैराग्यं त्वैश्वर्यं च चतुष्टयम् ॥ ६।

अनन्तः शक्तिरित्येवं षडङ्गान्यासनस्य तु ।
षडध्वमासनं शम्भोः पूजा स्याद्धृदयेन तु ॥ ६।

अथवाऽन्यप्रकारेण कथ्यते पीठकल्पना ।
सर्वाध्वनिर्मितं पीठं चतुर्युगमहाङ्घ्रि?कम् ॥ ६।

पृथ्वीकन्दं तथा कालान्तस्थतत्त्वोर्ध्वनालकम् ।
पञ्चाशद्भावसम्भिन्नकण्टकैरुपशोभितम् ॥ ६।

मायातत्त्वं बृहद्ग्रन्थि शुद्धविद्योरुपङ्कजम् ।
विद्येश्वरदलं शक्तिकेसरैरुपशोभितम् ॥ ६।

शिवशक्तिद्वयारब्धकर्णिकाबीजराजितम् ।
पीठमेवंविधं ध्यायेन्मातृकाक्षरसम्भवम् ॥ ६।

नपुंसकाक्षरैरेव धर्मादीन् परिकल्पयेत् ।
अनन्तं सृष्टि?पूर्वेण तत्पूर्वेण महाम्बुजम् ॥ ६।

कर्णिकान्तं स्वरान्तेन कल्पयेकपवितमः ।
ओंकाराद्या अकारान्तास्त्यक्तषण्डनवस्वराः ॥ ६।

वामाज्येष्ठादिशक्तीनां क्रमादुत्क्रमतो नव ।
केसराणि चतुर्विंशत्कादिभान्तर्गतानि च ॥ ६।

मकारादिहकारान्तैर्नवबीजानि कल्पयेत् ।
मण्डलत्रयमत्रैव पूर्वक्?परिकल्पयेत् ॥ ६।

मातृकासम्भवं पीठमेवमापाद्य पूजयेत् ।
मण्डलत्रितयेभ्युत्थामनलस्तम्भसन्निभाम् ॥ ६।

मूर्तिमीश्वरतत्वान्तां लिङ्गनाहे तु विन्यसेम् ।
हृत्सम्पुटमजातं वै मूर्तिमन्त्रमुदाहृतम् ॥ ६।

तथैव मूल एवायं सादाख्यं मन्त्रमुच्यते ।
विन्यसेन्मूर्ध्नि मधे तु विद्यादेहं सदाशिवम् ॥ ६।

आरोहे शिवलिङ्गस्य शुद्धस्थानमयं प्रभुम् ।
अष्टत्रिंशत्कलोपेतं ब्रह्माङ्गकृतविग्रहम् ॥ ६।

सदाशिवस्य रूपं तु ध्यानार्थमिह कथ्यते ।
ध्यानं वै सर्वसिद्ध्यर्थं पटादौ वाऽपि निर्मितम् ॥ ६।

पञ्चास्यं दशदोर्दण्डं स्फटिकाभं त्रिलोचनम् ।
शान्तं चन्द्रकलाचूडं सर्पसन्नद्धसज्जटम् ॥ ६।

मन्त्रसिंहासनासीनं श्वेतपद्मोपरि स्थितम् ।
कुण्डलैः कर्णिकैर्हारैः कटिसूत्रोदरबन्धनैः ॥ ६।

केयूरैः कटकैश्चैव छन्नवी?रैश्च संयुतम् ।
षोडशाब्दयु?तं कान्तं सुप्रसन्नं स्मिताननम् ॥ ६।

शूलं परशुखङ्गं च वज्रं वह्निं च दक्षिणे ।
अभयं पाशमन्यच्च घण्टां नागाङ्कुशौ तथा ॥ ६।

वामहस्तगतं ध्यायेदन्यथा च निगद्यते ।
प्रसादाभयखट्वाङ्गशक्तिशूलास्तु सव्यतः ॥ ६।

वामे डमरुसर्पाक्षमालेन्दीवरपूरकैः ।
इच्छाज्ञानक्रियाशक्तित्रयनेत्रयुतं स्मरेत् ॥ ६।

चन्द्रः सर्यज्ञतारूपः दशहस्ता दिशो दश ।
त्रिशूलं त्रिगुणं प्रोक्तं सत्ता परशुरुच्यते ॥ ६।

खड्गमीशप्रतापः स्याद्वज्रं दुर्भेद्यता भवेत् ।
बहिः संहारिणी शक्तिः पाशानां भस्मसात्करी ॥ ६।

प्रकाशिका पदार्थानां महामायोर्ध्ववर्तिनाम् ।
नागोपधृष्टता शक्तिः सर्वेषां च विधायिका ॥ ६।

पाशं पाशत्रयं विद्यान्मायाकर्ममलात्मकम् ।
घण्टा नादात्मकं रूपं मन्त्रविग्रहबोधकम् ॥ ६।

अभयं सर्वलोकानां शक्तिर्वै परिपालिनी ।
यद्भोग्ये ह्यात्मनः प्राप्तिस्त्वत्रैव नियमोऽङ्कुशम् ॥ ६।

एवम्भूतस्वरूपाणि स्मर्यन्ते चायुधानि वै ।
ईशः स्फटिकवन्मध्ये पूर्वे कुङ्कुमवन्नरः ॥ ६।

दक्षिणेऽञ्जनवद्घोरः सौम्ये वामः कुसुम्भवत् ।
चन्द्रांशुनिर्मलं सद्यं वक्त्रं पश्चिमदिग्गतम् ॥ ६।

सिंहनादमुखं पूर्वे ललाटे नयनं शुभम् ।
भ्रूहीनं तुङ्गनासं च सुकपोलस्मिताधरम् ॥ ६।

दक्षिणं भीषणाकारं दंष्ट्रादन्तुरकर्कशम् ।
विवृतास्यं महाघ्राणं वृत्ताक्षं लेलिहानकम् ॥ ६।

नागाभरणसंयुक्तं कपालकृतशेखरम् ।
ज्वालाकृ?तिजटाव्यालभोगिबद्धोर्ध्वचूडकम् ॥ ६।

पीतमाप्यं प्रसन्नं च सुनासं सुललाटकम् ।
त्र्यक्षं मकुटयुक्तं च कुण्डलालङ्कृतं शुभम् ॥ ६।

भृङ्गाकारकचव्रातं काञ्चनाभरणान्वितम् ।
ललाटतिलकोपेतं दर्पणासक्ततेजसम् ॥ ६।

अलकावतंससंयुक्तं सौम्यं कान्तवपुर्युतम् ।
तत्रैशानःस्थितोत्तानो मूर्धस्थस्त्वतिभीषणः ॥ ६।

कुण्डलालङ्कृतस्त्र्यक्षो मौलीन्दुतरुणः स्मृतः ।
एवं वक्त्राणि संभाव्य रूपं सादाशिवं यजेत् ॥ ६।

यथा देहे तथा देवे मन्त्रन्यासं प्रकल्पयेत् ।
एवं शाक्तं वपुः कल्प्य तस्मिन् परमकारणम् ॥ ६।

शिवं वै शाश्वतं सत्यं ज्ञानानन्दसुखात्मकम् ।
व्यापकं सर्वतत्त्वानामप्रमेयमनूपमम् ॥ ६।

वाच्यवाचकरहितं वाङ्मनोऽतीतगोचरम् ।
व्यक्तं कुर्याद्विशेषेण निष्कलं सकलात्मनि ॥ ६।

इत्यावाहनपूर्वैस्तु मूलमन्त्रैर्नियन्त्रणात् ।
यथा काष्ठम?तो वह्निर्व्य?ज्यते मथनादिभिः ॥ ६।

तथा मन्त्रप्रभावेन भक्त्याऽभिव्यज्यते शिवः ।
कृत्वा हृद्गतमञ्जलिं संकुसुमं प्रासादमन्त्रं पठन्
भक्त्या निष्कलगोचरं समरसीभावं गतः साधकः ।
ध्यायेदुत्क्रमतः स्वशक्तिभवने नादे तथा बिन्दुके
निष्क्रान्तं क्रमतः स्वशक्तिकिरणैः स्यादेवमावाहनम् ॥ ६।

ऋषयय ऊचु :-
सर्वगस्य शिवस्येह कथमावाहनं प्रभो ।
यद्यावाहनमिष्टं स्यात्सर्वगत्वं विहन्यते ॥ ६।

ईश्वर उवाच :-
आमूलाग्रस्थितस्याग्नेरभिव्यक्तिर्यथा तरौ ।
तद्वदेकत्र चिद्व्यक्तिर्व्यापकस्य न बाध्यते ॥ ६।

यथात्मनस्तनुद्वारा स्यातामिह गमागमौ ।
तद्वन्मन्त्रतनुद्वारा शिवस्येष्टौ गमागमौ ॥ ६।

अचिन्त्यशक्तियुक्तत्वाद्व्यापकोऽव्यापकश्च सः ।
सतनुस्तनुहीनो वा सर्वकृत्सर्वगः शिवः ॥ ६।

एवं बिन्दुगतं त्वीशं हस्तपुष्पगतं स्मरेत् ।
तच्च प्राणपथा कार्यं नाड्या ज्योतिः स्वरूपया ॥ ६।

तस्मादादाय लिङ्गस्थं स्थापिन्या विन्यसेत्तनौ ।
येन सामर्थ्यतः शम्भोः स्वस्य स्वस्वामिता भवेत् ॥ ६।

तच्छक्तिप्रकटीभावः सन्निधानं स्वमुद्रया ।
सन्निधेरपरित्यागे योऽर्चाकालावसानकः ॥ ६।

सन्निरोधो निरोधिन्या विभोरपि विभाव्यते ।
लोके सुखात्मकं वस्तु गोपनीयं यथा तथा ॥ ६।

तस्यावकुण्ठनं कार्यमवकुण्ठनमुद्रया ।
यथानलतरण्याद्याः समर्थाः स्वस्वदीप्तिभिः ॥ ६।

तद्वदङ्गैः स्वभावोत्थैरधृष्योऽखिलकृच्छिवः ।
अस्तित्वं हृदयं तस्य शिरश्चोर्ध्वं शिखास्थितिः ॥ ६।

शिखा स्वतन्त्रता तस्य कवचं गोप्तृता भवेत् ।
निरस्यति यया शक्त्या भवमस्त्रं तदस्य हि ॥ ६।

नेत्रं सर्वज्ञताशक्तिः समस्तार्थप्रकाशिका ।
एवं षाङ्गुण्यमत्रोक्तं जगत्कर्तुः शिवस्य तु ॥ ६।

एतानि हृदयादीनि षडङ्गानि स्वमन्त्रतः ।
हृच्छिरश्चूलिकागात्रनेत्रहस्तेषु विन्यसेत् ॥ ६।

अङ्गाङ्गिनोरभिन्नत्वप्रतिपत्तिर्विभिन्नयोः ।
अमृतीकरणं प्रोक्तं प्रभोरमृतमुद्रया ॥ ६।

प्ररोचनं भवेत्तस्य रुचिराङ्गप्रवर्धनम् ।
तन्महामुद्रया कुर्यान्मोदनद्रावणार्थया ॥ ६।

षडध्वविग्रहं देवं सम्मुखं शक्तिसंयुतम् ।
परमानन्दसन्दोहधवलीकृतदिङ्मुखम् ॥ ६।

ध्यात्वा पाद्यं पदे दद्यान्मुखेष्वाचमनं ततः ।
अर्घ्यं मूर्धसु दातव्यं दूर्वापुष्पाक्षतं तथा ॥ ६।

नत्यन्तेन हृदा पाद्यमाचामं स्यात् स्वधान्ततः ।
स्वाहान्तेन हृदा चार्घ्यं दूर्वाद्यं वौषडन्ततः ॥ ६।

कृत्वैवं दशसंस्कारानुपचारैश्च पूजयेत् ।
पूजोपचारैर्विभवानुसारैः
स्नानादिभिः स्वल्पतरैर्महद्भिः ।
विधीयते नित्यविधौ समस्तैः
स्रगा?दिभिः काम्यविधाववश्यम् ॥ ६।

स्नानं वस्त्रविलेपनञ्च कुसुमं धूपोऽथ दीपो हवि-
स्ताम्बूलं मुखवासगन्धसहितं गीतं च नृत्तं महत् ।
होमो भूतबलिप्रदानसहितो नित्योत्सवो वा बलिः
सङ्गीतञ्च समस्तमेतदुदितं शम्भोर्विभूतौ सति ॥ ६।

गन्धं पुष्पञ्च धूपञ्च दीपं नैवेद्यमेव च ।
पञ्चोपचारा एते स्युर्दीपान्तं वाऽपि सम्मतम् ॥ ६।

स्नानयोग्याः स्नापनी?याश्चित्राद्यास्तद्विवर्जिताः ।
कृपाणदर्पणादौ? वा मणौ वा प्रतिबिम्बिते ॥ ६।

दीपान्तमर्चनं प्रोक्तं नैवेद्यान्तं तु पूजनम् ।
बल्यन्तं शान्तिकं प्रोक्तं पूजा हि त्रिविधोच्यते ॥ ६।

सायं प्रातत्?तथाभ्यर्च्य मध्याह्ने तु निवेदनम् ।
प्रस्थद्वयं तु तत्काले पावयित्वा निवेदयेत् ॥ ६।

एको दीपो द्विकालेऽपि रात्रौ दीपद्वयं त्विह ।
एवमुक्तप्रकारेण अधमाधममाचरेत् ॥ ६।

प्रातः काले च मध्याह्ने द्विःप्रस्थं तण्डुलं हविः ।
सायं प्रातः समभ्यर्च्य दीपाश्चत्वार एव हि ॥ ६।

प्रस्थद्वयं त्रिकाले तु प्रत्येकमथ निर्दिशेत् ।
दीपाश्चत्वार एव स्युः साये तु द्विगुणास्ततः ॥ ६।

अधमत्रितये धीमान् वाद्यध्वनिसमन्वितम् ।
मध्यमस्याधमञ्चैव मध्याह्ने चाढकं हविः ॥ ६।

प्रातः साये च द्विःप्रस्थं दीपैर्द्वादशभिर्युतम् ।
त्रिकालं पुष्प लङ्गेन बलिदानं नयेद् द्विजः ॥ ६।

मध्यमान्मध्यमं चैव त्रिकाले चाढकं हविः ।
अर्धयामे तदर्धं च चतुर्विंशतिदीपकम् ॥ ६।

त्रिकालं बलिसंयुक्तं पुष्पेणार्घ्यं बलिक्रमात् ।
वाद्यध्वनिसमायुक्तं शङ्खकाहलसंयुतम् ॥ ६।

मध्याह्ने नित्यहोमं च शिवमन्त्रेण संयुतम् ।
मध्यमस्योत्तमे चैव त्रिकालेष्वाढकद्वयम् ॥ ६।

आढकञ्चार्धयामे तु दीपसप्ततिसंयुतम् ।
त्रिकालं बलिदानं स्यात्त्रिकालं होममाचरेत् ॥ ६।

सर्ववाद्यसमायुक्तं षट्काले च सुधोषयेत् ।
षड्विधं यत्र कुर्वीत कालसंख्या न विद्यते ॥ ६।

उत्तमस्याधमं यत्र द्रोणेनैव त्रिसन्धिषु ।
द्रोणार्धमर्घयामे तु दीपास्त्वष्टशतं भवेत् ॥ ६।

त्रिकालं बलिदानं स्यात् त्रिकालं होममाचरेत् ।
वाद्यकानां चतुर्विंशत्सर्ववाद्यसमन्वितम् ॥ ६।

गणिकास्तु चतुस्त्रिंशत् चतुर्विंशति वा दश ।
रूपायौवनसम्पन्नारित्रकालं नृत्तमाचरेत् ॥ ६।

पञ्चाचार्यसमायुक्तं कालं यामसमन्वितम् ।
उत्तमं मध्यमं यत्र त्रिकालेषु चतुर्हविः ॥ ६।

पायसादीनि विधिना प्रत्येकं द्रोणतण्डुलैः ।
द्रोणं शुद्वोदनं कुर्यात् पाचयित्वा पृथक् पृथक् ॥ ६।

द्रोणं तु चार्धयामे तु दीपाश्चैव शतद्वयम् ।
त्रिकालं बलिहोमं च शीतारिदीपमुच्यते ॥ ६।

वाद्यकानां चतुस्त्रिंशत् पञ्चाशद्गणिकान्वितम् ।
कालं यामद्वयं प्रोक्तं नृत्तं कुर्यात्त्रिसन्धिषु ॥ ६।

उत्तमोत्तममुद्दिश्य हविष्यक्रममुच्यते ।
पायस्या?दीनिपिक्वानि पञ्चद्रोणेन वै पृथक् ॥ ६।

तदर्धमर्धरात्रेस्तु? दीपाः पञ्चशतं भवेत् ।
त्रिकालं बलिहोमं च पञ्चाशद्वाद्यसंयुतम् ॥ ६।

षोडशद्विशतैश्चैव गणिकाभिः समन्वितम् ।
नृतं कुर्यात्त्रिसन्ध्यायां कालो यामयुतो भवेत् ॥ ६।

पञ्चवर्णहवीष्यत्र पायासादीनि च क्रमात् ।
द्रोणतण्डुलसिद्धानि तदर्धेन तदर्धतः ॥ ६।

एषामेकद्वयं वाऽपि त्रयं वा सर्वमेव वा ।
हर्विदद्याद्विशेषेण एककालेऽथवा पुनः ॥ ६।

शुद्धान्नं द्विगुणं प्रोक्तमेतत्सामान्यमीरितम् ।
एवं नवविधे प्रोक्तं प्रत्येकं तु विधीयते ॥ ६।

स्नातोदभाण्डंसंपूज्य स्नानाम्भोगन्धवासितम् ।
संहितामन्त्रसं?जतं सपुष्पं धूपितं शुभम् ॥ ६।

तैलेन हस्तयन्त्राद्यैः साधितेन नवेन च ।
पक्वेन? वासितेनाऽथ शुद्धगव्येन सर्पिषा ॥ ६।

सपीठं लिङ्गमभ्यज्य धूपयेत्तदनन्तरम् ।
शुभेन शालिपिष्टेन हरिद्रासंयुतेन च ॥ ६।

उद्वर्त्य माषचूर्णेन निमज्जन?मथाचरेत् ॥
सुगन्धामलकाद्यैस्तु स्नानं तत्र विधीयते ॥ ६।

वर्णभूतशरावैस्तु वज्राद्यैर्गोमयोद्भवैः ।
पौष्टिकैर्वा सुरचितै राजिकालवणेन तु ॥ ६।

कोष्णाम्बुभिर्गन्धतोयैः कषायैरभिषेचयेत् ।
पयोदधिघृतक्षौद्रशर्कराद्यैः स्वशक्तितः ॥ ६।

कुडुपाद्याढकान्तैश्च कुडुपाद्वर्धितैरपि ।
खण्डाभावादिक्षुसारो मध्वभावे घृतं भवेत् ॥ ६।

जलधूपान्तरैः कार्योऽभिषेको विभवे सति ।
नालिकेरफलाम्भोभिरन्यैर्वा रसवद्रसैः ॥ ६।

पुष्पाद्यैर्हेमतोयैश्च रत्नोदैर्गन्धतोयकैः ।
अभिषेकं ततः कुर्यान्न कुर्याच्छून्यमस्तकम् ॥ ६।

तर्जन्यङ्गुष्ठयोगेन पुष्पाण्यादाय हेतिना ।
तेन मूर्ध्निगतं पुष्पं त्यक्त्वाऽन्यत् तत्र योजयेत् ॥ ६।

अष्टपुष्पं त्रिगन्धं च सप्तवारि नियोजयेत् ।
आवाहनार्घ्यपाद्येषु स्नाने धूपविलेपने ॥ ६।

नैवेद्ये च विसर्गे च पुष्पमष्टसु योजयेत् ।
अर्घ्ये विलेपने स्नाने त्रिषु गन्धं प्रकल्पयेत् ॥ ६।

पुष्पदानार्घ्यपाद्येषु स्नाने चाचमनं तथा ।
क्षालने प्रोक्षणे चैव वारि सप्तसु योजयेत् ॥ ६।

धूपं सर्वत्र दातव्यं शेषं ज्ञात्वा प्रयोजयेत् ।
द्वारपूजावसाने तु स्नानान्ते च निवेद्यके ॥ ६।

सन्ध्यावसाने निक्षिप्य प्रच्छन्नपटमुत्तमम् ।
स्थापितैः कलशैः पश्चादभिषेकं समाचरेत् ॥ ६।

वामहस्ततले कृत्वा गडडुकं लिङ्गमस्तकात् ।
कुसुमं पूर्वविन्यस्तं तदस्त्रेणापनीय च ॥ ६।

धौतपाणिः समन्त्रेण शङ्खमुद्रापरिप्लुतैः ।
जलैरनुच्चलद्भिश्च स्नापयेदीशमस्तके ॥ ६।

नोपरि भ्रामयेद्धस्तं न मुद्रां बन्धयेदधः ।
अद्भिरुच्चलिताभिस्तु तद्द्रव्याणि न सेवयेत् ॥ ६।

जयशब्दसमोपेतं शिवकुम्भञ्च वर्धनीम् ।
उद्धृत्य नीत्वा देवाग्ने यन्त्रिकोपरि विन्यसेत् ॥ ६।

दत्वा घटस्थदेवाय देव्यै पाद्यादिकं त्रयम् ।
गन्धं पुष्पं च धूपं च दीपमर्घ्यं विधाय च ॥ ६।

अपनीय पिधानं तद्दक्षहस्तेन देशिकः ।
कूर्वं सपुष्पं तोयाभ्यां शिवमन्त्रमनुस्मरन् ॥ ६।

संगृह्य तत्त्वचित्तस्तु लिङ्गमूर्ध्नि मनुं न्यसेत् ।
देवेशीमपि तद्वामे देवस्य विनिवेशयेत् ॥ ६।

शिवमन्त्रं स्मरन् कुम्भतोयेन स्नापयेच्छिवम् ।
पिण्डिकारूपिणीं देवीं स्नापयेत्तदनन्तरम् ॥ ६।

सुगन्धामलकाद्यैस्तु स्नानं तत्र विधीयते ।
गन्धाम्बुनाऽभिषेकं तु कृत्वा लिङ्गं सपीठकम् ॥ ६।

वक्त्रेष्वाचमनं दत्वा मार्जयेच्छुद्धवाससा ।
गन्धद्रव्यैः समालिप्य शिवलिङ्गं सवेदिकम् ॥ ६।

वस्त्रैर्नानाविधैर्द्रव्यैर्देवमाच्छाद्य निर्मलैः ।
दत्वाष्टपुष्पं देवाय दद्यान्मन्त्रहविस्ततः ॥ ६।

मुद्गान्नं वाऽथ शुद्धान्नमुपदंशादिसंयुतम् ।
शुद्धाभिः पुष्पमालाभिः पत्रच्छेदैरथार्चयेत् ॥ ६।

हेमपट्टैश्च मकुटैः पर्णैर्हेमविनिर्मितैः ।
हेमदूर्वाङ्कुरैर्हेमलक्ष्मीपुष्पैरनेकशः ॥ ६।

भूषयेच्चन्द्रखण्डेन हेमपुष्पैरनेकशः ।
त्रिसरेणोत्तरीयेण कटिसूत्रेण साधकः ॥ ६।

हैमेन कृत्तिवासेन हैमक?त्रेण चैव हि ।
अन्यैर्मकुटपुष्पाद्यैर्गोलकैर्हेमनिर्मितैः ॥ ६।

भूषयेच्च यथान्यायं रत्नैर्नानाविधैरपि ।
माणिक्यमर्कवारे स्याच्चन्द्रवारे तु मौक्तिकम् ॥ ६।

कुजवारे प्रवालं स्याद् बुधे मरकतं भवेत् ।
गुरौ तु पुष्परागं स्याच्छुके वज्रमिति स्मृतम् ॥ ६।४३२ ॥]
इन्द्रनीलं च सौरे स्यात्सर्वाण्येतानि यानि च ।
सर्ववारेषु योग्यानि भूषणानां विधिर्मतः ॥ ६।

दत्वाऽजातेन पाद्यं तु पादयोस्तन्मुखेषु च ।
आचामान्ते च मूर्धादौ शिरस्यर्घ्यं प्रदापयेत् ॥ ६।

पञ्चगव्याभिषेकादौ महाघण्टारवान्वितम् ।
उपस्नानसमायुक्तं धूपं वा विनिवेदयेत् ॥ ६।

अवश्यमावृतान्ते स्यादुपस्नानं सधूपकम् ।
गापयेन्मन्त्रगानं वा वीणानादमथापि वा ॥ ६।

वेदाध्ययनमन्यच्च शास्त्रपाठादिकञ्च यत् ।
तदूर्ध्वं गौडभाषाद्यैर्गानं धूपान्तमाचरेत् ॥ ६।

ऊर्ध्वं द्राविडभाषाङ्गं गानं नृत्तयुतं तु वा ।
संस्कृतादनपभ्रंशं नानास्वरसमन्वितम् ॥ ६।

यदष्टादशभाषोत्थं गानं वा परिकल्पयेत् ।
नानादेशप्रसूतं च नर्तनं परिकल्प्य च ॥ ६।

पुष्पप्रतिसराद्यैश्च समन्ताल्लम्बयेदधः ।
निर्धूमज्वलदङ्गारपूर्णपात्रोदरे भृशम् ॥ ६।

दह्यमानेन धूपेन धूपयेत्तदनन्तरम् ।
सुरूपां धीरनिर्घोषां घण्टां वामेन पाणिना ॥ ६।

वादयन् सर्वदा धूपमुत्क्षिपेदस्त्रचोदितम् ।
कपिलाघृतसंपूर्णैः कर्पूरागरुवर्तिभिः ॥ ६।

अनिर्वाणप्रदीपैश्च चक्रतोरणदीपकैः ।
त्रिशूलदीपिकाभिश्च दीपमालाभिरेव च ॥ ६।

अन्यैर्नानाविधैर्दीपैर्ज्वालयेत्तु समन्ततः ।
गोदानं तिलदानं च स्वर्णदानं तथैव च ॥ ६।

गवां तृणादिदानं च कुर्याल्लोकोपचारतः ।
प्रभूतैः स्नेहसम्पूर्णैर्ज्वलद्भिर्दीपकैः स्थिरैः ॥ ६।

कुर्यादारात्रिकं पश्चात्सद्वर्त्या प्रतिबोधितैः ।
यथाङ्गं भमस्नाऽऽलभ्य तिलकैर्वा त्रिपुण्ड्रकैः ॥ ६।

धूपै दीपेऽथ नैवेद्यं बलावभ्यन्तरेऽपि च ।
सकृदावमनं दत्वा कर्तव्यं कर्म चोत्तरम् ॥ ६।

प्रणम्याध्येष्य लब्धाज्ञो बहिरावरणं यजेत् ।
ईशानं कर्णिकायां तु पूजयेत्?कुसुमादिभिः ॥ ६।

पुरुषं पूर्वपत्रे तु अघोरं दक्षिणे यजेत् ।
वाममुत्तरपत्रे तु सद्यं पश्चिमपत्रतः ॥ ६।

विन्यसेत्पञ्चपत्राणि पञ्चवक्त्रयुतानि च ।
बाहुभिर्दशभिश्चैव शशाङ्कमकुटैः सह ॥ ६।

ध्यातव्यानि स्वरूपाणि वरायुधधराणि च ।
अग्नीशरक्षोवायव्यचतुर्दिक्षु गतं यजेत् ॥ ६।

वृच्छिरश्चूलिकावर्म नेत्रमस्त्रं यथाक्रमम् ।
हृदयं चन्द्रवर्णाभं शिरो गोरोचनप्रभम् ॥ ६।

तटिज्ज्वलनसंकाशां शिखां सम्यग्विचिन्तयेत् ।
आधूम्रं कवचं न्यस्येदस्त्रं कपिलवर्णकम् ॥ ६।

ज्योतीरूपप्रकाशं च नेत्रं मध्यगतं स्मरेत् ।
पञ्चवक्त्रयुताः सर्वे दशबाह्विन्दुभूषिताः ॥ ६।

नानाभरणसंयुक्ताः नानास्रग्गन्धभूषिताः ।
द्विरष्टवत्सराकाराः सुरूपाः स्थिरयौवनाः ॥ ६।

प्रसन्नवदनाः सौम्यास्त्रिणेत्राः स्वस्तिकासनाः ।
मूर्धादिभ्यो हृदादिभ्यस्त्वानेतव्याः प्रभोरिमे ॥ ६।

ईशानं नेत्रमैशान्यामथवा साधको यजेत् ।
गर्भावरणमेवं तु पूजयेदभितो हरम् ॥ ६।

स्थानेऽस्मिन्नथवा पूज्या वामाद्याः शक्तयो नव ।
अङ्कारूढा प्रभोः पूज्या आदिशक्तिर्मनोन्मनी ॥ ६।

आवाहनादिनैतानि स्वमन्त्रैः क्रमशोऽर्चयेत् ।
नावकुण्ठनमेतेषाममृतीकरणं विना ॥ ६।

संस्काराष्टकमेवैतत्प्रत्येकं विहितं बुधैः ।
स्नपनं दीपकॢप्तिश्च न पृथक् चाङ्गभावतः ॥ ६।

विद्येश्वरा द्वितीये तु अनन्ताद्या यथाक्रमम् ।
अनन्तेशश्च सूक्ष्मश्च शिवोत्तमैकनेत्रकौ ॥ ६।

एकरुद्रस्त्रिमूर्तिश्च श्रीकण्ठश्च शिखण्डिकः ।
एते देवाश्चतुर्वक्त्रा हरवद्दशबाहवः ॥ ६।

खण्डेन्दुमौलयः सौम्याः पद्मस्था विविधायुधाः ।
खड्गखेटधनुर्बाणकमण्डल्वक्षसूत्रिणः ॥ ६।

वराभयकरोपेताः शूलपङ्कजपाणयः ।
युगान्तादित्यसंकाशाः संसृष्टौ शिवचोदिताः ॥ ६।

अनन्तः पूर्वतः पूज्यः सूक्ष्मं दक्षिणतो यजेत् ।
शिवोत्तमं तु वारुण्यामेकनेत्रं तथोत्तरे ॥ ६।

एकरुद्रं तथैशान्यां त्रिमूर्तिं चाग्निगोचरे ।
श्रीकण्ठां चैव नैरृत्यां वायव्यां तु शिखण्डिनम् ॥ ६।

गणेश्वरास्तृतीये तु कुबेराशादितः क्रमात् ।
सिंहारूढाम्बिका त्र्यक्षा पीताभा दर्पणोद्वहा ॥ ६।

ऐशान्यां संस्थितश्चण्डः शुद्धवैडूर्यसप्रभः ।
वैयाघ्रवसनस्त्र्यक्षः शूलदण्डकुठारभृत् ॥ ६।

वराभयकरश्चण्डः चन्द्रखण्डाहिभूषितः ।
नन्दिनं पूर्वदिग्भागे पद्मरागसमप्रभम् ॥ ६।

त्रिणेत्रं शूलहस्तं च सौम्यं नागोपवीतिनम् ।
हरिताभं महाकालं शूलहस्तं त्रिलोचनम् ॥ ६।

नागोपवीतिनं रौद्रमाग्नेययां दिशि पूजयेत् ।
गणेशो वामनाकारो गजवक्त्रः स्वदन्तभृत् ॥ ६।

मौलिकुम्भः शूर्पकर्णः त्रितालकरपल्लवः ।
सलङ्डुककुठाराक्षमालाहस्तस्त्रिलोचनः ॥ ६।

बिसिनीपत्रसंकाशः पूज्यो वै यमदिक्स्थितः ।
वृषो वृषाकृतिस्त्र्यक्षः कुन्देन्दुतुहिनद्युतिः ॥ ६।

आधारभूतो धर्मात्मा पूज्यो निरृतिगोचरः ।
निर्मांसविग्रहो भृङ्गी श्वेतो वारुणदिग्गतः ॥ ६।

षड्वक्त्रो बालवेषश्च द्वादशाक्षस्तथा भुजः ।
शक्तिखड्गपताकाब्जप्रासकुक्कुटदण्डभृत् ॥ ६।

वराभयधनुर्बाणमहापरशुमानपि ।
चतुर्भुजो द्विबाहुर्वा भवत्येकाननः श्रियै ॥ ६।

शक्तिकुक्कुटहस्तस्तु वराभयसमन्वितः ।
वायव्यां विद्रुमाभासः पूजनीयः फलार्थिभिः ॥ ६।

अथवाऽन्यप्रकारेण पूजनीया गणेश्वराः ।
देवी चैव तु चण्डेशो महाकालो वृषस्तथा ॥ ६।

नन्दीशश्च गणाध्यक्षो भृङ्गी च स्कन्द एव च ।
ध्यायेदेताननुद्विग्नः पद्मरागसमप्रभान् ॥ ६।

लोकपालांश्चतुर्थे तु क्रमशः स्वस्वदिग्गतान् ।
द्विरदेन्द्रसमारूढं पीतवर्णं तु वज्रिणम् ॥ ६।

सहस्राक्षं यजेदिन्द्रं पूर्वभागे व्यवस्थितम् ।
ज्वालामालावृतं शक्तिधरमग्निमजासनम् ॥ ६।

महिषस्थं यमं कृष्णं दक्षिणे दण्डपाणिनम् ।
नैरृत्यां निरृतिं नीलं गदाहस्तं नरासनम् ॥ ६।

वारुणे वरुणं श्वेतं झषस्थं पाशहस्तकम् ।
शबलं ध्वजहस्तञ्च मृगस्थमनिलेऽनिलम् ॥ ६।

खड्गहस्तं निधानस्थं कुबेरं पीतमुत्तरे ।
कपिलं शूलहस्तं च वृषारूढं त्रिलोचनम् ॥ ६।

प्रसन्नवदनं हृष्टमीशानं शाङ्करे यजेत् ।
विष्णुं त्वधोगतं कृष्णं तार्क्ष्यस्थं चक्रपाणिनम् ॥ ६।

ब्रह्माणमरुणाभं च हंसस्थं पद्महस्तकम् ।
ऊर्ध्वगं संयजेत् प्राज्ञः स्वस्वनामादिकाक्षरैः ॥ ६।

पञ्चमे त्वस्त्रसंघातं पूजनीयं यथोदितम् ।
पूर्वभागे यजेद्वज्रं पीतवर्णं षडश्रकम् ॥ ६।

अग्नौ शक्तिं सुरक्ताभां कृष्णं दण्डं तु दक्षिणे ।
निरृतौ नीलखड्गं तु श्वेतं पाशं तु वारुणे ॥ ६।

चित्रध्वजं तु वायव्यां हेमाभामुत्तरे गदाम् ।
ऐशान्यां ज्वलितं शूलं चक्रमर्कसमप्रभम् ॥ ६।

अधः स्थं संयजेदब्जं श्वेतमूर्ध्वे विचक्षणः ।
पञ्चावरणपूजैवं समासात्परिकीर्तिता ॥ ६।

एकावरणपूजा स्यादङ्गैर्ब्रह्मभिरेव च ।
अथवा केवलैरङ्गैः केवलैर्ब्रह्मभिस्तु वा ॥ ६।

ब्रह्माङ्गैर्लोकपैरस्त्रैर्भवेदावरणत्रयम् ।
हेतिभिः सहितान् लोकपालानभ्यर्चयेत्तु वा ॥ ६।

अथ ब्रह्माङ्गविद्येशमूर्त्यैकादशरुद्रकान् ।
यजेद् गदादिभिश्चैवमन्तरावरणक्रमात् ॥ ६।

बाह्यावरणपूजा च परिवारविधौ विदुः ।
एवमावरणं पूज्य दद्यान्नैवेद्यमुत्तमम् ॥ ६।

पञ्चवक्त्रेषु नैवेद्यमूर्ध्ववक्त्रेऽथवा पुनः ।
अङ्गानामपि सर्वेषां पृथङ्नैवेद्यमर्धतः ॥ ६।

चरुपाकः प्रकर्तव्यः पृथक्पात्रेषु संभवे ।
पूतेष्वितरथैकस्मिन् हविष्यं मन्त्रसंस्कृतम् ॥ ६।

बाह्यावरणदेवानां द्वाराध्यक्षपुरः सरम् ।
यजनं गन्धपुष्पाद्यैः प्रत्येकं प्रविधीयते ॥ ६।

भूतादिभ्यो बलिं दद्यादथ मन्त्रनिवेद्यके ।
तदन्ते नित्यहोमो वा प्रविश्याभ्यन्तरं पुनः ॥ ६।

तृप्तावाचमनं दद्याद्धस्तोद्वर्तनपूर्वकम् ।
मुखवासञ्च ताम्बूलं देवयोग्यं प्रदापयेत् ॥ ६।

श्रीमत्पञ्चमहाशब्ददर्पणच्छत्रचामरैः ।
गेयनृत्तजपस्तोत्रैस्तदा तमभिनन्दयेत् ॥ ६।

हृष्टं देव्या सहासीनं सदेशं शक्तिविग्रहम् ।
ध्यात्वा तच्छिरसि न्यस्येत् पवित्रं कर्मपूरकम् ॥ ६।

प्रत्यहं वाङ्मनःकायव्यापारजनितादलम् ।
पतनात्त्रायते यस्मात्तस्मादेव पवित्रकम् ॥ ६।

प्रकृतौ परमीभावं संपूर्त्यर्थमनन्तरम् ।
परमान्तिकमुच्चार्य प्रासादं पूर्ववन्न्यसेत् ॥ ६।

प्ररोचनं तु कर्तव्यं मुद्रया प्रागुपात्तया ।
प्रार्थयित्वा जपं कुर्यादक्षसूत्रेण बुद्धिमान् ॥ ६।

अक्षाणामक्षकल्पानां संयमो यत्प्रसूयते ।
दृष्टादृष्टफलावाप्तेरक्षसूत्रं तदुच्यते ॥ ६।

अष्टोत्तरशतेनाऽथ तदर्धेन तदर्धतः ।
जपमाला प्रकर्तव्या संस्कृता शर्वशम्बरैः ॥ ६।

मध्यमानामिकाङ्गुष्ठकर्षणात् सिद्धिरुत्तमा ।
अङ्गुष्ठतर्जनीयोगान्मध्यमा सिद्धिरिष्यते ॥ ६।

कनिष्ठाङ्गुष्ठसंयोगात् सिद्धिरुक्ता कनीयसी ।
मूलाद्दशांशो ब्रह्माङ्गजपः कार्योऽत्र धीमता ॥ ६।

न विलम्बितमस्पष्टं न चास्वीकृतमद्रुतम् ।
असंख्यातं मनोभ्रान्त्या जपं कुर्याद्विचक्षणः ॥ ६।

नित्यादिकर्मभेदोक्तं जपं कृत्वा निवेदयेत् ।
साधकः साध्यसिध्यर्थं विरामायेतरो जनः ॥ ६।

चुलुकोदत्रयेणैव कुशपुष्पादिभिः सह ।
ओं गुह्यातिगुह्यगोप्ता त्वं गृहाणास्मत्कृतं जपम् ॥ ६।

सिद्धिर्भवतु मे येन त्वत्प्रसादात्त्वयि स्थिते ।
यत्किञ्चित्कर्म हे देव सदा सुकृतदुष्कृतम् ॥ ६।

तन्मे शिवपदस्थस्य भुङ्क्ष्व क्षपय शङ्कर ।
शिवो दाता शिवो भोक्ता शिवः सर्वमिदं जगत् ॥ ६।

शिवो यजति सर्वत्र यःशिवः सोऽहमेव तु ।
निवेद्यैवं स्वमात्मानं जपं पूजां च भक्तितः ॥ ६।

ध्यायंस्तिष्ठेच्छिवं पश्चाद्यथापूर्वमुदाहृतम् ।
स्तुत्वाऽनेकविधैः स्तोत्रैः प्रणिपत्य पुनः पुनः ॥ ६।

नित्याग्निकार्यं कुर्वीत नित्याग्नो होममन्दिरे ।
पचनालयवह्न्याशाकुण्डे वह्निविधिक्रमात् ॥ ६।

नित्योत्सवं च कुर्वीत ताण्डवं तदनन्तरं ।
ततो लिङ्गं समभ्यर्च्य गन्धपुष्पादिभिः क्रमात् ॥ ६।

दद्यात्पराङ्मुखार्घ्यं च महामुद्रां प्रदर्शयेत् ।
संहारमुद्रयास्त्रेण देवानावरणस्थितान् ॥ ६।

उत्थाप्य मूर्तिमन्त्रेण योजयेन्मूर्तिसंगतान् ।
हृन्मन्त्रानुगतं मूलमुच्चार्य करणोज्झितम् ॥ ६।

सकलोपाधिनिर्मुक्तं यथा निष्कलतां गतम् ।
शिवतत्त्वविभागेन चिन्तयेद् हृत्स्थितेन च ॥ ६।

निरपेक्षो विसर्गोऽयं लिङ्गे साधारणो मतः ।
परिगृहीतलिङ्गे तु सापेक्षः प्राक् प्रदर्शितः ॥ ६।

चललिङ्गेऽपि सापेक्षो नापेक्षः स्थण्डिले सदा ।
सर्वत्राप्यनपेक्षस्तु प्रत्यहं तु विधीयते ॥ ६।

ऐशान्यां पूजयेच्चण्डं गन्धपुष्पादिभिः क्रमात् ।
तस्मै समर्पयेत्सर्वं निर्माल्यं तत्प्रकीर्तितम् ॥ ६।

लिङ्गमूर्धस्थमित्येके पिण्डिकायामथापरे ।
ऐशान्यां पीठकस्थं वा बाह्ये चण्डगृहेऽथवा ॥ ६।

क्रोधांशः परमेशस्य चण्डेश इति कीर्तितः ।
नैवेद्यं गन्धपुष्पाद्यं द्रव्यं यज्जायते चिरात् ॥ ६।

यन्माल्यमुपभुक्तं तन्निर्माल्यमभिधीयते ।
रजः स्थण्डिललिङ्गस्थं शिवभुक्तोज्झितं हि यत् ॥ ६।

चण्डभोज्यं दुराधर्षं वर्जनीयं प्रयत्नतः ।
वितानच्छत्रमाल्यादि वस्त्रभूषणवाहनम् ॥ ६।

गोभूहिप?रयवासादि देवद्रव्यं तदुच्यते ।
तस्मादन्यदपि द्रव्यं शिवाय विनिवेदितम् ॥ ६।

देवस्वं चण्डभोज्यं वा नात्मभोगाय कल्पयेत् ।
वितानदामसंस्पर्शः धूपामोदो न दूष्यते ॥ ६।

शिवस्य दीपजालोकप्रेक्षादिरचना तथा ।
निरपेक्षं विसृज्यैशं लिङ्गं संशोध्य पूर्ववत् ॥ ६।

प्रणवे योगपीठे तु मूर्ति न्यस्य तदात्मिकाम् ।
पवित्रैः सकलीकृत्य गायत्र्या पर्युपासयेत् ॥ ६।

अलङ्कृत्य ततः शक्त्या भोगार्थं कुसुमादिभिः ।
वेदिकासहितं लिङ्गं क्षमस्वेति च वै वदेत् ॥ ६।

प्रक्षाल्यार्ध्यादिपात्राणि विन्यसेत् फलकादिके ।
प्रासादगर्भमुन्मृज्य त्रिभिर्गोमयगोलकैः ॥ ६।

चण्डभोज्यं बहिस्तस्मात् क्षिपेदुच्छिष्टभाजने ।
स्नानपानीयदुग्धाद्यैः यदि सिक्तो भवेत्तदा ॥ ६।

स्नायात्प्रक्षालयेद्वाथ नामेरूर्ध्वमधस्तथा ।
आचम्य प्रयतो भूत्वा देवदेवं प्रणम्य च ॥ ६।

च्युतः खलितशुध्यर्थमभ्यसेन्मन्त्रसंहिताम् ।
चललिङ्गेऽप्ययं न्यायो विहितो यज्ञमन्दिरे ॥ ६।

स्थण्डिले संहरेत्पूजां त्रिभिर्गोमयगोलकैः ।
पाणिपादौ च प्रक्षाल्याप्याचम्य विधिना ततः ॥ ६।

प्रणम्य दण्डवद्भूमौ क्षमस्वेति च वै वदेत् ।
॥ इति कामिकाख्ये महातन्त्रे अर्चनविधिश्चतुर्थः पटलः ॥
अर्चनाङ्गविधिः
अर्चनाङ्गविधिं वक्ष्ये सन्ध्यालक्षणपूर्वकम् ।
भास्करोदयमारभ्य यावद्वै भास्करोदयः ॥ ७।

सप्तार्धघटिकामानो यामोऽयं सन्धिरुच्यते ।
षष्ट्युच्छवासो भवेत्प्राणः षट्प्राणो घटिका भवेत् ॥ ७।

घटिकाषष्ट्यहोरात्रमष्टसन्ध्यं तदुच्यते ।
अष्टसन्ध्यासु या पूजा सा भवेदुत्तमोत्तमा ॥ ७।

सप्तषड्भूतवेदाग्नियुग्मेन्दुप्रहरेषु च ।
यामार्धकालसंवृत्ता पूजा नवविधा भवेत् ॥ ७।

पूजारम्भात्तु नृत्तान्तं कुर्यात्सन्ध्यावसानकम् ।
संध्यातिक्रमणाद्दोषो न्यूनायां तु न दोषभाक् ॥ ७।

गुरुपचारपूजायां विधिरेषः प्रकीर्तितः ।
घटिकाद्वितयं स्नाने घटिकैकार्चने भवेत् ॥ ७।

घटिकार्धं निवेद्यार्थं बलिदानं तु तत्समम् ।
नित्याग्निकार्यमर्धं च नित्योत्सवे द्विनाडिका ॥ ७।

घटिकैका तु नृत्तार्थं काल एषः प्रकीर्तितः ।
एवं कालविधिः प्रोक्तो महासन्ध्यात्रयस्य च ॥ ७।

लघूपचारे सन्ध्यायां हीनं चेत्तु न दूषकम् ।
यथासम्भवकाले तु यथासम्भवनाडिका ॥ ७।

आत्मार्थयजनं कुर्याद्यथाशक्त्यनुरोधतः ।
अरुणोदयवेलायां प्रागेव प्रहरार्धतः ॥ ७।

कुर्यात्पञ्चमहाशब्दं सर्वप्राणितमोपहम् ।
तत्काले पूजयेद्देवं सर्वकामार्थसिद्धये ॥ ७।

सायंकालेऽर्चनान्ते स्याद्यजनं चार्धयामके ।
भूरिभिर्गन्धकुसुमैर्गन्धैः परिमलैरपि ॥ ७।

धूपैरामोदबहुलैर्नैवेद्यैर्लौकिकादिभिः ।
खट्वारूढामुमां देवीमलङ्कृत्य विशेषतः ॥ ७।

नृत्तैर्गेयैश्च विविधैर्देवपार्श्वं प्रवेशयेत् ।
पुत्रपौत्रविवृद्ध्यर्थं पूजयेच्छङ्करं ततः ॥ ७।

वौषडन्तैश्च मध्याह्ने सन्ध्यन्ते शिवमर्चयेत् ।
नृपतेरायुरारोग्यसिद्धये विजयाय च ॥ ७।

एवं प्रतिदिनं पूजा कर्तव्या विभवे सति ।
पूजकः सन्धिपूर्वे तु कुर्यात्स्नानादिकं विधिम् ॥ ७।

स्नानान्ते शुद्धवस्त्राद्यैः पर्यष्टिपरिचारकैः ।
यजनार्थं तु सम्भाराः सम्भ्रियन्तां जलादयः ॥ ७।

गङ्गादिसिन्धुसम्भूतं पुष्करिण्यादिसम्भवम् ।
सुस्वादु वासितं पुष्पैः नवमृत्कुम्भपूरितम् ॥ ७।

शुद्धवस्त्रस्रुतं शुद्धमेलाद्यामोदसंयुतम् ।
एलोशीरफलत्रयेण सहिताः कर्पूरसत्कुङ्कुमैः
श्रीखण्डागरुपत्रकैश्च कुसुमैरामोदिभिः संयुताः ॥ ७।

आपो मज्जनकर्मणि प्रणिहिताः शम्भोर्यथालाभतः
प्रोक्तद्रव्यगणेषु लब्धमिह यत्तद्ग्राह्यमाढ्येतरैः ॥ ७।

कल्पयेदभिषेकार्थं वारि संसारवारि यत् ।
भारादिनवभारान्तं नवलिङ्गेऽधमाधमे ॥ ७।

एकभारविवृद्ध्या तु भेदोऽत्र नवसंख्यया ।
अष्टद्रोणैरथाद्भिर्वा द्विगुणैस्त्रिगुणैस्तु वा ॥ ७।

स्वायम्भुबाणलिऽऽग्नादौ प्रोक्तेषूक्तं हि वाञ्च्छितम् ।
स्नानोदकप्रमाणं स्यादात्मार्थे हि यथेच्छया ॥ ७।

पञ्चामृतं पञ्चगव्यं कुशाम्बु कलशोदकम् ।
स्नपनार्थाय कथितप्रमाणेन प्रकल्पयेत् ॥ ७।

सौवर्णमूर्णसूत्रोत्थं कार्पासोऽथ दुकूलकम् ।
देवालङ्कारयोग्येन प्रमाणेन समन्वितम् ॥ ७।

देवांशु उत्तमं प्रोक्तं मध्यमं क्षौममुच्यते ।
कार्पासतन्तुजं वस्त्रमधमं परिकीर्तितम् ॥ ७।

अर्कहस्तायतं वाऽथ विस्तारं स्याद्द्विहस्तकम् ।
मनोरमं तु सुश्लक्ष्णं विशिष्टं वस्त्रमुच्यते ॥ ७।

विस्ताराष्टगुणायामं सदशं तु सलक्षणम् ।
आखुदष्टाग्निदग्धं च केशविद्धं च वर्जयेत् ॥ ७।

वस्त्रमेवंविधं तच्च गृह्णीयादुपयोगि यत् ।
कुङ्कुमं चन्दनं दूर्वा सिधार्थोशीरकं तथा ॥ ७।

तिलेनैव समायुक्तं पाद्यं यद्वोत्तमं भवेत् ।
सिद्धार्थोशीरकं दूर्वायुक्तं मध्यममुच्यते ॥ ७।

उशीरं चन्दनोपेतमधमं पाद्यमुच्यते ।
एलालवङ्गकर्पूरवरालफलसंयुतम् ॥ ७।

आप आचमनीयार्थमुशीरमयचन्दनैः ।
पलत्रयं च कर्पूरं त्रुटी पत्रं द्विजोत्तमाः ॥ ७।

आचामे तु प्रयोक्तव्यमेलोशीरयुतं तु वा ।
आपः क्षीरकुशाग्राणि यवसिद्धार्थतण्डुलैः ॥ ७।

तलैर्ब्रीहिसमायुक्तमर्घ्यमष्टाङ्गमुच्यते ।
आपः क्षीरकुशाग्राणि तण्डुलाः सुमनस्तिलाः ॥ ७।

अर्घ्योष्टाङ्ग इति प्रोक्तो यवैः सिद्धार्थकैः सह ।
तण्डुलब्रीहिसिधार्थतिलोदकमथापि वा ॥ ७।

अर्घ्यं पुष्पजलोपेतमथवा समुदाहृतम् ।
चन्दनं चागरुञ्चैव कुङ्कुमं गन्ध उच्यते ॥ ७।

एकं द्वयं त्रयं वापि कर्पूरेण चतुष्टयम् ।
काश्मीरगन्धकर्पूरचन्दनैर्वा प्रकल्पयेत् ॥ ७।

प्रत्येकं निष्कमात्रं वा तदर्धं वा तदर्धकम् ।
उत्तमोत्तमलिङ्गादावापलादि पलावधि ॥ ७।

अतीव बलहीनानां यथालाभं प्रमाणतः ।
एवं पाद्यादिवस्तूनां प्रमाणं परिकीर्तितम् ॥ ७।

पुष्पाणां लक्षणं वक्ष्ये समासान्मुनिपुङ्गवाः ।
श्वेतपद्मं च पुन्नागं शङ्खपुष्पं च मल्लिका ॥ ७।

नन्द्यावर्तं श्रियावर्तं मन्दारं बहुकर्णिका ।
द्विकर्णि कुरवं जाती लक्ष्मीश्च वकुलं तथा ॥ ७।

श्वेतार्कं मालतीद्रोणमतसीश्वेतलोध्रकम् ।
विषकासीसकुसुमं भद्रा च महती च सा ॥ ७।

व्याघ्री चम्पकपुष्पं च करवीरमशोकजम् ।
हालिका शतपत्रं च उन्मन्त्तं कुशपुष्पकम् ॥ ७।

एतानि श्वेतपुष्पाणि मुख्यामुख्यत्वभाञ्जि हि ।
रक्तपद्मं पलाशं च रक्तोत्पलं च पाटली ॥ ७।

मौसली चैव धुत्तूरं बृहती करवीरजम् ।
व्याघ्री च रक्तमन्दारः पट्टिका वैजिका तथा ॥ ७।

मुनिपुष्पं च तद्रक्तं रक्तान्येतानि निर्दिशेत् ।
शोनक्यं कर्णिकारं च चम्पकं हेमधुत्तुरम् ॥ ७।

आरग्वधं च कोरण्डं शैरीषं गिरिकर्णिकां ।
एतानि पीतपुष्पाणि कृष्णे नीलोत्पलं वरम् ॥ ७।

बिल्वपत्रं तपस्वी च महाभद्रा च धातकी ।
अपामार्गं कुशा दूर्वाः पञ्चबिल्वाः शमी तथा ॥ ७।

तुलसी चन्द्रपो दान्तः जम्बुको नागनन्दिका ।
एकपत्रारविन्दं च विष्णुक्रान्तिस्तथैव च ॥ ७।

सहकारस्तथा कृष्णतुलसी गन्धपत्रिका ।
एवमादीनि पत्राणि पुत्रवृद्धिकराणि च ॥ ७।

उशीरह्रीबेरादिकुलानि शुभदानि हि ।
अर्कपुष्पसहस्रेभ्यो बकपुष्पं विशिष्यते ॥ ७।

बकपुष्पसहस्रेभ्यो हेमधुत्तूरकं वरम् ।
धुत्तूरकसहस्रेभ्यः शमीपुष्पं विशिष्यते ॥ ७।

सर्वासां पुष्पजातीनां श्रीमन्नीलोत्पलं वरम् ।[मातृकान्तरे
पाठान्तरम् -
अर्कपुष्पसहस्रेभ्यः करवीरं विशिष्यते ।
करवीरसहस्रेभ्यः पद्मपुष्पं विशिष्यते ॥
पद्मपुष्पसहस्रेभ्यो बिल्वपत्रं विशिष्यते ।
बिल्वपत्रसहस्रेभ्यो बकपुष्पं विशिष्यते ॥
चकपुष्पसहस्रेभ्यो धुत्तूरकं विशिष्यते ।
धुत्तूरकसहस्रेभ्यो बृहती च विशिष्यते ॥
सहस्राद् बृहतीपुष्पाद् द्रोणपुष्पं विशिष्यते ।
द्रोणपुष्पसहस्रेभ्यः अपामार्गं विशिष्यते ॥
अपामार्गसहस्रेभ्यः कुशपुष्पं विशिष्यते ।
कुशपुष्पसहस्रेभ्यः शमीपुष्पं विशिष्यते ॥
शमीपुष्पसहस्रेभ्यः श्रीमन्नीलोत्पलं वरम् ।
अन्यत्र पाठान्तरम् -
पद्मपुष्पसहस्रेभ्यो बकपुष्पं विशिष्यते ॥
बकपुष्पसहस्रेभ्यो बिल्वपत्रं विशिष्यते ।
सर्वासां पुष्पजातीनां श्रीमन्नीलोत्पलं वरम् ॥]
करवीरसमा ज्ञेया जाती विजयपाटली ॥ ७।

श्वेतमन्दारकुसुमं शतपत्रंच तत्समम् ।
नागचम्पकपुन्नागा धुत्तूरकसमाः स्मृताः ॥ ७।

केतकी चातिमुक्तं च यूथी च नवमल्लिका ।
शिरीषसर्जबन्धूककुसुमानि विसर्जयेत् ॥ ७।

अङ्कोलपत्रकुसुमं त्यजेन्नृपतरूद्भवम् ।
वैभीतकानि पत्राणि कुसुमानि विवर्जयेत् ॥ ७।

निर्गन्धान्युग्रगन्धानि कुसुमानि विवर्जयेत् ।
गन्धवन्त्यपवित्राणि कुसुमानि विवर्जयेत् ॥ ७।

गन्धहीनमपि ग्राह्यं पवित्रं यत्कुशादिकम् ।
कनकानि कदम्बानि रात्रौ देयानि शङ्करे ॥ ७।

दिवाशेषाणि पुष्पाणि दिवारात्रौ च मल्लिका ।
प्रहरार्धे स्मृता जाती करवीरमहर्निशम् ॥ ७।

केशकीटापविद्धानि शीर्णपर्युषितानि च ।
स्वयं पतितपुष्पाणि त्यजेदुपहतानि च ॥ ७।

मुकुलैर्नार्चयेद्देवमपक्वं न निवेदयेत् ।
अलामेऽपीह पुष्पाणां पत्राण्यपि निवेदयेत् ॥ ७।

पत्राणामप्यलाभे तु फलान्यपि निवेदयेत् ।
फलानामप्यलाभे तु तृणगुल्मौषधीरपि ॥ ७।

ओषधीनामलाभे तु भक्त्या भवति पूजितः ।
प्रत्येकमुक्तपुष्पाणां दशसौवर्णकं फलम् ॥ ७।

स्वर्णाद्दशगुणं रत्नं माणिक्यादिनवोद्भवम् ।
स्रग्ग्रन्थितेषु तेष्वेव द्विगुणं फलमश्नुते ॥ ७।

आत्मारामोद्भवैः पुष्पैरथवा वनसंभवैः ।
द्रव्यक्रीतैः प्रसूनाद्यैरर्चयेदन्यथा न च ॥ ७।

कृष्णागरुर्भवेदेको निर्यासो द्विगुणो भवेत् ।
त्रिगुणं चन्दनं प्रोक्तमीषत्कर्पूरमिश्रितम् ॥ ७।

शीतारिर्नाम धूपोऽयं विख्यातो मधुसंप्लुतः ।
एकद्वित्रिचतुष्पञ्चनखचन्दनपायसैः ॥ ७।

तुरुष्कसंहितञ्चैव क्रमेण परिवर्धितम् ।
शीतारिधूपमेवं स्यान्मधुना च परिप्लुतम् ॥ ७।

यद्वा तुरुष्ककर्पूरनागरागरुचन्दनैः ।
मुरामांसिसितामिश्रं धूपं दद्यान्मधुप्लुतम् ॥ ७।

उशीरचन्दनोपेतं लघुयुक्तमधुष्लुतम् ।
मध्यमं धूपमाख्यातमुशीरादि शिवप्रियम् ॥ ७।

गुग्गुलुर्घृतसंयुक्तस्त्वधमो धूप उच्यते ।
केवलं चागरुर्वापि धूपार्थं महिषाक्षि वा ॥ ७।

एकादिदशपर्यन्तं दीपाः स्युरधमाधमाः ।
शतादिः स्युः सहस्रान्ता अयुतं लक्षसीमकाः ॥ ७।

प्रयुताः कोटिसंख्याताश्चायुताद्यर्बुदान्तकाः ।
दीपाः स्युरेकसंख्यायां रात्रौ तद्द्विगुणं भवेत् ॥ ७।

अनिर्वाणप्रदीपाः स्युस्तदर्धाः स्युस्तदर्धकाः ।
एवं संख्या प्रदीपादौ संख्यैषा परिकीर्तिता ॥ ७।

कपिलागोघृतेनाऽथ दीपः सात्त्विक उच्यते ।
राजसं तिलतैलेन मिश्रमाजेन सर्पिषा ॥ ७।

एकद्वित्र्यङ्गुला ज्वालाः श्रेष्ठमध्याधमाः स्मृताः ।
तामसस्तु भवेद्दीपो माहिषेण तु सर्पिषा ॥ ७।

वृक्षबीजोद्भवैः स्नेहैर्दीपः पैशाच उच्यते ।
तामसश्चापि पैशाचो दीपो योग्येतरः स्मृतः ॥ ७।

हविष्यविधिसंसिद्धनैवेद्यं बहुधा स्मृतम् ।
होमस्तद्विधिसंसिद्धद्रव्यैर्भूतबलिस्तथा ॥ ७।

नित्योत्सवं तथा नित्यविधिना संप्रकल्पयेत् ।
ताण्डवं ताण्डवाध्याये नृत्तगेयादिलक्षणैः ॥ ७।

वक्ष्यामि तत्प्रभेदं तु तदा त्वेवावधार्यते ।
इत्थंभूतार्चनाङ्गैः शिवयजनविधिं देहभृद्यः करोति
श्रद्धायुक्तस्त्रिलोक्यां सुरवरमहितः स्वामितो द्योतिताशः ।
यास्यत्यन्ते यथावच्छिवपुरमखिलोत्पत्तिसंसारहेतु-
ज्ञानानन्दस्वभावो दृढतरमलमायादिबन्धैर्विमुक्तः ॥ ७।

॥ इति कामिकाख्ये महातन्त्रे क्रियापादे अर्चनाङ्गविधिः
पञ्चमः पटलः ॥
नैवेद्यविधिः
अथातः संप्रवक्ष्यामि नैवेद्यविधिमुत्तमम् ।
भक्त्या वित्तानुसारेण नैवेद्यं तु प्रकल्पयेत् ॥ ८।

पत्रं पुष्पं फलं तोयमन्नपानाद्यमौषधम् ।
अनिवेद्यं न भुञ्जीत भगवन्तं सदाशिवम् ॥ ८।

अपूपकाद्यं यद्द्रव्यं भोज्यं दत्वा शिवस्य तु ।
वर्धते तस्य तद्धान्यं फलपुष्पादयस्तथा ॥ ८।

अदत्वा तु हरस्याथ भुक्तं तत्क्षीयते धनम् ।
अल्पे महति वा तुल्यं फलमाढ्यदरिद्रयोः ॥ ८।

यथाशक्ति प्रकर्तव्यं भक्तिरेवात्र कारणम् ।
दत्वा शिवस्य नैवेद्यं कल्याणं कारयेद्बुधः ॥ ८।

अदत्वा तु कृतं यत्तु कल्याणमशुभाय वै ।
कल्याणं देवकल्याणे कृतं चापि विनश्यति ॥ ८।

तस्मान्महोत्सवे सूत्रारोपणे स्थापनादिके ।
कल्याणं वर्जयेद्धीमान् चूडोद्वाहादिकं स्वकम् ॥ ८।

शालीनां तण्डुलं श्रेष्ठं यववेण्वादिमध्यमम् ।
ब्रीहिणामवशिष्टानां तण्डुलन्त्वधमं भवेत् ॥ ८।

सिततण्डुलका ये च ते सर्वे शालयः स्मृताः ।
इतरे ब्रीहयः प्रोक्ताः फलं तेषां पृथक् पृथक् ॥ ८।

हेमशाली महाशाली रत्नशाली तथैव च ।
सितशाल्यतिरक्ता च सौगन्धिश्चोत्तमा मता ॥ ८।

वैणवश्च तथा शेषशालयश्चैव माधुरी ।
कुस्तुम्बरश्च नीवारो मध्यमाश्चेति कीर्तिताः ॥ ८।

बिडालव्रीहि सामान्यं ईषत्कृष्णकषाष्टयः ।
तथा वै सूकरीव्रीहिर्ह्रस्ववक्त्री च कन्यसा ॥ ८।

एतेषां तण्डुला श्रेष्ठा नैवेद्याय प्रभोर्मताः ।
यावन्तस्तण्डुलास्तत्र नैवेद्यपरिकल्पने ॥ ८।

तावद्वर्षसहस्राणि शिवलोके महीयते ।
विशोप्य सूर्यकिरणैर्व्रीह्यादींश्छुद्धभूतले ॥ ८।

संप्रोक्ष्योलूखले व्रीहीन्निक्षिपेदस्त्रमन्त्रतः ।
मुसलं हृदयेनैव हन्यात्संगृह्य साधकः ॥ ८।

त्रिधा च कुट्टनं कुर्यात्पञ्चधा नवधाऽथवा ।
चातुर्वर्णोद्भवस्त्रीभिः पुरुषैर्वाऽथ घातयेत् ॥ ८।

शूर्पादिकरणैस्तेषां तुषकम्ब्वादि वर्जयेत् ।
द्विशतैः पञ्चविंशत्या व्रीहिभिः पूरितं तु यत् ॥ ८।

शुक्तिमात्रमिति ज्ञेयं मानं तेनैव कल्पयेत् ।
शुक्तिस्तलं प्रकूर्चञ्च प्रसृतिः कुडुपं तथा ॥ ८।

तथा स्यादञ्जलिः प्रस्थः पात्रं चाढकशैवकौ ।
द्रोणं खारी क्रमात्प्रोक्तं मानमेवं प्रकीर्तितम् ॥ ८।

द्विगुञ्जं माषकं विद्याद्धरणं माषविंशतिः ।
धरणाष्टौ पलञ्चैव पलं मुष्टिरिहोच्यते ॥ ८।

तच्चतुर्गुणितं प्रस्थं भवेत्पात्रादि पूर्ववत् ।
भारं खारित्रयं प्रोक्तं मानमेवं प्रकीर्तितम् ॥ ८।

नित्यं नैमित्तिकं काम्यं नैवेद्यं त्रिविधं भवेत् ।
अष्टाङ्गेषु चतुर्वह्निकरेन्दुद्रोणनिर्मितम् ॥ ८।

शिवाढकप्रमाणं तु नित्ये तु नवधा हविः ।
तण्डुलैराढकाद्धीनैर्नैवेद्यं न प्रकल्पयेत् ॥ ८।

चरुः प्रस्थद्वयं प्रोक्तं हविराढकमुच्यते ।
प्रस्थं कुडुपसयुक्तं पैशाचाशनमुच्यते ॥ ८।

सकलानां तु नैवेद्यं भवेत्प्रस्थद्वयाधिकम् ।
आढकद्वयमारभ्य तद्वृद्ध्या नवसंख्यया ॥ ८।

नैमित्तिकं हविर्मानं लिङ्गेषु त्रिविधेषु च ।
यावत् प्रार्थितमानं तु तावत्काम्यहविर्भवेत् ॥ ८।

स्थाली प्रतिदिनं शुद्धा पक्षमासावसानिका ।
श्रेष्ठमध्याधमास्तद्वद्विधिनाऽद्य विधीयते ॥ ८।

सुवर्णतारताम्रादि पात्रं शुद्धलयान्विकम् ।
नवमृद्भाण्डकं वाऽपि प्रतिसन्ध्यं प्रकल्पयेत् ॥ ८।

प्रागुक्तविधिना पूर्वं स्नात्वाऽथ परिचारकाः ।
शुक्लवस्त्रधराश्चैव शुक्लयज्ञोपवीतिनः ॥ ८।

पवित्रपाणयः कुर्युश्चरुपाकं यथा तथा ।
वस्त्रपूतैश्च तोयैश्च जलद्रोणीं प्रपूरयेत् ॥ ८।

पात्रशुद्धिं ततः कृत्वा क्षालयेत्तण्डुलान् हृदा ।
जलेनैव तु षट्कृत्वः निष्पीड्य च मुहुर्मु?हुः ॥ ८।

षडङ्गैः क्षालनं कृत्वा सद्येन प्रक्षिपेज्जले ।
ज्ञात्वा तु युक्तितः सम्यक् अध्यर्धं जलमेव वा ॥ ८।

स्थालीं मध्यमयीं ध्यात्वा दर्भान् कण्ठे तु बन्धयेत् ।
पलिप्ते गोमयाद्यैस्तु प्रोक्षितेऽत्र महानसे ॥ ८।

धर्माधर्मभुजां चुल्लीं तण्डुलेनार्चयेद्धृदा ।
उद्धृत्य वामदेवेन रोपयेद्धृदयेन तु ॥ ८।

विन्यस्याग्निमघोरेण अस्त्रेणाग्निं प्रदीपयेत् ।
पिपीलिकादिसञ्जुष्टः कोटरक्रिमिसं?युतैः ॥ ८।

विस्फुलिङ्गयुतैश्चापि काष्ठैरग्निं न दीपयेत् ।
धूमगन्धमतिक्लिन्नमतिपक्वञ्च शीतलम् ॥ ८।

केशकीटाप बद्धं च त्यजेत् पर्युषितं तथा ।
एवमुक्तं तु शुद्धान्नं पायसं त्वधुनोच्यते ॥ ८।

तण्डुलाद्द्विगुणं क्षीरं मुद्गं स्यात्तण्डुलार्धकम् ।
अलामेऽर्धं तदर्धं वा शेषं तोयैः प्रपूरयेत् ॥ ८।

पाचितं पायसं प्रोक्तं गुलान्नमधुनोच्यते ।
पायसं पूर्ववत् कृत्वा चतुर्भागं गुलं क्षिपेत् ॥ ८।

गुलार्धं प्रक्षिपेदाज्यं तस्यार्धं वा तदर्धकम् ।
कदलीफलसंयुक्तं गुलान्नमिति कीर्तितम् ॥ ८।

तण्डुलार्धं तिलं ज्ञेयं कृसरान्नं प्रशस्यते ।
अलाभेऽर्धं तदर्धं वा मुद्गान्नमधुनोच्यते ॥ ८।

तण्डुलार्धं तदर्धं वा मुद्गं मुद्गान्नमुच्यते ।
एतेषामपि सर्वेषां यथालाभमथापि वा ॥ ८।

मरीचं रजनीयुक्तं जीरकं सर्षपं तथा ।
आलोड्य पाचितं ह्येतत् हरिद्रान्नं प्रकीर्तितम् ॥ ८।

हविषां लक्षणं प्रोक्तं प्रवक्ष्याम्युपदंशकान् ।
मुद्गमाषकुलुत्थांश्च शिम्बा निष्पावमेव च ॥ ८।

राजमाषाढकीं चैव वितुषं सतुषं तथा ।
कुश्माण्डं पनसालाबु कालिङ्गं बृहतीद्वयम् ॥ ८।

त्रपुषं कर्करीं चैव सतुषं वितुषं तथा ।
कदली कारवी व्याघ्री आम्रमुर्वारुकं तथा ॥ ८।

वल्लीमूलं तथा कन्दं मूलमन्यत्र संयुतम् ।
एकैकमुपदंशानां प्रस्थस्यैकपलं भवेत् ॥ ८।

प्रत्यग्राणि पवित्राणि सर्वदोषोज्झितानि हि ।
घृष्टं घृतेन संयुक्तं नालिकेरफलादिभिः ॥ ८।

मरीचजीरकाद्यैस्तु संस्कृतं तत्प्रशस्यते ।
लवणाज्ययुतानि स्युरुपदंशानि तानि हि ॥ ८।

आम्लसंस्कारयुक्तानि मरीचादियुतानि च ।
विंशत्पलं स्याल्लवणं प्रस्थं प्रस्थं समीरितम् ॥ ८।

त्रिचतुर्थांशमानेन मरीचः परिकीर्तितः ।
सर्पिषो द्विगुणं मानं मरीचात्तु प्रशस्यते ॥ ८।

कलांशो मुद्गभिन्नस्तु तदर्धं वा तु तण्डुलान् ।
मुद्गभिन्नं समं प्रोक्तमधिकं गुणमेव वा ॥ ८।

कल्कसंस्कारयुक्तानि मरीचादियुतानि च ।
सिद्धार्थकल्कयुक्तानि रसवन्ति च पाचयेत् ॥ ८।

तान्येवापूपखण्डैश्च संस्कृतानि च कानिचित् ।
कुलुत्थधान्यचूर्णं च मरीचं पेषितं क्रमात् ॥ ८।

निक्षिप्य मथिते श्लक्ष्णं पाचयेन्मृदुवह्निना ।
गुलेन सह संयोज्य रसवन्ति फलानि च ॥ ८।

एवं तु पाचयेत् सूपमन्यदेवंविधं तु यत् ।
विविधानि च पूपानि योग्यद्रव्यैः कृतानि च ॥ ८।

शङ्खध्वनिसमायुक्तं छत्रदीपादिसंयुतम् ।
नैवेद्यमुपदंशाद्यं सुसिद्धमवतारयेत् ॥ ८।

प्रलिप्ते भूतले शुद्धे पञ्चचूर्णैरलङ्कृते ।
तप्ताभिघारमाज्येन पवित्रैः परिकल्पयेत् ॥ ८।

शीताभिधारमङ्गैस्तु घृतेनैवाहुतित्रयम् ।
पात्राणि शोधयेत्तोयैर्स्त्रिपुण्डं परिकल्पयेत् ॥ ८।

त्रिपाद्युपरि विन्यस्य शुद्धवस्त्रावृतानि च ।
शङ्खध्वनिसमायुक्तं छत्रदीपादिसंयुतम् ॥ ८।

निरुद्धावृतकक्ष्यास्थजने मार्गेऽम्भसा क्षिपेत् ।
पात्रण्युद्धृत्य सर्वाणि विन्यसेन्मुखमण्डपे ॥ ८।

पानीयमप्यनेनैव स्थानात् संग्राहयेत् क्रमात् ।
करणाध्यायसंसिद्धलक्षणैर्लक्षितेषु च ॥ ८।

स्थलिकादिषु वा शुद्धकदलीपत्रकादिषु ।
न्यस्तेषु शुद्धवस्त्रोर्ध्वे दर्व्या लक्षणयुक्तया ॥ ८।

न्यसेत् सम्पूर्णचन्द्राभमोमिति त्र्यक्षरं जपेत् ।
उपदंशानि सर्वाणि नैवेद्योपरि विन्यसेत् ॥ ८।

प्रत्यग्रगोघृतं खण्डशर्करारसवत्फलम् ।
बालचूतफलञ्चापि दध्यादिकमनिन्दितम् ॥ ८।

शिवाग्रे मण्डपे शुद्धे शुभ्रवस्त्रादिविस्तृते ।
त्रिपाद्युपरि विन्यस्य स्थलिकादिगतं हविः ॥ ८।

संप्रोक्ष्य हृदयेनैव शोधयित्वा तु हेतिना ।
अमृतीकृत्य गोस्तन्या नैवेद्ये कुसुमं न्यसेत् ॥ ८।

निवेद्य दक्षिणे हस्ते दद्यात् पानीयमुत्तमम् ।
अन्तरावृतिसंस्थानां देवानां तु पृथक् पृथक् ॥ ८।

कृत्वा हविश्चतुर्थांशमूर्ध्वांशं तु शिवाय च ।
तदधस्त्वग्निकार्यार्थमधस्ताद्बलिकर्मणे ॥ ८।

यदंशं पात्रसंश्लिष्टं पूजकाय प्रदापयेत् ।
अग्निकार्यावशिष्टं च बलिशिष्टं च यद्धविः ॥ ८।

तत्सर्वं पूजकायैव प्रोक्तमत्र यथाऽधुना ।
नैवेद्यं तु प्रदातव्यं मनसा तदसम्भवे ॥ ८।

बाह्यावरणदेवानां नैवेद्यं स्यात् पृथक् पृथक् ।
अभावे वलिदानं स्याद्द्वाराध्यक्षपुरः सरम् ॥ ८।

तद्बाह्ये भूतपीठेषु दिग्विदिक्स्थापितेषु च ।
रुद्रेभ्यः पूर्वतो दद्यान्मातृभ्यो दक्षिणे तथा ॥ ८।

गणेभ्यः पश्चिमे भागे यक्षेभ्यश्चोत्तरे बलिम् ।
ग्रहेभ्यश्च तथैशान्यामसुरेभ्योऽग्निगोचरे ॥ ८।

पालाश्यां पलभक्षेभ्यो नागेभ्यो वायुगोचरे ।
नक्षत्रराशिवर्गेभ्यस्तथा विश्वगणाय च ॥ ८।

ऐशान्यां बलिदानं स्यात् तत्रैव क्षेत्रपालिने ।
वायुवारुणदिग्भागे क्षेत्रपालबलिं क्षिपेत् ॥ ८।

एतेष्वष्टसु पीठेषु दिक्पालानां बलिं तु वा ।
प्रथमं द्वारपालानां भूतानां स्याद् द्वितीयकम् ॥ ८।

वृषादिबलिपीठान्तं दद्यादावरणक्रमात् ।
अष्ट द्विषट् द्विरष्टौ हि द्वात्रिंशत्परिचारकाः ॥ ८।

अन्तर्हारादिशालस्था दद्यात् तेषां पृथक् पृथक् ।
गणेशं तत्र संपूज्य सोपचारं विशेषतः ॥ ८।

सम्भवे सति सर्वेषां उपचारार्चनं भवेत् ।
ततः पूर्वस्थिते पीठे बलिं दद्याद्विशेषतः ॥ ८।

यक्षराक्षसपैशाचभूतगन्धर्वकिन्नराः ।
पितृदानवनागाश्च ब्रह्माद्यैशानमन्तकम् ॥ ८।

प्रणवादिचतुर्थ्यन्तं स्वनामपदमध्यगम् ।
स्वाहान्तं बलिनिर्देशं सर्वेभ्य इति योजयेत् ॥ ८।

बलिदानसमायुक्तं दद्याद्भूतबलिं ततः ।
सर्वदिग्द्वारसम्पन्ने त्रिद्व्येकाशावकाशके ॥ ८।

इन्द्रादीशानपर्यन्तं बलिं दद्यात् स्वकर्मसु ।
ततो गर्भगृहं गत्वा दद्यादाचमनीयकम् ॥ ८।

निर्माल्यं तु समानीय चण्डेशाय निवेदयेत् ।
येन निर्मलतां याति निर्माल्यमिति कीर्त्यते ॥ ८।

चण्डस्याचमनं दद्यान्निर्माल्यं तु विसर्जयेत् ।
अगाधेऽम्भसि वाऽग्नौ वा गवां वाऽपि निवेदयेत् ॥ ८।

कायस्य मलबन्धत्वान्निर्माल्यं तु न भोजयेत् ।
अग्निकार्यं ततः कुर्यात्कुण्डसंस्कारपूर्वकम् ॥ ८।

॥ इति कामिकाख्ये महातन्त्रे नैवेद्यविधिः षष्ठः पटलः ॥
कुण्डलक्षणविधिः
अथाग्निकार्यसिद्ध्यर्थं कुडलक्षणमुच्यते ।
कुण्डं वा स्थण्डिलं वाऽपि वह्नेरायतनं द्विधा ॥ ९।

सूत्रं पूर्वापरं पूर्वं न्यसेद्दिक्साधनक्रमात् ।
तेनैव साधयेत् सूत्रं दक्षिणोत्तरगं क्रमात् ॥ ९।

ततः क्षेत्रार्धमानानां दिक्सूत्राद्विदिशां ग्रहः ।
चतुरश्रं भवेत् कुण्डं वृत्तं वा हस्तनिर्मितम् ॥ ९।

नित्यनैमित्तिके चैव काम्ये कल्पप्रचोदितम् ।
इष्टकाभिः सुपक्वाभिरपक्वाभिरसम्भवे ॥ ९।

कुर्यात् कुण्डं तु शास्त्रोक्तं मन्त्रहोमानुरूपतः ।
मन्त्राणां वारुणानां च कुम्भाकारं विधीयते ॥ ९।

वायव्यानां पताकेव माहेन्द्रणां तु वज्रकम् ।
सप्तजिह्वाकृति प्रोक्तमाग्नेयानां गुरूत्तमैः ॥ ९।

मध्यमोत्तमवीर्याणां चतुरश्रं फलप्रदम् ।
त्रिकोणमल्पवीर्याणां स्त्रीरूपाणां भगाकृतिः ॥ ९।

अर्धचन्द्रं तु रौद्राणां सौम्यानां वृत्तमेव हि ।
पञ्चकोणं तु मूर्तीनां किन्नराणां तथैव च ॥ ९।

विद्याविद्येश्वराणां तु पद्माकारमिहोच्यते ।
ऐन्द्र्यां स्तम्भे चतुष्कोणमग्नौ तापे भगाकृतिः ॥ ९।

चन्द्रार्धं मारणे यम्ये निरृतौ द्व्यष्टकोणकम् ।
वारुण्यां शान्तिके वृत्तं षडश्रोच्चाटनेऽनले ॥ ९।

उदीच्यां पौष्टिके पद्मं रौद्र्यामष्टाश्रमुक्तिदम् ।
शतार्धशतहामे तु विस्तारं द्विगुणं क्रमात् ॥ ९।

सहस्रायुतहोमे तु हस्तं हस्तद्वयं क्रमात् ।
भवेल्लक्षयुते होमे चतुर्हस्तं च षट्करम् ॥ ९।

कोटिहोमेऽष्टहस्तं स्यात् तस्मादूर्ध्वमधो न हि ।
हस्तमात्रं भवेत्कुण्डं लिङ्गे कन्यसके न्यसेत् ॥ ९।

द्व्यङ्गुलार्धं तयोर्वृद्धिः प्रान्ते द्वित्र्यंशतः क्रमात् ।
पञ्चमांशं पुरो न्यस्त्वा कोणवेदांशमानतः ॥ ९।

भ्रमादश्वत्थपत्राभं कुण्डमाग्नेयमुच्यते ।
चतुरश्रे गृहे भक्तें त्यक्त्वाऽद्यन्ते तदंशके ॥ ९।

मध्यसप्तांशमानेन कुण्डं खण्डेन्दुवद्भ्रमात् ।
इष्टदिक्षु न्यसेत्पश्चादुत्तरे सूत्रपातनम् ॥ ९।

त्रिभागवृद्धितो मत्स्यैस्त्रिभिर्नैशाचरं भवेत् ।
कण्ठार्धाष्टांशसन्त्यागात् वृत्तकुण्डमिहोदितम् ॥ ९।

षड्भागवृद्धितोमत्स्यैश्चतुर्भिः स्यात् षडश्रकम् ।
चतुरश्रेऽष्टभागे तु कर्णिका स्याद्द्विभागतः ॥ ९।

तद्बहिस्त्वेकभागेन केसराणि प्रकल्पयेत् ।
तृतीये दलमध्यानि तुरीये दलकोटयः ॥ ९।

भ्रमणात्पद्मकुण्डं स्याद्दलाग्रं दर्शयेद्बहिः ।
वृत्तकुण्डसमं चान्यदथवान्यप्रकारतः ॥ ९।

वृत्तकुण्डं पुरा कृत्वा चतुर्धा मेखलां भजेत् ।
उत्सेधं च तथा कृत्वा कर्णिका सार्धतो भवेत् ॥ ९।

अवशिष्टं दलं वेददलमष्टदलं तु वा ।
क्षेत्रार्धदशमं भागं चतुदिक्षु तदुत्तरे ॥ ९।

विन्यसेत्तत्प्रमाणेन तुर्याश्रमपरं नयेत् ।
तस्य कर्णप्रमाणेन तद्भुजांश्चापि लाञ्छयेत् ॥ ९।

तत्राष्टसूत्रसंयोगादष्टाश्रं कुण्डमुच्यते ।
विस्तारसदृशः खातो मेखलाशेष एव वा ॥ ९।

कण्ठोऽङ्गुष्ठमितो हस्तो यववृद्ध्या द्विहस्ततः ।
कण्ठमानमिदं प्रोक्तं मेखलां शृणुत द्विजाः ॥ ९।

मुष्टिमात्रस्य कुण्डस्य मेखला ह्यङ्गुलद्वया ।
मेखलाद्वितयं कार्यमङ्गुलार्धाङ्गुलक्रमात् ॥ ९।

रत्निमात्रस्य कुण्डस्य नेमिः स्यादङ्गुलैस्त्रिभिः ।
अन्यनेमिद्वयं तस्य तृतीयार्धाङ्गुला मता ॥ ९।

हस्तमात्रस्य कुण्डस्य नेमिः स्याच्चतुरङ्गुला ।
कर्तव्या मेखला चान्या त्रिद्व्यङ्गुलक्रमात्तथा ॥ ९।

कुण्डस्य द्विकरस्य स्यात्पूर्वनेमिः षडङ्गुला ।
अन्याङ्गुलचतुष्का स्यात्तृतीया त्वङ्गुलैस्त्रिभिः ॥ ९।

चतुर्हस्तस्य कुण्डस्य नेमिः पूर्वाङ्गुलाष्टका ।
षड्भिरन्याङ्गुलैः कार्या चतुर्भिरपराङ्गुलैः ॥ ९।

कर्तव्या मेखला पूर्वा षड्ढस्तस्य दशाङ्गुलैः ।
अङ्गुलैरष्टभिश्चान्या तृतीया षड्भिरङ्गुलैः ॥ ९।

अष्टहस्तस्य या पूर्वा मेखला द्वादशाङ्गुला ।
दशाङ्गुला द्वितीया तु तृतीयाष्टाङ्गुला मता ॥ ९।

कुण्डस्य यादृशं रूपं मेखलानां तु तादृशम् ।
अथवान्यप्रकारेण मेखलामानमुच्यते ॥ ९।

चतुर्विंशतिभागं तु विभजेत्कुण्डमानकम् ।
तदेकभागमात्रं स्यात्तेन द्वित्रिचतुर्गुणैः ॥ ९।

विस्तारोत्सेधमानाभ्यां भवन्तीह च मेखलाः ।
षडङ्गुलविशालोच्चा मेखलैका भवेद्यदि ॥ ९।

कुण्डबिम्बार्धमानेन नाभिस्त्र्यंशेन वा मता ।
मेखलामध्यगा योनिर्द्व्यङ्गुलोच्छ्रायसंयुता ॥ ९।

मुष्टिरत्न्येकहस्तेषु योनिमानमुदीरितम् ।
द्विहस्तादिषु कुण्डेषु विस्तारे द्व्यङ्गुलाधिका ॥ ९।

अग्न्यङ्गुलाधिका दैर्घ्यादुत्सेधः स्वभुजात्ततः ।
सा योनिः सर्वकुण्डानां स्वार्धमानेन निर्मिता ॥ ९।

अश्वत्थपत्रवद्वाथ गजोष्ठसदृशाऽथवा ।
प्रणालेन समायुक्ता कुण्डमानयुतेन तु ॥ ९।

योनेरारभ्य नाभ्यन्तं गोनन्देन सुशोभिना ।
नाभिः स्यात्कुण्डमध्ये तु स्वार्धमानेन निर्मिता ॥ ९।

तच्चतुर्थांशकोत्तुङ्गपद्माकारा यथा भवेत् ।
एकाशीतिपदा वेदी मण्डपेन बहिर्भवेत् ॥ ९।

तद्बाह्ये त्रिषु भागेषु मध्ये कुण्डानि कल्पयेत् ।
चतुर्धा वेदिकां कृत्वा वेदिका कुण्डमध्यमे ॥ ९।

यथैकांशं भवेत्कुण्डजालं वा परिकल्पयेत् ।
प्रधानवायुसोमेशकुण्डेषु प्राङ्मुखो यथा ॥ ९।

पूर्वमुत्तरवक्त्रं स्याच्छेवं प्रागुत्तरामुखम् ।
॥ इति कामिकाख्ये महातन्त्रे कुण्डलक्षणविधिः सप्तमः पटलः ॥
अग्निकार्यविधिः
अतः परं प्रवक्ष्यामि वह्निकार्यविधिक्रमम् ।
वैदिकं मिश्रकं शैवमग्निकार्यं त्रिधा स्मृतम् ॥ १०।

केवलैर्वैदिकैर्मन्त्रैर्विहितो वैदिको भवेत् ।
मन्त्रैश्च वैदिकैः शैवैर्विहितो मिश्र उच्यते ॥ १०।

केवलैः शिवमन्त्रैस्तु विहितः शैव उच्यते ।
उत्पादने क्रमस्त्वेवं विहितः शिवशासने ॥ १०।

त्रिभिः परिधिभिश्चोर्ध्वसमिद्भ्यां संयुतस्तु यः ।
वैदिकाग्निः समुद्दिष्टो मिश्राग्निस्तूभयात्मकः ॥ १०।

चतुष्परिधिभिः शैवः शास्त्रेऽस्मिन् संप्रकीर्तितः ।
प्रणीता ब्रह्मकूर्चेन संयुक्तो वैदिकः स्मृतः ॥ १०।

तथैव मिश्रवह्निस्तु शैवाग्निस्तद्युतो हि वा ।
मिश्रवैदिकयोरग्न्योः स्वरूपं शृणुत द्विजाः ॥ १०।

एकविग्रहसंयुक्तो द्विवक्त्रश्च द्विनासिकः ।
षडक्षो मेखलायुक्तः पादत्रयसमान्वितः ॥ १०।

चतुः शृङ्गसमायुक्तो द्विशिरा जटिलो मतः ।
उपवीती च मौञ्जीवान् सप्तहस्तसमायुतः ॥ १०।

सप्तजिह्वासमायुक्तो वृषवाहनसंयुतः ।
हिरण्या कनका रक्ता कृष्णा जिह्वा च दक्षिणे ॥ १०।

सुप्रभा चातिरक्ता च बहुरूपा च वामके ।
एवं जिह्वाः समुद्दिष्टा मिश्राग्नौवैदिकानले ॥ १०।

हिरण्या वारुणी जिह्वा कनका मध्यमे स्थिता ।
रक्ता चोत्तरजिह्वा स्यात् कृष्णा याम्यां दिशि स्थिता ॥ १०।

सुप्रभा पूर्वजिह्वास्यादतिरिक्ताग्निदिक्स्थिता ।
बहुरूपैशजिह्वा स्याज्जिह्वास्थानं प्रकीर्तितम् ॥ १०।

शैवाग्निः कथ्यते विप्राः शृणुताथ समाहिताः ।
पञ्चवक्त्रयुतं रकं सप्तजिह्वाविराजितम् ॥ १०।

दशहस्तं त्रिणेत्रं च सर्वाभरणभूषितम् ।
रक्तवस्त्रपरीधानं पङ्कजोपरि संस्थितम् ॥ १०।

बद्धपद्मासनासीनं दशायुधसमन्वितम् ।
कनका बहुरूपा चाप्यतिरक्ता ततः परम् ॥ १०।

सुप्रभा चैव कृष्णा च रक्ता चान्या हिरण्मयी ।
ऊर्ध्ववक्त्रे स्थितास्तिस्रः शेषाः प्रागादितः स्थिताः ॥ १०।

शैवाग्निध्यानमुद्दिष्टं त्रिविधोऽग्निः प्रकीर्तितः ।
वैदिकोऽपि त्रिधा गार्हपत्यः स्याद्दक्षिणोऽनलः ॥ १०।

ततस्त्वाहवनीयस्तु तेषामत्र प्रयोजनम् ।
कारयेद्देशिको धीमान् शैवमिश्रानलोद्भवे ॥ १०।

अनुकल्पं समानीय शैवं सम्पादयेद् गुरुः ।
मिश्रं वा साधयेत्तत्र नियमोऽपि विधीयते ॥ १०।

गार्हपत्यो गृहस्थानां पितॄणां दक्षिणानलः ।
दैवस्त्वाहवनीयस्तु चान्येषामपि शंसितः ॥ १०।

बालो युवा च वृद्धश्च क्रमेण परिकीर्तितः ।
प्रतिष्ठार्थं शिवाग्नेस्तु सम्पदर्थं समाहरेत् ॥ १०।

बालाग्निमुत्सवार्थं तु यौवनं परिकल्पयेत् ।
नित्याग्नौ योजयेद् वृद्धमन्यत्रापि च योजयेत् ॥ १०।

अनुकल्पशिवाग्नेस्तु चोत्पादार्थं क्रमो मतः ।
शिवाग्न्युत्पादहोमस्तु श्रेष्ठः संपरिकीर्तितः ॥ १०।

मिश्राग्न्युत्पादहोमस्तु मध्यमः परिकीर्तितः ।
वैदिके केवलाग्नौ वा शिवमन्त्रान्न योजयेत् ॥ १०।

शिवाग्नौ वैदिका मन्त्राश्चान्ये वा संप्रकीर्तिताः ।
तथैव मिश्रवह्निस्तु वैदिकाग्निस्तु कथ्यते ॥ १०।

ब्रह्मा विष्णुश्च लोकेशा देवाश्चान्ये च ये स्थिताः ।
व्यासो बोधायनश्चापस्तम्बश्चैवाश्वलायनः ॥ १०।

सत्याषाढश्च ये चान्ये मत्तो वेदास्तु सार्थकान् ।
शास्त्राण्यन्यानि श्रोतारः पुराणं च स्मृति तथा ॥ १०।

सूत्रैस्तु निमार्थं तु व्याससंक्षेपकारिणः ।
तन्मत?न कृतो योऽग्निः वैदिकः परिपठ्यते ॥ १०।

अदीक्षिताश्च विप्राद्या वैदिकाग्नौ तु केवलम् ।
अधिकारिण इत्युक्ता दीक्षिताः सर्वयोग्यकाः ॥ १०।

उभयाश्रयि?णो ये तु कृत्वादौ वैदिकं पृथक् ।
कुण्डसंस्कारपूर्वं तु शैवाग्निं साधयेत्ततः ॥ १०।

मिश्राग्निरेवमुद्दिष्टरतूभयाश्रमयोग्यकः ।
अथवा वैदिके होमे विर्वृत्ते तदनन्तरम् ॥ १०।

शैवोक्तकुण्डसंस्कारान् कृत्वा चाग्निं च तत्पुरा ।
नाभिस्थेऽग्नावपानेन विश्राम्योदानवृत्तिना ॥ १०।

तर्द्बजेन क्रमात् सद्यवामाघोरनरेश्वरान् ।
नित्याग्नि वेशयेद् भूयः शिवाग्निमपि कुण्डके ॥ १०।

एवं मिश्रं तु सम्पाद्य जुहुयात्सर्वमन्त्रकैः ।
विहितेऽन्त्येष्टिकर्मादौ उभयोः सङ्करार्थकम् ॥ १०।

आदौ वा कुण्डसंस्कारं कुर्याद्वैदिकशैवकम् ।
वैदिकाग्न्यवसाने तु शैवं सम्पाद्य वानलम् ॥ १०।

कृत्वा शिवाग्निमन्यत्र तेन संयोजनं नयेत् ।
एवमन्त्येष्टिकर्मादौ साङ्कर्यं सम्मतं त्विह ॥ १०।

अथोऽन्यत्र पृथक् कार्यः श्रद्धावित्तानुसारतः ।
शैवाग्नि संप्रवक्ष्यामि कुण्डलक्षणपूर्वकम् ॥ १०।

तथा कुण्डं चतुष्कोणं वृत्ताभं वाथ वारिजम् ।
सर्वकामप्रदं नित्ये हस्तमात्रविनिर्मितम् ॥ १०।

चतुस्त्रिद्व्यङ्गुलास्तिस्रो मैखलैका षडङ्गुला ।
गजोष्ठसदृशा योनिर्मध्ये स्याद् द्वादशाङ्गुला ॥ १०।

कण्ठोङ्गुष्ठप्रमाणेन गर्भश्वभ्रोपरि स्थितः ।
स्थपिडले तदभावे वा संस्कृतेऽग्नि निवेशयेत् ॥ १०।

असंस्कृते तु वै कुण्डे शिवाग्निर्नैव सिद्ध्यति ।
अनिष्?पन्ने शिवाग्नौ तु हुतं भवति निष्फलम् ॥ १०।

वीक्षणं शिवमन्त्रेण प्रोक्षणं चास्त्रमन्त्रतः ।
वर्मणाभ्युक्षणं कार्यं ताडनं चास्त्रमन्त्रतः ॥ १०।

उल्लेखनावकिरणपूरणं सेचनं तथा ।
कुट्टनं च ततः कुर्यात्सम्मार्जनमतः परम् ॥ १०।

उपलेपः कुण्डकॢप्तिः कुण्डस्य परिधानकम् ।
कुण्डार्चनं च परिधिविष्टरन्यास एव च ॥ १०।

रेखाचतुष्टयं वज्रकॢप्तिः शृङ्गाटकल्पना ।
एतत्सर्वं तु मतिमान् अस्त्रमन्त्रेण कारयेत् ॥ १०।

आसनं तत्र संकल्प्य देवीं वागीश्वरीं न्यसेत् ।
तद्वद्वागीश्वरं चापि यद्वाकाशतनुं शिवम् ॥ १०।

ध्यात्वा रिरंसुभैसान्यां सङ्गमयय यथाविधि ।
कल्पं मन्थानुसम्पातं समिधश्चैतयोस्ततः ॥ १०।

शुद्धात्मतत्ववद्वह्निमरणेर्जनितं क्षिपेत् ।
सूर्यकान्तात् द्विजावासात्प्रसूतमथवाऽनलम् ॥ १०।

अनुकल्पविधानेन मन्त्रपूतं नियोजयेत् ।
अयस्कान्तादितोऽकल्पमथवानीय कल्पवित् ॥ १०।

ताम्रपात्रे शरावे वा वीक्षणाद्यैर्विशोधयेत् ।
क्रव्यादांशं परित्यज्य प्रोक्षयेदस्त्रवारिणा ॥ १०।

कवचेनावकुण्ठ्याथ ऐमुनायेति विन्यसेत् ।
वह्निबीजं षडङ्गैश्च वह्नेः संयोजनं नयेत् ॥ १०।

मूलेन वौषडन्तेन धेनुमुद्रायुतेन च ।
अमृतीकृत्य संपूज्य कुण्डस्यैव प्रदक्षिणम् ॥ १०।

त्रिधा कृत्वाऽथ जानुभ्यां विन्यसेदवनीं गतः ।
वागीशीगर्भनाड्यां तु स्वात्मनः सम्मुखं यथा ॥ १०।

मूलमन्त्रेण निक्षिप्य स्वात्मानं शिववत्स्मरेत् ।
तोयबिन्दुं ततो दत्वा छादयेत्तु सदिन्धनैः ॥ १०।

दर्भकङ्कणमस्त्रेण जप्तं गर्भस्य रक्षणे ।
देवीहस्ते हृदा बध्वा गर्भाधाननिमित्तकम् ॥ १०।

सद्योजातं समावाह्य हृदयेनाहुतित्रयम् ।
तिलैर्दत्वा पुंसवननिमित्तं वाममर्चयेत् ॥ १०।

शिरसैवाहुतिं तद्वत्सीमन्तोन्नयने पुनः ।
अघोरेण समभ्यर्च्य शिखयैवाहुतित्रयम् ॥ १०।

दत्वा दर्भेण शिखया वक्त्राङ्गानां च कल्पनम् ।
निष्कृतिं च तदा कृत्वा जातकर्म ततो नयेत् ॥ १०।

पुरुषेणार्चनं कृत्वा कवचेनाहुतित्रयम् ।
तिलेनैव तदा कुर्यात्सूतकस्य निवृत्तये ॥ १०।

कुण्डमर्घ्याम्भसा प्रोक्ष्य प्रागग्रानुदगग्रकान् ।
दर्भानास्तीर्य कुण्डस्य समन्तादस्त्रमन्त्रतः ॥ १०।

रक्षार्थं शिववह्नेस्तु वक्त्राण्युद्घाटयेत्तदा ।
आहुतित्रितयेनाथ वक्त्राणां पुष्टयेपि वा ॥ १०।

लालापनोदनार्थं च सदिध्मान् पञ्च होमयेत् ।
चतुर्विंशतिसंख्याकान् षोडशाङ्गुलदैर्घ्यकान् ॥ १०।

ईशानं नामकरणे त्वावाह्यास्त्रेण होमयेत् ।
शिवाग्निस्त्वमिति ब्रूयात् मूलमन्त्रपुरः सरम् ॥ १०।

पित्रोर्विसर्जनं कुर्यान्मेखलासु च पूजयेत् ।
इन्द्रादीन् लोकपालांश्च पूजयेत्परिधिष्वपि ॥ १०।

विष्टरे च क्रमेणैव ब्रह्माणं रुद्रमेव च ।
विष्णुमीश्वरमभ्यर्च्य प्रागादिचतसृष्वपि ॥ १०।

गृहीत्वा स्रुक्स्रुवास्त्रेण ह्यभ्युक्ष्य कवचेन तु ।
अवकुण्ठ्य प्रताप्याग्नौ वा भ्राम्य च तदग्रतः ॥ १०।

दर्भाग्रेणैव संस्पृश्य भ्राम्य मध्यं तु मध्यतः ।
पुनराभ्राम्य मूलेन मूलं संस्पृश्य तद्द्वयोः ॥ १०।

तद्वक्त्रपञ्चकं न्यस्य स्रुचि शक्तिं च विन्यसेत् ।
स्रुवे शम्भुं समभ्यर्च्य स्वात्मनो दक्षिणे न्यसेत् ॥ १०।

दर्भाणामुपरिष्टात्तु पूजयेद्धृदयेन तु ।
आज्यमस्त्रेण संप्रोक्ष्य कवचेनावकुण्ठ्य च ॥ १०।

प्रताप्याग्नौ शिवास्त्रेणोद्वास्य तत्कवचेन तु ।
कुण्डस्यैवोपरिष्टात्तु त्रिः प्रदक्षिणमानयेत् ॥ १०।

योन्यां संस्थाप्य संग्राह्य दर्भाग्रद्वयनिर्मितम् ।
प्रादेशिकपवित्रञ्चाङ्गुष्ठानामिकमध्यमम् ॥ १०।

त्रिराज्योत्प्लवनं कृत्वा कवचेनाग्निसम्मुखम् ।
तद्वत्संप्लवनं कृत्वा हृदयेनात्मसम्मुखम् ॥ १०।

वह्नौ पवित्रं निक्षिप्य अस्त्रेणोद्योत्य तद्घृतम् ।
निरीक्ष्याज्यं ततो धीमान्नीराजनमथाचरेत् ॥ १०।

उल्कामग्नौ विनिक्षिप्य प्रोक्ष्याङ्गैरभिमन्त्रयेत् ।
अमृतीकृत्य मूलेन धेनुमुद्रायुतेन च ॥ १०।

संपूज्य मूलमन्त्रेण दर्भं प्रादेशनिर्मितम् ।
ओंकारेणात्र विन्यस्य नाडीनां कल्पयेत्त्रयम् ॥ १०।

मध्यादाज्यं समानीय स्वाहाप्रणवसंयुतम् ।
अग्नये वामतः सोमायेति मन्त्रेण होमयेत् ॥ १०।

अग्नीषोमसमायुक्तं मध्ये होमं समाचरेत् ।
चतुर्थीमग्नये स्विष्टकृते स्वाहाऽहुतिञ्चरेत् ॥ १०।

तत्सर्पिषो लवक्षेपात्सर्पिषोऽन्यानि शोधयेत् ।
अयं विभागः शुक्ले स्यात्कृष्णे सूर्याहुतिं चरेत् ॥ १०।

आज्याहुतित्रयेणाग्नेः कुर्याद्वक्त्राभिधारणम् ।
स्वैः स्वैर्मन्त्रैः समोपेतं सद्यं वामेन योजयेत् ॥ १०।

वामं घोरेण संयोज्यं तं च तत्पुरुषेण तु ।
तं चेशाने तु संयोज्यं तं शिवेनैव योजयेत् ॥ १०।

कृत्वैवं वक्त्रसन्धानमेकीकरणमेव च ।
स्वस्वमन्त्रसमोपेतं सद्योजातादितो नयेत् ॥ १०।

यथाभिलषितं वक्त्र कुण्डमानं प्रकल्पयेत् ।
अन्नप्राशनचूडादिसंस्काराणां प्रसिद्धये ॥ १०।

जिह्वायां मध्यमस्थायां पूर्णाहुतिमथाचरेत् ।
वौषडन्तेन मूलेन स्रुक्स्रुवाभ्यां विशेषतः ॥ १०।

चर्वर्थं धूपदीपार्थमोदनार्थं च कुण्डतः ।
ग्राहयेत्तु पृथग्भागं वह्निमुद्धृत्य यत्नतः ॥ १०।

प्राच्यां चरुपुरोडशाः पञ्चसंस्कारसंस्कृते ।
अनाहुते शिवे वह्नौ होमस्त्वावाहिते शिवे ॥ १०।

अग्ने त्वमैश्वरं तेजः पावनं परमं यतः ।
तस्मात् त्वदीयहृत्पद्मे स्थाप्य सन्तर्पयाम्यहम् ॥ १०।

प्रार्थयित्वेत्यतस्तस्य योगपीठं हृदम्बुजे ।
विन्यस्य कल्पयेन्मूर्तिं भास्वरां सुवरां पराम् ॥ १०।

आवाहनादिभिस्तस्यां सन्निधीकृत्य कारणम् ।
पूजयित्वा बहिस्तस्या भोगाङ्गानि प्रकल्पयेत् ॥ १०।

आश्रयोपायतो ध्यात्वा भास्वराणि पृथक् पृथक् ।
प्ररोच्य परमीकृत्य शिववक्त्राग्निवक्त्रयोः ॥ १०।

कृत्वा सन्धानमग्नेस्तु ज्योतिर्नासाविनिर्गतम् ।
यागस्थाने शिवेनैकीभूतं सम्यग्विचिन्तयेत् ॥ १०।

नाडीसन्धानकं कृत्वा प्रार्थ्याज्ञां तर्पयेच्छिवम् ।
शिवाद्दशांशतोऽङ्गानि तर्पयेत्तु द्विजोत्तमाः ॥ १०।

शतमर्धं तदर्धं वा विंशतिर्वा दशाथवा ।
आत्मार्थे वा परार्थे वा प्रत्यहं होममाचरेत् ॥ १०।

एककालं द्विकालं वा त्रिकालं होममाचरेत् ।
आज्याभावात्तिलैर्होमः कर्तव्यः कृष्णवर्चसैः ॥ १०।

व्रीहिभिर्वा समिद्भिर्वा दध्ना वापि यवैस्तथा ।
त्रिफलैर्बिल्वपत्रैर्वा पुष्पैर्वा याज्ञिकैः शुभैः ॥ १०।

अन्यैर्होमो विधातव्यः श्रद्धावित्तानुसारतः ।
मृगीं वाराहमुद्रां वा शङ्खिनीं वा विधाय च ॥ १०।

जुहुयाद्वा पृथग्द्रव्यं मात्राख्याभिर्यथा तथा ।
सुस्नेहमधुदुग्धानामाहुतिः स्यात्स्रवात्मिका ॥ १०।

निकुञ्जेनाहुतिर्दध्ना भक्ष्यपायसयोः पलात् ।
पर्यायात्सर्वभक्ष्याणि पञ्चाग्राङ्गुलिभिस्तिलान् ॥ १०।

मुष्टिभिर्होमयेल्लाजान् स्वरूपेण फलानि तु ।
हस्तपिण्डमितं शाकं स्वाष्टांशं कन्दजातयः ॥ १०।

तिक्तपिण्याकजातीनामभिचारविधिं विना ।
त्रिखण्डानि तु मूलानि द्व्यङ्गुला वल्लिजातयः ॥ १०।

लाजावमिश्रितं धान्यं सर्वान्नं ग्राससम्मितम् ।
हविष्यान्नं ततश्चान्ते ताम्बूलं विनिवेदयेत् ॥ १०।

प्रदक्षिणं नमस्कृत्वा स्तुत्वा वा भक्तितस्ततः ।
पूजयित्वार्पयित्वा च प्ररोच्य च विसर्जयेत् ॥ १०।

शिवं व्याहृतिभिः पश्चात्सन्तर्प्य शिवपावकम् ।
रोधयित्वा तु तत्रैव रक्षयेत्प्रतिवासरम् ॥ १०।

कुण्डे तु भावयेदग्निं त्रिविधं विधिना त्रिधा ।
संपूज्य तत्र देवेशमविसृज्याङ्गमालभेत् ॥ १०।

चण्डभस्म भवेत्पश्चाद्यदा देवो विसर्जितः ।
यद्वा विसर्जयेत्कुण्डे वह्निमन्यत्र रक्षयेत् ॥ १०।

रक्षितेऽग्नौ तु निर्वाणे जपेद्घोरमुपोषितः ।
जपेद्वा जुहुयाद्वाथ बहुरूपं प्रशान्तये ॥ १०।

तत्रैवान्तर्बलिं दद्यात्कृत्वा मण्डलकं भुवि ।
संस्कृते फलके वाथ गन्धपुष्पादिसंस्कृते ॥ १०।

रुद्रेभ्यः पूर्वतो दद्यान्मातृभ्यो दक्षिणे तथा ।
गणेभ्यः पश्चिमे भागे यक्षेभ्यश्चोत्तरे बलिम् ॥ १०।

ग्रहेभ्यश्च तथैशान्यामसुरेभ्योऽग्निगोचरे ।
पालाश्यां पलभक्षेभ्यो नागेभ्यो वायुगोचरे ॥ १०।

नक्षत्रराशिवर्गेभ्यस्तथा विश्वगणाय च ।
मण्डलाभ्यन्तरे देया बलिस्तेभ्यः प्रकामतः ॥ १०।

वायुवारुणदिग्भागे क्षेत्रपालबलिं क्षिपेत् ।
आत्मार्थेऽप्येवमादिष्टं गृहादौ देवसद्मनि ॥ १०।

नन्द्यादिपरिवाराणां बलिं दद्यात्पृथक् पृथक् ।
अग्निकार्यबलिञ्चान्ते एवमेव समाचरेत् ॥ १०।

समाचम्य शुचिर्भूतो सकली कृतविग्रहः ।
ततो लिङ्गान्तिकं गत्वा प्रतर्प्यानन्तरक्रियाम् ॥ १०।

गीताद्यैरुपचारैश्च भूयः सन्तोषयेच्छिवम् ।
नित्योत्सवं ततः कुर्याच्छुद्धाख्यं नृत्तमन्तिमे ॥ १०।

कारयेद्देशिको धीमान् परार्थे देवसद्मनि ।
उत्सवं शुद्धनृत्तं च गृहाग्रे न समाचरेत् ॥ १०।

गानं च कारयेदन्ते यथा तुष्टो महेश्वरः ।
गन्धैः पुष्पैश्च संपूज्य दत्वार्घ्यं च पराङ्मुखम् ॥ १०।

दर्शयित्वा परां मुद्रामुत्थाप्याङ्गानि हेतिना ।
संहारिणं शिवं ध्यात्वा मूर्तौ मूर्त्या नियोजयेत् ॥ १०।

अर्चयित्वा शिवं भूय उच्चार्य हृदयानुगम् ।
प्रासादं कारणत्यागाद्यावन्निष्कलतां गतम् ॥ १०।

परतत्वाविभागेन भावयेदथवात्मना ।
हृत्सरोजे स्थितेनैक्यं कल्पयेन्मुद्रया तया ॥ १०।

एवं विसर्जयेद्देवं सापेक्षनिरपेक्षकम् ।
बिन्द्वाद्यं नादपर्यन्तमन्ते चण्डेश्वरं यजेत् ॥ १०।

बाणे लोहे चले सिद्धे न चण्डेशः स्वयंभुवि ।
प्रतिमानां च सर्वासामन्ते च स्थण्डिले नहि ॥ १०।

प्रासादबाह्यतश्चण्डमैशान्यां दिशि मन्दिरे ।
देवाय दत्तं यद्द्रव्यं चण्डेशायेति कल्पितम् ॥ १०।

चण्डभोज्यं दुराधर्षं नात्मभोगाय कल्पयेत् ।
निर्माल्यलङ्घनं दानं भक्षणं च विवर्जयेत् ॥ १०।

गुरुपुस्तकनागानां वह्नेर्योगिगणस्य च ।
पार्वतीयक्षमातॄणां न निर्माल्यं शिवे यथा ॥ १०।

रत्नहेमादिलिङ्गेषु चले लिङ्गे प्रतिक्षणे ।
गुरुष्वपि न निर्माल्यं व्याख्यासु प्रतिमासु च ॥ १०।

स्वेष्टलिङ्गे च यद्दत्तं चरुवत्तन्न संशयः ।
नैवेद्यं भ्रातृपुत्राणां भगिनीनां च दापयेत् ॥ १०।

स्नानपानीयदुग्धाद्यैर्यदि सिक्तो भवेत्तदा ।
स्नायात्प्रक्षालयेद्वाथ नाभेरूर्ध्वमधस्तथा ॥ १०।

आचम्य प्रयतो भूत्वा देवदेवं प्रणम्य च ।
च्युतस्खलितशुद्व्यर्थमभ्यसेन्मन्त्रसंहिताम् ॥ १०।

निर्गच्छेदालयाद्वामपादेनास्पृष्टदेहलीं ॥
॥ इति कामाकाख्ये महातन्त्रे अग्निकार्यविधिः अष्टमः पटलः ॥
कालविधिः
अथ कालं प्रवक्ष्यामि सर्वेषां तु सुखावहम् ।
माघमासं विना शस्तं भानोरयनमुत्तरम् ॥ ११।

दक्षिणे त्वरिते मासौ कार्तिकाश्वयुजावपि ।
श्रावणश्च विधीयन्ते तदन्ये निन्दिता मताः ॥ ११।

शुक्लपक्षः शुभोऽन्यश्च सप्तम्यन्तोऽसितो मतः ।
शुक्ले वाद्यतृतीयांशं कृष्णे चान्त्यं तु वा त्यजेत् ॥ ११।

मध्यमौ मध्यगौ भागौ श्रेष्ठावन्यौ प्रकीर्तितौ ।
नवमीं पञ्चदश्यौ च हित्वा युग्मेतरं तिथिम् ॥ ११।

आद्यामपि च युग्मासु द्वितीयां दशमीं तथा ।
कृष्णे षष्टिं च याः शिष्टास्ताः सर्वानिन्दितास्त्विह ॥ ११।

रोहिणी चोत्तरास्तिस्रो हस्तं स्वाती पूनर्वसू ।
अनूराधाश्वयुक् सौम्यं वैष्णवं वारुणं मघा ॥ ११।

चित्राश्रविष्ठापौष्णाश्च मनुजेषु प्रशंशिताः ।
पूज्याः शतभिषक् चैव विशाखा पूर्वजैः सह ॥ ११।

देवेषु कथितं रौद्रं सर्वमेतच्छिवे मतम् ।
मानुषे पौष्यपौष्णाश्च तदन्ये निन्दितास्त्विह ॥ ११।

वारौ कुजार्कौ हित्वा च देववारः प्रशंसितः ।
मनुष्यैरपि वारं च वर्जयेत्तु सितापरम् ॥ ११।

झषलक्षगते भानौ वेश्मारम्भं विवर्जयेत् ।
शुभकर्म न कर्तव्यं जीवे चास्तं गते बुधैः ॥ ११।

शुक्रस्यास्तमये वाऽपि प्रतिष्ठाद्यं न कारयेत् ।
दिवा गर्भप्रतिष्ठा च शर्वर्यां वास्तुकर्म च ॥ ११।

सर्वदोषकरं प्रोक्तं रात्रावावेशनं भवेत् ।
रात्रौ वास्तुबलिं ग्रामे नाग्नौ कुर्यात्कथञ्चन ॥ ११।

उत्तमः स्थिरराशिः स्यान्मध्यमस्तूभयात्मकः ।
विवर्ज्यश्चरराशिस्तु सजीवश्चेच्छुभप्रदः ॥ ११।

गुरुभार्गवचान्द्रीणामुदयः संप्रशस्यते ।
गुरूदयस्तु विप्राणां भूपतीनां भृगूदयः ॥ ११।

विशां बुधोदयः श्रेष्ठः शूद्रे चैवं विधीयते ।
त्रिषडेकादशस्थाने पापास्तु निशि शोभनाः ॥ ११।

व्ययं हित्वा शुभाः सर्वे सर्वत्र शुभदा मताः ।
चतुरश्रे शुभाः पापा वर्जनीया विशेषतः ॥ ११।

उभयस्थं हिमांशु च षट्सप्तमगतं शुभम् ।
वर्जयेद्देशिको धीमान् पञ्चगोचरसंस्थितः ॥ ११।

कण्टकं ब्रह्मदण्डं च स्थूणमुक्तं ग्रहेण च ।
युक्तं च काङ्क्षितञ्चोडुं सन्त्यजेद्देशिकोत्तमः ॥ ११।

वेधितर्क्षं व्यतीपातं वज्रं शूलं तथैव च ।
विष्कम्भं परिघं चैव गण्डं वैधृतिहर्षणे ॥ ११।

तथाऽतिगण्डमन्दर्क्षं षडशीतिमुखं तथा ।
मासशून्यं ग्रहैर्भिन्नं दग्धवारं तथैव च ॥ ११।

ग्रहदोषसमाविष्टज्वालानक्षत्रकादि यत् ।
तिथिनक्षत्रमासाब्दायनान्तं च वर्जयेत् ॥ ११।

अधिमासं त्यजेद्धीमान् देशिकस्तु विशेषतः ।
यजमानानुकूलर्क्षे स्वल्पदोषे गुणाधिके ॥ ११।

पूर्वाह्णे वाथ मध्याह्ने लग्ने ग्रहवलान्विते ।
कारयेद्वास्तुकर्मैतत्सर्वसम्पत्समृद्धये ॥ ११।

॥ इति कामिकाख्ये महातन्त्रे कालविधिः नवमः पटलः ॥
निमित्तपरीक्षाविधिः
आदौ कालं परिक्ष्यान्ते शुभकर्म समाचरेत् ।
निमित्तशकुनानादौ ज्ञात्वा कर्म समाचरेत् ॥ १२।

वास्तुविद्देशिकः शिल्पी दैवज्ञो यजमानकः ।
शुचिः शुक्लाम्बरो भूत्वा भूषणैः समलङ्कृतः ॥ १२।

प्रस्थाने निर्गमे चैव वास्तुदेशप्रवेशने ।
निमित्तान् शकुनानेतान् पश्येद्ध्यात्वा सदाशिवम् ॥ १२।

विद्वांसो ब्राह्मणो वापि पत्नीपुत्रयुतो बली ।
भूषिता वा सुपुत्रा वा हर्षिता च विशेषतः ॥ १२।

रूपिणी गर्भिणी कन्या क्रीडन्तश्च विशेषतः ।
भक्ष्यं भोज्यं च पानं च मांसं दीपं तथैव च ॥ १२।

अनुलेपनमालादि गन्धद्रव्यं घृतं दधि ।
श्रीवत्सं पूर्णकुम्भं च शङ्खं गोरोचनं तथा ॥ १२।

आदर्शनं ध्वजं चैव सिद्धार्थं च पयः पुनः ।
यान्यन्यानि प्रशस्तानि शुभं तेषां तु दर्शनम् ॥ १२।

चुचुन्दरी शिवा गौली सूकरश्चापि पिङ्गलः ।
कोकिलं वामतः शस्तं प्रस्थाने सर्वकर्मणि ॥ १२।

आसन्ननिम्नगाः शीघ्रं दूरादुन्नतदूरगाः ।
हर्म्यप्रासादमाङ्गल्यमनोज्ञस्थानसंश्रिताः ॥ १२।

श्रेष्ठा मधुरसक्षीरफलपुष्पद्रुमेषु च ।
न ग्रामेऽरण्यगौर्ग्राह्यो नारण्ये ग्रामसंस्थितः ॥ १२।

दिवाचरो न शर्वर्यां न च नक्तञ्चरो दिवा ।
द्वन्द्वगौ चार्थितौ ग्राह्यौ काकोलस्त्विष्टकाङ्क्षिणः ॥ १२।

आपगान्तरिता मत्ता न ग्राह्याः शकुनाः क्वचित् ।
क्षुतं सर्वत्र नेष्टं स्याद्गोक्षुतं मरणं दिशेत् ॥ १२।

गुलास्थिकृष्णधान्यानि कार्पासाङ्गारगोचरः ।
नियतेरिन्धनानां च दर्शनं शोकदं भृशम् ॥ १२।

चर्मकृन्मुक्तकेशादिरणक्षुत्क्षाममुण्डिनाम् ।
मलिनाभक्तनग्नादेर्दर्शनं दुःखदं भवेत् ॥ १२।

आक्रोशं रोदनं चैव कलहः शोकदः पुनः ।
वराहमहिषोष्ट्रादेर्दर्शनं च तथा भवेत् ॥ १२।

प्रतिकूले निमित्ते च सर्वकर्म विवर्जयेत् ।
एकधा द्वित्रिधा कृत्वा निमित्तत्रयदोषकृत् ॥ १२।

वर्जयेद्देशिको धीमान् पञ्चगोचरसंयुतः ।
॥ इति कामिकाख्ये महातन्त्रे निमित्तपरीक्षाविधिः दशमः पटलः ॥
भूपरीक्षाविधिः
शुमे निमित्ते लब्धे च भूपरीक्षां समाचरेत् ।
शैवं ब्राह्मं तथा वास्तु वैष्णवञ्चैन्द्रमेव च ॥ १३।

औक्षञ्च भौतिकञ्चैव आसुरञ्च पिशाचकम् ।
राक्षसं चैव वायव्यं वारुणाग्नेयकौ तथा ॥ १३।

जानीयाल्लक्षणैरेतैर्भूगुणं देशिकोत्तमः ।
कर्णिकारार्जुनाअश्वत्थकपित्थाशोकघातकी ॥ १३।

स्थलारविन्दतुलसीदूर्वाभिर्वा तता मही ।
विष्णुक्रान्ताखुकर्णाभ्यां शाल्मली गिरिशारिबा ॥ १३।

कपोतशुकहंसैश्च शैवी सा शुभदा मही ।
बिल्वैः पलाशैर्दर्भैश्च कुशैश्च हरिणैस्तथा ॥ १३।

होमद्रव्यैः सुगन्धैश्च भूर्ब्राह्मी शुभदा मता ।
तिन्दुकैस्तिन्त्रिणीभिश्च करजैर्वेणुभिस्तथा ॥ १३।

कार्पासार्कजपाभिश्च हंसैः पक्षिमृगैस्तथा ।
निष्कण्टकैस्तथा वृक्षैर्या भूमिः सहिता भवेत् ॥ १३।

वैष्णवी भूः समाख्याता शौर्यवीर्यप्रदा नृणाम् ।
कदलीपनसाम्रैश्च पुन्नागैर्वकुलैस्तथा ॥ १३।

पाटलैः सिन्धुवारैश्च तथा चामलकैः पुनः ।
इन्दीवरैश्च वैश्यैश्च शूद्रैरैन्द्री मही मता ॥ १३।

पाटल्यगरुगन्धाढ्या धनधान्यसमृद्धिदा ।
अङ्कोलैश्च तथा वृक्षैर्मार्जालैर्नकुलैस्तथा ॥ १३।

शशगोधाचकोरैश्च वृकैरौक्षमही मता ।
शौर्यवीर्यकरी सा स्यात्प्रजासम्पत्समृद्धिदा ॥ १३।

निर्गुण्डी माधवी दूर्वा त्वङ्कोलैः किंशुकैस्तथा ।
मल्लिकाकरवीरैश्च मधूकैर्भौतिकी मता ॥ १३।

अन्नदा पुष्टिदा नॄणां भस्मगन्धसमन्विता ।
भल्लातकैर्महावृक्षैर्दुष्टसत्त्वैः पलाण्डुभिः ॥ १३।

किरातैः ककुभैर्गृध्रैर्धूर्तैः सर्वैः समन्विता ।
आसुरी युद्धदा भूमिः पूतिगन्धसमन्विता ॥ १३।

शाल्मलीभिस्तथा भूमिर्वकुलैश्च विभीतकैः ।
श्लेष्मातकैः खरैरुष्ट्रैः सृगालैः सूकरैः पुनः ॥ १३।

चण्डालैश्च पुलिन्दैश्च पूतिगन्धोषरा च सा ।
पैशाची च स्मृता शास्त्रैः सर्वनाशसमन्विता ॥ १३।

चण्डालविषचोरैश्च शिरोरोगादिभिस्तथा ।
मरीचगुलगन्धाढ्या राक्षसी सा क्षयप्रदा ॥ १३।

गोमायुगणसङ्कीर्णा झिल्लिका शर्करान्विता ।
या वायव्येति सा प्रोक्ता दुःखनैर्धन्यदायिका ॥ १३।

या पूगैरावृता भूमिर्वारुणी सर्वसिद्धिदा ।
स्नुहिश्लेष्मातकाद्यैश्च संयुक्ता क्षुद्रशर्करैः ॥ १३।

ऊषरा तोयहीना च आग्नेयी सर्वनाशिनी ।
शैवे शैवी समाख्याता वैष्णवी विष्णुदेशके ॥ १३।

ब्राह्मी स्याद् ब्रह्मदेशे तु शैवी विप्रादियोग्यका ।
शैवी विप्रविषिष्टा च ब्राह्मी स्याद्वैष्णवी च भूः ॥ १३।

भूभृतां स्याद्विशामौक्षी शूद्राणां भौतिकी स्मृता ।
पैशाची त्वासुरी भूमी राक्षसी या च भूर्मता ॥ १३।

अन्त्यजानामिह प्रोक्ता शतशः कर्षिता च या ।
सा च गोभिश्चिरं भित्त्वा भूर्ग्राह्या वत्सरोर्ध्वतः ॥ १३।

क्षेत्रस्थितिवशादुर्वी कथिता त्वनुलोमिनाम् ।
अनूपा जाङ्गला चेति वास्तुयोग्या द्विधा धरा ॥ १३।

स्थिरं गुरुतरं भूरिशर्करं क्षारवारिणा ।
युक्तमल्पीयसात्यन्तं खातेऽगाधेऽपि जाङ्गलम् ॥ १३।

कशेरुकैरवाकीर्णं रूढसौगन्धिकोत्पलम् ।
सूक्ष्मवालुकमानूपं कृषिकृत्युच्चलज्जलम् ॥ १३।

जाङ्गलानूपसम्मिश्रगुणं साधारणं स्मृतम् ।
जाङ्गलं कदलीतालपनसादितरूद्भवम् ॥ १३।

सर्वसस्योचितं पुष्पफलवृक्षसुखोदयम् ।
सर्वर्तुसुखदं सर्वहितमानूपमिष्यते ॥ १३।

तयोः सम्पर्कसंयुक्तं साधारणमुदाहृतं ।
पद्मकं भद्रकं धूम्रं पूर्णञ्चेति चतुर्विधम् ॥ १३।

समसंस्पर्शनं स्निग्धं सुगन्धं सुस्वरं स्थिरम् ।
करोदाञ्जलिमात्रोद्यदुदकं वास्तु पद्मकम् ॥ १३।

प्राच्युदीच्युदकं सस्यं दक्षिणेशं पुरोवनम् ।
सौम्यं सारतरं तत्तु प्रागुदग्वीरणान्वितम् ॥ १३।

सुद्रव्यं रमणीयं सज्जनस्थानं तु भद्रकम् ।
पूर्णकं धूम्रकं नित्यमनिलानलदिक्प्लवम् ॥ १३।

उत्तमं मध्यमं नीचं नित्यं चेति चतुर्विधम् ।
दशदण्डप्रमाणं तु षण्मात्रावनतं तु यत् ॥ १३।

उत्तमं स्याद्वितस्त्या तु मध्यं हस्तेन चाधमम् ।
तन्मन्दमध्यत्वरितजलावहसमन्वितम् ॥ १३।

हस्तादधिकनिम्नं तु निन्दितं वास्तु कीर्तितम् ।
चतुरश्रं समं यत्तु देवनाञ्च द्विजन्मनाम् ॥ १३।

अष्टषट्चतुरश्रं यद्युक्तं तु नृपवैश्ययोः ।
शूद्रस्यापि यथासंख्यं कल्पयेद्देशिकोत्तमः ॥ १३।

श्रेष्ठं पूर्वायतं वास्तु मध्यमं दक्षिणोत्तरम् ।
श्वेतं रक्तं च पीतञ्च कृष्णं विप्रादितः क्रमात् ॥ १३।

मृदङ्गवेणुवीणादि दुन्दुभिध्वनिसंयुतम् ।
पुन्नागजातिपुष्पाब्जधान्यपाटलगन्धकैः ॥ १३।

पशुगन्धसमं श्रेष्ठं सर्वबीजप्ररोहणम् ।
एकवर्णं घनं स्निग्धं सुखसंस्पर्शनान्वितम् ॥ १३।

कुब्जाङ्गमुक्तमाकाशं नीचच्छन्नं परं सुखम् ।
तिक्तं च कटुकं चैव कषायमधुराम्लकम् ॥ १३।

लवणं षड्रसैर्युक्तं युक्तं सर्वसुखावहम् ।
प्रदक्षिणोदकोपेतं करमात्रोच्चलज्जलम् ॥ १३।

निष्कपालं निरुपलं क्रिमिवल्मीकवर्जितम् ।
सुषिरास्थिविहीनं तु तनुवालुकसंयुतम् ॥ १३।

अङ्गारतुषहीनं तु वृक्षमूलविवर्जितम् ।
पङ्कशेषोज्झितं श्वभ्रदरीलोष्टविवर्जितम् ॥ १३।

सर्कराभस्महीनं तु सभाचैत्यसमीपगम् ।
दुष्टप्राणिसमीपस्थं नृपमन्दिरसंश्रितम् ॥ १३।

देवालयसमीपस्थं कण्टकद्रुमसंयुतम् ।
चण्डालवास्तुकं चैव कर्मकारालयाश्रितम् ॥ १३।

एकद्वित्रिचतुर्मार्गावृतमव्यक्तमार्गकम् ।
शङ्करारामसंयुक्तं तस्य क्षेत्रं तु वर्जयेत् ॥ १३।

अन्यदेवंविधं वास्तु सर्वदोषकरं भवेत् ।
यत्कर्म विहितं मोहादेवंभूते तु वास्तुनि ॥ १३।

तन्महादोषदं यस्मात्सर्वथा तद्विवर्जयेत् ।
हीनजातेः समुद्दिष्टमुत्कृष्टानां विधीयते ॥ १३।

उत्कृष्टोक्तं न हीनस्य सर्वदेवेषु योग्यकम् ।
मिश्रवर्णयुतं वास्तु श्रेष्ठं तद्वर्णजन्मनाम् ॥ १३।

पूर्यमाणे महीं खात्वा गर्ते स्वैरेव पांसुभिः ।
अधिकन्यूनतुल्येषु पांसुष्वेतादृशं फलम् ॥ १३।

तत्पांसुधारणे षष्टिशतं फलविवेकतः ।
सपुष्पकुम्भतोयेन पूर्यमाणेऽवटे यदि ॥ १३।

शस्तं प्रदक्षिणावर्तमुदकं शान्तबुद्बुदम् ।
उत्तानपुष्पकं श्रेष्ठं न त्वधोमुखपुष्पकम् ॥ १३।

सर्षपाणां तिलानां वा चोप्तानामङ्कुरा भुवि ।
त्रिरात्रेण प्रजायन्ते यस्यां सा स्याच्छुभा मही ॥ १३।

पूर्वोत्तरप्लवा श्रेष्ठा मध्यमा सर्वतः प्लवा ।
सापि ग्राह्या गृहादौ तु सा चोल्बणगुणान्विता ॥ १३।

कुमारराजधानी वा न्यायाप्ता सा मही मता ।
एवं परीक्ष्य गृह्णीयान्महीं बहुगुणान्विताम् ॥ १३।

वेतालादेः पुनः सम्यक् प्रवेशबलिमाहरेत् ।
॥ इति कामिकाख्ये महातन्त्रे भूपरीक्षाविधिः एकादशः पटलः ॥
प्रवेशबलिविधिः
ग्रामादीनां च सर्वेषां प्रासादानां च सद्मनाम् ।
अन्येषामपि सर्वेषां प्रवेशबलिरुच्यते ॥ १४।

शुभे मुहूर्ते नक्षत्रे रात्रौ दोषविवर्जिते ।
आदिशैवकुलोद्भूतः पञ्चगोचरसंस्थितः ॥ १४।

पञ्चाङ्गभूषणोपेतः सोष्णीषः सोत्तरीयकः ।
सितानुलेपनाढ्यश्च प्रवेशबलिमारभेत् ॥ १४।

ब्राह्मणान् भोजयेत्पूर्वं पुण्याहं वाचयेत्ततः ।
नवभागां धरां कृत्वा ब्रह्मस्थानादितः क्रमात् ॥ १४।

नवदिक्षु बलिं दद्यान्मन्त्रेणानेन वास्तुवित् ।
इमे भूमौ वसन्तोऽत्र भूतपैशाचराक्षसाः ॥ १४।

स्वेच्छं गच्छन्त्विमां भूमिमाशु गृह्णामि वास्तुने ।
दध्याज्यापूपसंयुक्तैरन्नैस्तेषां बलि क्षिपेत् ॥ १४।

गीतवाद्यादिनिर्घोषैर्वेदघोषैश्च घोषयेत् ।
आचार्यं पूजयेत्पूर्वं सर्वान् सम्पूजयेत्ततः ॥ १४।

॥ इति कामिकाख्ये महातन्त्रे प्रवेशबलिविधिः द्वादशः पटलः ॥
भूपरिग्रहविधिः
ततः प्रभाते स्वीकारं कुर्यात्स्नातो विभूषितः ।
वसानो नूतनं वस्त्रमुत्तरीयसमन्वितः ॥ १५।

सूपलिप्तमहीमध्ये सर्वधान्योपरि स्थितम् ।
सितचन्दनलिप्ताङ्गं चूताश्वत्थदलान्वितम् ॥ १५।

सर्वरत्नौषधीगर्भनिम्नगाम्भः प्रपूरितम् ।
सद्वस्त्रवदनं कुम्भं सितसूत्रविभूषितम् ॥ १५।

सासनेन सदेहेन शिवेन समधिष्ठितम् ।
पूजयित्वा विधानेन गन्धपुष्पाक्षतैर्गुरुः ॥ १५।

ततः कुम्भं समुत्क्षित्य विप्रमूर्ध्न्यधिरोपयेत् ।
वेदातोद्यकुलस्त्रीणां प्रशस्तध्वनिभिस्तथा ॥ १५।

ततः करकनिर्गच्छदच्छिन्नजलधारया ।
ध्यायन् प्रजाहितं क्षिप्रं परिषिञ्चेत्प्रदक्षिणम् ॥ १५।

नयेत्तु पूर्वसीमान्तं किञ्चित्तत्र विलम्ब्य च ।
तस्मादग्नेः पलाशस्य पवनेशानयोस्तथा ॥ १५।

दिक्षु नीत्वा ततः प्राचीं नयेद्भूमिपरिग्रहे ।
आचार्यादीनथाभ्यर्च्य कर्ता दद्याच्च दक्षिणाम् ॥ १५।

प्रवेशार्थं बलिश्चैव भूपरीक्षापरिग्रहौ ।
ग्रामाङ्गभूतदेवादौ पृथङ्नेष्टो विचक्षणैः ॥ १५।

तत्रादौ कर्षणं कुर्यात्स्वतन्त्रैः सर्वमाचरेत् ।
सर्वं स्वतन्त्रतः कुर्याच्छ्रद्धावित्तानुसारतः ॥ १५।

तत्र दुर्गानिवेशे तु विशेषः किञ्चिदिष्यते ।
हस्तमानावटं खात्वा भूमिमध्ये शुभे दिने ॥ १५।

चन्दनोषिततोयेन सायं गर्तं प्रपूरयेत् ।
दर्भास्तरान्तिके तस्य पयः पीत्वा गुरुः स्वपेत् ॥ १५।

अस्मिन् वास्तुनि वर्धस्व धनधान्येन मेदिनि ।
उत्तमं वीर्यमास्थाय नमस्तेऽस्तु शिवा भव ॥ १५।

इत्युक्त्वोपोष्य शुद्धाङ्गः श्वभ्रं प्रातः परीक्षयेत् ।
सावशेषं जलं दृष्ट्वा तद् ग्राह्यं सर्वसंपदे ॥ १५।

क्लिन्ने वास्तुविनाशाय शुष्के धान्यधनक्षयः ।
अह्नि वा पूरणं कृत्वा परीक्षां तु समाचरेत् ॥ १५।

गत्वा शतपदं चान्तः प्रत्यावृत्य निरीक्षयेत् ।
अन्यूनं चेज्जलं तत्स्थमुत्तमा भूः प्रशस्यते ॥ १५।

अङ्गुलेन तु हीनं चेन्मध्यमेति प्रकीर्तिता ।
ततो हीनं तु हीना स्यादतिहीना विपत्करी ॥ १५।

इयं परीक्षा कर्तव्या प्रवेशार्थबलेः पुरा ।
सर्वेषामपि वास्तूनां सा तु साधरणी मता ॥ १५।

एवं परिग्रहं कृत्वा ततः कर्षणमारभेत् ।
॥ इति कामिकाख्ये महातन्त्रे भूपरिग्रहविधिः त्रयोदशः पटलः ॥
भूकर्षणविधिः
अतः परं प्रवक्ष्यामि ग्रामादीनां च कर्षणम् ।
सुश्वेतौ वृषभौ दान्तौ युवानौ बलसंयुतौ ॥ १६।

अप्रोतनासिकौ साण्डौ शुभलक्षणसंयुतौ ।
ककुदं च तथा वालखुरशृङ्गाणि भूषयेत् ॥ १६।

तदाकृतिकृतैर्हेमभूषणैर्गन्धपुष्पकैः ।
उक्तलक्षणवर्णाढ्यं गृहीत्वा गोवृषद्वयम् ॥ १६।

तर्पयित्वा गुलैः क्षीरैस्ततः कर्षणमारभेत् ।
तस्योपकरणं द्रव्यं खादिरं देवविप्रयोः ॥ १६।

नृपाणां खादिरो राजतरुः स्याद्वैश्यशूद्रयोः ।
निम्बश्च वकुलश्चापि गवाक्षी कट्फलस्तथा ॥ १६।

तिन्दुकः करवर्णश्च सर्वेषां तु महीरुहाम् ।
हलश्च लाङ्गलो मुष्टिर्युगमस्य प्रकीर्तितः ॥ १६।

चतुर्वितस्तिदीर्घं स्याद्धलं तन्मूलनाहकम् ।
द्विवितस्तिषडङ्गुल्यं लाङ्गलेषु प्रपठ्यते ॥ १६।

त्रिगुणो हलदैर्घ्येण मूलोऽष्टाङगुलनाहकः ।
अग्रे तु चतुरङ्गुल्यं लाङ्गलेषु प्रशस्यते ॥ १६।

हलदीर्घः समुद्दिष्टस्त्रिद्व्यङ्गुलघनान्वितः ।
घनद्विगुणविस्तारा पताका ध्वजयष्टिवत् ॥ १६।

चतुर्हस्तायतश्चाग्रे वितस्तिपरिणाहकः ।
मध्ये त्रिसप्तमात्रेण नाभेर्वृत्तानिभो युगः ॥ १६।

चतुर्वितस्तिदीर्घः स्यादेकाङ्गुलविशालकः ।
शम्यः शम्यान्तरः सम्यक् वितस्तिरिह कथ्यते ॥ १६।

मध्ये कीलो द्विमात्रः स्यान्मध्यवामे तु षड्यवः ।
शम्यान्तरः समं शम्यालम्बनं स्याद्युगादयः ॥ १६।

पांसुगर्भं च तत्तल्यमयोमयमिहेष्यते ।
हिरण्मयं पांसुगर्भं देवानां प्रविधीयते ॥ १६।

राजतं द्विजभूपानां लोहितं वैश्यशूद्रयोः ।
यद्वा हलादिकं यत्तु तदर्धे वसुभाजिते ॥ १६।

एकभागं समारभ्य चतुर्भागावसानकम् ।
न्यूनं वाप्यधिकं वापि कारयेत्कर्तुरिच्छया ॥ १६।

रज्जुर्गोचर्मजा वापि मौञ्जीतालजवल्कलाः ।
नलिकेरकृता वापि रज्जुः सर्वत्र शंशिता ॥ १६।

पलाशोदुम्बराश्वत्थवटप्लक्षोद्भवास्तथा ।
हलादयः सुरादीनां सर्वे सर्वत्र वा मताः ॥ १६।

एवं सर्वं च सम्पाद्य देशिकः शिवविप्रजः ।
कृतमन्त्रतनुर्भूत्वा सोष्णीषरचोत्तरीयकः ॥ १६।

प्राप्तपञ्चाङ्गभूषस्तु वृषभौ संप्रपूजयेत् ।
वृषं त्र्यम्बकमन्त्रेण हलं चास्त्रेण पूजयेत् ॥ १६।

कर्षकं तु समाहूय वस्त्रं दत्वा द्विजोत्तमः ।
आत्मानमिव तं ध्यात्वा प्रेषयेत्कृषिकर्मणि ॥ १६।

स्वयं चादौ तु संपृश्य कर्षयेद्देशिकोत्तमः ।
द्वात्रिंशद्वारमित्युक्तं देवाग्रजमहीभृताम् ॥ १६।

दशपञ्चाधिकं ख्यातं वैश्ये शूद्रे तु सप्तकम् ।
सर्वेषां सप्तवारं वा पञ्चवारमथापि वा ॥ १६।

प्राङ्मुखोदङ्मुखो वापि कृषिकर्म समारभेत् ।
एवं कृष्ट्वा समीकृत्य सण्मात्रावर्तितं क्रमात् ॥ १६।

तिलसर्षपमुद्गांश्च माषव्रीहिमनुक्रमात् ।
पयसा क्षालयित्वा तु वपेन्नेत्रमनुस्मरन् ॥ १६।

आचार्यदक्षिणां दद्यात्काञ्चनं पञ्चनिष्ककम् ।
सर्वोपकरणोपेतं दद्यात्तस्मै च गोवृसौ ॥ १६।

वृषौ पृष्ठावनीतौ च तयोश्चैवातिधावनम् ।
शयनं दुष्कृतञ्चान्यत् प्रजानां सर्वदोषदम् ॥ १६।

हलादिभङ्गे तद्वत्स्याद्रज्जुच्छेदे तथैव हि ।
प्रायश्चित्तं तदा कुर्याच्छान्तिहोमं शिवद्विजः ॥ १६।

तथात्र कर्षकस्यापि पतने चैवमेव हि ।
तत्रस्थानां च सस्यानां वर्धितानां च कर्षणात् ॥ १६।

भक्षणं गोकुलैर्धीमान् कारयेद्देशिकोत्तमः ।
त्रिरात्रं पञ्चरात्रं वा सप्तरात्रं तु वासयेत् ॥ १६।

गवां सवृषवत्सानां पुरीषप्रस्रवोक्षणैः ।
खुरसंघट्टनाघ्राणपरिभ्रमणगोष्पदैः ॥ १६।

रोमन्थोद्गारपातैश्च फेनैर्वत्साननच्युतैः ।
पवित्रीकृतभूमध्ये ग्रामाद्यं परिगृह्यताम् ॥ १६।

॥ इति कामिकाख्ये महातन्त्रे भूकर्षणविधिः चतुर्दशः पटलः ॥
शङ्कुस्थापनविधिः
देवानां ब्राह्मणादीनां वर्णानामनुलोमिनाम् ।
गृहग्रामादिकर्तणां शिवदीक्षान्वितात्मनाम् ॥ १७।

अदीक्षितानामन्येषां शिवभक्त्यन्वितात्मनाम् ।
शङ्कुसंस्थापनं वक्ष्ये ग्रामादीनां शुभावहम् ॥ १७।

ब्रह्मस्थानस्य नैरृत्यां शङ्कुस्थानं प्रकल्पयेत् ।
अन्यत्र स्थापितः शङ्कुर्ग्रामाद्यं नाशयिष्यति ॥ १७।

दण्डप्रमाणविस्तारं षडङ्गुलसमुन्नतम् ।
शङ्क्वर्थं मण्डलं कुर्याद्देवानां च सनातनम् ॥ १७।

युक्ताष्टषट्चतुर्मात्रं द्विमात्रोच्चं मनोहरम् ।
निर्दरं निर्जरं स्निग्धं सुस्पृश्यं सुसमं शुभम् ॥ १७।

त्रिहस्तार्धं त्रिहस्तं च द्विहस्तार्धं द्विहस्तकम् ।
द्विजादीनां यथासंख्यं योजनीयं विचक्षणैः ॥ १७।

आपूर्य सलिलं तत्र वै?शकीलान् समोदयान् ।
खातयेत्तान् बहून् सम्यक् समान् समतरान्तरान् ॥ १७।

तत्र फुल्लमृदा सूक्ष्मवालुकेन सगोमयम् ।
दध्याज्यक्षीरसम्मिश्रं सवल्मीकमृदा दृढम् ॥ १७।

समं सम्पातयेत्सूत्रपातयन्त्रेण मण्डलम् ।
अजर्जरमनीचोच्चं सुस्निग्धं दर्पणोपमम् ॥ १७।

दान्तश्च चन्दनो देवमहीदेवसमीरिताः ।
खादिरस्तिनिशो राज्ञां वणिजां शाकखादिरौ ॥ १७।

शाकश्च तिन्दुकः कृष्णसारः स्याच्छूद्रजन्मनाम् ।
क्षीरवृक्षशमीसालाः सर्वे योग्याः समीरिताः ॥ १७।

शङ्कुः षडङ्गुलो नाहस्त्वायामो द्वादशाङ्गुलः ।
अग्रे त्वेकाङ्गुलो वास्तु सर्ववर्णेषु योग्यकः ॥ १७।

चतुर्दशाङ्गुलायामस्तावान् स्यान्मूलनाहकः ।
अग्रे त्र्यङ्गुलविस्तारः शङ्कुर्वा सर्ववास्तुषु ॥ १७।

हस्तार्धायामनाहोऽग्रनाहस्तत्पादपादयुक् ।
एकाङ्गुलक्षयादायो मूलनाहो विधीयते ॥ १७।

ब्राह्मणादिचतुर्वर्णक्रमेण परिकल्पयेत् ।
देवादीनां शिरोऽग्रं स्याद्द्विजानां छत्रसन्निभम् ॥ १७।

कुशकीचकपत्राभं भूपानां वैश्यजन्मनाम् ।
कदलीमुकुलाग्रं स्याच्छूद्राणां मण्डलाग्रकम् ॥ १७।

बैल्वं कीलं सुराणां स्यात्खादिरं सालमाग्रजम् ।
आसनं वाकुलं राज्ञां तैन्दुकं चापि खादिरम् ॥ १७।

कीलं विशां च शूद्राणां सर्वसामान्यमेव वा ।
योजयेद्देशिको धीमान् ख्यातशङ्कौ पुरातने ॥ १७।

द्रुमैरेभिः प्रकर्तव्यो ग्रामादिर्भ्रमवर्जितः ।
मध्याद्यन्तस्थितैः कीलैर्मण्डलैर्नवभिर्युतैः ॥ १७।

वितस्त्यन्तरितैस्तावत्कीलं सूचिसमन्वितम् ।
ग्रामकेदारशैले स्यात्सूचिरेकाङ्गुलायता ॥ १७।

यवोदरमुखां हेमरूप्यताम्रमयीं तथा ।
पञ्चगव्येन संशोध्य भूयः शुद्धोदकेन वा ॥ १७।

हृदयेन तु मन्त्रेण अस्त्राद्भिः प्रोक्षयेत्तदा ।
गन्धादिभिः समभ्यर्च्य वास्तुवृद्धिमनुस्मरन् ॥ १७।

मण्टपे वेदिकामध्ये पञ्चहस्तविनिर्मिते ।
शङ्कुस्थानोत्तरगते क्रियामेनां समाचरेत् ॥ १७।

अहताभ्यां सुवासोभ्यां सर्वतः परिवेष्टितम् ।
कृतकौतुकबन्धस्तु स्थण्डिलस्थं समर्चयेत् ॥ १७।

पूर्वस्थवास्तुहोमं च स्थण्डिले सम्यगाचरेत् ।
ततः प्रभाते विमले सुवारे तु शुभे दिने ॥ १७।

शङ्कुं प्रक्षाल्य तोयेन गन्धाद्यैः पूजयेद्धृदा ।
दिग्देवताश्च संपूज्य गन्धाद्यैश्च स्वनामभिः ॥ १७।

भूषणोपेतपञ्चाङ्गः सोष्णीषः सोत्तरीयकः ।
संप्राप्तदक्षिणैर्विप्रैः शिल्पिना च समन्वितः ॥ १७।

शङ्कुस्थानं तु संप्राप्य पुण्याहं वाचयेत्ततः ।
इन्द्रादीन् परितश्चेष्ट्वा शङ्कुस्थापनमारभेत् ॥ १७।

शङ्कुप्रमाणया रज्ज्वा शङ्कुव्यासार्धयुक्तया ।
वृत्तं संभ्राम्य तन्मध्ये स्थापयेत्तमिनोदये ॥ १७।

पूर्वापराह्णयोः शङ्कोश्छायारेखागता यथा ।
तद्बिन्दुद्वयगं सूत्रं पूर्वापरदिगिष्यते ॥ १७।

यवस्य तु तुरीयांशं पूर्वापराह्णयोर्गता ।
बिन्दुद्वयान्तरं भ्रान्तः शम्बराननपुच्छकम् ॥ १७।

दक्षिणोत्तरमित्युक्तमन्यथा वापि कथ्यते ।
ध्रुववेधेन वोदीचीं प्राचीं वा ध्रुवतारया ॥ १७।

पुष्येण श्रवणेनाथ साधयेद्विषुवोदयात् ।
मितक्षेत्रार्धमानेन चतुरश्रं तु साधयेत् ॥ १७।

कर्णाभ्यां भुजसाम्यं तु कम्पनेनार्जवे स्थिते ।
जलेन तलसाम्यं स्यान्मध्यमे वाथ कर्णिके ॥ १७।

धाम्नि प्राच्यथवा साध्यनिश्चितान् पूर्ववास्तुनः ।
प्राचीतरं तु यत्स्थानं सर्वदोषकरं भवेत् ॥ १७।

॥ इति कामिकाख्ये महातन्त्रे शङ्कुस्थापनविधिः पञ्चदशः पटलः ॥
मानोपकरणविधिः
मानोपकरणं वक्ष्ये सर्वेषां च विशेषतः ।
परमाणुक्रमाद्वृद्ध्या मानाङ्गुलमिति स्मृतम् ॥ १८।

परमाणुरिति ख्यातो योगिनां दृष्टिगोचरः ।
रथरेणुश्च वालाग्रं लीक्षा यूको यवस्तथा ॥ १८।

क्रमशोऽष्टगुणाः प्रोक्ता यवैः षङ्भिश्च सप्तभिः ।
अष्टाभिश्च क्रमेणैव कन्यसादिविभेदतः ॥ १८।

अङ्गुल्यस्त्रिविधाः प्रोक्ता यावत्यः शिवशासने ।
शालिभिश्च त्रिभिः सार्धैश्चतुर्भिश्च तथायतैः ॥ १८।

शाल्युद्भवाः समाख्यातास्त्वङ्गुलास्त्रिविधास्त्विह ।
सार्धैः षड्भिर्यवैर्वाथ सार्धैः सप्तभिरेव वा ॥ १८।

अङ्गुलास्त्रिविधाः प्रोक्ताः सार्धैरष्टभिरेव वा ।
मध्यमाङ्गुलिमध्यस्थपर्वदीर्घं तु यद्भवेत् ॥ १८।

श्रेष्ठं मात्राङ्गुलं प्रोक्तं पादहीनं तु मध्यमम् ।
अर्धोनमधमं प्रोक्तं मात्राङ्गुलविभेदतः ॥ १८।

नवधा मनामुद्दिष्टं नराद्यङ्गुष्ठतोऽपि वा ।
एवं मात्राङ्गुलं प्रोक्तं यागादीनां पशस्यते ॥ १८।

अङ्गुलैः सूर्यसंख्यातैर्वितस्तिरिह कथ्यते ।
तद्द्वयं हस्तमुद्दिष्टं स किष्कुरिह सम्मतः ॥ १८।

पञ्चविंशतिमात्रं तु प्राजापत्य इति स्मृतः ।
मात्रैस्तु षड्विंशतिभिर्धनुर्मुष्टिः प्रकीर्तितः ॥ १८।

सप्तविंशतिभिर्मात्रैर्धनुर्ग्रह उदाहृतः ।
मानाङ्गुलोत्थहस्तास्तु शास्त्रेऽस्मिन् संप्रकीर्तिताः ॥ १८।

पौरुषः पुरुषाज्जातस्त्वङ्गुष्ठाद्दक्षिणादिह ।
तलं प्रसार्य चाङ्गुष्ठसहितैश्चतुरङ्गुलैः ॥ १८।

कनिष्ठाद्यैः क्रमेणैव यवगोकर्णसंज्ञकैः ।
वितस्तिः कथितश्चैवं प्रादेशस्तदनन्तरम् ॥ १८।

एवं विविध उद्दिष्टो हस्तः सर्वेषु वास्तुषु ।
प्राजापत्यस्य मानेन मण्डपे विग्रहेऽपि च ॥ १८।

मालिकायां सभायां च विशालायां च योजयेत् ।
राजधान्यादिकं राजभवनं च तटाककम् ॥ १८।

दुर्गं चैव धनुर्मुष्टिकरणैश्चैव कारयेत् ।
धनुर्ग्रहेण कुर्यात्तु रथ्याध्वानं विशेषतः ॥ १८।

प्राकारं किष्कुमानेन यानं च शयनं नयेत् ।
किष्कुमानेन वै सर्वमापन्नं तु समाचरेत् ॥ १८।

वितस्तिना विधातव्यं यानं च शयनं तथा ।
लिङ्गं च प्रतिमां चैव द्वारस्तम्भं च चूलिकम् ॥ १८।

यदस्य चोपकरणं तत्सर्वं चाङ्गुलेन तु ।
अत्यल्पं तु यवेनैवमाप्नुयान्मानवित्तमैः ॥ १८।

आयादिलक्षणं चैवमेभिरेव तु सम्मतम् ।
हस्तैश्चतुर्भिरुद्दिष्टो दण्डो रज्जुस्तदष्टभिः ॥ १८।

दण्डेन मापयेद्ग्रामं नगरं पत्तनादिकम् ।
अध्वानं रज्जुना बध्वा क्षेत्रं चैव तु मानयेत् ॥ १८।

रज्जुं कुर्यात्तु कार्पासपट्टसूत्रादिभिर्बुधः ।
न्यग्रोधवल्कलेनाथ तालकेतकवल्कलैः ॥ १८।

कनिष्ठाङ्गुलिनाहा च त्रिवृता ग्रन्थिवर्जिता ।
देवविप्रमहीपानां वैश्यशूद्रैर्विवर्जिता ॥ १८।

तालश्च केतकी चैव न्यग्रोधो धातकी तथा ।
शणकं च क्रमेणैव देवादीनां प्रशंसिताः ॥ १८।

नालिकेरोत्थरज्जुश्च सर्वेषामपि शंसितं ।
नालिकेरस्य पत्रस्य मापनं सर्वसिद्धिदम् ॥ १८।

दलनं द्विविधं प्रोक्तमोजयुग्मक्रमेण तु ।
पूर्वोत्तरमुखेनाथ पारम्भे दलनं भवेत् ॥ १८।

तेनैव मापनं कुर्यात् प्रतिमादौ विशेषतः ।
तत्पत्रसिरया वापि क्षुद्रस्कन्धेन मापयेत् ॥ १८।

सारदारूद्भवो हस्तदण्डो ग्रन्थ्या विवर्जितः ।
स्वायतो दीर्घसंयुक्तस्त्वर्धमात्रप्रविस्तरः ॥ १८।

त्रिपादविस्तरो वा स्यादेकाङ्गुलसुविस्तरः ।
तत्तदर्धघनोपेतो विस्तारेण समोऽथवा ॥ १८।

चतुरश्रो भवेद्यस्तु दण्डो मानुष ईरितः ।
मूले स्वायम्भुवं रूपं मध्ये लक्ष्मीस्वरूपकम् ॥ १८।

विश्वकर्मस्वरूपं तदग्रे तु परिकल्पयेत् ।
अयं देवेषु योग्यः स्याद्दण्डो द्व्यङ्गुलविस्तरः ॥ १८।

सपादो वाथ सार्धो वा सुवृत्तश्चित्रितो नु वा ।
हेम्ना वा राजतेनाथ ताम्रेणैवायसाथवा ॥ १८।

मूलाग्रवलयोपेतो दण्डो मानविनिर्णये ।
॥ इति कामिकाख्ये महातन्त्रे मानोपकरणविधिः षोडशः पटलः ॥
पदविन्यासविधिः
अथ वक्ष्ये विशेषेण पदविन्यासलक्षणम् ।
सकलं पदमेकं स्यात् पेचकं तु द्वितीयकम् ॥ १९।

पदं पीठं तृतीयं स्यान्महापीठमतः परम् ।
उपपीठं ततः पश्चादुग्रपीठमतः परम् ॥ १९।

स्थण्डिलं सप्तमं विद्यान्मण्डूकाख्यं तथाष्टमम् ।
परमेशपदं चापि नवमं परिकीर्तितम् ॥ १९।

दशमं चासनं चैकादशं स्थानीयमुच्यते ।
देशीयं द्वादशं प्रोक्तं पदं तूभयचण्डिकम् ॥ १९।

चतुर्दशपदं भद्रं महासनमिति स्मृतम् ।
पद्मगर्भपदं पञ्चदशमं तु प्रकीर्तितम् ॥ १९।

षोडशं त्रियुतं सप्तदशमं वृत्तभोगकम् ।
अष्टादशपदं चात्र कर्णाष्टकमिति स्मृतम् ॥ १९।

एकोनविंशतिपदं ज्ञेयं गणितपादकम् ।
स्याद्विंशतिपदं सूर्यविशालं नामतः पदम् ॥ १९।

स्यादेकविंशतिपदं सुसंहितसमाह्वयम् ।
द्वाविंशतिपदं चात्र पदं सुप्रतिकान्तकम् ॥ १९।

स्यात्त्रयोविंशति प्रोक्तं विशालं नामतः पदम् ।
स्याच्चतुर्विंशतिपदं विप्रगर्भमिति स्मृतम् ॥ १९।

पञ्चविंशमिह प्रोक्तं विश्वेशाख्यं पदं बुधैः ।
यत्तु षड्विंशतितमं तत्स्याद्विपुलभोगकम् ॥ १९।

स्यात्सप्तविंशतितमं पदं विप्रतिकान्तकम् ।
यत्त्वष्टाविंशतिपदं विशालाक्षपदं स्मृतम् ॥ १९।

विप्रभुक्तिकसंज्ञेयमेकोनत्रिंशकं पदम् ।
पदं त्रिंशत्तमं प्रोक्तं विश्वसारं पुरातनम् ॥ १९।

एकत्रिंशत्पदं यत्तु भवेदीश्वरकान्तकम् ।
इन्द्रकान्तपदं यत्तु द्वात्रिंशत्कथितं त्विह ॥ १९।

सकले मध्यमे ब्रह्मा पूज्यः प्रागादिसूत्रके ।
इन्द्रं यमं च वरुणं सोमं गन्धादिनार्चयेत् ॥ १९।

अस्मिन् देवादयः पूज्याश्चाग्निकार्यं च भोजनम् ।
कुर्यात्तु पेचकपदे कर्णसूत्रद्वयान्विते ॥ १९।

अष्टसूत्रगता लोकपाला मध्ये प्रजापतिः ।
तन्मध्ये निष्कलं बेरं स्थापयेद्देशिकोत्तमः ॥ १९।

सर्वमङ्गलकार्यं च क्षुद्रग्रामगृहादिकम् ।
कर्णसूत्रद्वयेनैव संयुक्तं पीठमिष्यते ॥ १९।

पूर्वोक्तास्तु सुरा ये तु पदस्थास्ते प्रकीर्तिताः ।
एतत्पदं मठादीनां तच्च ग्रामादियोग्यकम् ॥ १९।

क्षुद्रग्रामादिके चेष्टं पेचकं तु तथैव हि ।
कर्णसूत्रद्वयोपेतं महापीठं तु कारयेत् ॥ १९।

मध्ये चतुष्पदं ब्रह्मा भुङ्क्तेऽत्र मुनिसत्तमाः ।
ईशो जयन्त आदित्यो भृशोऽग्निर्वितथो यमः ॥ १९।

भृगुश्च पितृसुग्रीवौ वरुणः शेषमारुतौ ।
मुख्यः सोमोऽदितिश्चेति सूत्रस्था बाह्यदेवताः ॥ १९।

महापीठपदं प्रोक्तं क्षुद्रग्रामादियोम्यकम् ।
उपपीठपदे चैकं भुङ्क्ते मध्ये पितामहः ॥ १९।

अर्यमा च विवस्वांश्च मित्रश्च पृथिवीधरः ।
चतुर्दिक्षु गता देवा एकैकपदभोगिनः ॥ १९।

सावित्रश्चेन्द्रजश्चैव रुद्रजस्त्वापजस्तथा ।
आग्नेयादिचतुर्दिक्षु भुञ्जते देवताः पदम् ॥ १९।

ईशश्च सत्यकश्चैव महेन्द्रादित्यवह्नयः ।
गन्धर्वश्च तथा देवो गृहक्षतयमौ तथा ॥ १९।

पितरश्चासुराश्चैव पुष्पदन्तजलेश्वरौ ।
वायुश्चापि गजश्चैव भल्लाटः सोम एव च ॥ १९।

भुञ्जते पदमेकैकं कर्णसूत्रद्वयान्वितम् ।
उपपीठपदं नाम्ना ग्रामादीनां शुभावहम् ॥ १९।

उग्रपीठमिदं मध्ये कर्णसूत्रद्वयान्वितम् ।
मध्ये चतुष्पदं ब्राह्ममन्तरावरणे ततः ॥ १९।

अर्यमा च विवस्वांश्च मित्रश्च पृथिवीधरः ।
प्रागादि भुञ्जते देवा द्विपदं कोणवर्जितम् ॥ १९।

सविता च तथेन्द्रश्च रुद्रश्चापस्तथैव च ।
आग्नेयकोणमारभ्य भुञ्जते देवताः पदम् ॥ १९।

बहिरावरणं वक्ष्ये पावकादिचतुर्ष्वपि ।
कोणेषु भुञ्जते देवाः पदानामर्धकं क्रमात् ॥ १९।

आग्नेयस्य तु पूर्वार्धे भृशो वह्निस्तु पश्चिमे ।
नैरृतस्य तु पूर्वार्धे गृहः स्यात्पश्चिमे स्वयम् ॥ १९।

पश्चिमार्धे तु वायव्यां शेषो वायुस्तु पूर्वगः ।
ईशानपश्चिमार्धे तु दितिरीशस्तु पूर्वगः ॥ १९।

प्राच्यामुत्तरमारभ्य प्रादक्षिण्यक्रमेण तु ।
जयन्तेशो महेन्द्रश्च आदित्यः सत्यकस्तथा ॥ १९।

दक्षिणे वितथश्चैव गृहक्षतयमौ तथा ।
गन्धर्वश्च तथा देवाश्चत्वारः पदभोगिनः ॥ १९।

पश्चिमे चैव सुग्रीवः पुष्पदन्तो जलेश्वरः ।
असुरश्च तथा देवाश्चत्वारश्चोत्तरे मताः ॥ १९।

मुख्यो भल्लाटकः सोमो भृगुरित्यधिदेवताः ।
उग्रपीठमिदं नाम ग्रामादीनां सुपूजितम् ॥ १९।

स्थण्डिलं सप्तसप्तांशं कर्णसूत्रद्वयान्वितम् ।
मध्ये नवपदं ब्राह्ममन्तरावरणे ततः ॥ १९।

अर्यमा च विवस्वांश्च मित्रश्च पृथिवीधरः ।
पूर्वादिक्रमयोगेन त्रिपदं भुञ्जते सुराः ॥ १९।

आग्नेयादिषु कोणेषु सावित्राद्याश्च देवताः ।
सावित्रश्चेन्द्रजश्चैव रुद्रजस्त्वापजस्तथा ॥ १९।

ईशानपदमारभ्य बहिरावरणे सुराः ।
ईशानश्च जयन्तश्च महेन्द्रादित्यसत्यकाः ॥ १९।

भृशो वह्निरिति प्रोक्ताः पूर्वस्यां दिशि देवताः ।
वितथो गृहक्षतश्चैव यमो गन्धर्व एव च ॥ १९।

भृङ्गराजोऽथ निरृतिर्दक्षिणस्यां तु देवताः ।
सुग्रीवपुष्पदन्तौ च वरुणासुरशेषकाः ॥ १९।

वायुरित्युच्यते तस्मिन् पश्चिमे देवता मताः ।
मुख्यो भल्लाटकः सोमो ऋभुर्ह्यदितिरेव च ॥ १९।

उत्तरस्यां दिशि प्रोक्ता देवता बलियोग्यकाः ।
स्थण्डिलाख्यपदं चैतद्गृहारामादिपूजितम् ॥ १९।

मण्डूकाख्यं चतुः षष्टिपदं कर्णद्वयान्वितम् ।
मध्ये चतुष्पदं ब्रह्मा तन्मुखस्थाश्चतुः सुराः ॥ १९।

त्रिपदाश्चापवत्साद्याः षोडशार्धांशभोगिनः ।
चतुर्दिशि स्थिता बाह्ये षोडश द्विपदेश्वराः ॥ १९।

तत्पार्श्वयोर्द्वयोश्चाष्टावेकैकपदभोगिनः ।
अग्रहारादियोग्यं तन्मण्डूकाख्यपदं त्विह ॥ १९।

परमेशपदं त्वेतदेकाशीतिपदान्वितम् ।
कर्णसूत्रद्वयोपेतं कल्पनीयं विचक्षणैः ॥ १९।

मध्ये नवपदं ब्रह्मा भुङ्क्ते तस्य चतुर्मुखः ।
चतस्रो देवताः षट् षट् पदभोगपराः स्मृताः ॥ १९।

द्विपदाः कोणगाश्चाष्टौ बाह्ये त्वेकपरायणाः ।
मण्डूकेऽत्र समा देवाः कथ्यन्ते च यथाक्रमात् ॥ १९।

ईशानश्चैव पर्जन्यो जयन्तश्च महेन्द्रकः ।
आदित्यः सत्यकभ्रंशावन्तरिक्षश्च पूर्वगाः ॥ १९।

वह्निः पूषा च वितथो गृहक्षतयमौ तथा ।
गन्धर्वो भृङ्गराजश्च मृगश्चैव तु दक्षिणे ॥ १९।

निरृतिर्दौवारिकश्चैव सुग्रीवः पुष्पदन्तकः ।
वरुणश्चासुरश्चैव शेषो रोगस्तु पश्चिमे ॥ १९।

वायुर्नागस्तथा मुख्यो भल्लाटः सोम एव च ।
गजश्चाप्यदितिश्चैव दितिश्चैव तथोत्तरे ॥ १९।

बाह्यदेवा इमे प्रोक्तास्त्वन्तरावरणे पुनः ।
अर्यमा च विवस्वांश्च मित्रश्च पृथिवीधरः ॥ १९।

चतुर्दिक्षु गता देवा ईशानादौ च कोणके ।
आपश्चैवापवत्सश्च सवितापि सावित्रकः ॥ १९।

इन्द्रश्चेन्द्रजयश्चैव रुद्रो रुद्रजयस्तथा ।
मध्ये ब्रह्मा स्थितः प्रोक्तो मण्डूके चापि तत्परे ॥ १९।

चरकी च विदारी च पूतना पापराक्षसी ।
ईशानादिषु कोणेषु शूलस्थाः पदवर्जिताः ॥ १९।

स्कन्दोऽर्यमा च जम्भश्च पिलिपिञ्छो द्विजोत्तमाः ।
पूर्वादितः समारभ्य चतुर्दिक्षु व्यवस्थिताः ॥ १९।

ग्रामाग्रहारवेश्मादियोग्यं परमशायिकम् ।
आसनं कर्णसूत्राभ्यां युक्तं तु परिकल्पयेत् ॥ १९।

ब्रह्मा षोडशभागस्थो तन्मुखस्थाष्टभागिनः ।
आदित्यश्च यमश्चैव करुणः सोम एव च ॥ १९।

द्विपदाश्चापवत्साद्या द्विपदा एव कीर्तिताः ।
क्षेत्रं शतपदं दुर्गपुराट्टालकभूमिषु ॥ १९।

नगरी खेटकग्रामवेश्मादिषु च कथ्यते ।
स्थानीयं कर्णसूत्राभ्यां युक्तं तु परिकल्पयेत् ॥ १९।

मध्ये बह्या पदानां तु भजते पञ्चविंशतिम् ।
कोणेशादिपदे ब्रह्मा त्वीशाग्निपितृवायवः ॥ १९।

अन्ये त्वेकपदे ज्ञेयाः पर्जन्याद्या यथाक्रमात् ।
चत्वारस्त्वर्यमाद्यास्तु पूर्वादिदशभागिनः ॥ १९।

आपवत्सादयः कोणेष्वष्टौ द्विपदभागिनः ।
यथास्थानाश्चरक्याद्याश्चाष्टौ बाह्ये प्रकीर्तिताः ॥ १९।

ग्रामादियोग्यं विज्ञेयं स्थानीयाख्यमिदं पदम् ।
देशीयाख्यं पदं कर्णसूत्राभ्यां परिकल्पयेत् ॥ १९।

षट्त्रिंशद्भागभुक् ब्रह्मा मुखस्था द्वादशांशिनः ।
आदित्यश्च यमश्चैव वरुणः सोम एव च ॥ १९।

द्विपदा बाह्यविथिस्थाश्चरक्याद्यास्तु पूर्ववत् ।
देशीयाख्यपदं चैदमग्रहारादिपूजितम् ॥ १९।

चण्डितं तूभयाख्यं तु कर्णसूत्रद्वयान्वितम् ।
पदान्येकोनपञ्चाशन्मध्ये ब्रह्याधितिष्ठति ॥ १९।

बहिरावणे प्राच्यामादित्याद्यास्त्रिभागिनः ।
कोणस्थास्त्रिपदा ज्ञेया ईशाग्निपितृवायवः ॥ १९।

चत्वारस्त्वर्यमाद्यास्तु चतुर्दशपदे स्थिताः ।
पूर्ववच्चापवत्साद्या बाह्यस्थाः परिकीर्तिताः ॥ १९।

अग्रहारादियोग्यं तत्पदं तूभयचण्डितम् ।
प्राक् च पञ्चदशोदक् च सूत्राणि परिकल्पयेत् ॥ १९।

कर्णसूत्रद्वयोपेतं प्राग्वद्भुक्तिं प्रकल्पयेत् ।
अग्रहारादियोग्यं स्याद्भद्रासनमिदं पदम् ॥ १९।

पद्मगर्भमिदं चान्यत् कर्णसूत्रद्वयान्वितम् ।
एकाशीतिपदं मध्ये भुङ्क्ते लोकपितामहः ॥ १९।

आदित्याद्यास्त्रिभागाः स्युः कोणेशाः पञ्चनायकाः ।
अष्टादशांशभागस्थाश्चार्यमाद्याः प्रकीर्तिताः ॥ १९।

शेषं पूर्ववदुद्दिष्टमग्रहारादिपूजितम् ।
प्राञ्चि सप्तदशोदञ्चि सूत्राणि परिकल्पयेत् ॥ १९।

कर्णसूत्रद्वयोपेतं पदभुक्तिं च पूर्ववत् ।
अग्रहारादियोग्यं स्यात्त्रियुतं परिकीर्तितम् ॥ १९।

वृत्तभोगपदञ्चान्यत्कर्णसूत्रद्वयान्वितम् ।
एकविंशच्छतपदं ब्रह्मा भुङ्क्ते तु मध्यमे ॥ १९।

इन्द्रादिलोकपालाश्च त्वष्टौ पञ्चपदेश्वराः ।
द्वाविंशद्भोगिनो देवा मुखस्थाः परिकीर्तिताः ॥ १९।

आपवत्सादयोऽष्टौ हि द्विपदास्तु प्रकीर्तिताः ।
वृत्ताभोगमिदं प्रोक्तं ग्रामादौ संप्रयोजयेत् ॥ १९।

एकोनविंशति प्राञ्चि तावन्ति स्युरुदञ्च्यपि ।
कर्णाष्टकमिदं विद्यादग्रहारादिपूजितम् ॥ १९।

गणिताख्यपदं कर्णसूत्राभ्यां संयुतं भवेत् ।
एकोनसप्ततिपदं तन्मध्ये ब्राह्मकं भवेत् ॥ १९।

षट्त्रिंशतिपदे देवा मुखस्थाः परिकीर्तिताः ।
त्रिपदा लोकपालाः स्युरन्तरस्था द्विभागिनः ॥ १९।

आपवत्सादयश्चाष्टौ पार्श्वदेवाः प्रकीर्तिताः ।
प्रोक्तं गणितपादं तु ग्रामादौ परिकल्पयेत् ॥ १९।

ततः सूर्यविशालं स्यात्पूर्ववत्परिकल्पयेत् ।
सुसंहितपदं कर्णसूत्रयुक्तं प्रकल्पयेत् ॥ १९।

मध्ये पदानि धातुश्च द्विशतं पञ्चविंशति ।
अर्यमादिचतुष्कस्य त्रिंशत्त्रिंशत्पदानि च ॥ १९।

ईशादिकोणसंस्थानां चतुर्णां पदपञ्चकम् ।
आदित्यादिचतुर्णां तु त्रिपदं परिकीर्तितम् ॥ १९।

द्वे द्वे पदे च प्रत्येकं पर्जन्यादौ प्रकल्पयेत् ।
पूर्ववच्चापवत्सादेरष्टकस्य द्वयं द्वयम् ॥ १९।

चरक्याद्यष्टकं तद्वद्बाह्ये तु परिकीर्तितम् ।
एतत्सुसंहितं नाम पदं ग्रामादिपूजितम् ॥ १९।

पदं सुप्रतिकान्ताख्यं कर्णसूत्रद्वयान्वितम् ।
पूर्वोक्तेन प्रकारेण पदं ग्रामादिपूजितम् ॥ १९।

विशालं कर्णसंयुक्तं पण्डितेशैः प्रकल्प्यताम् ।
द्विशतं च नवाशीति मध्ये ब्रह्मपदानि च ॥ १९।

अर्यमादिचतुष्कस्य चतुस्त्रिंशत् पृथक्पृथक् ।
पञ्चाशल्लोकपालाः स्युरन्यत्सर्वं समानकम् ॥ १९।

विशालाख्यमिदं प्रोक्तमग्रहारादिपूजितम् ।
विप्रगर्भं यथापूर्वमग्रहारादिपूजितम् ॥ १९।

विश्वेशाख्यं पदं कर्णयुक्तं तु परिकल्पयेत् ।
त्रिशतञ्चैकषष्टिञ्च मध्ये ब्रह्मपदानि च ॥ १९।

अर्यमाद्या यथापूर्वं बाह्ये देवास्त्रिभागिनः ।
अग्रहारादियोग्यं स्याद्विश्वेशाख्यमिदं पदम् ॥ १९।

भोगं विपुलपूर्वं यदग्रहारादिपूजितम् ।
पदं विप्रतिकान्तं च कर्णसूत्रद्वयान्वितम् ॥ १९।

चत्वारिंशत्तथैकं च पदान्यत्र चतुः शतम् ।
ब्रह्मा भुङ्क्तेऽर्यमाद्यास्तु पूर्ववत्परिकल्पयेत् ॥ १९।

कोणस्थाः पञ्चभागाः स्युरन्ये त्रिपदभागिनः ।
इदं विप्रतिकान्ताख्यमग्रहारादिपूजितम् ॥ १९।

विशालाक्षं कर्णयुक्तं पूर्ववत्परिकल्पयेत् ।
त्रिंशत्प्राञ्चि तथोदञ्चि सूत्राणि परिकल्पयेत् ॥ १९।

मध्ये पञ्चशतं ब्रह्मा भुङ्क्ते नव च विंशतिम् ।
चतुर्णामर्यमादीनां षट्चत्वारिंशदंशकम् ॥ १९।

पञ्चाशल्लोकपालाः स्युः पर्जन्याद्यास्त्रिभागिनः ।
विप्रभुक्तिरिति ज्ञेयं पदं ग्रामादियोग्यकम् ॥ १९।

विश्वसारं यथापूर्वमेतद्ग्रामादिपूजितम् ।
पदमीश्वरकान्तं तु कर्णसूत्रद्वयान्वितम् ॥ १९।

ब्रह्मणः षट्शतं मध्ये पञ्चविंशतिसंयुतम् ।
अर्यमादिचतुष्कस्य पञ्चाशत्प्रतिवेदितम् ॥ १९।

अष्टानां लोकपालानां त्रयो भागाः पृथक्पृथक् ।
पर्जन्यादेस्तु चत्वारो भागाः प्रत्येकमीरिताः ॥ १९।

एतदीश्वरकान्ताख्यमग्रहारादिपूजितम् ।
इन्द्रकान्तं यथापूर्वमग्रहारादिपूजितम् ॥ १९।

एवमूर्ध्वं च विज्ञेयं यावत्स्यात्तु परार्धकम् ।
चतुः षष्टिपदं दैवं मानुषं पारमेश्वरम् ॥ १९।

परमेशपदं योज्यं चतुर्णामपि वर्णिनाम् ।
त्रैवर्णिकानां वा कुर्यादग्रहारादिवास्तुषु ॥ १९।

चतुष्पष्टिपदं विप्रभूपयोश्च विशेषतः ।
विट्छूद्रयोस्तथैकोनपञ्चाशत्पदमीरितम् ॥ १९।

सर्वं सर्वत्र चेष्टं वा शास्त्रेऽस्मिन् संप्रकीर्तितम् ।
चतुः षष्ट्येकाशीत्याख्यमासनं च त्रिधा मतम् ॥ १९।

सकलादिषु सर्वेषु पदेष्वेव पदत्रयम् ।
वास्तुकर्मणि शस्तं स्याद्ग्रामादौ च गृहादिषु ॥ १९।

अथवान्यप्रकारेण सकलादि विधीयते ।
कर्णसूत्रविहीनं वा मध्ये कर्णद्वयान्वितम् ॥ १९।

अथवानेककर्णस्थसूत्रैरन्वितमेव वा ।
पदं सर्वं विधेयं स्यादेवं बुद्ध्या प्रकल्पयेत् ॥ १९।

अथ वृत्तपदन्यासं प्रवक्ष्यामि यथाविधि ।
चक्रवत् पञ्चसूत्राणि सान्तराणि समानि च ॥ १९।

द्वात्रिंशच्च चतुर्विंशद्द्विरष्टाष्टैकभागिनः ।
एकाशीतिपदं ह्येतज्ज्ञेयं विषमसंस्थितिः ॥ १९।

अष्टाविंशत्तथा विंशद्द्वादशाष्टार्धभागतः ।
चतुः षष्टिपदं चैतच्चतुर्वृत्ते पकल्पयेत् ॥ १९।

कुम्भकस्य तु विन्यासं सम्मिश्रमुभयोर्न्यसेत् ।
चतुः षष्टिपदं वास्तु परमैशन्तु वास्तुकम् ॥ १९।

ग्रामादि चोपवास्तु स्याद्वास्तव्यं स्याद्गृहादिकम् ।
स्त्रीपुंसोरिव संयोगस्तथा योज्यं विचक्षणैः ॥ १९।

जयन्ते मेषसंस्थानमर्यम्णि वृषभस्थितिः ।
भृशांशे मिथुनं विद्यात्कुलीरो वितथे भवेत् ॥ १९।

व्यञ्जके केसरी भृङ्गे कन्या सुग्रीवके तुला ।
मित्रे तु वृश्चिकः शेषे धनुर्मुख्ये झषस्थितिः ॥ १९।

पृथिवीधरके कुम्भस्त्वदितौ मीन उच्यते ।
चराचरोभया ज्ञेयास्तत्तदेवांशके न्यसेत् ॥ १९।

अश्विन्यादीनि सर्वाणि नक्षत्राणि यथाक्रमम् ।
प्रदक्षिणगतान्येव मेषादिषु विभागतः ॥ १९।

आदित्ये सूर्यवारः स्यादग्नावङ्गारको मतः ।
यमे तु गुरुवारः स्यान्नैरृतौ बुधवारकम् ॥ १९।

वरुणे तु भवेच्छुक्रो वायव्ये चार्कजस्तथा ।
सोमे तु सोमवारः स्यादीशाने राहुसंस्थितिः ॥ १९।

मध्ये केतुर्भवेद्वास्तुशास्त्रेऽस्मिन् कामिकाह्वये ।
तद्वशाद्विहितं सर्वं सर्वसिद्धिफलप्रदम् ॥ १९।

स्त्रीलिङ्गं विषमं ज्ञेयं समं पुल्लिङ्गकं भवेत् ।
॥ इति कामिकाख्ये महातन्त्रे पदविन्यासविधिः सप्तदशः पटलः ॥
सूत्रनिर्माणविधिः
अतः परं प्रवक्ष्यामि सूत्रनिर्माणकं द्विजाः ।
प्रथमं ब्रह्मणः स्थानात्प्राक्सूत्रं सबलिं न्यसेत् ॥ २०।

द्वितीयं स्यादुदक्सूत्रं तस्मिन्नपि बलिं क्षिपेत् ।
चतुरश्रायताश्रस्थपर्यन्तं स्यात्तृतीयकम् ॥ २०।

कर्णसूत्रं चतुर्थं स्यात्पञ्चमं चार्धपञ्चकं ।
षष्ठं स्यात्तदनन्तर्यं सप्तमं मध्यकर्णिकम् ॥ २०।

अष्टमं चार्धकर्णं स्यान्नवमं कर्णिकान्तरम् ।
एवमन्यत्तु विज्ञेयं यावद्द्वात्रिंशकं पदम् ॥ २०।

पर्यन्तसूत्रमाद्यं स्यात्ततो विन्याससूत्रकम् ।
प्रमाणसूत्रमन्यत्स्यादेवं सूत्रद्वयं भवेत् ॥ २०।

यदुपानादिमानं तत्कूटकोष्ठावसानकम् ।
पर्यन्तसूत्रमानं तत्सूत्रं प्रामाणिकं परम् ॥ २०।

गर्भभित्यादिमानार्थं सूत्रं देवपदोचितम् ।
तद्धि विन्याससूत्रं स्याज्ज्ञातव्या सूत्रकल्पना ॥ २०।

अथ क्षेत्रं तु विभजेत् षष्ट्युत्तरशतत्रयम् ।
तेष्वेकभागं सूत्रस्य मानं तत्प्राण उच्यते ॥ २०।

सूत्राणि प्राञ्चि कार्याणि अनुकार्याण्युदञ्चि हि ।
प्राणवायुप्रमाणेन शास्त्रेऽस्मिन् कीर्तितानि हि ॥ २०।

तानि पुंस्त्रीस्वरूपाणि कीर्तितानि क्रमेण तु ।
प्राणवायुप्रमाणेन द्विगुणाश्चानुवंशकाः ॥ २०।

वास्तुमध्ये महावंशपार्श्वगास्तु प्रकीर्तिताः ।
त्रिगुणश्च महावंशो वास्तुमध्ये प्रकीर्तितः ॥ २०।

प्राणे त्रिगुणकाश्चानुसिराः कर्णगता मताः ।
महासिराश्च तत्रस्था मध्ये कर्णगता मताः ॥ २०।

प्राणवायुप्रमाणेन त्रिगुणास्ताः प्रकीर्तिताः ।
महासिराश्चानुसिराः संज्ञेयास्तु नपुंसकाः ॥ २०।

वास्तुमध्ये तु केतुः स्यान्महामर्म तदुच्यते ।
महासिरामहामर्मपर्यन्ते सन्धिरिष्यते ॥ २०।

वंशसूत्रसिरासङ्गाच्छूलमित्यभिधीयते ।
महाशूलं चतुष्प्राणं त्रिगुणं चानुशूलकम् ॥ २०।

शुद्धं पदं तु मर्म स्याल्लाङ्गलं कोणसंगतम् ।
चतुष्कं तु चतुः सूत्रैः षट्कं षट्सूत्रयोगतः ॥ २०।

अष्टकं चाष्टसूत्राणां योगेन परिकीर्तितम् ।
पदस्य चाष्टमांशेन मर्ममानं प्रकीर्तितम् ॥ २०।

पदाष्टनवदिग्भागे भगवान्सूत्रवित्स्मृतिः ।
त्रिहस्तनिर्मिते क्षेत्रे यवमानं तु सूत्रकम् ॥ २०।

अन्येषां रोममात्रेण प्रतिहस्तं प्रबन्धयेत् ।
हृदये वंशके शूले सूत्रसन्धौ च मर्मके ॥ २०।

सिरायामष्टके षट्के चतुष्के लाङ्गलेऽपि च ।
देवालयादिकं नोक्तं कृतञ्चेत्कुलनाशनम् ॥ २०।

एषां स्वरूपकाष्टांशं नवांशं परिहृत्य च ।
भित्तिस्तम्भगृहादीनि कारयेद्देशिकोत्तमः ॥ २०।

गृहपीडा न कर्तव्या पदसूत्रेण धीमता ।
यदङ्गं वास्तु मर्त्यस्य बाध्यते सर्वकर्मणि ॥ २०।

तदङ्गे तु तदीयस्य बाधाः परिहरेत्ततः ।
॥ इति कामिकाख्ये महातन्त्रे सूत्रनिर्माणविधिः अष्टादशः पटलः ॥
वास्तुदेवबलिविधिः
अथ वक्ष्ये विशेषेण वास्तुदेवबलिक्रियाम् ।
रात्रौ कुर्याद्बलिं विद्वानह्नि ग्रामादिवास्तुषु ॥ २१।

रात्रौ वाथ दिवावाथ गृहदेवालयादिषु ।
सुस्नातो नववस्त्रस्तु सोष्णीषः सोत्तरीयकः ॥ २१।

पञ्चाङ्गभूषणोपेतश्चन्दनाद्यनुलेपकः ।
तादृशेन च तत्कर्त्रा युक्तः कर्मेदमाचरेत् ॥ २१।

ब्राह्मणान् भोजयित्वा तु पुण्याहं वाचयेत्ततः ।
तद्देशे मण्डलं कृत्वा गोमयेन च बुद्धिमान् ॥ २१।

तत्र कूर्चं विनिक्षिप्य सम्बुद्ध्यन्तं स्वनाम च ।
उक्त्वा त्वावाहयामीति चावाह्यार्चनमाचरेत् ॥ २१।

चतुर्थ्यन्तं स्वनामोक्त्वा नमस्कारान्तसंयुतम् ।
पाद्यादिनिखिलान् दत्वा स्वस्वोक्तं तु बलिं क्षिपेत् ॥ २१।

ब्रह्माणं पूजयेत्पूर्वं सघृतं पायसं क्षिपेत् ।
फलान्यर्यमणे दद्यात्तिलमाषोदनं तथा ॥ २१।

दद्याद्विवस्वतेऽपूपं दधि मित्राय दापयेत् ।
पृथ्वीधराय सद्गन्धान् दापयेत्सुसमाहितः ॥ २१।

नवनीतमथो दद्यात्पर्जन्याय विशेषतः ।
जयन्ताय घृतं दद्यात् महेन्द्रः कुष्ठभाग् भवेत् ॥ २१।

मधुपर्कं तथा दद्यादादित्याय विशेषतः ।
सत्यकाय बदर्यास्तु फलं मधुसमन्वितम् ॥ २१।

भ्रंशाय चूर्णं माषस्य रजनीभक्तसंयुतम् ।
दापयेदन्तरिक्षाय तपनं दुग्धसर्प्पिषा ॥ २१।

अग्नये दुग्धसंयुक्तं ओदनं शिवसंयुतम् ।
पूप्णे च वितथे दद्यात्पक्वान्नं सुसमाहितः ॥ २१।

गृहक्षताय शिम्बान्नं दद्यान्मधुसन्वितम् ।
यमाय पायसं दद्याद्गन्धर्वे गन्धमुच्यते ॥ २१।

सामुद्रं भृङ्गराजाय मस्त्यं मस्त्योदनं मृगे ।
दद्यान्निरृतये तैलं पिण्याकान्नं च बुद्धिमान् ॥ २१।

दौवारिके दधि प्रोक्तं सुग्रीवे तु यवान्नकम् ।
पिष्टानि पुष्पदन्ताय पुष्पाणि सजलानि च ॥ २१।

जलेश्वराय दातव्यं पायसं घृतमिश्रितम् ।
वाराहं तु बलौ मांसमसुराय प्रदापयेत् ॥ २१।

दद्यात्समाहितः सम्यक् शेषाय तिलतण्डुलौ ।
रोगाय शुष्कमस्त्यान् वै ध्वजं पीतं च वायवे ॥ २१।

नागाय मधुमुख्याय लाजान् सम्यक् प्रदापयेत् ।
भल्लाटाय गुलान्नं वै सम्यग्दद्याद्बलिप्रदः ॥ २१।

सोमाय पायसं धूपं दीपं दद्याद्विशेषतः ।
गजाय शर्करापूपमदित्यै मोदकं विदुः ॥ २१।

तितये तु बलिं दद्याद्बाह्यदेवबलिक्रमे ।
पायसं घृतसम्मिश्रमीशानाय निवेदयेत् ॥ २१।

दद्यात्सवित्रे लाजांस्तु सवित्रे गन्धवारि वै ।
इन्द्राय माषमन्नं वै मुद्गान्नं चेन्द्रसूनवे ॥ २१।

रुद्राय मांसमन्नं स्यात्फेनं रुद्रात्मजाय वै ।
आपाय मस्त्यं मासं च चापवत्साय दापयेत् ॥ २१।

घृतं मांसं चरक्यै च शूलस्थायै शिवाश्रिताः ।
बिदारिकायै दातव्यं लवणं धीमता भृशम् ॥ २१।

तिलपिण्डमथो दद्यात्पूतनायै विशेषतः ।
कुल्माषं पापराक्षस्यै मांसान्नं स्याद्ग्रहेषु च ॥ २१।

विशेषबलिरेवं स्यात्सामान्यं तु घृतोदनम् ।
सर्वेषामपि दातव्यो बलिर्दध्ना समन्वितः ॥ २१।

उत्कृष्टबलिरेवं स्याद्ग्रामादौ च विशेषतः ।
गृहदेवालयादौ च मध्यमः कथ्यतेऽधुना ॥ २१।

दध्याज्यगुलसम्मिश्रं शुद्धान्नं ब्रह्मणे बलिः ।
अर्यमादिचतुर्णां तु पायसं बलिरुच्यते ॥ २१।

विदिक्ष्वापादिदेवानामष्टानां कृसरं बलिः ।
ईशानाद्यष्टदेवानां मुद्गान्नं बलिरुच्यते ॥ २१।

हुताशनादि देवानां गुलान्नं बलिरिष्यते ।
पश्चिमाशास्थितानां तु घृतान्नं बलिरुच्यते ॥ २१।

वायव्याद्युक्तदेवानां दध्यन्नं बलिरुच्यते ।
अष्टानां बाह्यदेवानां मांसान्नं बलिरुच्यते ॥ २१।

अलाभे प्रोक्तवस्तूनां दध्याज्यफलसंयुतम् ।
शुद्धमन्नं प्रदातव्यं गन्धपुष्पपुरः सरम् ॥ २१।

हविष्यं देवभवने मांसान्नं राजमन्दिरे ।
मत्स्यं शूद्रगृहे प्रोक्तमन्यत्र मधु कल्पयेत् ॥ २१।

मस्त्यार्थं चैव मांसार्थं पिष्टं वापि प्रकल्पयेत् ।
ग्रामादौ वा बलिः सोपि शुद्धद्रव्यैर्विधीयताम् ॥ २१।

त्वरिते त्वक्षतं वा स्याद्गन्धपुष्पसमन्वितम् ।
महावास्तुनि विप्रेन्द्रा देशिका बहवो मताः ॥ २१।

पञ्चगोचरसंभूताः शिवविप्राः प्रकीर्तिताः ।
अभावादादिशैवानां तत्र ब्राह्माः शिवद्विजाः ॥ २१।

देवालये च ग्रामादौ शिवविप्रो विशिष्यते ।
स्वगृहे त्वनुशैवास्तु महावान्तरशैवकाः ॥ २१।

वास्तुहोमं चतुर्दिक्षु देशिको मूर्तिपैः सह ।
एकत्र वाथ कर्तव्यो देशिकेन च धीमता ॥ २१।

समिदाज्यचरूपेतं तिलतण्डुलसंयुतम् ।
मण्डपे वा प्रपायां वा वास्तुहोमं समाचरेत् ॥ २१।

पञ्चादिदशहस्तान्तं मण्डपं परिकल्पयेत् ।
हस्तमात्रमिदं कुण्डं रत्निमात्रमथापि वा ॥ २१।

वास्तुसीमनि वा ब्रह्मस्थाने वा मण्डपं नयेत् ।
पलाशोदुम्बराश्वत्थवटाः पूर्वादितः क्रमात् ॥ २१।

समिधः कथिताः शास्त्रे चैकत्रेष्टं प्रगृह्यताम् ।
कुम्भे वोदुम्बरे वापि वास्तुदेवान् प्रपूजयेत् ॥ २१।

हेमवस्त्रसमायुक्ते सकूर्चे सापिधानके ।
कृतस्थण्डिलकाधारः सोष्णीषः सोत्तरीयकः ॥ २१।

कृतपञ्चाङ्गभूषस्तु मूर्तिपैश्च तथाविधैः ।
उष्णीषरहितैः सार्धं वेदध्वनिसमन्वितम् ॥ २१।

स्तोत्रध्वनिसमायुक्तं तथा मन्त्रजपान्वितम् ।
संप्राप्तदक्षिणः शान्तो मनस्तुष्टिसमन्वितः ॥ २१।

सर्वमङ्गलकार्ये च मण्डलादिविशोधने ।
पर्यग्निकरणोपेतं वास्तुहोमं नियामकम् ॥ २१।

बलिं चैव विशेषेण शिवविप्रः समाचरेत् ।
वास्तुपूजाविहीनं तु वास्तुवास्तु विनश्यति ॥ २१।

प्रतिसंवत्सरं कुर्यात्सर्वदोषापनुत्तये ।
ग्रामादिगृहशालासु देववेश्मनि देशिकः ॥ २१।

॥ इति कामिकाख्ये महातन्त्रे वास्तुदेवबलिविधिर्नाम एकोनविंशतितमः
पटलः ॥
ग्रामादिलक्षणविधिः
वक्ष्यामि लक्षणं ग्रामनगर्यादेः समाहितः ।
यथावद्विहितं वास्तु न त्यजन्ति हि देवताः ॥ २२।

पिशाचप्रेतरक्षांसि पीडां कर्तुं न शक्नुयुः ।
तत्र कालपरीक्षादि प्रागुक्तविधिनाचरेत् ॥ २२।

विप्रैर्विद्वद्भिराभोग्यं मङ्गलं चेति कीर्तितम् ।
अग्रहारस्तदेवोक्तं विप्रेन्द्राः कामिकाह्वये ॥ २२।

विप्रैरथान्यैर्वर्णैर्वा भोग्यो ग्राम उदाहृतः ।
एको ग्रामणिको यत्र सभृत्यपरिचारकः ॥ २२।

कुटिकं तद्विजानीयादेकभोगः स एव तु ।
जनैः परिवृतं द्रव्यक्रयविक्रयकादिभिः ॥ २२।

अनेकजातिसंयुक्तं कर्मकारैः समन्वितम् ।
सर्वदैवतसंयुक्तं नगरं चाभिधीयते ॥ २२।

वणिजामपि भोग्यं तु तद्वदेव समीरितम् ।
यत्स्थानं ब्राह्मणानां तु खर्वटं पुरवासिनाम् ॥ २२।

तेषामेव वनस्थानं तद्वदेव समीरितम् ।
क्रयविक्रयसंयुक्तमब्धितीरसमाश्रितम् ॥ २२।

देशान्तरागतजनैर्नानाजातिभिरन्वितम् ।
पट्टणं तत्समाख्यातं वैश्यैरध्युषितं तु यत् ॥ २२।

नगर्यावर्तनं यत्तत्खर्वटं तदुदाहृतम् ।
वने जनपदे चैव केवले शूद्रसेवितः ॥ २२।

कर्णकः खेटको ग्रामः क्रमात्त्रिविध ईरितः ।
सामन्तानां समृद्धानां यत्स्थानं शिबिरं स्मृतम् ॥ २२।

गजवाजिसमायुक्तं सेनास्थानं तदेवहि ।
राजवेश्मसमायुक्तं सर्वजातिसमन्वितम् ॥ २२।

गुह्यप्रदेशसंयुक्तं सेनामुखमिहोच्यते ।
आगन्तुकानां सर्वेषां नैष्ठिकानां निवासभूः ॥ २२।

अन्नपानीयसंयुक्तः केवलो वा मठो मतः ।
विद्यास्थानं तु तद्वत्स्याद्बहुसेनासमन्वितम् ॥ २२।

राजवेश्मसमायुक्ता राजधानीति कथ्यते ।
ग्रामादीनां समीपं यत्स्थानं कुब्जमिति स्मृतम् ॥ २२।

तदेव चेरिका प्रोक्ता नगरीतन्तुवायभूः ।
सर्वेषामपि चैतेषां ग्रामादीनां समीरितम् ।
विस्तारायाममानं तु सर्वेषां तु सनातनम् ॥ २२।

शास्त्रेऽस्मिन् प्रोच्यते तच्च क्रमेण परिपठ्यते ।
इति कामिकाख्ये महातन्त्रे ग्रामादिलक्षणविधिः विंशतितमः पटलः ॥
विस्तारायामलक्षणविधिः
विस्तारायाममानं तु ग्रामादीनामिहोच्यते ।
पञ्चदण्डं समरभ्य दण्डाभ्यां वर्धयेत्क्रमात् ॥ २३।

एकोनत्रिसहस्रान्तं तदूर्ध्वं नेष्यते बुधैः ।
अधमे तु तदूर्ध्वं तु तत्समं चोत्तमं भवेत् ॥ २३।

एवं विस्तारमाख्यातं ग्रामादीनां समासतः ।
कुटुम्बभूमिमानं तु वाटक्षेत्रविवर्जितम् ॥ २३।

प्रमाणं कथितं शास्त्रे तद्बाह्ये वाटभूर्मता ।
चतुरश्रार्धभागं वा चतुर्भागमथापि वा ॥ २३।

त्रिपादं वा द्विपादं वा त्रिद्व्यंशा वा विशालतः ।
पञ्चषट्सप्तमूर्त्यंशपङ्क्तिभागमथापि वा ॥ २३।

चतुर्दण्डात्समारभ्य दण्डाभ्यां वर्धयेत्क्रमात् ।
त्रिगुणान्तप्रमाणेन चायामं परिकल्पयेत् ॥ २३।

ब्राह्मणानां समम् शस्तमन्येषामायताश्रकम् ।
सर्वं देवे च विप्रे च सामान्यमिह कीर्तितम् ॥ २३।

॥ इति कामिकाख्ये महातन्त्रे विस्तारायामलक्षणविधिः एकविंशः पटलः ॥
आयादिलक्षणविधिः
अतः परं प्रवक्ष्यामि आयादीनां तु लक्षणम् ।
विस्तारेणाभ्यसेद्दैर्घ्यं त्रिगुणं चाष्टभिर्हृतम् ॥ २४।

शेषं ध्वजादिकं शास्त्रे योन्यष्टकमुदाहृतम् ।
ध्वजो धूमः श्वसिंहौ च वृषः खरगजोत्तमौ ॥ २४।

ध्वाङ्क्षेण योनयश्चाष्टौ ध्वजसिंहवृषे गजः ।
शस्ताः स्युर्निन्दिताश्चान्ये धूमाद्या योनयस्त्विह ॥ २४।

तमेवाष्टगुणं कृत्वा सप्तविंशतिभिर्भजेत् ।
शिष्टमश्वयुजाद्यं तु नक्षत्रमिह कीर्तितम् ॥ २४।

कर्तुर्जन्मर्क्षमारभ्य त्रिदिनं पञ्चसप्तकम् ।
त्रयोदशदिनं त्याज्यं तथा पञ्चदशोडुकम् ॥ २४।

दिनं सप्तदशं चाष्टादश द्वाविंशकं दिनम् ।
सप्तविंशतिनक्षत्रं त्याज्यमन्यच्छुभं स्मृतम् ॥ २४।

राज्ञां ग्रामस्य कर्तुश्च जन्मर्क्षेणाविरोधि यत् ।
तदेव चात्र संग्राह्यं विपरीतं परित्यजेत् ॥ २४।

जन्मर्क्षेण युतं वापि कारयेद्वास्तुशास्त्रवित् ।
नामजन्मर्क्षयोरानुकूल्यश्चोत्तम उच्यते ॥ २४।

एकोनं मध्यमं प्रोक्तं विपरीतं परित्यजेत् ।
नक्षत्रस्य फलं यत्तु वयस्तस्य प्रकीर्तितम् ॥ २४।

ध्वजादीनां वशेनाथ वयस्तत्र प्रकल्पयेत् ।
सकलञ्चाष्टभिर्हन्यादायः सोऽप्यन्यथोच्यते ॥ २४।

सकलं चाष्टभिर्भक्त्वा भजेद्द्वादशभिर्गुरुः ।
शिष्टस्त्वायः समाख्यातो व्ययस्तत्र प्रकीर्त्यते ॥ २४।

संस्थाप्य लब्धनक्षत्रमष्टभिर्विभजेद्बुधः ।
व्ययः शिष्ट इह प्रोक्तस्त्वन्यथापि च कथ्यते ॥ २४।

सकलं त्रिगुणीकृत्य मानसूत्रैर्भजेद्व्ययम् ।
आयाधिक्यं तु शुभदं समं हीनं च वर्जयेत् ॥ २४।

विस्तारायामराशिं तु वसुभिर्गणयेद्बुधः ।
त्रिंशद्भिर्विभजेच्छिष्टं तिथिनागावटैस्तु वा ॥ २४।

त्रिगुणं सकलं कृत्वा मुनिना वार उच्यते ।
पर्यन्तावटकेनाथ वारं संकल्पयेद्बुधः ॥ २४।

राशयश्चांशका ये तु नक्षत्रवशगा मताः ।
अष्टद्वादशकौ वर्ज्यौ शेषाः श्रेष्ठाश्च राशयः ॥ २४।

शुभग्रहांशकाः शस्तास्त्वितरास्त्विह निन्दिताः ।
विस्तारेणाभ्यसेद्दैर्घ्यं तादृशीमथवा पुनः ॥ २४।

विस्तारायामसंयुक्तं राशिं वाथ निरीक्षयेत् ।
चतुरश्रायताश्राणां सकलेनैव योजयेत् ॥ २४।

अन्यासामाकृतीनां तु नाहायामविशालकैः ।
कुम्भकस्य विशालार्धं नाहार्धेन न्यसेद्बुधः ॥ २४।

सकलं कुम्भकं प्रोक्तं तेन चायादिकं न्यसेत् ।
॥ इति कामिकाख्ये महातन्त्रे आयादिलक्षणविधिः द्वाविंशः पटलः ॥
नक्षत्रचक्रविधिः
नक्षत्रचक्रं वक्ष्यामि नामनक्षत्रसिद्धये ।
आदौ शतपदं कृत्वा पर्यन्तेशानकोष्ठकात् ॥ २५।

आरभ्य दक्षमार्गेण न्यसेद्वर्णाननुक्रात् ।
पञ्चतत्त्वं तथाग्नेयकोणात्पश्चिममार्गतः ॥ २५।

पितुरुत्तरमार्गेण वायोः पूर्वमुखेन च ।
वर्णान् विंशतिसंख्याकान् क्रमेणैवं तु विन्यसेत् ॥ २५।

अपहकट इत्येवमवटपर एव च ।
नयभजखवर्णश्च गजदचल एव च ॥ २५।

ईशानमण्डले कुर्यात्पञ्चविंशतिकोष्ठके ।
पश्चिमाभिमुखं पूर्वं लिखितानां तृतीयकम् ॥ २५।

पञ्चमं नाम नक्षत्रं स्वेन युक्तान् स्वरान्न्यसेत् ।
एकादश न्यसेत्पश्चात्प्रान्ते न्यसेत्त्रयोदश ॥ २५।

अकारश्च इकारश्च उश्च एकार एव च ।
कृत्तिका कथिता तावदो वा वो वू चतुष्टयम् ॥ २५।

रोहिणी कथिता शास्त्रे वे वो का की तथैव च ।
चन्द्रभं कुश्च आर्द्रा स्यात्पञ्चविंशतिमध्यमे ॥ २५।

के च को च तथा हा च हीकारश्च पुनर्वसुः ।
हुश्च हेश्च तथा होश्च डश्च पुष्यः प्रकीर्तितः ॥ २५।

अवशिष्टैरथाश्लेषान्नामधेयं प्रकल्पयेत् ।
अनेन क्रमयोगेन सर्वमत्र समाचरेत् ॥ २५।

आर्द्रायुक्ते कुकोष्ठे च घङच्छाननुयोजयेत् ।
हस्तयुक्ते च कोष्ठे च पूषणाठान् परिकल्पयेत् ॥ २५।

पूर्वाषाढां बुकोष्ठे च ध फा ढान् विन्यसेद्गुरुः ।
भेचोत्तराभाद्रपदे दूथाझाञान् तथा नयेत् ॥ २५।

नकारग्रहणेनैव ज्ञकारः स्वीकृतस्त्विह ।
अकारग्रहणेनैव आकारः स्वीकृतस्त्विह ॥ २५।

इकारग्रहणेनैव ईकारः स्वीकृतस्त्विह ।
उकारग्रहणेनैव ऊकारः स्वीकृतस्त्विह ॥ २५।

एकारग्रहणेनैकाराद्याः पञ्च समाहृताः ।
एवमन्यत्र चोन्नेयं नामनक्षत्रकल्पनात् ॥ २५।

ग्रामेक्षत्रियसेवायां युद्धे च व्यवहारके ।
नामर्क्षं योजयेद्विद्वान्नामान्तरपरिग्रहात् ॥ २५।

अन्यस्मिन् जन्मऋक्षं वा वास्तुकर्मण्युभावापि ।
एवं नक्षत्रचक्रञ्च युष्माकं कथितं मया ॥ २५।

अनेनैवानुकूल्यं च विज्ञेयं स्याद्विचक्षणैः ।
विपदि प्रत्यरे चैव वधे चैव यथाक्रमात् ॥ २५।

प्रथमांशतृतीयांशादृते शेषास्तु शोभनाः ।
तृतीये चापि पर्याये चोत्तमं परिपठ्यते ॥ २५।

द्वितीये मध्यमे चैव प्रथमं कन्यसं स्मृतम् ।
गणञ्चासुरमानुष्यं वर्जयेच्छुभमन्यथा ॥ २५।

एवं जन्मर्क्षके नामनक्षत्रे च प्रकल्पयेत् ।
॥ इति कामिकाख्ये महातन्त्रे नामनक्षत्रविधिः त्रयोविंशः पटलः ॥
दण्डिकादिविधिः
दण्डिकादिविधिं वक्ष्ये शृणुत ज्ञानकाङ्क्षिणः ।
दण्डिकं स्वस्तिकञ्चान्यत्प्रस्तरं च प्रकीर्णकम् ॥ २६।

सम्पत्करं पराकं च पद्मकं श्रीप्रतिष्ठितम् ।
श्रीवत्सं वैदिकं चैव नन्द्यावर्तं च कुम्भकम् ॥ २६।

एवं द्वादशधा प्रोक्ता ग्रामादेराकृतिस्त्विह ।
कुम्भकं वैदिकं चैव दण्डिकं च विशेषतः ॥ २६।

जानीयात्पत्तनादौ तु शुभमेतन्न संशयः ।
पूर्वाग्रमुत्तराग्रं वा वीथिं कृत्वोभयोर्बुधः ॥ २६।

गृहाणि पार्श्वयोः कुर्यादेकस्मिन् पार्श्वकेऽपि वा ।
एकवीथिसमायुक्तं वीथिद्वयसमायुतम् ॥ २६।

वीथित्रयसमायुक्तं पूर्वाग्रञ्चोत्तराग्रकम् ।
कर्तरीकृतदण्डाभं वाथ कुर्यात्तु दण्डिकम् ॥ २६।

पूर्वाग्रमुत्तराग्रं च कृत्वा वीथिद्वयं द्वयम् ।
उदगग्रैर्नवान्यैश्च मार्गैर्युक्तं तु तद्भवेत् ॥ २६।

दक्षिणाभिमुखो भूत्वा पूर्ववीथ्यास्तु निर्गमः ।
पश्चिमाभिमुखश्चैव दक्षिणस्यां तु निर्गमः ॥ २६।

उत्तराभिमुखो भूत्वा पश्चिमायां विनिर्गमः ।
प्राङ्मुखस्तु ततो भूत्वा सौम्यवीथ्यास्तु निर्गमः ॥ २६।

एवं हि यत्कृतं वास्तु स्वस्तिकं त्वभिधीयते ।
एवमेव तु सर्वेषां ग्रामादीनां विनिर्गमः ॥ २६।

त्र्यादिपञ्चदशान्ताभिरुदीचीनाभिरन्वितम् ।
तिसृभिः प्राङ्मुखाभिस्तु प्रस्तरं त्विह कथ्यते ॥ २६।

चतुर्वीथि समारभ्य सप्तदशसमावधि ।
उदीचीभिः समायुक्तं प्राङ्मुखाभिश्चतसृभिः ॥ २६।

एतत्प्रकीर्णकं प्रोक्तमुदीचीनैस्तु पञ्चभिः ।
एकविंशतिसंख्यातैः प्राङ्मुखाभिश्च पञ्चभिः ॥ २६।

सम्पत्करमिहोद्दिष्टं पराकञ्च वदाम्यहम् ।
षड्वीथिकां समारभ्य त्रयोविंशतिकावधि ॥ २६।

एकैकवीथिवृद्ध्या तु उदीचीनाभिरन्वितम् ।
षड्भिश्च प्राङ्मुखाभिश्च पराकं त्विह कीर्त्यते ॥ २६।

सप्तवीथि समारभ्य चैकोनत्र्यंशकावधि ।
उदङ्मुखाभिर्वीथीभिर्युक्तं प्राङ्मुखमार्गकैः ॥ २६।

सप्तभिः पद्मकं प्रोक्तं एष्विष्टं परिगृह्यताम् ।
अष्टभिः प्राङ्मुखैर्मार्गैरुदीचीनैस्तदादितः ॥ २६।

षट्त्रिंशदंशसंख्यातैः प्राङ्मुखैरष्टभिर्युतम् ।
श्रीप्रतिष्ठितमित्युक्तं तस्मिन्निष्टं प्रगृह्यताम् ॥ २६।

प्रागग्रैरुदगग्रैश्च मार्गैरिष्टैः समन्वितम् ।
श्रीवत्समिति निर्दिष्टं सर्ववास्तुषु योग्यकम् ॥ २६।

चतुरश्रायताश्रं वा कृत्वा कोणेषु मध्यमे ।
पुष्पदन्तादिके वापि यथेष्टं द्वारसम्मितम् ॥ २६।

उभयोः पार्श्वयोर्वापि एकपार्श्वेऽथवा पुनः ।
गृहवीथिसमायुक्तं चैतद्वैदिकमुच्यते ॥ २६।

तदेव विप्रभूपालवैश्यशूद्रगृहावृतम् ।
प्रधानं वाप्रधानं वा सर्वत्र विहितं त्विह ॥ २६।

क्षेत्रावृतं तु वा कार्यमारामाद्यावृतं तु वा ।
एतच्च वैदिकं प्रोक्तमन्तर्बाह्यविभागतः ॥ २६।

अनेकावलिसंयुक्तं चापि वैदिकमुच्यते ।
परितोऽपि समं कृत्वा मार्गैः पूर्वोत्तराननैः ॥ २६।

एकानेकैर्यथेष्टैस्तु प्रागुक्तैस्तच्च वैदिकम् ।
विधाय वीथिं नाभ्याख्यां निर्गमैश्च समन्विताम् ॥ २६।

स्वस्त्याकारैर्बहिस्तस्या महावीथिसमन्विताम् ।
नाभौ विनिर्मितास्तिस्रः पञ्च सप्त नवाथवा ॥ २६।

युग्माभिरेव कर्तव्यं नन्द्यावर्तमिति स्मृतम् ।
वृत्ताकारैस्तु मार्गैश्च एकानेकैः समन्वितम् ॥ २६।

प्रागुत्तरमुखैर्मार्गैरनेकैर्मध्यमैर्युतम् ।
कुम्भकञ्चेति निर्दिष्टमनेकैः कोणकैर्युतम् ॥ २६।

अष्टाग्रैर्वा बहिर्मार्गैर्युक्तं कुम्भकमुच्यते ।
नगरीपत्तनादौ तु विहितं त्विह कामिके ॥ २६।

॥ इति कामिकाख्ये महातन्त्रे दण्डिकादिविधिः चतुर्विंशः पटलः ॥
वीथिद्वारादिमानम्
वीथीद्वारादिमानं तु प्रवक्ष्याम्यनुपूर्वशः ।
ब्रह्मभागावृतावीथिर्नाभिवीथीति कथ्यते ॥ २७।

राजवीथीति विख्याता ग्रामादेर्बहिरावृता ।
सैव मङ्गलवीथीति रथवीथीति चोच्यते ॥ २७।

प्राङ्मुखा वीथयः सर्वा नाराचाख्या इति स्मृताः ।
ता एव जनवीथ्यः स्युः क्षुद्रास्तिर्यग्गता मता ॥ २७।

पाददण्डं समारभ्य पादपादविवर्धितम् ।
स्यादेकादशदण्डान्तं वीथिमानमिहागमे ॥ २७।

मार्गमानं च तावत्स्यान्न द्वारं वीथिकाग्रके ।
हित्वा मङ्गलवीथ्यग्रं नाभिं न प्रोतयेत्क्वचित् ॥ २७।

भल्लाटे पुष्पदन्ते च महेन्द्रे च गृहक्षते ।
चतुर्द्वारं प्रकर्तव्यं सर्वेषामपि वास्तुनाम् ॥ २७।

महेन्द्रे सत्यके चैव पदे प्राग्द्वारमुत्तमम् ।
गृहक्षतपदे चैव गन्धर्वे दक्षिणे शुभम् ॥ २७।

असुरे पुष्पदन्ते च पश्चिमद्वार उच्यते ।
मुख्यभल्लाटयोः स्थाने चोत्तरद्वार उच्यते ॥ २७।

पर्जन्ये च भृशे पूष्णि भृङ्गराजे जलेशके ।
शेषे नागेऽदितौ स्थानमुदग्द्वारेषु कीर्तितम् ॥ २७।

दण्डत्रयं समारभ्य चैकदण्डविवर्धनात् ।
तिथिदण्डावसानं तु गृहक्षेत्रविशालता ॥ २७।

तत्रैव हस्तमानेन गेहं कुर्याद्विचक्षणः ।
अथवा हस्तमानेन गृहविस्तार उच्यते ॥ २७।

पञ्चहस्तं समारभ्य द्विद्विहस्तविवर्धनात् ।
एकषष्टिविशालं तु गृहक्षेत्रविशालता ॥ २७।

आयामं ग्रामदण्डेन हस्तच्छेदविवर्जितम् ।
चतुः शालागृहं श्रेष्ठं त्रिशालं मध्यमं भवेत् ॥ २७।

द्विशालमधमं प्रोक्तं हीनं स्यादेकशालकम् ।
॥ इति कामिकाख्ये महातन्त्रे वीथिद्वारादिमानविधिः पञ्चविंशः पटलः ॥
ग्रामादिदेवतास्थानविधिः
ग्रामादौ देवतास्थानं वक्ष्ये सर्वं सनातनम् ।
ब्रह्मस्थानस्य वायव्यां विष्णुस्थानं प्रकीर्तितम् ॥ २८।

वारुण्यां वास्तुनो ब्रह्मा सूत्रस्योत्तरदेशके ।
ग्राममध्ये तदीशान्यामष्टदिक्षु शिवो मतः ॥ २८।

हरिहरयुतं वास्तु केवलेन हरेण वा ।
अन्यत्सर्वं यथेष्टं स्थात्तेषां स्थानमिहोच्यते ॥ २८।

वारुण्यामिन्द्रकाष्ठायामिन्द्रेशानान्तरेऽथवा ।
रविस्थानं भवेत्तत्र स्थानं वापि शचीपतेः ॥ २८।

वायव्यामिन्द्रकाष्ठायां याम्यकाग्नेयनैरृते ।
सुग्रीवे वारुणे वापि षण्मुखस्थानमीर्तितम् ॥ २८।

वारुण्यां नैरृताविन्द्रे शास्तुः स्थानं प्रकीर्तितम् ।
वारुण्यां वाथ नैरृत्यां वायुसोमान्तरेऽथवा ॥ २८।

अन्यत्र च गणेशस्य स्थानमुक्तमिहागमे ।
यमे वा नैरृते भागे वायव्यामिन्द्रमध्यमे ॥ २८।