ब्रह्मवैवर्त पुराण · अध्याय 4.46

राधिकोवाच ॥
सुचिरं च मृतं कामं शंकरेण च जीवितम् ॥
रतिः पुनः प्रियं प्राप्य किं चकार मुदाऽन्विता

स्त्रीणां स्वस्वामिविच्छेदो मरणादतिदुष्करः ॥
पुनः संमेलनं भर्तुः सुखं परमदुर्लभम्

शिवः सतीं तां संप्राप्य सङ्गे मङ्गलकर्मणि॥
चिरं प्रनष्टविरहः किं चकार मुदाऽन्वितः

कलत्रविरहः पुंसां सर्वशोकात्सुदुष्करः ॥
पुनः संमीलनं तस्याः प्राणदानाधिकं सुखम्

रतिः पुंसो विरहिणी शिवः स्त्रीविरही चिरम् ॥
द्वयोर्द्वयोश्च संप्राप्तौ किं बभूव द्वयोः सुखम्

तदेवं श्रोतुमिच्छामि परं कौतूहलं मम ॥
कृपया विदुषां श्रेष्ठ सव्यासं कथय प्रभो

मेलनं शक्तिशिवयो रतिमन्मथयोस्ततः ॥
शोकापहं श्रुतवतां सर्वमङ्गलकारणम्

नारायण उवाच ॥
इत्युक्त्वा राधिका देवी सस्मिता विरराम ह ॥
कृष्णस्तद्वचनं श्रुत्वा सस्मितस्तामुवाच ह

कृष्ण उवाच ॥
मृतं कामं पुनः प्राप्य कामार्ता कामकामिनी ॥
स्वालयं तं समानीय हरोद्वाहगृहादहो

भर्तुः सुवेषं विविधं स्वात्मनः स्वालिभिर्मुदा ॥
कारयामास यत्नेन सा रती रमणोत्सुका

ज्ञात्वा कामस्तु तद्भावं कामशास्त्रविधायकः ॥
रत्नयानं समारुह्य जगाम स्वालयाद्वनम्

शैलेशैलेऽतिरम्ये च नद्यांनद्यां नदेनदे ॥
द्वीपेद्वीपे सिन्धुतटे पुष्पोद्याने मनोहरे

काञ्चने भूमिनिकरे वटमृलेऽतिनिर्जने ॥
नदीपुलिनभूम्यां च पुष्पिते पुष्पकानने

भ्रमरध्वनिसंयुक्ते पुंस्कोकिलरुतश्रुते ॥
सुगन्धिवायुनाऽऽकीर्णे दधती जलसीकरम्

चित्तेषु चेतनानां च हरणं योषितामहो ॥
कलामानप्रकारेण शृङ्गारं च चकार सा

पूर्णमब्दशतं दिव्यं स रेमे वामया सह ॥
दिवानिशं न बुबुधे संसक्तः सततं मुदा

तस्थतुस्तौ च तत्रैव संसक्तौ सततं मुदा ॥
सुरतौ च न विरतौ रतिशास्त्रविशारदौ

पतिविच्छेदसंतापं विजहौ सा रतिर्मुदा ॥
प्राप्य रत्नमपहृतं कः क्षणं त्यक्तुमुत्सहेत्

इत्येवं कथितं सर्वं रतिसंतापकारणम् ॥
शृङ्गारं शक्तिशिवयोरतुलं शृणु राधिके

शृण्वतां कर्णपीयूषं परमाश्चर्यमीप्सितम् ॥
सर्वसंतापहरणं सुखदं पुण्यदं शुभम्

वसञ्छ्वशुरगेहे स पार्वत्या सह शंकरः ॥
तदनुज्ञां समादाय क्रीडार्थं प्रययौ वनम्

रत्नस्यन्दनमारुह्य रत्नसारपरिच्छदम्॥
रत्नसारेण खचितं रचितं विश्वकर्मणा

शतशृङ्गे सुवसने मलये गन्धमादने ॥
नन्दने पुष्पभद्रे च पारिभद्रे च भद्रके

पुलिन्दे च कलिन्दे च पुंड्रे पिंडारकेंऽधके ॥
वनेवनेऽतिरम्ये च सागराणां तटेतटे

निकटेऽस्तगिरेः पार्श्ववटमूले मनोहरे ॥
चकार करुणां यत्र परित्यज्य सती शिवम्

नानास्थानेषु रहसि पशुपक्षिविवर्जिते ॥
यथामनोरथंगामी स रेमे वामया सह

यत्रयत्र शिवं नीत्वा बभ्राम धरणीतलम् ॥
तत्सर्वं दर्शयामास सतीं शंभुर्मुदाऽन्वितः

कृत्वा विहारं सुचिरं न पूर्णं मानसं तयोः ॥
महाशृङ्गारमारेभे सहस्राब्दं जगत्पिता

मायातीतोऽतिमायेशो मायासक्तः स्वमायया ॥
कालं न बुबुधे योगी सुखेन कालकारकः

शक्तिशक्तिमतोस्तत्र न बभूव परिश्रमः ॥
जहतोः सर्वसंतापमन्योन्यविरहोद्भवम्

सुखसंसक्तमनसोः पुलकाञ्चितगात्रयोः ॥
कामबाणमूर्च्छितयोः पुष्पशय्याशयानयोः

नग्नयोः सुखसंभोगाद्रतिशास्त्रविधिज्ञयोः ॥
नखदन्तप्रहारैश्च क्षतविक्षतदेहयोः

चन्दनागुरुकस्तूरीसिन्दूरबिन्दुलिप्तयोः॥
निबद्धकेशकबरीश्लथयोश्छिन्नमाल्ययोः

वसनानां नूपुराणां कङ्कणानां च सुन्दरि ॥
वलयानां कुण्डलानां शब्दैः क्रीडां प्रकुर्वतोः

पुष्पतल्पं दलितयोर्बाष्पोत्कर्षं च बिभ्रतोः ॥
तेजसा समयोः शश्वत्क्रीडया कौतुकेन च

भारेण विश्वंभरयोर्भाराक्रान्ता वसुन्धरा ॥
सा विदीर्णा चकम्पे च सशैलवनसागरा

तयोर्भरभराक्रान्तधरायाश्च भरेण च ॥
भाराक्रान्तो हि शेषश्च तद्भरार्तोऽपि कच्छपः

कच्छपस्य भरेणैव सर्वाधारा समीरणाः ॥
महाविक्लवयुक्ताश्च सर्वप्राणाश्च स्तम्भिताः

स्तम्भितेषु समीरेषु त्रिलोका भयविह्वलाः ॥
ब्रह्मादयः सुराः सर्वे वैकुण्ठं शरणं ययुः

सर्वं निवेदनं चक्रुर्नारायणपदाम्बुजे ॥
नारायणश्च भगवानुवाच कमलोद्भवम्

श्रीनारायण उवाच ॥
शृङ्गारभङ्गसमयो भविता नाधुना विधे ॥
कालप्रयुक्तं कार्यं च सिद्धं तत्समयोचितम्

पूर्णे वर्षसहस्रे च स्वेच्छया विरमिष्यति ॥
शंभोः संयोगमिष्टं च को भेदं कर्तुमीश्वरः

स्त्रीपुंसो रतिविच्छेदमुपायेन करोति यः ॥
तस्य स्त्रीपुंसयोर्भेदो भवेज्जन्मनिजन्मनि

यात्यन्ते कालसूत्रे च वर्षलक्षं स पातकी ॥
भ्रष्टज्ञानो नष्टकीर्तिरलक्ष्मीको भवेदिह

रम्भायुक्तं शक्रमिमं चकार विरतं रतौ ॥
महामुनीन्द्रो दुर्वासास्तत्स्त्रीभेदो बभूव ह

पुनरन्यां स संप्राप्य निषेव्य शूलपाणिनम् ॥
दिव्यवर्षसहस्रं च विजहौ विरहज्वरम्

रोहिणीसहितं चन्द्रं चकार विरतं रतौ ॥
महर्षिर्गौतमस्तस्य स्त्रीविच्छेदो बभूव ह

पुनः शिवं समाराध्य प्राप्याहल्यां च पुष्करे ॥
दिव्यवर्षसहस्रं च विजहौ विरहज्वरम्

मुनिः स्वभार्यासंसक्ते दिवसे निर्जने वने ॥
ब्रह्माण्डकसुतं नीत्वा चकार विरतं रुषा

बभूव पुत्रविच्छेदस्तस्य कल्पान्तरे पुनः ॥
शिवं निषेव्य संप्राप्य पुत्रं तत्याज विक्लवम्

हरिश्चन्द्रो हालिकं च वृषल्या सह संयुतम् ॥
वारयामास निश्चेष्टं निर्जने तत्फलं शृणु

भ्रष्टः श्रीराज्यवित्तेभ्यस्तं चकारावलीलया ॥
विश्वामित्रो महर्षिश्च ताडयामास तं पुरा ॥

ततः शिवं समाराध्य दातारं सर्वसंपदाम् ॥
सद्यो जगाम वैकुण्ठं सगणो मम मन्दिरम्

आजामिलं द्विजश्रेष्ठं वृषल्या सह संयुतम् ॥
न भिया वारयामासुः सुरास्तं चापि केचन

निष्पन्ने कर्मभोगे च स मद्भक्तो मुमोच ह ॥
मन्नामस्मृतिमात्रेण चाजगाम ममालयम्

सर्वं निषेकसाध्यं च निषेको बलवान्विधे ॥
निषेकफलदाताऽहं निषेकः केन वार्यते

दिव्यं वर्षसहस्रं च शंभोः संभोगकर्मकृत् ॥
निषेकफलदातुस्तु निषेकफलसंचयम्

पूर्णे वर्षसहस्रे च गत्वा तत्र महेश्वरः ॥
येन वीर्यं पतेद्भूमौ तत्करिष्यति निश्चितम्

तत्र वीर्ये च भविता स्कन्दको भक्ततारकः ॥
सदा भद्रस्वरूपोऽहं भयं किं वो मयि स्थिते

अधुना त्वं गृहं गच्छ भगवान्स्वगणैः सह ॥
करोतु शंभुः संभोगं पार्वत्या सह निर्जने॥

इत्युक्त्वा कमलाकान्तः शीघ्रं स्वान्तःपुरं ययौ ॥
स्वालयं प्रययुर्देवाः शिवः स्वस्थो रतौ रतः

नारायण उवाच ॥
इत्युक्त्वा राधिकां कृष्णः सकटाक्षां च सस्मिताम् ॥
जगाम चन्दनवनं निर्जने च तया सह

अतीव निर्जनं रम्यं वायुना सुरभीकृतम् ॥
पुष्पोद्यानैः समाकीर्णं तत्र क्रीडां चकार ह

पुष्पतल्पसमाकीर्णे परपुष्टरुतश्रुते ॥
भ्रमरवध्वनि संयुक्ते कामिनीनां मनोहरे

कृष्णसंभोगमात्रेण सुखसंमूर्च्छिता च सा ॥
अतीव मूर्च्छितः कृष्णो राधाङ्गस्पर्शमात्रतः ॥

तस्थतुस्तत्र संयुक्तौ राधारासेश्वरौ मुने ॥
अतीवरतिनिश्चेष्टौ किं भूयः श्रोतुमिच्छसि

इत्येवं मङ्गलं कर्म यः शृणोति समाहितः ॥
कदाचिद्बन्धुविच्छेदो न भवेत्तस्य नारद

महाशोकार्णवे मग्नो भेदे पुत्रकलत्रयोः॥
मद्भृत्यानां च बन्धूनां मासं श्रुत्वा लभेद्ध्रुवम्

सूत उवाच ॥
इत्युक्त्वा धर्मपुत्रश्च विरराम महामुनिः ॥
पुनः संप्रष्टुमारेभे देवर्षिः कौतुकान्वितः

इति श्रीब्रह्मवैवर्ते महापुराणे श्रीकृष्णजन्मखंडे नारायणनारदसंवादे मंगलवर्णनं नाम षट्चत्वारिंशोऽध्यायः