ब्रह्मवैवर्त पुराण · अध्याय 4.41

श्रीकृष्ण उवाच ॥
तदा देवाः समालोच्य जग्मुस्ते ब्रह्मणोऽन्तिकम् ॥
सर्वे निवेदनं चक्रुर्ब्रह्माणं जगतां पतिम्

देवा ऊचुः ॥ ॥
तव सृष्टौ जगत्स्रष्टा रत्नाधारो हिमालयः ॥
स चेत्प्राप्स्यति मोक्षं च रत्नगर्भा कुतो मही

सुतां शूलभृते दत्त्वा भक्त्या शैलेश्वरः स्वयम् ॥
नारायणस्य सारूप्यं संप्राप्स्यति न संशयः

त्वं तस्य निन्दनं कृत्वा विमतिं प्रतिपादय ॥
त्वया विना क्षमो नान्यो गच्छ शैलगृहे प्रभो

देवानां वचनं श्रुत्वा तानुवाच विधिः स्वयम् ॥
वचनं नीतिसारं च कर्णपीयूषमुत्तमम्

॥
॥ ब्रह्मोवाच ॥
नाहं कर्तुं क्षमो वत्साः शिवनिन्दां सुदुष्कराम् ॥
संपद्विनाशरूपां च विपदो बीजरूपिणीम्

भूतेशं प्रस्थापयत स्वात्मनिन्दां करोति सः ॥
परनिन्दा विनाशाय स्वनिन्दा यशसे परम्

ब्रह्मणो वचनं श्रुत्वा तं प्रणम्य सुराः प्रिये॥
शीघ्रं ययुस्ते कैलासं गत्वा च तुष्टुवुः शिवम्

सर्वे निवेदनं चक्रुः शंकरं करुणालयम् ॥
स ययौ शैलमूलं च तानाश्वास्य प्रहस्य च

देवा मुमुदिरे सर्वे शीघ्रं गत्वा स्वमन्दिरम् ॥
इष्टसिद्धिर्मुदे शश्वदसिद्धिर्दुःखवर्धिनी

अथ शैलः सभामध्ये समुवास मुदाऽन्वितः ॥
बन्धुवर्गैः परिवृतः पार्वतीसहितः स्वयम्

एतस्मिन्नन्तरे तत्र विप्ररूपी शिवः स्वयम् ॥
समाजगाम सहसा प्रसन्नवदनेक्षणः

दण्डी छत्री दीर्घवासा बिभ्रत्तिलकमुत्तमम् ॥
करे स्फटिकमालां च शालग्रामं गले दधत्

तं च दृष्ट्वा समुत्तस्थौ सगणश्च हिमालयः ॥
ननाम दण्डवद्भूमौ भक्त्याऽतिथिमपूर्वकम्

ननाम पार्वती भक्त्या प्राणेशं विप्ररूपिणम् ॥
आशिषं युयुजे विप्रः सर्वेषां प्रीतिपूर्वकम्

शैलदत्तासने शीघ्रमुवास ब्राह्मणः स्वयम् ॥
मधुपर्कादिकं सर्वं जग्राह प्रीतिपूर्वकम्

पप्रच्छ कुशलं शैलो ब्राह्मणं को भवानिति ॥
उवाच सर्वं विप्रेन्द्रो गिरीन्द्रं सादरेण च

॥ ब्राह्मण उवाच ॥
घाटिकां वृत्तिमाश्रित्य भ्रमामि धरणीतले ॥
मनोयायी सर्वगामी सर्वज्ञोऽहं गुरोर्वरात्

मया ज्ञातं शंकराय सुतां दातुं त्वमिच्छसि ॥
इमां पद्मासमां दिव्यामज्ञातकुलशीलिने

निराश्रयायासङ्गयारूपाय निर्गुणाय च॥
श्मशानगामिने सर्वभूतनाथाय योगिने

दिग्वाससेऽहिगात्राय विभूतिभूषणाय च ॥
व्यालग्राहिस्वरूपाय कालव्यापादनाय च

अज्ञातमृत्यवेऽज्ञायानाथायाबन्धवे भवे॥
तप्तस्वर्णजटाभारधारिणे निर्धनाय च

अज्ञातवयसेऽतीव वृद्धाय चाविकारिणे॥
सर्वाश्रयाय भ्रमिणे नागहाराय भिक्षवे

निबोध ज्ञानिनां श्रेष्ठं नारायणं कुलोद्भवम् ॥
स ते पात्रानुरूपश्च पार्वतीदातृकर्मणि

महाजनः स्मेरमुखः श्रुतिमात्राद्भविष्यति ॥
लक्षशैलाधिपस्त्वं च न तस्यैकोऽस्ति बान्धवः

बान्धवान्मेनकां प्रश्नं कुरु शीघ्रं प्रयत्नतः॥
सर्वान्पृच्छ च यत्नेन हे बन्धो पार्वतीं विना

रोगिणे नौषधं शश्वत्कुपथ्यं रोचते सदा ॥
इत्युक्त्वा ब्राह्मणः शीघ्रं स्नात्वा भुक्त्वा मुदाऽन्वितः

जगाम स्वालयं शान्तो वृन्दावनविनोदिनि ॥
ब्राह्मणस्य वचः श्रुत्वा मेनोवाच हिमालयम् ॥
शोकेन साश्रुनयना हृदयेन विदूयता

मेनकोवाच ॥
शृणु शैलेन्द्र मद्वाक्यं परिणामसुखावहम्

पृच्छ शैलवरानस्मै न दास्यामि सुतामहम् ॥
त्यक्ष्यामि सर्वान्विषयान्भक्ष्यामि विषमेव च

गले बद्ध्वाऽम्बिकां पश्य यास्यामि घोरकाननम् ॥
गृहीत्वा पार्वतीं मेना गत्वा कोपालयं रुषा

त्यक्त्वाऽऽहारं रुदन्ती च चकार शयनं भुवि॥
एतस्मिन्नन्तरे तत्र वसिष्ठो भ्रातृभिः सह

आजगाम पुनस्तैश्च युक्ता पश्चादरुन्धती ॥
प्रणम्य शैलस्तान्सर्वान्स्वर्णसिंहासनं ददौ

दत्त्वा षोडशोपचारान्पूजयामास भक्तितः ॥
ऋषयश्च सभामध्ये सुखमूषुः सुखासने

जगामारुन्धती तूर्णं यत्र मेना च पार्वती॥
गत्वा ददर्श मेनां च शयानां शोकमूर्च्छिताम्

उवाच मधुरं साध्वी सावधानां हितं वचः ॥
अरुन्धत्युवाच ॥
उत्तिष्ठ मेनके साध्वि त्वद्गृहेऽहमरुन्धती

पितॄणां मानसी कन्या मां जानीहि विधेर्वधूम् ॥
अरुन्धत्याः स्वरं श्रुत्वा शीघ्रमुत्थाय मेनका ॥
उवाच शिरसा नत्वा तां पद्मामिव तेजसा

मेनकोवाच ॥
अहोऽद्य किमिदं पुण्यमस्माकं पुण्यजन्मनाम्

वधूर्जगद्विधेः पत्नी वसिष्ठस्य ममालये ॥
संभ्रमेणेदमेवोक्ते गृहं तेऽहं च किंकरी ॥

ईश्वरी जगतां स्रष्टुरागता बहुपुण्यतः ॥
पाद्यं दत्त्वा स्वर्णपीठे वासयामास तां सतीम्

भोजयामास मिष्टान्नं बुभुजे कन्यया सह ॥
शिवस्य हेतोर्नीतिं च बोधयामास मेनकाम्

अरुन्धती प्रसङ्गेन संबन्धयोजनानि च ॥
अथ शैलमृषीन्द्राश्च नीतिसारं परं वचः ॥
बोधयामासुः संबन्धयोजनानि प्रसङ्गतः

ऋषय ऊचुः ॥
शैलेन्द्र श्रूयतां वाक्यमस्माकं शुभकारकम्

शिवाय पार्वतीं देहि संहर्तुः श्वशुरो भव ॥
अयाचितारं देवेशं बोधयाशु प्रयत्नतः

तव शङ्काविनाशाय ब्रह्मसंबन्धकर्मणि ॥
नेच्छको दारसंयोगे शंकरो योगिनां वरः

विधेः प्रार्थनया देव तव कन्यां ग्रहीष्यति॥
दुहितुस्ते तपस्यान्ते प्रतिज्ञानं चकार सः

हेतुद्वयेन योगीन्द्रो विवाहं च करिष्यति ॥
ऋषीणां वचनं श्रुत्वा प्रहस्य च हिमालयः ॥
उवाच किंचिद्भीतश्च परं विनयपूर्वकम्

हिमालय उवाच ॥
शिवस्य राजसामग्रीं न हि पश्यामि कांचन ॥
किंचिदाश्रममैश्वर्यं किं वा स्वजनबान्धवम्

न कन्यामतिनिर्लिप्तयोगिने दातुमर्हति ॥
यूयं विधातुः पुत्राश्च सत्यं वदत निश्चितम्

नानुरूपाय पुत्राय पिता कन्या ददाति चेत् ॥
कालाल्लोभाद्भयान्मोहाच्छताब्दं नरकं व्रजेत्

न हि दास्याम्यहं कन्यामिच्छया शूलपाणिने ॥
यद्विधानं भवेद्योग्यमृषयस्तद्विधीयताम्

हिमालयवचः श्रुत्वा वसिष्ठो विधिनन्दनः ॥
वेदवेदाङ्गविज्ञाता वेदोक्तं वक्तुमुद्यतः

वसिष्ठ उवाच ॥
वचनं विविधं शैल लौकिके वैदिके तथा ॥
सर्वं जानाति शास्त्रज्ञो निर्मलज्ञानचक्षुषा

असत्यमहितं पश्चात्साम्प्रतं श्रुतिसुन्दरम् ॥
सुबुद्धं शत्रुर्वदति न हितं च कदाचन

आपातप्रीतिजनकं परिणामसुखावहम् ॥
दयालुर्धर्मशीलश्च बोधयत्येव बान्धवम् ॥

श्रुतिमात्रात्सुधातुल्यं सर्वकाले सुखावहम् ॥
सत्यसारं हितकरं वचसां श्रेष्ठमीप्सितम्

एवं च त्रिविधं शैल नीतिशास्त्रनिरूपितम् ॥
कथ्यतां त्रिषु मध्ये किं वदामि वाक्यमीप्सितम्

बाह्यसंपद्विहीनश्च शंकरस्त्रिदशेश्वरः ॥
तत्त्वज्ञानसमुद्रेषु सन्निमग्नैकमानसः

आपातभ्रमसंपत्तिर्विद्युच्छ्रीरिव नाशिनी ॥
सदानन्दस्येश्वरस्य स्वात्मारामस्य का स्पृहा

गृही ददाति स्वसुतां राज्यसंपत्तिशालिने ॥
कन्यां विद्वेषिणे दत्त्वा कन्याघाती भवेत्पिता

को वदेच्छंकरो दुःखी कुबेरो यस्य किंकरः॥
भ्रूभङ्गलीलया सृष्टिं स्रष्टुं नष्टुं क्षमो हि यः

निर्गुणः परमात्मा च य ईशः प्रकृतेः परः ॥
सर्वेशः स च निर्लिप्तो लिप्तश्च सर्वजन्तुषु

स एकः सृष्टिसंहारे स सर्वः सृष्टिकर्मणि ॥
निराकारश्च साकारो विभुः स्वेच्छामयः स्वयम्

य ईशस्त्रिविधां मूर्तिं विधत्ते सृष्टिकर्मणि ॥
सृष्टिस्थित्यन्तजननीं ब्रह्मविष्णुशिवाभिधाम्

ब्रह्मा च ब्रह्मलोकस्थो विष्णुः क्षीरोदवासकृत् ॥
शिवः कैलासवासी च सर्वाः कृष्णविभूतयः

श्रीकृष्णश्च द्विधाभूतो द्विभुजश्च चतुर्भुजः ॥
चतुर्भुजश्च वैकुण्ठे गोलोके द्विभुजः स्वयम्

तस्य देवस्य तेंऽशाश्च ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः ॥
केचिद्देवाः कलास्तस्य कलांशाश्चैव केचन

कृष्णः सृष्ट्युन्मुखश्चापि प्रकृतिं तत्र निर्ममे ॥
निर्माय तां च तद्योनौ वीर्याधानं चकार ह

ततो डिम्भः समुद्भूतस्तन्मध्ये च महाविराट् ॥
महाविष्णुः स विज्ञेयो श्रीकृष्णषोडशांशकः

नाभिपद्मोद्भवो ब्रह्मा तस्यैव जलशायिनः ॥
भालोद्भवस्तस्य स्रष्टुः शंकरश्चन्द्रशेखरः

महाविष्णुर्वामपार्श्वात्संभूतो विष्णुरेव च ॥
सर्वे प्राकृतिकाः शैल ब्रह्मविष्णुशिवादयः

धत्ते चतुर्विधां मूर्तिं प्रकृतिः कृष्णसंभवा ॥
अंशेन लीलया सृष्ट्यै कलया बहुधा तया

कृष्णवामांगसंभूता राधा रासेश्वरी स्वयम् ॥
मुखोद्भवा स्वयं वाणी रागाधिष्ठातृदेवता

वक्षःस्थलोद्भवा लक्ष्मीः सर्वसंपत्स्वरूपिणी ॥
शिवा तेजःसु देवानामाविर्भावं चकार सा

निहत्य दानवान्सर्वान्देवेभ्यश्च श्रियं ददौ ॥
प्राप्य कल्पांतरे जन्म जठरे दक्षयोषितः

नाम्ना सती शिवं प्राप दक्षस्तस्मै ददौ च ताम् ॥
योगेन देहं तत्याज श्रुत्वा सा भर्तृनिंदनम्

पितॄणां मानसी कन्या मेनका तव गेहिनी ॥
ललाभ तस्या जठरे जन्म सा जगदंबिका

शिवा शिवस्य पत्नीयं शैल जन्मनिजन्मनि ॥
कल्पे कल्पे बुद्धिरूपा ज्ञानिनां जननी परा

।
जतिस्मरा च सर्वज्ञा सिद्धिदा सिद्धिरूपिणी ॥
अस्या अस्थिचिताभस्म भक्त्या धत्ते शिवः स्वयम

देहि त्वं स्वेच्छया कन्यां देहि भद्र शिवाय च ॥
अथवा सा स्वयं कांतस्थानं यास्यति द्रक्ष्यति

प्राक्तनाद्यस्य या कांता सा तं प्राप्नोति वल्लभम् ॥
प्रजापतेर्निबंधं च न कोऽपि खंडितुं क्षमः

विवाहे नोत्सुकः शंभुः स्वात्मारामश्च तत्त्ववित् ॥
तुष्टुवुस्तं सुराः सर्वे तारकाख्येन पीडिताः

देवानां पीडनं दृष्ट्वा ब्रह्मणा प्रार्थितो विभुः ॥
कृपया स्वीचकाराशु कृपालुर्देवसंसदि

कृत्वा प्रतिज्ञां योगींद्रो दृष्ट्वा क्लेशमसंख्यकम् ॥
दुहितुस्ते तपःस्थानमाजगाम द्विजात्मकः

तामाश्वास्य वरं दत्त्वा जगाम निजमंदिरम् ॥
तच्छ्रुत्वैवाययुः सर्वे सुराः शक्रादयो मुदा

नारायणश्च भगवान्ब्रह्मा धर्मश्च सांप्रतम् ॥
ऋषयो मुनयः सर्वे गंधर्वा यक्षराक्षसाः

तत्र सर्वे मुदा युक्तैः समालोचनकर्तृभिः ॥
प्रस्थापिता वयं शीघ्रमनृणा सा अरुंधती

तव प्रबोधने प्रीतिर्वर्द्धते महती सदा ॥
संप्राप्तं शुभकार्यं च सर्वकालसुखावहम्

शिवां शिवाय शैलेंद्र स्वेच्छया चेन्न दास्यसि ॥ ।
भविता वा विवाहश्च भवितव्यबलेन च

आगमिष्यति देवो यो नारायणसहायवान् ॥
रत्नसाररथे कृत्वा देवानां प्रवरं वरम्

योगींद्राणां वरेण्यं तं ज्ञानिनां च गुरोर्गुरुम् ॥
आदिमध्यांतरहितमविकारमजं परम्

वरं ददौ शिवायै स शिवश्च तपसः स्थले ॥
न हीश्वरप्रतिज्ञातं दुर्लभं विफलं भवेत्

ब्रह्मादिस्तंबपर्यतं सर्वं नश्वरमस्थिरम् ॥
अहो प्रतिज्ञा दुर्लङ्घ्या साधूनामविनाशिनी

एको महेंद्रः शैलानां पक्षांश्चिच्छेद लीलया ॥
पवनो लीलया मेरोः शृंगभंगं चकार ह ॥

के वा शैलेषु योद्धारः सुरैः सह हिमालय ॥
पतिष्यंति समुद्रेषु पवनैः प्रेरिताः क्षणात्

एकार्थे यदि शैलेन्द्र सर्वसंपद्विनश्यति ॥
सर्वान्रक्षति तद्दत्त्वा विना च शरणागतम्

शरणागतरक्षार्थं प्राणांश्च दातुमर्हति ॥
पुत्रदारधनं सर्वानिति नीतिविदो विदुः

दत्त्वा विप्राय स्वसुतामनरण्यो नृपेश्वर ॥
ब्रह्मशापाद्विमुक्तश्च ररक्ष सर्वसंपदम्

तमाशु बोधयामासुर्नीतिशास्त्रविदो जनाः ॥
ब्रह्मशापनिमग्नं च ब्रह्मण्यमतिकातरम्

त्वमेव शैलराजेंद्र सुतां दत्त्वा शिवाय च ॥
रक्ष सर्वान्बंधुवर्गान्वशे कुरु सुरानपि

वसिष्ठस्य वचः श्रुत्वा प्रहस्य पर्वतेश्वरः ॥
पप्रच्छ नृपवृत्तांतं हृदयेन विदूयता

हिमालय उवाच ॥
कस्य वंशोद्भवो ब्रह्मन्ननरण्यो नृपेश्वरः ॥
सुतां दत्त्वा स च कथमरक्षत्सर्वसंपदम्

वसिष्ठ उवाच ॥
मनुवंशोद्भवो राजा सोऽनरण्यो नृपेश्वरः ॥
चिंरजीवी धर्मशीलो वैष्णवो विजितेंद्रियः

स्वायंभुवो मनुः पूर्वं ब्रह्मपुत्रोऽतिधार्मिकः ॥
राज्यं चकार धर्मेण युगानामेकसप्ततिम्

ततो जगाम वैकुण्ठं सहितः शतरूपया ॥
संप्राप्य दास्यं सान्निध्यं हरेर्दासो बभूव ह

मनुर्बभूव तत्पश्चात्स्वयं स्वारोचिषो महान् ॥
स्वारोचिषे गते शैल बभूव मनुरुत्तमः

उत्तमे निर्गते धर्मी तामसो मनुरेव च ॥
ततो मनुर्बभूवात्र रैवतो ज्ञानिनां वरः

चाक्षुषश्च ततो ज्ञेयः श्राद्धदेवश्च सप्तमः ॥
सावर्णिरष्टमो ज्ञेयः श्रीसूर्यतनयो महान्

चैत्रवंशोद्भवो राजा पुराऽऽसीत्सुरथो भुवि ॥
नवमो दक्षसावर्णिर्ब्रह्मसावर्णिको दश

एकादशो मनुश्रेष्ठो धर्मसावर्णिरुच्यते ॥
ततश्च रुद्रसावर्णिर्विष्णुभक्तो जितेन्द्रियः

तत्परो देवसावर्णिरिंद्रसावर्णिकस्ततः ॥
इत्येवं कथिता बंधो मनवश्च चतुर्दश

एतेषु समतीतेषु बभूव ब्रह्मणो दिनम्॥
इन्द्रसावर्णिवृत्तातं सर्वं मत्तो निशामय

मनूनां प्रवरो धर्मी शुद्धभक्तो गदाभृतः ॥
चकार राज्यं धर्मेण युगानामेकसप्ततिम्

राज्यं दत्त्वा सुरेंद्राय जगाम तपसे वनम्॥
सुरद्रेंस्य सुतः श्रीमाञ्छ्रीनिकेतुर्महाबलः

तस्य पुत्रो महायोगी पुरीषतरुरेव च ॥
तस्य पुत्रोऽतितेजस्वी गोकामुख इति स्मृतः

वृद्धश्रवाः सुतस्तस्य तत्पुत्रो भानुरेव च ॥
पुण्डरीकः सुतस्तस्य तत्पुत्रो जिह्वलस्तथा ॥

जिह्वलस्य सुतः शृङ्गी तत्पुत्रो भीम एव च ॥
तत्पुत्रोऽपि यशश्चन्द्रो यशसा च शशी जितः

तत्कीर्तिं निर्मलां सन्तो गायन्ति संततं सुराः ॥
तस्य पुत्रो वरेण्यश्च पुरारण्यश्च तत्सुतः

तत्पुत्रो धार्मिकः श्रीमान्धरारण्यश्च एव च ॥
तत्पुत्रो मंगलारण्यस्तपस्वी ज्ञानिनां वरः

अपुत्रको नृपश्रेष्ठस्तपसे पुष्करं गतः ॥
सुचिरं च तपस्तप्त्वा वरं लब्ध्वा महेश्वरात् ॥

संप्राप्य वैष्णवं पुत्रमनरण्यं जितेंद्रियम् ॥
दत्त्वा तस्मै च राज्यं च जगाम तपसे वनम्

अनरण्यो नृपश्रेष्ठः सप्तद्वीपमहीपतिः ॥
चकार यज्ञशतकं भृगुणा च पुरोधसा

तुच्छं मत्वाशु शक्रत्वं न लेभे नश्वरं सुधीः ॥
लीलया च जितः शक्रो लीलया च जितो बलिः

जिताश्च दानवेंद्रा वै ज्वलता स्वेन तेजसा ॥
बभूवुः शतपुत्राश्च राज्ञस्तस्य हिमालय

कन्यैका सुंदरी रम्या पद्मा पद्मालयासमा॥
सा कन्या यौवनस्था च बभूव पितृमंदिरे

चारं प्रस्थापयमास वराय नृपतीश्वरः ॥
एकदा पिप्पलादश्च गंतुं स्वाश्रममुत्सुकः

तपःस्थाने निर्जने च गन्धर्वं स ददर्श ह ॥
स्त्रीषु निर्मग्नचित्तं च शृङ्गाररससागरे

कामादतीव मत्तं च न जानन्तं दिवानिशम्॥
दृष्ट्वा तं मुनिशार्दूलः सकामश्च बभूव ह

ततः सुभग्नचित्तः सञ्चिन्तयन्दारसंग्रहम् ॥
एकदा पुष्पभद्रायां स्नातुं गच्छन्मुनीश्वरः

ददर्श पद्मां युवती पद्मामिव मनोरमाम् ॥
केयं कस्येति पप्रच्छ समीपस्थाञ्जनान्मुनिः

जना निवेदनं चक्रुः पद्माऽनरण्यकन्यका ॥
मुनिः स्नात्वाऽभीष्टदेवं संपूज्य राधिकेश्वरम्

जगाम कामी भिक्षार्थमनरण्यसभाजिरे ॥
राजा शीघ्रं मुनिं दृष्ट्वा प्रणनाम भयाकुलः

मधुपर्कादिकं दत्त्वा पूजयामास भक्तितः ॥
कामात्सर्वं गृहीत्वा च ययाचे कन्यकां मुनिः

मौनी बभूव नृपतिः किंचिन्निर्वक्तुमक्षमः ॥
मुनिः पुनर्ययाचे तं कन्या देहीति मे नृप

अथवा भस्मसात्सर्वं करिष्यामि क्षणेन च ॥
सर्वे बभूवुराच्छन्ना गणाश्च तेजसा मुनेः

रुरोद राजा सगणो दृष्ट्वा वृद्धं जरातुरम् ॥
महिष्यो रुरुदुः सर्वा इति कर्त्तव्यमक्षमाः

मूर्च्छां प्राप महाराज्ञी कन्यामाता शुचाकुला ॥
पण्डितो नीतिशास्त्रज्ञो बोधयामास भूमिपम्

महिषीं च नृपसुतान्कन्यकानीतिमुत्तमाम् ॥
अद्य वापि दिनान्ते वा दातव्या कन्यका नृप

पराय विप्रादन्यस्मै कस्मै वा दातुमर्हसि ॥
सत्पात्रं ब्राह्मणादन्यं न पश्यामि जगत्त्रये

सुतां दत्त्वा च मुनये रक्षस्व सर्वसंपदम् ॥
राजकन्यानिमित्तेन सर्वसंपत्प्रणश्यति

सर्वं रक्षति तत्त्यक्त्वा विना तं शरणागतम् ॥
राजा प्राज्ञवचः श्रुत्वा विलप्य च मुहुर्मुहुः

कन्यां सालंकृतां कृत्वा मुनीन्द्राय ददौ किल ॥
कान्तां गृहीत्वा स मुनिर्मुदितः स्वालयं ययौ

राजा सर्वान्परित्यज्य जगाम तपसे शुचा ॥
भर्तुश्च दुहितुः शोकात्प्राणांस्तत्याज सुन्दरी

पुत्राः पौत्राश्च भृत्याश्च मूर्च्छां प्रापुर्नृपं विना ॥
अनरण्यस्तपस्तप्त्वा चिन्तयन्राधिकेश्वरम्

गोलोकनाथं संसेव्य गोलोकं च जगाम ह ॥
बभूव कीर्तिमान्राजा ज्येष्ठपुत्रो नृपस्य च ॥
पुत्रवत्पालयामास प्रजाः सर्वा महीतले

इति श्रीब्रह्मवैवर्ते महापुराणे श्रीकृष्णजन्मखण्डे नारायणनारदसंवादे राधाकृष्णसंवादे एकचत्वारिंशोऽध्यायः