ब्रह्मसूत्र · अध्याय 3.3

सर्ववेदान्तप्रत्ययं चोदनाद्यविशेषात्

भेदान् नेति चेद् एकस्याम् अपि

स्वाध्यायस्य तथात्वे हि समाचारे ऽधिकाराच् च सववच् च तन्नियमः

दर्शयति च

उपसंहारोर्ऽथाभेदाद्विधिशेषवत्समाने च

अन्यथात्वं शब्दाद् इति चेन् नाविशेषात्

न वा प्रकरणभेदात् परोवरीयस्त्वादिवत्

संज्ञातश् चेत् तद् उक्तम् अस्ति तु तद् अपि

व्याप्तेश् च समञ्जसम्

सर्वाभेदादन्यत्रेमे

आनन्दादयः प्रधानस्य

प्रियशिरस्त्वाद्यप्राप्तिरुपचयापचयौ हि भेदे

इतरे त्वर्थसामान्यात्

आध्यानाय प्रयोजनाभावात्

आत्मशब्दाच् च

आत्मगृहीतिर् इतरवद् उत्तरात्

अन्वयाद् इति चेत् स्याद् अवधारणात्

कार्याख्यानादपूर्वम्

समान एवं चाभेदात्

सम्बन्धादेवमन्यत्रापि

न वा विशेषात्

दर्शयति च

संभृतिद्युव्याप्त्यपि चातः

पुरुषविद्यायामपि चेतरेषामनाम्नानात्

वेधाद्यर्थभेदात्

हानौ तूपायनशब्दशेषत्वात् कुशाच्छन्दस्स्तुत्युपगानवत्तदुक्तम्

सांपराये तर्तव्याभावात् तथा ह्य् अन्ये

छन्दत उभयाविरोधात्

गतेर् अर्थवत्त्वम् उभयथान्यथा हि विरोधः

उपपन्नस् तल्लक्षणार्थोपलब्धेर् लोकवत्

यावदधिकारम् अवस्थितिर् आधिकारिकाणाम्

अनियमस्सर्वेषामविरोधश्शब्दानुमानाभ्याम्

अक्षरधियां त्ववरोधस्सामान्यतद्भावाभ्यामौपसदवत्तदुक्तम्

इयदामननात्

अन्तरा भूतग्रामवत्स्वात्मनो ऽन्यथा भेदानुपपत्तिर् इति चेन् नोपदेशवत्

व्यतिहारो विशिंषन्ति हीतरवत्

सैव हि सत्यादयः

कामादीतरत्र तत्र चाऽयतनादिभ्यः

आदरादलोपः

उपस्थिते ऽतस्तद्वचनात्

तन्निर्धारणानियमस्तद्दृष्टेः पृथग्घ्यप्रतिबन्धः फलम्

प्रदानवदेव तदुक्तम्

लिङ्गभूयस्त्वात्तद्धि बलीयस्तदपि

पूर्वविकल्पः प्रकरणात्स्यात् क्रियामानसवत्

अतिदेशाच् च

विद्यैव तु निर्धारणाद्दर्शनाच् च

श्रुत्यादिबलीयस्त्वाच् च न बाधः

अनुबन्धादिभ्यः प्रज्ञान्तरपृथक्त्ववद्दृष्टश् च तदुक्तम्

न सामान्यादप्युपलब्धेर्मृत्युवन्न हि लोकापत्तिः

परेण च शब्दस्य ताद्विध्यं भूयस्त्वात् त्व् अनुबन्धः

एक आत्मनः शरीरे भावात्

व्यतिरेकस्तद्भावभावित्वान्न तूपलब्धिवत्

अङ्गावबद्धास्तु न शाखासु हि प्रतिवेदम्

मन्त्रादिवद्वाविरोधः

भूम्नः क्रतुवज्ज्यायस्वं तथा हि दर्शयति

नाना शब्दादिभेदात्

विकल्पो ऽविशिष्टफलत्वात्

काम्यास्तु यथाकामं समुच्चीयेरन्न वा पूर्वहेत्वभावात्

अङ्गेषु यथाश्रयभावः

शिष्टेश् च

समाहारात्

गुणसाधारण्यश्रुतेश् च

न वा तत्सहभावाश्रुतेः

दर्शनाच् च