अष्टावक्र गीता · अध्याय 17

तेन ज्ञानफलं प्राप्तं योगाभ्यासफलं तथा
तृप्तः स्वच्छेन्द्रियो नित्यम् एकाकी रमते तु यः ॥

न कदाचिज् जगत्य् अस्मिंस् तत्त्वज्ञो हन्त खिद्यति
यत एकेन तेनेदं पूर्णं ब्रह्माण्डमण्डलम् ॥

न जातु विषयाः के ऽपि स्वारामं हर्षयन्त्य् अमी
सल्लकीपल्लवप्रीतम् इवेभं निम्बपल्लवाः ॥

यस् तु भोगेषु भुक्तेषु न भवत्य् अधिवासितः
अभुक्तेषु निराकाङ्क्षी तादृशो भवदुर्लभः ॥

बुभुक्षुर् इह संसारे मुमुक्षुर् अपि दृश्यते
भोगमोक्षनिराकाङ्क्षी विरलो हि महाशायः ॥

धर्मार्थकाममोक्षेषु जीविते मरणे तथा
कस्याप्य् उदारचित्तस्य हेयोपादेयता न हि ॥

वाञ्छा न विश्वविलये न द्वेषस् तस्य च स्थितौ
यथा जीविकया तस्माद् धन्य आस्ते यथा सुखं ॥

कृतार्थो ऽनेन ज्ञानेनेत्य् एवं गलितधीः कृती
पश्यन् शृण्वन् स्पृशन् जिघ्रन्न् अश्नन्न् अस्ते यथा सुखं ॥

शून्या दृष्टिर् वृथा चेष्टा विकलानीन्द्रियाणि च
न स्पृहा न विरक्तिर् वा क्षीणसंसारसागरे ॥

न जगर्ति न निद्राति नोन्मीलति न मीलति
अहो परदशा क्वापि वर्तते मुक्तचेतसः ॥

सर्वत्र दृश्यते स्वस्थः सर्वत्र विमलाशयः
समस्तवासना मुक्तो मुक्तः सर्वत्र राजते ॥

पश्यन् शृण्वन् स्पृशन् जिघ्रन्न् अश्नन् गृह्णन् वदन्व्रजन्
ईहितानीहितैर् मुक्तो मुक्त एव महाशयः ॥

न निन्दति न च स्तौति न हृष्यति न कुप्यति
न ददाति न गृह्णाति मुक्तः सर्वत्र नीरसः ॥

सानुरागां स्त्रियं दृष्ट्वा मृत्युं वा समुपस्थितम्
अविह्वलमनाः स्वस्थो मुक्त एव महाशयः ॥

सुखे दुःखे नरे नार्यां संपत्सु च विपत्सु च
विशेषो नैव धीरस्य सर्वत्र समदर्शिनः ॥

न हिंसा नैव कारुण्यं नौद्धत्यं न च दीनता
नाश्चर्यं नैव च क्षोभः क्षीणसंसरणे नरे ॥

न मुक्तो विषयद्वेष्टा न वा विषयलोलुपः
असंसक्तमना नित्यं प्राप्ताप्राप्तम् उपाश्नुते ॥

समाधानासमाधान हिताहितविकल्पनाः
शून्यचित्तो न जानाति कैवल्यम् इव संस्थितः ॥

निर्ममो निरहंकारो न किंचिद् इति निश्चितः
अन्तर्गलितसर्वाशः कुर्वन्न् अपि करोति न ॥

मनःप्रकाशसम्मोह स्वप्नजाड्यविवर्जितः
दशां काम् अपि संप्राप्तो भवेद् गलितमानसः ॥