અષ્ટાવક્ર ગીતા · અધ્યાય 17

તેન જ્ઞાનફલં પ્રાપ્તં યોગાભ્યાસફલં તથા
તૃપ્તઃ સ્વચ્છેન્દ્રિયો નિત્યમ્ એકાકી રમતે તુ યઃ ॥

ન કદાચિજ્ જગત્ય્ અસ્મિંસ્ તત્ત્વજ્ઞો હન્ત ખિદ્યતિ
યત એકેન તેનેદં પૂર્ણં બ્રહ્માણ્ડમણ્ડલમ્ ॥

ન જાતુ વિષયાઃ કે ઽપિ સ્વારામં હર્ષયન્ત્ય્ અમી
સલ્લકીપલ્લવપ્રીતમ્ ઇવેભં નિમ્બપલ્લવાઃ ॥

યસ્ તુ ભોગેષુ ભુક્તેષુ ન ભવત્ય્ અધિવાસિતઃ
અભુક્તેષુ નિરાકાઙ્ક્ષી તાદૃશો ભવદુર્લભઃ ॥

બુભુક્ષુર્ ઇહ સંસારે મુમુક્ષુર્ અપિ દૃશ્યતે
ભોગમોક્ષનિરાકાઙ્ક્ષી વિરલો હિ મહાશાયઃ ॥

ધર્માર્થકામમોક્ષેષુ જીવિતે મરણે તથા
કસ્યાપ્ય્ ઉદારચિત્તસ્ય હેયોપાદેયતા ન હિ ॥

વાઞ્છા ન વિશ્વવિલયે ન દ્વેષસ્ તસ્ય ચ સ્થિતૌ
યથા જીવિકયા તસ્માદ્ ધન્ય આસ્તે યથા સુખં ॥

કૃતાર્થો ઽનેન જ્ઞાનેનેત્ય્ એવં ગલિતધીઃ કૃતી
પશ્યન્ શૃણ્વન્ સ્પૃશન્ જિઘ્રન્ન્ અશ્નન્ન્ અસ્તે યથા સુખં ॥

શૂન્યા દૃષ્ટિર્ વૃથા ચેષ્ટા વિકલાનીન્દ્રિયાણિ ચ
ન સ્પૃહા ન વિરક્તિર્ વા ક્ષીણસંસારસાગરે ॥

ન જગર્તિ ન નિદ્રાતિ નોન્મીલતિ ન મીલતિ
અહો પરદશા ક્વાપિ વર્તતે મુક્તચેતસઃ ॥

સર્વત્ર દૃશ્યતે સ્વસ્થઃ સર્વત્ર વિમલાશયઃ
સમસ્તવાસના મુક્તો મુક્તઃ સર્વત્ર રાજતે ॥

પશ્યન્ શૃણ્વન્ સ્પૃશન્ જિઘ્રન્ન્ અશ્નન્ ગૃહ્ણન્ વદન્વ્રજન્
ઈહિતાનીહિતૈર્ મુક્તો મુક્ત એવ મહાશયઃ ॥

ન નિન્દતિ ન ચ સ્તૌતિ ન હૃષ્યતિ ન કુપ્યતિ
ન દદાતિ ન ગૃહ્ણાતિ મુક્તઃ સર્વત્ર નીરસઃ ॥

સાનુરાગાં સ્ત્રિયં દૃષ્ટ્વા મૃત્યું વા સમુપસ્થિતમ્
અવિહ્વલમનાઃ સ્વસ્થો મુક્ત એવ મહાશયઃ ॥

સુખે દુઃખે નરે નાર્યાં સંપત્સુ ચ વિપત્સુ ચ
વિશેષો નૈવ ધીરસ્ય સર્વત્ર સમદર્શિનઃ ॥

ન હિંસા નૈવ કારુણ્યં નૌદ્ધત્યં ન ચ દીનતા
નાશ્ચર્યં નૈવ ચ ક્ષોભઃ ક્ષીણસંસરણે નરે ॥

ન મુક્તો વિષયદ્વેષ્ટા ન વા વિષયલોલુપઃ
અસંસક્તમના નિત્યં પ્રાપ્તાપ્રાપ્તમ્ ઉપાશ્નુતે ॥

સમાધાનાસમાધાન હિતાહિતવિકલ્પનાઃ
શૂન્યચિત્તો ન જાનાતિ કૈવલ્યમ્ ઇવ સંસ્થિતઃ ॥

નિર્મમો નિરહંકારો ન કિંચિદ્ ઇતિ નિશ્ચિતઃ
અન્તર્ગલિતસર્વાશઃ કુર્વન્ન્ અપિ કરોતિ ન ॥

મનઃપ્રકાશસમ્મોહ સ્વપ્નજાડ્યવિવર્જિતઃ
દશાં કામ્ અપિ સંપ્રાપ્તો ભવેદ્ ગલિતમાનસઃ ॥