अग्नि पुराण · अध्याय 330

:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे छन्दःसारो
नामोनत्रिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः ॥
% छप्तेर् {330}
:श् अथ त्रिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः
छन्दोजातिनिरूपणम्
अग्निर् उवाच
चतुःशतमुत्कृतिः स्यादुकृतेश् चतुरस्त्यजेत् ।अप्_330.001अब्।
अभिसंव्या प्रत्यकृतिस्तानि छन्दांशि वै पृथक्

कृतिश्चातिघृतिवृत्तो(1) अत्यष्टिश्चाष्टिरित्यतः ।अप्_330.002अब्।
अतिशर्करी शक्करीति अतिजगती जगत्यपि

छन्दो ऽत्र लौकिकं स्याच्च आर्षमात्रैष्टुभात् स्मृतम् ।अप्_330.003अब्।
त्रिषुप्पङ्क्तिवृहती अनुष्टुवुष्णिगीरितम्

गायत्री स्यात् सुप्रतिष्टा प्रतिष्ठा मध्यया सह ।अप्_330.004अब्।
अत्युक्तात्युक्त आदिश् च एकैकाक्षरवर्जितम्

चतुर्भागो भवेत् पादो गणच्छन्दः प्रदर्श्यते ।अप्_330.005अब्।
तावन्तः समुद्रा गणा ह्य् आदिमध्यान्तसर्वगाः

:न्
1 कृतिश्चानिघृतिर्वृत्तीति ञ.. , ट.. च
:प् 188
चतुर्णः पञ्च च गणा आर्यालक्षनमुच्यते ।अप्_330.006अब्।
स्वरार्धञ्चार्यार्धं स्यादार्यायां विषमेन जः

षष्ठो जो नलपूर्वा स्याद्द्वितीयादिपदं नले ।अप्_330.007अब्।
सप्तमे ऽन्ते प्रथमा च द्वितीये पञ्चमे नले

आर्धे पदं प्रथमादि षष्ठ एको लघुर्भवेत् ।अप्_330.008अब्।
त्रिषु गणेषु पादः स्यादार्या पञ्चार्धके स्मृता

विपुलान्याथ चपला गुरुमध्यगतौ च जौ ।अप्_330.009अब्।
द्वितीयचतुर्थौ पूर्वे च चपला मुखपूर्विका

द्वितीये जघनपूर्वा चपलार्या प्रकीर्तिता ।अप्_330.010अब्।
उभयोर्महाचपला गीतवाद्यार्धतुल्यका

अन्त्येनार्धेनोपगीतिरुद्गीतिश्चोत्क्रमात् स्मृता ।अप्_330.011अब्।
अर्धे रक्षगणा आर्या गीटच्छन्दो ऽथ मात्रया

वैतालीयं द्विस्वरा स्यादयुष्पादे समे नलः ।अप्_330.012अब्।
वसवो ऽन्ते वनगाश् च गोपुच्छन्दशकं भवेत्

भगणान्ता पाटलिका शेषे परे च पूर्ववत्(1) ।अप्_330.013अब्।
साकं षड्वा मिश्रायुक् प्राच्यवृत्तिः प्रदर्श्यते

पञ्चमेन पूर्वसाकं तृतीयेन सहस्रयुक् ।अप्_330.014अब्।
उदीच्यवृत्तिर्वाच्यां स्याद् युगपच्च प्रवर्तकं

अयुक्चारुहासिनी स्याद्युगपच्चान्तिका भवेत् ॥15

सप्तार्चिर्वसवश् चैव मात्रासमकमीरितम् ।अप्_330.016अब्।
भवेन्नलवमौ लश् च द्वादशो वा नवासिका

विश्वोकः पञ्चमाष्टौ मो चित्रा लवमकश् चलः ।अप्_330.017अब्।
:न्
1 पुच्छलमिति ख..
:प् 189
परयुक्तेनोपचित्रा पादाकुलकमित्यतः

गीतार्या लोपश्चेत् सौम्या लः पूर्वः(1) ज्योतिरीरिता ।अप्_330.018अब्।
स्याच्छिखा विपर्यास्तार्धा तूलिका समुदाहृता

एकोनत्रिंशदन्ते गः स्याज्ज्ञेजनसमावला ।अप्_330.019अब्।
गु इत्य् एकगुरुं(2) संख्यावर्णाद्दशविपर्ययात्