યોગયાત્રા · અધ્યાય 5

પૂર્વાદિતસ્ ત્રિપરિવર્તગતૈર્ અજાદ્યૈર્ ભૈઃ સપ્તકૈર્ અનલભાચ્ ચ ગમો જયાય।
વાયુઅગ્નિદિક્સ્થપરિઘસ્ય સમાર્દ્ધગૈશ્ ચ મૈત્રાશ્વિહસ્તગુરુભેષુ ચ સર્વદિક્ષુ॥

પૂર્વેણાઇન્દ્રં[ક્.પૂર્વેણાઇ ઽઽન્દ્રં] દક્ષિણેન ઽઽજપાદં રોહિણ્યો ઽતશ્ ચ ઽર્યમાખ્યં ચ શૂલમ્।
કામં યાયાત્ સામ્પરાયેષુ કાર્યેષ્વ્ એવં દ્વારે[ક્.અદ્વારે ઽપિ] પ્રોજ્ઝ્ય શૂલાનિ તાનિ॥

વિવર્જયેત્ ત્વાષ્ટ્રયમોરગાણામ્ અર્ધમ્ દ્વિતીયં ગમને જયેપ્સુઃ।
પૂર્વાર્ધમ્ આગ્નેયમઘાનિલાનાં સ્વાતીમ્[ક્.સ્વાતિમ્] મઘાં ચો ઽશનસઃ સમસ્તામ્॥

ઉત્પાતપાપગ્રહપીડિતે ભે યે યાન્તિ ભૂરિગ્રહસંયુતે વા।
તે પૂર્વવિત્તાન્ય્ અપિ નાશયન્તિ ધાતુપ્રસક્તા ઇવ મૂર્ત્તિકેન્દ્રાઃ[ક્.વાર્તિકેન્દ્રાઃ]॥

રવિસિતકુજરાહુસૌરિચન્દ્રા[ક્.રવિસિતકુજરાહુસૌરચન્દ્રા] જ્ઞગુરુયુતાઃ પુરતઃ ક્રમાદ્ દિગીશાઃ।
વ્રજતિ યદિ લલાટગે દિગીશે પતતિ તતો દ્રુમવત્ સરિત્તટાત્સઃ[ક્.સરિત્તટસ્થઃ]॥

યાતો ઽયનસ્ય પ્રતિલોમકાષ્ઠાં યઃ સ્યાત્ સ્વતન્ત્રો[ક્.સુતન્ત્રો] ઽપિ જિતઃ પરેષાં।
સ કેવલવ્યાકરણાભિયુક્તઃ[ક્.કેવલં] વ્યાકરણાભિયુક્તઃ કાવ્યજ્ઞગોષ્ઠ્યામ્ ઇવ હાસ્યમ્ એતિ॥

અયનેન ગતો ઽર્કસોમયોર્ દ્યુનિશં વા સ્થિતયોઃ પૃથક્ પૃથક્।
વિદુષામ્ ઇવ સર્વશાસ્ત્રવિત્[ક્.શબ્દશાસ્ત્રવિત્] સમવાયે દ્વિષતાં વિરાજતે॥

તિથિં ચતુર્થીં નવમીં ચતુર્દશીં વિહાય વિષ્ટિં કરણં ચ ગચ્છતઃ।
ભવન્તિ ચામીકરવાજિવારણાશ્ ચતુર્થિપૂર્વાશ્ ચ તદાપ્તિવારણાઃ॥

ઋક્ષે[ક્.રિક્તે] તિથૌ વા વ્યતિપાતદુષ્ટે યો યાતિ મોહાત્ ખલુ વૈધૃતે વા।
સ નાશમ્ આયાત્ય્ અચિરેણ યાતા[ક્.રાજા] રાજે ઽવ દૈવજ્ઞવિલોમચેષ્ટઃ॥

આરોગ્યમ્ ઋક્ષેણ ધનં ક્ષણેન કાર્યસ્ય સિદ્ધિસ્ તિથિના શુભેન।
રાશ્યુદ્ગમેન ઽધ્વનિ સિદ્ધિમ્ આહુઃ પ્રાયઃ શુભાનિ[ક્.સુખાનિ] ક્ષણદાકરેણ॥

પ્રતિશુક્રબુધાશનિવૃષ્ટિહતા દિગ્ અધઃ કુરુતે નૃપતિં ગમને।
મદિરામુદિતા મદનાકુલિતા પ્રમદે ઽવ કુલમ્ પરવેશ્મરતા॥

વીર્યાન્વિતૈર્ યાયિભિર્ આત્મભદ્રૈઃ ક્લેશં[ક્.ક્લેશેદ્] વિના હન્તિ ચમૂમ્ અરીણામ્।
ત્રૈલોક્યલાભે ઽપ્ય્ અસમાપ્તકાર્યાં તૃષ્ણાં યથા ચીરફલામ્બુતુષ્ટઃ॥

સર્પિસ્ તિલૌદનષૈઃ[ક્.તિલોદનઝષૈઃ] પયસા ચ ભુક્ત્વા પૂર્વાદિ વારણરથાશ્વનરૈર્ ગતસ્ય।
સોઢુમ્ પ્રતાપમ્ અરયો ન ન્ર્પસ્ય શક્તા ગન્ધદ્વિપસ્ય કલભા ઇવ ગન્ધદાનમ્[ક્.દાનગન્ધમ્]॥

એકતશ્ ચ સકલાનિ નિમિત્તાન્ય્ એકતશ્ ચ મનસઃ પરિશુદ્ધિઃ।
ચેતસો ઽસ્તિ[ક્.ઽપિ] સહસા ન[ક્.ઽસ્તિ] રણે ભીર્ મારુતો ઽપિ વિજયાજયહેતુઃ॥

ભૂરિશૂરવરવાજિકુઞ્જરા જ્ઞાતયુદ્ધગતયો ઽભિમાનિનઃ।
ક્વ ઽપિ યાન્તિ ઘનતૂલરાશિવન્ મારુતાભિહતવક્ષસો ઽરયઃ॥

અનુલોમગતે[ક્.અનુલોમગતૌ] પ્રદક્ષિણે સુરભૌ દેહસુખે ઽનિલે ગતઃ।
તિમિરાણિ ગભસ્તિમાન્ ઇવ પ્રસભં હન્તિ બલાનિ વિદ્વિષામ્॥

ઉપપત્તિર્ અયત્નતો યદા તૃણપાનાશનરત્નવાસસામ્॥
પ્રમદાક્ષિતિનાગવાજિનાં વિજયદ્વારમ્ અપાવૃતં તદા॥

લગ્નસ્ય યે ઽંશા હ્ય્ ઉદિતા[ક્.ઉદિતા] ગ્રહો યસ્ તેષુ સ્થિતો લગ્નફલં સ ધત્તે।
યસ્ તાન્ અતીતઃ સ ભવેદ્ દ્વિતીયઃ સ્થાનેષુ શેષેષ્વ્ અપિ ચિન્ત્યમ્ એતત્[ક્.ચિન્તનીયમ્]॥

ગતો ઽનુકૂલૈર્ ગ્રહભાગ્નિમારુતૈર્ મનો ઽબ્દવિદ્યુત્સ્વનવૃષ્ટિકાર્મુકૈઃ।
રિપોઃ પ્રમથ્નાતિ રણાજિરે ચમૂં દ્વિપઃ સમૂલાં સરસી ઽવ પદ્મિનીમ્॥

દૈવેન હીનઃ પરભીષણાર્થં યાતો ઽતિકૃચ્છ્રેણ નયત્ય્ અહાનિ।
સ્વશક્ત્યતીતો નૃપવેશ્મની ઽવ કૃત્વા પ્રતિજ્ઞામ્ પ્રતિવાદિભીતઃ॥

દૈવાન્વિતઃ સાધુજનોપકારી પ્રભાવમન્ત્રોદ્યમશક્તિયુક્તઃ।
ભુઙ્ક્તે મહીં સમ્યગ્ અવાપ્ય યાત્રાં સસહ્યવિન્દ્યાચલપારિયાત્રામ્॥

ગોચરેણ શુભદઃ શશી ન ચેદ્ અષ્ટવર્ગપરિશોધિતો ઽપિ[ક્ઽથ] વા।
પૂર્વવાયુર્ ઇવ પુષ્પકાલજો યાયિનામ્ ફલવિનાશકૃદ્ ભવેત્॥

આશ્રિત્ય ચન્દ્રસ્ય બલાબલાનિ ગ્રહાઃ પ્રયચ્છન્તિ શુભાશુભાનિ।
મનઃસમેતાનિ યથેન્દ્રિયાણિ કર્માર્હતાં[ક્.કર્મણ્યતાં] યાન્તિ ન કેવલાનિ॥

સર્વતઃ ક્ષુતમ્ અશોભનમ્ ઉક્તં ગોઃ ક્ષુતં[ક્.ગોક્ષુતમ્] મરણં એવ કરોતિ।
કેચિદ્ આહુર્ અફલં બકાદ્ ચ[ક્.હિ બલાદ્] યદ્ વૃદ્ધપીનસિતબાલાકૃતં ચ॥

શકુનતિથિભલાભે છત્ત્રશય્યાસનાદ્યં પદમ્ અપિ વિજિગીષુશ્ ચાલયેચ્ છ્રદધાનઃ[ક્.છ્રદ્ધધાનઃ]।
યદિ શકુનનિમિત્તસ્વપ્નચેતોવિશુદ્ધિર્[ક્.શકુનનિમિત્તે ઽસ્ય સ્વચેતોવિશુદ્ધિર્] ન ભવતિ તદ્ અનિષ્ટં સર્વકાર્યેષુ યાનમ્॥

દિનકૃદ્દિવસે તથા ઽંશકે યાત્રા લગ્નગતે ઽથવા રવૌ।
સંતાપાયતિ સ્મરાતુરા[ક્.સ્મરાતુરં] વેશ્યે ઽવા ઽર્થવિવર્જિતં નરમ્॥

ઉદયે શશિનો ઽંશકે ઽહ્નિ વા ભવતિ ગતો ન ચિરેણ દુર્મનાઃ॥
પ્રમદામ્ ઇવ જાતયૌવનાં[ક્.યાતયૌવનાં] રત્યર્થં સમવાપ્ય કર્કશઃ॥

ભૌમોદયે ઽંશે ઽહનિ વા ઽસ્ય યાત્રા કરોતિ બન્ધં વધમ્ અર્થનાશમ્।
સંસેવિતા ઽપાપપરાઙ્મુખેન મનોભવાન્ધેન પરાઙ્ગને ઽવ॥

બુધસ્ય લગ્નાંશકવાસરેષુ યાત્રા નરં પ્રીણયતિ પ્રકામમ્।
ભાવાનુરક્તા પ્રવરાઙ્ગને ઽવ વિદગ્ધચેષ્ટા મદનાભિતપ્તમ્[ક્.મદનાભિભૂતમ્]॥

ગુરોર્ વિલગ્નાંશદિનેષુ યાત્રા શુભાનુ[ક્.હિતાનુ]બન્ધેપ્સિતકામદા ચ।(બૄ 5.31--33)
જાયે ઽવ ભર્તુર્ મનસો ઽનુકૂલા કુલાભિવૃદ્ધ્યૈ રતિદા હિતા ચ॥

યાત્રા ભૃગોર્ અંશદિનોદયેષુ પ્રીણાતિ કામૈર્ વિવિધૈર્ યિયાસુમ્॥
વિલાસિની કામવશોપયાતમ્ ભાવૈર્ અનેકૈર્ મદનાતુરે ઽવ॥

દ્યુલગ્નભાગેષુ શનેશ્ ચ યાત્રા પ્રાણચ્છિદાદીન્ પ્રચિનોતિ[ક્.પ્રતનોતિ] દોષાન્।
અન્યપ્રસક્તા વનિતે ઽવ મોહાત્ સંષેવિતા[ક્.મોહાન્ નિષેવિતા] મન્મથમોહિતેન॥

લગ્નેન હીના ઽન્યગુણાન્વિતાપિ પ્રીતિં ન યાત્રા મનસઃ કરોતિ।
સ્વલઙ્કૃતા રૂપસમન્વિતા ઽપિ પ્રભ્રષ્ટશીલા વનિતે ઽવ પુંસઃ॥

લગ્નસ્ય શુદ્ધિઃ શકુનૈર્ નિમિત્તૈર્ વિજ્ઞાયતે ઽન્તઃકરણેન સમ્યક્।
અનન્યભાવાશ્રયસંપ્રવૃત્તૈઃ કૌલી ઽવ પુંસશ્ ચરિતૈર્ વિદેશે॥

છાયા શુભાશુભફલાનિ નિવેદયન્તી લક્ષ્યા મનુષ્યપશુપક્ષિષુ લક્ષણજ્ઞૈઃ।
તેજોગુણાન્ બહિર્ અપિ પ્રવિકાશયન્તી દીપપ્રભા સ્ફટિકરત્નઘટસ્થિતૈવ[ક્.સ્ફટિકરત્નઘટસ્થિતે ઽવ]॥

સ્નિઘદ્વિજત્વઙ્નખરોમકેશા છાયા સુગન્ધા ચ મહીસમુત્થા।
તુષ્ટ્યર્થલાભાભિઉદયાન્ કરોતિ ધર્મસ્ય ચ ઽહન્ય્ અહનિ પ્રવૃદ્ધિમ્॥

સ્નિગ્ધા સિતા ચ હરિતા નયનાભિરામા સૌભાગ્યમાર્દવસુખાભ્યુદયાન્ કરોતિ।
સર્વાર્થસિદ્ધિજનની જનની ઽવ ચાપ્યા[ક્.ઽઽપ્યા] છાયા ફલં તનુભૃતાં શુભમ્ આદધાતિ॥

ચણ્ડા ઽધૃષ્યા પદ્મહેમાગ્નિવર્ણા યુક્તા તેજોવિક્રમૈઃ સપ્રતાપૈઃ।
આગ્નેયી ઽતિ પ્રાણિનાં સ્યાજ્ જયાય ક્ષિપ્રં સિદ્ધિં વાઞ્છિતાર્થસ્ય ધત્તે॥

મલિનપરુષકૃષ્ણા પાપગન્ધા ઽનિલોત્થા જનયતિ વધબન્ધવ્યાધ્યનર્થાર્થનાશાન્।
સ્ફટિકસદૃશરૂપા ભાગ્યયુક્તા ઽત્યુદારા નિધિર્ ઇવ ગગનોત્થા શ્રેયસાં સ્વચ્છવર્ણા॥એ40