યોગયાત્રા · અધ્યાય 4

દેહઃ કોશો યોદ્ધા વાહ્યં મન્ત્રઃ શત્રુર્ માર્ગો ઽપ્ય્ આયુઃ।
ચિત્તં કર્મ પ્રાપ્તિર્ મન્ત્રી પ્રાગ્લગ્નાદ્યા ભાવાશ્ ચિન્ત્યાઃ॥

ત્રિલાભવર્જં રવિસૌરિભૌમા[ક્.રવિસૌરભૌમા] નિઘ્નન્તિ નો કર્મણિ સૂર્યભૌમૌ[ક્.સૂર્યભૌમાઃ]।
પુષ્ણન્તિ સૌમ્યા રિપુરાશિવર્જ્યમ્ અસ્તં[ક્.રિપુરાશિવર્જમ્ ન ઽસ્તં] ભૃગુર્ મૃત્યુવિલગ્નમ્ ઇન્દુઃ॥

તિથ્યુદ્ગમેન્દુકરણર્ક્ષદિનક્ષણેષુ શુદ્ધેષ્વ્[ક્.પાપેષ્વ્] અભીષ્ટફલદા નૃપતેર્ યથા સ્યાત્।
યાત્રા તથા પરમ્ ઇદં કથયામિ ગુહ્યં શિષ્યાય નૈ ઽતદ્ અચિરાદ્ હ્ય્ ઉષિતાય દદ્યાત્॥

યોગૈઃ ક્ષિતિપા વિનિર્ગતાઃ શકુનૈસ્ તસ્કરચારણાદયઃ।
નક્ષત્રબલૈર્[ક્.નક્ષત્રગુણૈર્] દ્વિજાતયઃ ક્ષણવીર્યાદ્ ઇતરો જનો ઽર્થભાક્॥

યદ્ યદ્ યોગવશાદ્ વ્રજત્ય્ અગદતાં દ્રવ્યૈર્ વિષં યોજિતમ્
સંયુક્તં મધુના ઘૃતં ચ વિષતાં ગચ્છેદ્[ક્.ગચ્છદ્] યથા દૃશ્યતે।
તદ્વદ્ યોગસમુદ્ભવં પ્રકુરુતે હિત્વા ગ્રહઃ સ્વં ફલં
યસ્માત્ તેન સમુદ્યતો ઽસ્મિ ગદિતું યોગાન્ વિચિત્રાન્ ઇમાન્॥

લગ્ને ગુરુર્ બુધભૃગૂ હિબુકાત્મજસ્થૌ ષષ્ઠૌ કુજાર્કતનયૌ દિનકૃત્ તૃતીયઃ।
ચન્દ્રશ્ ચ યસ્ય દશમો ભવતિ પ્રયાણે તસ્ય ઽભિવાઞ્છિતફલાપ્તિર્ અલં નૃપસ્ય॥

હોરાતૃતીયરિપુલાભગતૈઃ ક્રમેણ જીવાર્કિભૌમરવિભિર્ ભૃગુજે ઽનુકૂલે।
યાતો ઽતિદૃપ્તમ્ અપિ શત્રુબલં નિહન્તિ નૈશં તમિસ્રમ્ ઇવ તિગ્મમ્ અયૂખકાલી[ક્.અયૂખમાલી]॥

ઉદયારિનભઃ સ્થલગૈર્[ક્.ઉદયારિનભસ્થલગૈર્] દિનકૃદ્યમશીતકરૈઃ।
ન ભવન્ત્ય્ અરયો ઽભિમુખા હરિણા ઇવ કેશરિણઃ॥

ગુરુર્ ઉદયે રિપુરાશિગતો ઽર્કો યદિ નિધને ન ચ[ક્.ચ ન] શીતમયૂખઃ।
ભવતિ ગતો ઽત્ર શશી ઽવ નરેન્દ્રો રિપુવનિતાનનતામરસાનામ્॥

શુકવાક્પતિબુધૈર્ ધનસંસ્થૈઃ સપ્તમે શશિનિ લગ્નગતે ઽર્કે।
નિર્ગતો નૃપતિર્ એતિ કૃતાર્થો વૈનતેયવદ્ અહિં[ક્.અરીન્] વિનિગૃહ્ય॥

મૂર્ત્તિવિત્તસહજેષુ સંસ્થિતાઃ શુક્રચન્દ્રસુતતિગ્મરશ્મયઃ।
યસ્ય યાનસમયે રણાનલે તસ્ય યાન્તિ શલભા ઇવ ઽરયઃ॥

સૂર્યેન્દૂ વલવર્જિતૌ વલયુતૌ જન્મેશલગ્નેશ્વરૌ
પાતાલે દશમે ઽપિ વા શશિસુતો લગ્નસ્થિતો વાક્પતિઃ।
ષટ્સપ્તાષ્ટમવર્જિતેષુ ભૃગુજઃ સ્થાનેષુ યસ્ય સ્થિતો
યાતુસ્ તસ્ય ન વિદ્વિષો રણમુખે તિષ્ઠન્તિ યોષા ઇવ॥

સૌરે ભૌમે[ક્.વા] લગ્નગે ઽર્ફે[ક્.ઽર્કે] ખમધ્યે કર્મણ્ય્ આયે[ક્.વા] ભાર્ગવે ચન્દ્રજે ચ।
યાયાદ્ ભૂપઃ[ક્.ભૂપાલઃ] શત્રુદેશં નિહન્તું દૃપ્તં શત્રું[ક્.વા] કાલવત્[ક્.કાલયત્] ક્રૂરચેષ્ટઃ॥

લાભશત્રુસહજેષુ યમારૌ સૌમ્યશુક્રગુરવો બલયુક્તાઃ।
ગચ્છતો યદિ તતો ઽસ્ય ધરિત્રી સાગરામ્બુરસના વશમ્ એતિ॥

પાપાસ્ તૃતીયે હિબુકે ? જીવો બિલગ્ને શશલાઞ્છનો ઽસ્તે।
યસ્યોદ્યમે તસ્ય બલં રિપૂણાં કૃતં કૃતઘ્નેસ્વ્ ઇવ યાત્ નાશમ્॥

ચન્દ્રે ઽસ્તગે દેવગુરૌ વિલગ્ને જ્ઞશુક્રયોઃ કર્મણિ લાભગે ઽર્કે।
સૌરારયોર્ ભ્રાતૃગયોશ્ ચ યાતો નૃપઃ સ્વભૃત્યાન્ ઇવ શાસ્તિ શત્રૂન્॥

ગુરૌ વિલગ્ને યદિ વા શશાઙ્કે ષષ્ઠે રવૌ કર્મગતે ઽર્કપુત્રે।
સિતજ્ઞયોર્ બન્ધુસુતસ્થયોશ્ ચ યાત્રા જનિત્રી ઽવ હિતાનિ ધત્તે॥

પત્યૌ ગિરાં લગ્નગતે ઽવશેષૈર્ એકાદશાર્થોપગતૈર્ યિયાસોઃ।
વિદાર્યતે શત્રુબલં સમન્તાદ્ ધર્મો યથા હેતુશતૈર્ યુગાન્તે॥

ત્રિષણ્ણવાન્ત્યેષ્વ્ અબલઃ શશાઙ્કશ્ ચાન્દ્રિર્ બલી યસ્ય ગુરુશ્ ચ કેન્દ્રે।
તસ્ય ઽરિયોષાભરણૈઃ પ્રિયાણિ પ્રિયાઃ પ્રિયાણાં જનયન્તિ સૈન્યે॥

કેન્દ્રોપગતેન વીક્ષિતે ગુરુણા ત્રયાયચતુર્થગે સિતે।
પાપૈર્ અનવાષ્ટસપ્તમૈર્[ક્.અનવાષ્ટસપ્તગૈર્] વસુ કિં તન્ ન યદ્ આપ્નુયાદ્ ગતઃ॥

લગ્નારિકર્મહિબુકેષુ શુભેક્ષિતે જ્ઞે દ્યૂનાન્ત્યલગ્નરહિતેષ્વ્ અશુભગ્રહેષુ।
યાતુર્ ભયં ન ભવતિ પ્રતરેત્ સમુદ્રં યદ્ય્ અશ્મના[ક્.ઽપિ] કિમ્ ઉત શત્રુસમાગમેષુ[ક્.ઉત ઽરિસમાગમેષુ]॥

યસ્યો ઽદયાસ્તારિચતુસ્ત્રિસંસ્થાઃ શુક્રાઙ્ગિરો ઽઙ્ગારક --- સૌમ્યસૌરાઃ।
દ્વિષદ્બલસ્ત્રીવદનાનિ તસ્ય ક્લાન્તાનિ કાન્તાન્ અવલોકયન્તિ॥

પૂર્વોક્તયોગે ધનગો બુધશ્ ચેચ્ છશાઙ્કસૂર્યૌ ચ દશાયસંસ્થૌ।
અસ્મિન્ ગતસ્ય ઽલિકુલોપગીતા નાનાવનોત્થા દ્વિરદા ભવન્તિ॥

સૂર્યાદયો ઽરિસહજામ્બરશત્રુલગ્નબન્ધ્વાયગાઃ સુરગુરોર્ દિવસશ્ ચ[ક્.દિવસો ઽપિ] યસ્ય।
યાને ઽરિસૈન્યમ્ ઉપગચ્છતિ તસ્ય નાશં મ માંસકશ્રવણકેષ્વ્[ક્.મીમાંસકશ્રવણકેષ્વ્] ઇવ તીર્થપુણ્યમ્॥

ત્રિનિધનતનુસપ્તમારિસંસ્થાઃ કુજસિતજીવબુધા રવિશ્ ચ યસ્ય।
ખલજનજનિતે ઽવ લોકયાત્રા ન ભવતિ યસ્ય ચિરાય શત્રુસેના॥

કુજરવિજયુતે ઽરિભે[ક્.ઽતિભે] ગતાનાં સુખસહજોપગતિઃ સિતાર્કજીવૈઃ।
રિપુબલમ્[ક્.પરબલમ્] ઉપયાતિ નાશમ્ આશુ શ્રુતમ્ અધનસ્ય કુટુમ્બચિન્તયૈવ[ક્.કુટુમ્બચિન્તયે ઽવ]॥

લગ્નત્રિધર્મારિદશાયગેષુ સિતાર્કિજીવેન્દુકુજેન્દુજેષુ।
સાર્કે બુધે ચ ઽરિબલં વિનાશમ્ આયાતિ ગુહ્યં પિશુનેષ્વ્ ઇવો ઽક્તમ્॥

એકાન્તરર્ક્ષે ભૃગુજાત્ કુજાદ્ વા સૌમ્યે સ્થિતે સૂર્યસુતાદ્ ગુરોર્ વા।
પ્રધ્વસ્યતે[ક્.પ્રધ્વંસતે] ઽરિર્ ન ચિરાદ્ ગતસ્ય વેષાધિકો ભૃત્ય ઇવે ઽઽશ્વરસ્ય॥

નિરન્તરમ્ યદિ ભવનેષુ પઞ્ચસુ ગ્રહાઃ સ્થિતા દિવસકરેણ વર્જિતાઃ।
યિયાસતોર્[ક્.યિયાસતો] યદિ ચ ભવન્તિ પૃષ્ઠતસ્ તદા પરાન્ બલભિદ્ ઇવ ઽવકૃન્તતિ॥

બૃગુપુત્રમહેન્દ્રગુરૂ ગમને સહિતૌ યદિ ભં યુગપત્ ત્યજતઃ।
જ્ઞગુરૂ યદિ વા ઽંશકમ્ એકગતૌ[ક્.એકમ્ ઇતૌ] સમરે સુરરાડ્[ક્.અમરરાડ્] ઇવ ભાતિ તદા॥

નિસ્ત્રિંશવક્રોપગતે ચ વક્રે વક્રેણ વક્રં નૃપતિં[ક્.નૃપતિર્] નિહન્યાત્।
પાનપ્રસક્તં નિશિ વા પ્રસુપ્તં તસ્યૈ ઽવ ચ ઽસ્તે યદિ વા ઽંશકઃ સ્યાત્॥

પુત્રો ધરિત્ર્યા દિનકૃત્ સુતશ્ ચ યદા ત્યજેતાં યુગપન્ નવાંશમ્।
તદા હ્ય્ અવસ્કન્દગતો નરેન્દ્રો ભુઙ્ક્તે રિપૂન્ તાર્ક્ષ્ય ઇવ દ્વિજિહ્વાન્॥

બુધભાર્ગવમધ્યગતે હિમગૌ હિબુકોપગતે ચ નૃપઃ પ્રવિશન્[ક્.પ્રવસન્]।
પુરુહૂતદિશં યદિ વા ઽન્તકૃતઃ પુરુહૂતયમપ્રતિમો ભવતિ॥

સિતેન્દુજૌ ચતુર્થગૌ નિશાકરશ્ ચ સપ્તમે।
યદા તદા ગતો નૃપઃ પ્રશાસ્ત્ય્ અરીન્ વિના રણાન્[ક્.રણાત્]॥

શશિનિ ચતુર્થગૃહં સમુપેતે બુધસહિતે ઽસ્તગતે ભૃગુપુત્રે।
ગમનમ્ અવાપ્ય પતિર્ મનુજાનાં જયતિ રિપૂન્ સમરેણ વિનૈ ઽવ॥

ક્ષિતિતનયયુતાન્ નવાંશકાદ્ યદિ શતમે[ક્.શતગો] ભૃગુજો ઽથવા ગુરુઃ।
શતગુણમ્ અપિ હન્ત્ય્ અરેર્ બલં વિષમ્ ઇવ કાયમ્ અસૃક્પથોપપન્નમ્[ક્.અસૃક્પથોપગમ્]॥

શતાંશકાદ્ ઊર્ધ્વમ્ અવસ્થિતે બુધે યમારયોસ્ તત્ર ગતસ્ય ભૂભૃતઃ।
પ્રયાતિ નાશં સમરે દ્વિષડ્ બલં યથા ઽર્થિભાવોપગતસ્ય ગૌરવમ્॥

નક્ષત્રમ્ એકં યુગપત્ પ્રવિષ્ટૌ યદા ધરિત્રીતનયામરેજ્યૌ।
કુર્યાત્ તદા ઽન્તં દ્વિષતાં બલસ્ય દ્રૌણિર્ યથા ઽરેર્ નિશિ સૌપ્તિકેન॥

ઋક્ષં ગુરુજ્ઞૌ બુધભાર્ગ્વૌ વા યદા પ્રવિષ્ટૌ યુગપત્ સમેતૌ।
અર્થાન્ અવાપ્નોતિ તદા વિચિત્રાન્ છાત્રઃ સુતીર્થાન્[ક્.સુતીર્થાદ્] ગુરુપૂજયૈવ[ક્.ગુરુપૂજયે ઽવ]॥

યાત્રાદિગીશાદ્ યદિ પઞ્ચમે ઽન્યો ગૃહે ગ્રહો વીર્યયુતો ઽવતિષ્ઠેત્।
સમુદ્યતાશાકથિતાનિ ભઙ્ક્ત્વા ફલાનિ વીર્યાન્ નયતિ સ્વકાષ્ઠામ્॥

એકો ઽપિ જીવજ્ઞસિતાસિતાનાં કુજાત્ ત્રિકોણે રવિતો ઽથ વે ઽન્દુઃ।
યત્રો ઽદ્યતસ્ તત્ર ન યાતિ યાતા તયોર્ બલીયાન્ નયતિ સ્વકાષ્ઠામ્॥

જન્મોદયર્ક્ષં હિબુકાસ્તસંસ્થં યસ્ય ઽશુભૈર્ દૃષ્ટયુતં ન સૌમ્યૈઃ।
સ શાણ્ડિલીં પ્રાપ્ય યથા ગરુત્માન્ દન્યં[ક્.દૈન્યં] ગતો ઽભ્યેતિ હતસ્વપક્ષઃ॥

હોરાષ્ટમે જન્મગૃહાષ્ટમે વા સ્વાચ્ છત્રુભાચ્ છત્રુગૃહોદયે વા।
તદ્રાશિપૈર્ વા ગમનં વિલગ્ને તુલ્યં નરાણાં વિષભક્ષણેન॥

રિપુનિધનવિલગ્ને સ્વાત્ ત્રિષડ્લાભગે વા
બલવતિ ભવનેશે સ્વે કૃશે શત્રુપક્ષે।
અનભિમુખદિગીશે દિક્પતૌ સુસ્થિતે ચ
વ્રજતિ યદિ યથેષ્ટં પ્રાપ્નુયાત્ તત્ર યતા॥

કેન્દ્રત્રિકોણેષુ શુભાઃ પ્રશસ્તાસ્ તેષ્વ્ એવ પાપા ન શુભપ્રદાઃ સ્યુઃ।
પપો ઽપિ કામં બલવન્ નિયોજ્યઃ કેન્દ્રેષુ શૂન્યં ન શિવાય કેન્દ્રમ્[ક્.લગ્નમ્]॥

સૌમ્યૈશ્ ચ પાપૈશ્ ચ ચતુષ્ટયસ્થઃ કૃચ્છ્રેણ સિદ્ધિં સમુપૈતિ યાતા।
પ્રપાતપાતપ્રતિઘાતવક્રૈર્[ક્.પ્રપાતયાનપ્રતિઘાતવક્રા] નદી ઽવ ધાત્રીધરકન્દરેષુ॥

ગુરો[ક્.ગુરૌ] વિલગ્ને ભૃગુજે ઽરિસંસ્થે ચન્દ્રે ઽષ્ટમે હન્તિ ગતો ઽરિસેનામ્।
વિષ્ટં[ક્.વૃષ્ટિં] યથા દક્ષિણમાર્ગચારી રૂક્ષો અથવા[ક્.યદા] હ્રસ્વતનુશ્ ચ શુક્રઃ॥

સિંહાજતૌલિમિથુના[ક્.સિંહાજતૌલિમિથુનં] મૃગકર્કટૌ ચ સ્વેશાન્વિતા યદિ ભવતિ[ક્.ભવતિ] યસ્ય શનિશ્ ચ લગ્ને।
તત્સૈનિકાઃ પરબલં ક્સપયન્તિ યાતુર્ મૂર્ખસ્ય વિત્તમ્ ઇવ ચારણચાટુકારાઃ[ક્.ચારણચાટચક્ષાઃ(?)]॥

ઉદયે ગુરુસૌમ્યભાર્ગવૈઃ સહજે ઽર્કાર્કિકુજૈશ્ ચ ગચ્છતઃ।
ન ભવન્ત્ય્ અરયો રણે સ્થિરાઃ કિતવાનામ્ ઇવ વિત્તસંચયાઃ॥

જાતકોક્તનૃપયોગગતાનામ્ પ્રત્યહં[ક્.પ્રતિદિનમ્] ભવતિ રાજ્યવિવૃદ્ધિઃ।
વાતઘૂર્ણિતમ્ ઇવ ઽર્ણવયાનમ્ પરબલં હિ સમુપૈતિ વિનાશમ્॥

હોરાઽઽશ્રિતે[ક્.હોરાશ્રિતે] દેવગુરૌ પ્રયાતા ક્રૂરગ્રહૈઃ કર્મણિ લાભગૈર્ વા।
કૃત્વા રિપૂણાં ક્ષયમ્ અક્ષતાઙ્ગઃ સ્વયં[ક્.ક્ષયં] ક્ષિતીશો ઽક્ષયકોશમ્ એતિ[ક્.ઽક્ષયકોશ ઐતિ]॥

લાભાર્થલગ્નેષુ શુભા રવિઃ ખે યસ્ય ઽઽરસૌરૌ સહજે ઽરિભે વા।
તસ્ય ઽર્થકોશઃ સમુપૈતિ વૃદ્ધિં લાભો[ક્.લોભો] યથા પ્રત્યહમ્ અર્થવૃદ્ધ્યા॥

સ્વોચ્ચપગૈર્ જીવકુજાર્કજાર્કૈર્ એભ્યસ્ ત્રિભિર્ વા કથિતૈકલગ્ને।
રાજ્ઞઃ પ્રણાશં સમુપૈતિ શત્રુઃ સૌખ્યં દ્વિભાર્યસ્ય યથા ઽધનસ્ય॥

એકો ઽપિ જીવાર્કકુજાર્કજાનાં સ્વોચ્ચે વિલગ્ને સ્વગૃહે યદી ઽન્દુઃ।
જાતસ્ય[ક્.યાતસ્ય] યાન્ત્ય્ અત્ર પરાઃ પ્રણાશમ્ મહાકુલાની ઽવ કુટુમ્બભેદૈઃ॥

લગ્નાચ્ ચતુર્થે અતિબલે શશાઙ્કે[ક્.વિબલઃ શશાઙ્કઃ] યોગાદ્ વિના ચન્દ્રબલેન યાતા[ક્.યાતઃ]।
લબ્ધા ઽપિ લક્ષ્મીં બહુરત્નપૂર્ણાં[ક્.લક્ષ્મીર્ બહુરત્નપૂર્ણા] ક્ષિપ્રં ક્ષયં યાતિ યથા શશાઙ્કઃ॥

યેષાં ગમે નવમપઞ્ચમકણ્ટકસ્થાઃ સૌમ્યાસ્ તૃતીયરિપુલાભગતાશ્ ચ પાપાઃ।
આયાન્તિ તે સ્વભવનાનિ પુનઃ કૃતાર્થા દત્તા દ્વિજાતિષુ પુરા વિધિવદ્ યથાર્થાઃ॥