યોગયાત્રા · અધ્યાય 3

અભિહિતગુણસંયુતેન રાજ્ઞા કથિતગુણાત્યયસંસ્થિતો ઽભિયોજ્યઃ।
ઉપહતમ્ ઉપલભ્ય ચાસ્ય દેશં બલમ્ અથવા નિરુપદ્રુતો ઽભિયુઞ્જ્યાત્॥

પ્રચુરમશકયૂકં મક્ષિકાદમ્શપૂર્વં બલમ્ અજલદવૃષ્ટ્યા પાંશુવાતાહતં વા[ક્.પાંશુપાતાહતં ચ]।
પિશિતરુધિરધાન્યપ્રાણિવૃષ્ટ્યા હતમ્ વા[ક્. ચ] કરિતુરગમનુષ્યા યત્ર વાધ્યા ન દીનાઃ[ક્.ચ ધ્યાનદીનાઃ]॥

શબ્દાયન્તે મુહુર્ અપિ શિવા ગર્દભધ્વાનતુલ્યં
ત્યક્તસ્નેહાઃ પરિજનસુહૃદ્વાહનોપસ્કરેષુ।
કષ્ટં કો નઃ શરણમ્ ઇતિ વા વાદિનો યસ્ય સૈન્યે
વિદ્વિષ્ટા વા પ્રવરપુરુષાઃ સો ઽભિયોજ્યો નૃપેણ॥

નિરાલસ્યાવનતવદનાઃ કેતનસ્વપ્નશીલા
ભ્રષ્ટાચારા મલિનપુરુષચ્છાયયા ઽઽક્રાન્તદેહાઃ।
દીર્ઘશ્વાસાઃ સજલનયનાઃ શોકલોભાભિભૂતાઃ
સૈન્યે યસ્ય દ્વિજગુરુસુહૃદ્દ્વેષિણશ્ ચૈવ યોધાઃ॥

અકારણપ્રોદ્ગતરોમકૂપા જયે નિરાશાઃ પ્રકૃતેર્ અપેતાઃ।
અમઙ્ગલાચેષ્ટિતજાતહાસાઃ સૈન્યે નરા યસ્ય સ ચાભિયોજ્યઃ॥

કપોતકોલૂકમધૂનિ યસ્ય સમાશ્રયન્તે ધ્વજચામરાણિ।
છત્રાયુધાદીનિ[ક્.છત્રાયુધાદ્યાનિ] ચ સો ઽભિયોજ્યો યસ્યાથવા ઽસ્યજલાશયાનામ્[ક્.ઽનાહતતૂર્યશબ્દાઃ]।

પ્રતીપગત્વં સરિતામ્ ઇષોશ્ ચ શોષો ઽથવા ઽશોષ્યજલાશયાનામ્।
અવારિદેશે સલિલપ્રવૃતિર્ અહૈતુકં[ક્.અવૈકૃતે] ચાપ્સુ તરેચ્ છિલા વા॥

ભઙ્ગપાતચલનાન્ય્ અનિમિત્તં રોદનાનિ ચ સુરપ્રતિમાનામ્।
અગ્નિરૂપમ્ અનિલેન વિના વા નિશ્ચલાનિ ચ યદા પ્રચલન્તિ॥

પ્રસૂતિવૈકૃત્યમ્ અકાલપુષ્પાણ્ય્ આરણ્યસત્ત્વસ્ય પુરપ્રવેશઃ।
પ્રદોષકાલે કૃકવાકુશબ્દા હિમાગમે ચ ઽન્યભૃતઃ પ્રલાપાઃ[ક્.ઽન્યભૃતપ્રલાપાઃ]॥

દીર્ઘં દીનં સંહતાઃ સારમેયાઃ ક્રોશન્ત્ય્ ઉચ્ચૈર્ નિત્યમ્ એવ ઽનૃતૌ ચ।
હન્યુર્ યોષા યોષિતો નિર્ઘૃણાશ્ ચ દૃષ્યં નિત્યં[ક્.શ્વેતઃ કાકો] નક્તમ્ ઇદ્રાયુધં વા[ક્.ચ]॥

તિલા વિતૈલા યદિ વા ઽર્દ્ધતૈલા[ક્.ર્દ્ધતૈલાઃ] સસ્યસ્ય વૃદ્ધિર્ યદિ વા ઽતિરિક્તા।
અન્નસ્ય વૈરસ્યમ્ અસૃક્ તરૂણાં શુષ્કપ્રરોહો વિરુજાં પ્રણાશઃ॥

વિહાય સર્પાખુવિડાલમત્સ્યાન્ સ્વજાતિમાંસાન્ય્ ઉપભુઞ્જતે વા।
વ્રજન્તિ વા મૈથુનમ્ અન્યજાત્યાં દીપ્તાશ્ ચ નિત્યં વિહગા મૃગાશ્ ચ॥

ભઙ્ગઃ પાતસ્ તોરણેન્દ્રધ્વજાનાં શીતોષ્માનાં વ્યત્યયો ભૂવિદારઃ।
નિમ્નોચ્ચાનાં તુઙ્ગતા નિમ્નતા ચ[ક્.વા] છાયા ચા[ક્.વા] ઽર્કસ્ય ઽઽભિમુખ્યેન યાતા॥

ત્ર્યહાતિરિક્તઃ પવનો ઽતિચણ્ડો ગન્ધર્વસંજ્ઞસ્ય ભવેત્ પુરસ્ય।
વ્યક્તિર્ ભવેચ્ ચ ઽહનિ તારકાણાં નક્તં ચ તારાગણસંપ્રણાશઃ॥

પ્રાસાદવેશ્મવસુધાશરગુલ્મનિમ્નેષ્વ્ આવાસકા બલિભુજામ્ અનપત્યતા વા।
એકાણ્ડજત્વમ્[ક્.એકાત્મજત્વમ્] અથવા ભુવિ મણ્ડલાનિ કુર્વન્તિ ચક્રકમ્ ઇવોપરિ વા ભ્રમન્તઃ॥

ઉલ્કા ઽભિઘાતેન તમો ઽતિદીપ્ત્યા વક્રાતિવક્રેન સુતો ધરિત્ર્યાઃ।
કેતુર્ ગતિસ્પર્શન -- ધૂપનેન ચારેણ પીડાં કુરુતે ઽર્કપુત્રઃ॥

ત્રિભિસ્ ત્રિભિર્ ભૈર્ અથ કૃત્તિકાદ્યૈર્ નિપીડિતૈર્[ક્.નિષ્પીડિતૈર્] ભૂપતયો ઽભિયોજ્યાઃ।
પાઞ્ચાલનાથો મગધાધિપશ્ ચ કલિઙ્ગરાડ્ ઉજ્જયિનીપતિશ્ ચ॥

આનર્ત્તરાટ્ સૈન્ધવહારહોરૌ[ક્.સૈન્ધવહારહૌરૌ] મદ્રેશ્વરો ઽન્યશ્ ચ કુરઙ્ગનાથઃ[ક્.કુલિન્દનાથઃ]।
એતે હિ કૂર્માઙ્ગસમાશ્રિતાનાં વિશેષપીડામ્ ઉપયાન્તિ ભૂપાઃ॥

અઙ્ગેષુ સૂર્યો યવનેષુ ચન્દ્રો ભૌમો હ્ય્ અવન્ત્યાં મગધેષુ સૌમ્યઃ।
સિન્ધૌ ગુરુર્ ભોજકટે ચ[ક્.ભોજકટેષુ] શુક્રઃ સૌરઃ સુરાષ્ટ્રે વિષયે બભૂવ॥

મ્લેચ્છેષુ કેતુશ્ ચ તમઃ કલિઙ્ગે યાતો[ક્.જાતો] યતો ઽતઃ પરિપીડયન્તિ[ક્.પરિપિડિતાસ્ તે]।
સ્વજન્મદેશાન્ પરિપીડયન્તિ તતો[ક્.તે ઽતો] ઽભિયોજ્યા ક્ષિતિપેન દેશાઃ॥

સમ્પૂજ્યન્તે ભૈરવોચ્ચાનુનાદૈ[ક્.ભૈરવોચ્ચાનુરાવૈ] રક્તૈર્ માંસૈસ્ તાલજઙ્ઘાદયો વા।
દૃશ્યન્તે વા યાતુધાનાઃ પ્રભૂતા ભ્રષ્ટશ્રીકઃ સો ઽપિ દેશો ઽભિયોજ્યઃ॥

દેશભ્રંશો યૈર્ નિમિત્તૈઃ પ્રદિષ્ટસ્ તાસ્ તા વાર્ત્તા વક્તિ લોકે વિશઙ્કઃ।
ત્યક્ત્વા દેશં યાન્તિ યં ભિક્ષુકા વા ગમ્યો દેશો સો ઽપ્ય્ અસાધુપ્રવૃત્તઃ॥

રોગાભિભૂતં વિષદૂષિતં વા યથા વિનાશાભિમુખં શરીરમ્।
વૈદ્યઃ પ્રયોગૈઃ સુદૃઢં કરોતિ રાષ્ટ્રં તથા શાન્તિભિર્ અગ્રજન્મા॥એ23