યોગયાત્રા · અધ્યાય 15

શૂરકૃતાસ્રમહાકુલજાતાઃ સ્વામિહિતા બલિનઃ કૃતયોગ્યાઃ।
દૃષ્ટગુણા બહુબાન્ધવમિત્રા નાગકરોરુભુજાઃ કઠિનાઙ્ગાઃ॥

વ્યાઘ્રમૃગેશ્વરગોવૃષનાદાઃ શ્યેનદૃશઃ શુકસન્નિભનાસાઃ।
કેકરજિહ્મનિમીલિતનેત્રાઃ પુણ્યકૃતાં સમરેષુ સહાયાઃ॥

દેશગુણૈઃ પ્રથિતાશ્ ચ પુરોગાસ્ તે બહવો ગુણલક્ષણલક્ષ્યાઃ।
કાલભૃતો ભૃકુટીકૃતવક્રાવમભૃતો વિવિધાયુધહસ્તાઃ॥

દણ્ડોરગૌ રવિસુતસ્ય રવેસ્ તુ ચક્રં શુક્રસ્ય પદ્મશકટૌ ગરુડો બુધસ્ય।
વ્યૂહૌ તુ સૂચિમકરૌ ધરણીસુતસ્ય શ્યેનો ગુરોઃ શિશિરગોર્ અપિ મણ્ડલાખ્યઃ॥

વ્યૂહમ્ આત્મશુભદગ્રહસ્ય યદ્ વિદ્વિષામ્ અશુભસંસ્થિતસ્ય વા।
તત્પ્રયોજ્યમ્ અરિયોજિતસ્ય વા ઘાતનં તદરિભિર્ બલોત્તરૈઃ॥

રણે પ્રત્યાસન્ને સદસિ નૃપતિર્ મન્ત્રિવિદિતં
બલોત્સાહં કુર્યાદ્ અહિતવલવિદ્રાવણકરમ્।
જયં નો દૈવજ્ઞઃ કથયતિ જનઃ સત્યવચનો
નિમિત્તાનીષ્ટાનિ દ્વિપતુરગયોધાદિષુ ચ મે॥

અભિજનયુતા યૂયં સૌર્યં જનાઃ કથયન્તિ વો
ધનુષિ કણયે ચક્રે શક્ત્યામ્ અસૌ ચ કૃતશ્રમાઃ।
મયિ ચ ભવતામ્ અસ્તિ સ્નેહઃ કથન્ ન જયો મમ
દ્વિરદતુરગં સ્યાદ્ આક્રાન્તં ભવદ્ભિર્ ઇદં યદા॥

બૃંહન્તિ હેષન્તિ શિવં બ્રુવન્તિ દીપ્યન્તિ શોચન્તિ મુદાન્વિતાશ્ ચ।
નાગાશ્વવિપ્રાનલશત્રુયોધાઃ કઃ સંશયશ્ ચાત્ર રણે જયસ્ય॥

દ્વેષાયનેન મુનિના મનુના ચ ધર્મા યુદ્ધેષુ યે નિગદિતા વિદિતાસ્ તુ તે વઃ।
સ્વામ્યર્થગોદ્વિજહિતે ત્યજતાં શરીરં લોકા ભવન્તિ સુલભા વિપુલં જયશ્ ચ॥

તપસ્વિભિર્ યા સુચિરેણ લભ્યતે પ્રયત્નતઃ સત્રિભિર્ ઇજ્યયા ચ યા।
વ્રજન્તિ તામ્ આશુ ગતિં મનસ્વિનો રણાશ્વમેધે પશુતામ્ ઉપાગતઃ॥

યસ્ય તપો ન જનાઃ કથયન્તિ નો મરણં સમરે વિજયઞ્ ચ।
ન શ્રુતદાનમહાધનતાં વા તસ્ય ભવઃ કૃમિકીટસમાનઃ॥

સરક્ષ્યમાણમ્ અપિ નાશમ્ ઉપૈત્ય્ અવશ્યમ્ એતચ્ છરીરમ્ અપહાય સુહૃત્સુતાર્થાન્।
તત્ કિં વરં પ્રલપતાં સુહૃદાં સમક્ષં કિં નિધ્નતઃ પરબલં ભૃકુટીમુખસ્ય॥

હા તાત માતેતિ ચ વેદનાર્ત્થાઃ ધવણઞ્ છકૃન્મૂત્રકફાનુલિપ્તઃ।
વરં મૃતઃ કિં ભવને કિમ્ આજૌ સન્દષ્ટદન્તચ્છદભીમવક્ત્રઃ॥

લોકઃ શુભસ્ તિષ્ઠતુ તાવદ્ અન્યઃ પરાઙ્મુખાનાં સમરેષુ પુંસામ્।
પત્ન્યો ઽપિ તેષાં ન હ્રિયા મુખાનિ પુરઃ સખીનામ્ અવલોકયન્તિ॥

શત્રુસૈન્યમ્ અવદાર્ય વર્ત્તતાં યત્ સુખન્તુ કથયામિ તાદૃશમ્।
શૃણ્વતાં સ્વયશસોગ્રપલ્લવાન્ દિગ્બધૂવદનકર્ણપૂરકાન્॥

નિપતતિ શિરસિ દ્વિપસ્ય સિંહઃ સ્વતનુશતાધિકમાંસરાશિમૂર્ત્તેઃ।
પિબતિ ચ તદસૃગ્મદેષ્ટગન્ધં વદનગતાંશ્ ચ શનૈઃ પ્રસૃજ્ય મુક્તાન્॥

મણિકનકવિભૂષિતા યુવત્યો દ્વિપતુરગં વસુ ચામરાનિલશ્ ચ।
અવિરલશશિકાન્તિ ચાતપત્રં ભવતિ ન માતૃમુખસ્ય યુદ્ધભીરોઃ॥

રુચિમત્કુ બાહુપઞ્જરે હરિનાક્ષ્યઃ પ્રવરોરુપીડનમ્।
રમયન્તિ વિમાનસંસ્થિતાઃ સુરબધ્વો ઽતિમુદા રણાર્જિતાઃ॥

એકતો ઽસ્ય સુરસુન્દરીજનઃ શ્રીઃ પ્રતીચ્છતિ યુયુત્સુતો ઽન્યઃ।
પદ્મયા સહ પલાયતે યશશ્ ચૈકતઃ કુલકલઙ્કકારકમ્॥

આરામદેવકુલકૂપતડાગયજ્ઞા યે વઃ કૃતા બિલસિતઞ્ ચ નૃપપ્રસાદાત્।
તદ્ વો વૃથો યદિ ન નિશ્છલમાજિમધ્યે વિદ્યુલ્લતાવિકસિતાનિ કરોતિ વો ઽસિઃ॥

ચિત્રં કિમ્ અસ્મિન્ વદ સાહસં વા યત્ સ્વામિનો ઽર્થે ગનયન્તિ નાસૂન્।
યુદ્ધાત્ પ્રનષ્ટો વિદિતો ઽરિમધ્યે યદ્વાલિશ સ્તષ્ઠતિ સાહસં તત્॥

ન કેવલં ગાત્રવિભૂષણાનિ ક્ષતાનિ શૂરસ્ય રણે કૃતાનિ।
યશસ્તરોર્ મૂલકૃષિક્ષતાનિ તાન્ય્ એવ વંશસ્ય વિભૂષણાનિ॥

ભગ્નેષુ યોધેષ્વ્ અવપૂર્ય શસ્ત્રાણ્ય્ આજૌ પ્રવૃત્તા વ્યસવઃ કૃતા યે।
ઊર્ધ્વાનના વાજિમખાપ્તલોકાસ્ તેષાં વિમાનાન્ય્ અવલોકયન્તિ॥

યૈર્ શ્વમેધે ઽભિહિતં ફલં વા દેવૈર્ દ્વિજૈર્ વા શ્રુતિશાસ્ત્રકારૈઃ।
તૈર્ એવ ભઙ્ગે પ્રતિલોમગસ્ય પદે પદે વાજિમખઃ પ્રદિષ્ટઃ॥

સ્વર્ગસ્ય માર્ગા બહવઃ પ્રદિષ્ટાસ્ તે કૃચ્છ્રસાધ્યાઃ કુટિલાઃ સવિઘ્નાઃ।
નિમેષમાત્રેણ મહાફલો ઽયમ્ ઋજુશ્ ચ પન્થાઃ સમરે વ્યાસુત્વમ્॥

દૃષ્ટાઇશ્વર્યં સ્વામિગોબ્રાહ્મણાર્થે ત્યક્તાસૂનાં સઙ્ગરે સઙ્ગતાનામ્।
કૃચ્છ્રોપાયૈર્ અર્જિતસ્વર્ગલોકાઃ જન્મેચ્છન્તિ ક્ષિપ્રમ્ એવાજિલોભાત્॥

સંમૂર્ચ્છિતં સંયુગસંપ્રહારૈઃ પશ્યન્તિ સુપ્તપ્રતિબુદ્ધતુલ્યમ્।
આત્માનમ્ અઙ્કેષુ સુરાઙ્ગનાનાં મન્દાકિનીમારુતબીજિતાઙ્ગાઃ॥

જીવિતો ઽપિ નિહતસ્ય વા રણે ધર્મ એવ હિ નરસ્ય યુધ્યતઃ।
નિશ્ચયાન્ ન મરણાં હિ સઙ્ગરે નૈવ ભીરુજરામરઃ ક્વચિત્॥

માનમાત્રમ્ અવલમ્બ્ય યુધ્યતે કીટકો ઽપિ વિહગો ઽથ વા પશુઃ।
કો હિ નામ પુરુષસ્ ત્યજેદ્ રણં સ્વગમાનસુખકીર્ત્તિવિત્તદમ્॥

યદ્ અભાવિ ન મે ઽસ્તિ તત્ ક્વચિત્ સદસદ્ભાવિ ન મે ક્વ યાસ્યતિ।
ઇતિ સંપરિચિન્ત્ય પણ્ડિતાઃ પરસૈન્યાનિ વિશન્ત્ય્ અવિક્લવાઃ॥

ઉરઃ કૃત્વા વેદ્યાં મણિફલકગાઢસ્થિતકુચં ભુજા વાલમ્બ્યૈર્ હીત્યમરવનિતા વ્યોમગૃહગાઃ।
અપદ્વારેણૈવં ત્વરિતપદમ્ અત્યાહુર્ અપરા હતં હસ્તાલઘ્વૈર્ હરતિ સુરલોકો રણમુખાત્॥

હંસાઢયં મણિવેદિકાકુહરકવ્યાલં બિહારામ્બરં
નિર્વ્યૂહસ્થિતરત્નચિત્રકનકં સ્તમ્ભાશ્રિતં વ્યાલકમ્।
ઘણ્ટાકિઙ્કિણિચારુચામરયુતસ્ત્રીગીતનૃત્યાન્વિતં
બાલાર્કોપમમ્ આવિશન્ત્ય્ અભિમુખા યુદ્ધે વિમાનં હતાઃ॥એ32