યોગયાત્રા · અધ્યાય 16
અત્ર ધ્વજપ્રહરણાન્ય્ અભિમન્ત્રિતાનિ કુર્વન્તિ શત્રુકદન રિપુવાહિનીનામ્।
મન્ત્રં જગાદ ભગવાન્ ઉશનાઃ સ્વશાસ્ત્રે યલ્ લિખ્યતે સ ઇહ પૂર્વવિધિક્રમેણ॥
<ઓં ઇન્દ્રો ઽગ્નિર્ ઇન્દ્રવજ્રધરો ઽયં હરિણો ઽભિનિર્યાય પરં હન હન દહ દહ સ્વાહા>।
પ્રચલિતગજવાજિશૂરયોધં સમભિમુખોદ્યતશસ્ત્રમ્ અભ્યુપેતમ્।
અભિમુખદિનકૃત્પ્રભઞ્જનં ચ સ્થિરહૃદયો ઽરિબલ સુખં નિહન્યાત્॥
અશુભખગમૃગં ચ દક્ષિણે નિપતતિ કેતુપતાકભેવ વા।
પરુષવિષમમન્દજર્જરો યદિ ખલુ તૂર્યરવો ઽસ્ય વામતઃ॥
યત્ પૃષ્ઠતઃ સેષુગજાશ્વયોધમ્ નિષ્ઠિતવ્યૂહમરાતિસૈન્યમ્।
યસ્યેન્દ્રચાપં ચ લલાટસંસ્થ તત્ પૃષ્ઠભાગઃ કુશલો ઽભિહન્યાત્॥
નાર્ત્તા ન ભીતા ન તૃણાનનાશ્ ચ વિમુક્તશસ્ત્રાઃ પ્રપલયમાનાઃ।
ક્ષીણાયુધા વાજિગજાવતીર્ણા હ્ય્ એતે ન બધ્યા ન ચ પીડનીયાઃ॥
કુલૈકતન્તુઃ શરણાગતો વા કૃતાઞ્જલિર્યશ્ ચ વદેત્ તવ ઽસ્મિ।
અયુધ્યમાનાન્ અવગમ્ય હન્યાશ્ ન પાલકાન્ સ્ત્રીપરિરક્ષિતાંશ્ ચ॥
દિગ્દાહક્ષિતિજરજોશ્મવૃષ્ટિપાતૈર્ નિર્ઘાતક્ષિતિચલનાદિવૈકૃતૈશ્ ચ।
યુદ્ધાન્તે મૃગશકુનૈશ્ ચ દીપ્તનાદૈર્ નો ભદ્રં ભવતિ જયે ઽપિ પાર્થિવસ્ય॥
શુભા મૃગપતત્રિણો મૃદુસમીરણોહ્લાદકૃદ્ ગ્રહાઃ સ્ફુટમરીચયો વિગતરેણુદિગ્મણ્ડલમ્।
યદ્ અન્યમ્ અપિ વૈકૃતન્ ન વિજયાવસાને યદા તદા સુખમ્ અકણ્ટકં નૃપતિર્ અત્તિ દેશં રિપોઃ॥
પરવિષયપુરાપ્તૌ સાધુદેવદ્વિજસ્વં કુલજનવનિતાશ્ ચ ક્ષ્માધિપો નોપરુન્ધ્યાત્।
જનપદહિતયુક્તાન્ પૂજયેત્ પૌરમુખ્યાન્ શુભતિથિકરણર્ક્ષે હૃષ્ટસૈન્યો વિશોચ્ ચ॥
દૃતિ મનુજપતિર્ યથોપદેશં ભગણવિદાં પ્રકરોતિ યો વચાંસિ।
સ સકલમહિમણ્ડલાધિપત્યં વ્રજતિ દિવીવ પુરન્દરો ઽચિરેણ॥
અલબ્ધલિપ્સા પ્રથમં નૃપસ્ય લબ્ધસ્ય સંરક્ષણસમ્પ્રવૃદ્ધી।
સમ્યક્ પ્રવૃદ્ધસ્ય ચ લાભકો ઽયં તીર્થેષુ સમ્યક્ પતિપાદનાનિ॥
કેન્દ્રેષુ સૌમ્યૈર્ ગુરુશુક્રલગ્ને પાપેષુ કેન્દ્રાષ્ટમવર્જિતેસુ।
પ્રામ્યે સ્થિરે વા ઽનિધને ચ લગ્ને ગૃહં વિશેચ્ છ્રીતકરે ઽનુકૂલે।
પૌષ્ણે ધનિષ્ઠાસ્વ્ અથ વારુણેષુ સ્વાયમ્ભુવર્ક્ષેષુ ત્રિષૂત્તરાસુ।
અક્ષીણચન્દ્રે શુભવાસરે ચ તિથાવ્ અરિક્તે ચ ગૃહપ્રવેશઃ॥
ધર્મેણ પૃથ્વીં કિલ પાલયિત્વા જલાશયારામસુરાલયાઢ્યામ્।
કૃત્વા સકૂપાં ચિતિભિશ્ ચિતાઞ્ ચ જયન્તિ લોકાન્ અમરેશ્વરસ્ય॥
સ્વવિષયમ્ ઉપગમ્ય માનવેન્દ્રો વલ્લિમ્ ઉપયાચિતકાનિ ચાધિકાનિ।
નિગદિતવિધિનૈવ સમ્પ્રદદ્યાત્ પ્રમથગણાસુરભૂતદેવતાભ્યઃ॥
યાત્રાવતાર આદાવ્ આચારશ્ વાભિયોજ્યકો દેશઃ।
યોગાધ્યાયો ભિષકબલ્યુપહારૌ તથા સ્નાનમ્॥
અગ્નિનિમિત્તં નક્ષત્રકૈન્દુભં લક્ષણં તથા વાર્યાઃ।
શાલાવિધિર્ ગજેઙ્ગિતમદકરણં વાજિચેષ્ટા ચ॥
ખડ્ગવિધિઃ પ્રસ્થાનં શાકુનમ્ ઉત્સાહપુરનિવેશશ્ ચ।
અધ્યાયસંપ્રહો ઽયં સમાસતશ્ ચાત્ર નિર્દિષ્ટઃ॥એ18
મૂળ પાઠ: Yogayātrā · Edition: Ramacandra Jha, Darabhanga, KMSG 23, 1986 with reference to Kern, Hendrick, ``Die Yogayatra des Varahamihira, Adhyaya 1--9'' Verspreide Geschriften, Vol. 1, pp.99--168, Hague, 1913 and Bhattotpala's commentary in the Brhatsamhita · Data entry Mizue Sugita · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0