યોગવાસિષ્ઠ · શ્લોક 6.99-2

એકોનશતતમઃ સર્ગઃ

શિખિધ્વજ ઉવાચ ।
નષ્ટો મોહઃ સ્મૃતિર્લબ્ધા ત્વત્પ્રસાદાન્મહામુને ।
સ્થિતોઽસ્મિ ગતસંદેહો વિશ્રાન્તમતિરાત્મવાન્

જ્ઞાતજ્ઞેયો મહામૌની તીર્ણમાયામહાર્ણવઃ ।
શાન્તોઽહમનહંરૂપો જ્ઞઃ સ્થિતોઽસ્મિ નિરામયઃ

અહો નુ સુચિરં કાલં પ્રભ્રાન્તોઽહં ભવામ્બુધૌ ।
સ્થાનમક્ષયમક્ષુબ્ધમધુના પ્રાપ્તવાનહમ્

એવં સ્થિતે મુને નાસ્તિ સાહંતાદિજગત્ત્રયમ્ ।
મૂર્ખબુદ્ધમિદં ભાતિ યત્તદ્બ્રહ્મેતિ વેદ્મ્યહમ્ ॥
કુમ્ભ ઉવાચ ।
જગદેવ ન યત્રાસ્તે તત્રાહંત્વંવિભાસનમ્ ।
ઇત્થમમ્બરસંસારઃ ક્વ કુતઃ કીદૃશઃ કથમ્

યથાસ્થિતવ્યવહૃતિર્મૌની શાન્તમના મુનિઃ ।
સૌમ્યાર્ણવોદરાવર્તપરિસ્પન્દવદાસ્વ ભો

બ્રહ્મરૂપમિદં શાન્તમિત્થમસ્તિ યથાસ્થિતમ્ ।
અહં જગદિદં ચેતિ શબ્દાર્થાત્મ નભોમયમ્

ઇદમાદ્યન્તરહિતં સર્વં સંસારનામકમ્ ।
ચિચ્ચમત્કૃતિનામાત્મ નભઃ કચકચાયતે

સંનિવેશદૃશઃ શાન્તૌ તદસ્તિ કનકં યથા ।
જગદાદ્યર્થસંશાન્તૌ બ્રહ્મેદં વિદ્યતે તથા

યથા સ્વયંભૂઃ સંકલ્પઃ સ્વયં નામ તથૈવ હિ ।
એતૌ સ્વવેદનાયત્તૌ બન્ધમોક્ષૌ વ્યવસ્થિતૌ

અહમિત્યેવ સંકલ્પો બન્ધાયાતિવિનાશિને ।
નાહમિત્યેવ સંકલ્પો મોક્ષાય વિમલાત્મને

યદ્બન્ધમોક્ષસંકલ્પશબ્દાર્થાનાં સદા સતામ્ ।
સ્વરૂપવેદનં તત્સત્કેવલત્વં ચ કથ્યતે

અનહંવેદનં સિદ્ધિરહંવેદનમાપદઃ ।
સોઽહમેવાનહમિતિ શુદ્ધબોધો ભવાત્મવાન્

અસંકલ્પનમાત્રેણ સમ્યગ્જ્ઞાનોદયાત્મના ।
સંકલ્પઃ ક્ષીયતે સિદ્ધ્યૈ સ્વયમેવાસદાત્મકઃ

અપ્રતર્ક્યે સ્વરૂપે હિ નાસ્તિ કારણતા શિવે ।
કારણાભાવતઃ કાર્યપદાર્થોઽપિ ન વિદ્યતે

પદાર્થાભાવસંસિદ્ધૌ વેદનં નોપપદ્યતે ।
કારણાભાવતો નિત્યમહંભાવસ્ય નોદયઃ

અહંભાવાનુદયતઃ સંસારઃ કસ્ય કીદૃશઃ ।
સંસારાભાવતઃ સર્વં પરમેવાવશિષ્યતે

યદિદં ભાસતે તત્સત્પરમેવાત્મનિ સ્થિતમ્ ।
પરં પરે પરાપૂર્ણં સમમેવ વિજૃમ્ભતે

તેન નિસ્તિમિતં સર્વં શિલાકીર્ણમિવાચલમ્ ।
વિદ્ધિ રશ્મિમયાકારમિવ બ્રહ્મ જગત્સ્થિતમ્

પુરઃ સંકલ્પકે નષ્ટે સંકલ્પનગરસ્ય યત્ ।
રૂપં તદ્વિદ્ધિ જગતઃ ખાદચ્છં સદસન્મયમ્

છાયાપુરુષવત્સ્પન્દિ શાન્તં નિર્મનનં જગત્ ।
જગચ્છબ્દાર્થરહિતં યઃ પશ્યતિ સ પશ્યતિ

રૂપાલોકમનસ્કારા નીરસાગમભાવના ।
સમ્યગ્જ્ઞાનાવબોધસ્ય નિર્વાણં વૈ વિદુર્બુધાઃ

યથાસ્તિ વાતો નિઃસ્પન્દો યથાસ્તિ ખગતોપિ વા ।
યથા હેમાસંનિવેશમસ્તિ બ્રહ્મ જગત્તથા

નીરસા અસદાભાસા જગત્પ્રત્યયકારિણઃ ।
રૂપાલોકમનસ્કારાઃ સન્તીમે બ્રહ્મરૂપિણઃ

ઊર્મિશબ્દાર્થરહિતં યાદૃગમ્બુ બહૂન્યપિ ।
સર્ગશબ્દાર્થરહિતં તાદૃગ્બ્રહ્મ નિસર્ગવત્

સર્ગ એવ પરં બ્રહ્મ પરં બ્રહ્મૈવ સર્ગદૃક્ ।
સર્ગશબ્દાર્થરહિતો વાક્યાર્થસ્ત્વેષ શાશ્વતઃ

બ્રહ્મશબ્દાર્થસંપત્તૌ સર્ગશબ્દાર્થધીઃ કૃતા ।
સર્ગશબ્દાર્થસંસિદ્ધૌ બ્રહ્મશબ્દાર્થધીઃ કૃતા

સમસ્તશબ્દશબ્દાર્થભાવનાભાવનોદયમ્ ।
શુદ્ધં તિષ્ઠતિ ચિદ્વ્યોમ બ્રહ્મશબ્દેન કથ્યતે

સમ્યગ્દર્શનસંસિદ્ધાવુભયોરપ્યવેદને ।
યચ્છિષ્ટમજરં શાન્તં તતો વાગ્વિનિવર્તતે

સંશાન્તસર્વાત્મકવેદનૌઘ-
મસ્તીદમેકાત્મકસ્વસ્વરૂપમ્ ।
યથાસ્થિતં સર્વજગત્સ્વરૂપં
પાષાણરૂપં ચ પરં જ્ઞરૂપમ્

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે દે૦ મોક્ષોપાયેષુ નિર્વાણપ્રકરણે પૂ૦ ચૂ૦ શિખિધ્વજાવબોધનં નામૈકોનશતતમઃ સર્ગઃ