યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 6.95

પઞ્ચનવતિતમઃ સર્ગઃ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
તતશ્ચિદાકાશવપુર્ભૂતપઞ્ચકવર્જિતઃ ।
વિહરન્નહમાકાશે પિશાચ ઇવ સંસ્થિતઃ

ન માં પશ્યન્તિ ચન્દ્રાર્કશક્રા હરિહરાદયઃ ।
ન દેવસિદ્ધગન્ધર્વકિંનરા નાપ્સરોગણાઃ

નાક્રામન્તિ મયાક્રાન્તા ન ચ શ્રૃણ્વન્તિ મદ્વચઃ ।
ઇત્યહં મોહમાપન્નો વિક્રીત ઇવ સજ્જનઃ

અથ ચિન્તિતવાનસ્મિ સત્યકામા ઇમે વયમ્ ।
પશ્યન્તુ માં સુરગણાસ્તેન તસ્મિન્સુરાલયે

દ્રષ્ટું પ્રવૃત્તા મામગ્રે વાસ્તવ્યાઃ સર્વ એવ તે ।
ઝટિત્યેવ પુરં પ્રાપ્તમિન્દ્રજાલદ્રુમં યથા

અથ ગીર્વાણગેહેષુ સંપન્નો વ્યવહાર્યહમ્ ।
યથાસ્થિતસમાચારઃ સ્થિતો નિઃશઙ્કચેષ્ટિતઃ

યૈરવિજ્ઞાતવૃત્તાન્તૈર્દૃષ્ટોઽહમજિરોત્થિતઃ ।
વસિષ્ઠઃ પાર્થિવ ઇતિ લોકેષુ પ્રથિતોઽસ્મિ તૈઃ

વ્યોમન્યાદિત્યરશ્મિભ્યો દૃષ્ટોઽહં યૈર્નભોગતૈઃ ।
વસિષ્ઠસ્તૈજસ ઇતિ લોકેષુ પ્રથિતોઽસ્મિ તૈઃ

વાતાત્સમુદિતો દૃષ્ટો યૈરહં ગગનાસ્પદૈઃ ।
સિદ્ધૈર્વાતવસિષ્ઠાખ્યસ્તૈરહં સમુદાહૃતઃ

યૈરહં સલિલાદ્દૃષ્ટઃ પ્રોત્થિતસ્તૈર્મુનીશ્વરૈઃ ।
ઉક્તો વારિવસિષ્ઠોઽહમિતિ મે જન્મસંતતિઃ

તતઃપ્રભૃતિ લોકેઽહં પાર્થિવઃ પ્રથિતઃ ક્વચિત્ ।
અમ્મયઃ ક્વચિદન્યેષાં તૈજસો મારુતઃ ક્વચિત્

અથ કાલેન મે તત્ર તસ્મિન્નેવાતિવાહિકે ।
આધિભૌતિકતા દેહે રૂઢા રૂઢાન્તરેરિતા

યદેતદાતિવાહિત્વમાધિભૌતિકતા ચ ખમ્ ।
દ્વયમપ્યેકદેહાત્મ તતઃ કચતિ મે ચિતિઃ

એવમાત્મ ક્વચિદ્વ્યોમ કચનાત્માપ્યહં નભઃ ।
પરમેવ નિરાકારં યુષ્માસ્વાકારવાનપિ

જીવન્મુક્તો વ્યવહરંસ્તથાસ્તે બ્રહ્મખાત્મકઃ ।
તથૈવાદેહમુક્તોઽપિ તિષ્ઠતિ બ્રહ્મમાત્રકઃ

મમ ન બ્રહ્મતાપેતા તાદૃગ્વ્યવહૃતેરપિ ।
અસંભવાદન્યદૃશો યુષ્મદાદિષ્વહં ત્વહમ્

યથાઽજ્ઞસ્ય સ્વપ્નનરે નિર્જન્મનિ નિરાકૃતૌ ।
આધિભૌતિકતાબુદ્ધિસ્તથા મે જગતોપિ ચ

એવમેવાવભાસન્તે સર્વ એવ સ્વયંભુવઃ ।
સર્ગાશ્ચ ન તુ જાયન્તે પ્રયાતા ઇવ ચોદિતાઃ

એષ સોહમિહાકાશવસિષ્ઠઃ પુષ્ટતામિવ ।
ગતોઽદ્ય સ્વાત્મનાભ્યાસાદ્ભવતાં વા ભવત્સ્થિતિઃ

આકાશાત્માન એવૈતે સર્વ એવ સ્વયંભુવઃ ।
યથા ત્વેતન્મનોમાત્રમિમે સર્ગાસ્તથૈવ હિ

અહમાદિરયં સર્ગસ્ત્વપરિજ્ઞાનદોષતઃ ।
વેતાલ ઇવ બાલાનાં ગતો વો વજ્રસારતામ્

પરિજ્ઞાતસ્તુ કાલેન સ્વલ્પેનૈવોપશામ્યતિ ।
વાસનાતાનવાત્સ્નેહો બન્ધૌ દૂરગતે યથા

ઘનત્વમહમાસાદ્ય તથા સર્ગસ્ય શામ્યતિ ।
પરિજ્ઞાતા યથા સ્વપ્નનિધેરાદેયભાવના

શામ્યન્તિ સંપરિજ્ઞાતાઃ સકલા દૃશ્યદૃષ્ટયઃ ।
યથા મરુનદીવેગવારિગ્રહણબુદ્ધયઃ

મહારામાયણપ્રાયશાસ્ત્રપ્રેક્ષણમાત્રતઃ ।
એતદાસાદ્યતે નિત્યં કિમેતાવતિ દુષ્કરમ્

સંસારવાસનાભાવરૂપે સક્તા નુ યસ્ય ધીઃ ।
મન્દો મોક્ષે નિરાકાઙ્ક્ષી સ શ્વા કીટોઽથવા જનઃ

ભોગાભોગઃ કિલાયં યઃ સ જીવન્મુક્તબુદ્ધિના ।
કીદૃશો ભુજ્યમાનઃ સ્યાત્કીદૃક્સ્યાન્મૌર્ખ્યસેવિના

મહારામાયણપ્રાયશાસ્ત્રપ્રેક્ષણમાત્રતઃ ।
અન્તઃશીતલતોદેતિ પરાર્થેષુ હિમોપમા

મોક્ષઃ શીતલચિત્તત્વં બન્ધઃ સંતપ્તચિત્તતા ।
એતસ્મિન્નપિ નાર્થિત્વમહો લોકસ્ય મૂઢતા

અયં પ્રકૃત્યા વિષયૈર્વશીકૃતઃ
પરસ્પરં સ્ત્રીધનલોલુપો જનઃ ।
યથાર્થસંદર્શનતઃ સુખી ભવે-
ન્મુમુક્ષુશાસ્ત્રાર્થવિચારણાદિતઃ

શ્રીવાલ્મીકિરુવાચ ।
ઇત્યુક્તવત્યથ મુનૌ દિવસો જગામ
સાયંતનાય વિધયેઽસ્તમિનો જગામ ।
સ્નાતું સભા કૃતનમસ્કરણા જગામ
શ્યામાક્ષયે રવિકરૈશ્ચ સહાજગામ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વા૦ દે૦ મો૦ નિર્વાણપ્રકરણે ઉ૦ પાષા૦ વસિષ્ઠશરીરવર્ણનં નામ પઞ્ચનવતિતમઃ સર્ગઃ

॥ દિવસઃ ૧૭ ॥ પાષાણોપાખ્યાનં સમાપ્તમ્ ॥