યોગવાસિષ્ઠ · શ્લોક 6.90-2

શિખિધ્વજ ઉવાચ ।
મણિસાધકવિન્ધ્યેભબન્ધનાદ્યમરાત્મજ ।
સૂચિતં યત્કથાજાલં પુનર્મે પ્રકટીકુરુ

ચૂડાલોવાચ ।
વાક્યાર્થદૃષ્ટેર્નિષ્પત્ત્યા હૃદ્ગૃહે ચિત્તભિત્તિષુ ।
શૃણુ સ્વયં કથાં ચિત્રાં ચિત્રમુન્મીલયામિ તે

યોઽસૌ શાસ્ત્રાર્થકુશલસ્તત્ત્વજ્ઞાને ત્વપણ્ડિતઃ ।
રત્નસંસાધકઃ પ્રોક્તઃ સ ત્વમેવ મહીપતે

તજ્જ્ઞો ભવસિ શાસ્ત્રેષુ રવિર્મેરુતટેષ્વિવ ।
તત્ત્વજ્ઞાને તુ વિશ્રાન્તો ન ત્વં દૃષદિવામ્ભસિ

વિદ્ધિ ચિન્તામણિં સાધો સર્વત્યાગમકૃત્રિમમ્ ।
તમન્તં સર્વદુઃખાનાં ત્વં સાધયસિ શુદ્ધધીઃ

સર્વત્યાગેન શુદ્ધેન સર્વમાસાદ્યતેઽનઘ ।
સર્વત્યાગો હિ સામ્રાજ્યં કિં ચિન્તામણિતો ભવેત્

સિદ્ધઃ સર્વપરિત્યાગઃ સાધો સંસાધ્યતસ્તવ ।
ખર્વીકૃતજગદ્ભૂતિર્વિદ્યાસ્વાત્મોદયસ્તથા

સંત્યક્તં ભવતા રાજ્યં સદારધનબાન્ધવમ્ ।
બ્રહ્મણેવ જગત્સર્ગવ્યાપારઃ સ્વનિશાગમે

સ્વદેશસ્યાતિદૂરસ્થમાગતોઽસિ મમાશ્રમમ્ ।
ભુવોઽન્તમિવ વિશ્રાન્ત્યૈ વૈનતેયઃ સકચ્છપઃ

કેવલં સર્વસંત્યાગે શેષિતાહંમતિસ્ત્વયા ।
મૃષ્ટાખિલકલઙ્કેન સ્વસત્તેવાનિલેન ખે

મનોમાત્રે હૃદસ્ત્યક્તે જગદાયાતિ પૂર્ણતામ્ ।
ત્યાગાત્યાગવિકલ્પૈસ્ત્વં ખમમ્ભોદૈરિવાવૃતઃ

નાયં સ પરમાનન્દઃ સર્વત્યાગો મહોદયઃ ।
કોઽપ્યુચ્ચૈરન્ય એવાસૌ ચિરસાધ્યો મહાનિતિ

ચિન્તયેતિ ગતે વૃદ્ધિં સંકલ્પગ્રહણે શનૈઃ ।
વાત્યયેવ વનસ્પન્દે ત્યાગઃ પ્રોડ્ડીય તે ગતઃ

ત્યાગિતા સ્યાત્કુતસ્તસ્ય ચિન્તામપ્યાવૃણોતિ યઃ ।
પવનસ્પન્દયુક્તસ્ય નિઃસ્પન્દત્વં કુતસ્તરોઃ

ચિન્તૈવ ચિત્તમિત્યાહુઃ સંકલ્પેતરનામકમ્ ।
તસ્યામેવ સ્ફુરન્ત્યાં તુ ચિત્તં ત્યક્તં કથં ભવેત્

ચિત્તે ચિન્તાગૃહીતે તુ ત્રિજગજ્જાલકે ક્ષણાત્ ।
કથમાસાદ્યતે સાધો સર્વત્યાગો નિરઞ્જનઃ

સંકલ્પગ્રહણેનાન્તસ્ત્યાગઃ પ્રોડ્ડીય તે ગતઃ ।
શબ્દસંશ્રવણેનાઙ્ગ યથા ગ્રામવિહંગમઃ

નિશ્ચિન્તત્વં પરં સર્વં ત્યાગ આદાય તે ગતઃ ।
આમન્ત્ર્યાપૂજિતો જન્તુઃ સ દુઃખં ન કરોતિ કિમ્

સર્વત્યાગમણાવેવં ગતે કમલલોચન ।
તપઃકાચમણિર્દૃષ્ટસ્ત્વયા સંકલ્પચક્ષુષા

ત્વયા તસ્મિંસ્તપસ્યેવ દુઃખે દૃષ્ટિભ્રમોદિતે ।
ગ્રાહ્યૈકભાવના બદ્ધા જલેન્દૌ શશિનો યથા

અવાસનમનાસક્ત્યા કૃતાનન્તા સવાસના ।
આદ્યન્તમધ્યવિષમા દુઃખાયૈવ તપઃક્રિયા

અમિતાનન્દમુત્સૃજ્ય સુસાધ્યં યઃ પ્રવર્તતે ।
મિતે વસ્તુનિ દુઃસાધ્યે સ્વાત્મહા સ શઠઃ સ્મૃતઃ

સર્વત્યાગં સમારભ્ય ન ચૈષ સાધિતસ્ત્વયા ।
તથા દુઃખૈકતાજ્ઞાનબદ્ધેન વનસદ્મનિ

રાજ્યબન્ધાદ્વિનિષ્ક્રમ્ય પ્રસરદુઃખપૂરિતાત્ ।
વનવાસાભિધૈઃ સાધો બદ્ધોઽસિ દૃષ્ટબન્ધનૈઃ

દ્વિગુણા એવ તે ચિન્તાઃ શીતવાતાતપાદયઃ ।
બન્ધનાદધિકં મન્યે વનવાસમજાનતામ્

ચિન્તામણિર્મયા પ્રાપ્ત ઇત્યલં બુદ્ધવાનસિ ।
ન લબ્ધવાન્ભવાન્સાધો સ્ફટિકસ્યાપિ ખણ્ડિકામ્

ઇત્યેતદઙ્ગ મણિયત્નકથાસમાનં
સમ્યઙ્મયા પ્રકથિતં તવ પદ્મનેત્ર ।
તદ્બોધ્યમેવમમલં સ્વયમેવ બુદ્ધ્વા
યદ્વેત્સિ તત્પરિણતિં નય ચિત્તકોશે

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વા૦ દે૦ મોક્ષો૦ નિર્વાણ૦ પૂ૦ ચૂ૦ ચિન્તામણિસાધકવૃત્તાન્તવિવરણં નામ નવતિતમઃ સર્ગઃ