યોગવાસિષ્ઠ · શ્લોક 6.88-2

અષ્ટાશીતિતમઃ સર્ગઃ

ચૂડાલોવાચ ।
અસ્તિ કશ્ચિત્પુમાન્ શ્રીમાન્ સ્થાનં નિત્યવિરુદ્ધયોઃ ।
ગુણલક્ષ્મ્યોરશેષેણ યથાબ્ધિર્વાડવામ્બુનોઃ

કલાવાનસ્ત્રકુશલો વ્યવહારવિચક્ષણઃ ।
સર્વસંકલ્પસીમાન્તો ન તુ જાનાતિ તત્પદમ્

અનન્તયત્નસંસાધ્યે સ ચિન્તામણિસાધને ।
પ્રવૃત્તો વાડવો વહ્નિરબ્ધિસંશોષણે યથા

તસ્ય યત્નેન મહતા કાલેનાધ્યવસાયિનઃ ।
સિદ્ધશ્ચિન્તામણિઃ કિંવા ન સિદ્ધ્યત્યુદ્યતાત્મનામ્

પ્રવૃત્તિમુદ્યમં પ્રજ્ઞાં પ્રયુંક્તે ચેદખેદવાન્ ।
અકિંચનોઽપિ શક્તત્વં સમવાપ્નોત્યવિઘ્નતઃ

મણિમગ્રે સ્થિતપ્રાયં હસ્તપ્રાપ્યં દદર્શ સઃ ।
મેરાવુદયશ્રૃઙ્ગસ્થો મુનિરિન્દુમિવોદિતમ્

બભૂવ મણિરાજેન્દ્રે ન તુ નિશ્ચયવાનસૌ ।
રાજ્યે દ્રાગિતિ સંપ્રાપ્તે સુદીન ઇવ પામરઃ

ઇદં સંચિન્તયામાસ મનસા સ્મયશાલિના ।
સંપ્રાપ્તોપેક્ષયા દીર્ઘદુઃખસંભ્રમશાલિના

અયં મણિર્મણિર્નાયં મણિશ્ચેત્તદ્ભવેન્ન સઃ ।
સ્પૃશામિ ન સ્પૃશામ્યેનં કદાચિત્સ્પર્શતો વ્રજેત્

નૈતાવતૈવ કાલેન મણીન્દ્રઃ કિલ સિદ્ધ્યતિ ।
યત્નેન જીવિતાન્તેન સિદ્ધ્યતીત્યાગમક્રમઃ

કૃપણઃ કૂણિતેનાક્ષ્ણા લોલાલાતલતોપમમ્ ।
રત્નાલોકં પ્રપશ્યામિ દ્વિચન્દ્રત્વમિવ ભ્રમાત્

કુત એતાવતી સ્ફીતા ભાગ્યસંપન્મમાગતા ।
અધુનૈવ યદાપ્નોમિ મણીન્દ્રં સર્વસિદ્ધિદમ્

કેચિદેવ મહાન્તસ્તે મહાભાગ્યા ભવન્તિ હિ ।
યેષામલ્પેન કાલેન ભવન્ત્યભિમુખાઃ શ્રિયઃ

અહમલ્પતપાઃ સાધુવરાકો માનુષઃ કિલ ।
સિદ્ધયઃ કથમાયાન્તિ મામભાગ્યૈકભાજનમ્

એવં વિકલ્પસંકલ્પૈશ્ચિરમજ્ઞઃ પરામૃશન્ ।
ન મણિગ્રહણે યત્નમકાર્ષીન્મૌર્ખ્યમોહિતઃ

ન યદા યેન લબ્ધવ્યં ન તત્પ્રાપ્નોત્યસૌ તદા ।
ચિન્તામણિરવાપ્તોઽપિ દુર્ધિયા હેલયોજ્ઝિતઃ

ઇતિ તસ્મિન્સ્થિતે યાતો મણિરુડ્ડીય સિદ્ધયઃ ।
ત્યજન્તિ હ્યવમન્તારં શરો ગુણમિવોજ્ઝિતઃ

હત્વા પ્રાજ્ઞપદં પુંસઃ સંયાન્તિ કિલ સિદ્ધયઃ ।
આગતાઃ સંપ્રયચ્છન્તિ સર્વં યાન્ત્યસહત્યલમ્

પુમાન્ભૂયઃ ક્રિયાયત્નં ચક્રે રત્નેન્દ્રસાધને ।
નોદ્વિજન્તે સ્વકાર્યેષુ જના અધ્યવસાયિનઃ

દદર્શાથ કચદ્રૂપં કાચખણ્ડમખણ્ડિતમ્ ।
હસદ્ભિર્વઞ્ચકૈઃ સિદ્ધૈઃ પુરસ્કૃતમલક્ષિતૈઃ

અયં ચિન્તામણિરિતિ મૂઢસ્તસ્મિન્સ વસ્તુતામ્ ।
બુબુધે મોહિતો હ્યજ્ઞો મૃદં હેમેતિ પશ્યતિ

અષ્ટૌ ષષ્ઠં દ્વિષં મિત્રં રજ્જું સર્પં સ્થલં જલમ્ ।
ચન્દ્રૌ દ્વૌ કુરુતે ચિત્તગતો મોહોઽમૃતં વિષમ્

તં દગ્ધમણિમાદાય પ્રાક્તનીં ચ શ્રિયં જહૌ ।
સર્વં ચિતામણેરસ્માત્પ્રાપ્યતે કિં ધનૈરિહ

દેશોઽયમસુખો રૂક્ષો જનૈઃ પાપિભિરાવૃતઃ ।
કિં તદ્ગેહં ગતપ્રાયં કિં નામ મમ બન્ધવઃ

દૂરં ગત્વા યથાકામં સુખં તિષ્ઠામિ સંપદા ।
ઇત્યાદાય મણિં મૂઢઃ શૂન્યકાનનમાયયૌ

તત્ર કાચકણેનાસૌ તેન તામાપદં યયૌ ।
કજ્જલાદ્રેરિવ નિભા મૌર્ખ્યસ્યૈવાઙ્ગ યા સમા

દુઃખાનિ મૌર્ખ્યવિભવેન ભવન્તિ યાનિ
નૈવાપદો ન ચ જરામરણેન તાનિ ।
સર્વાપદાં શિરસિ તિષ્ઠતિ મૌર્ખ્યમેકં
કૃષ્ણં જનસ્ય વપુષામિવ કેશજાલમ્

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વા૦ દે૦ મોક્ષો૦ નિર્વાણપ્રકરણે પૂ૦ ચૂડા- મણિકાચોપાખ્યાનં નામાષ્ટાશીતિતમઃ સર્ગઃ