યોગવાસિષ્ઠ · શ્લોક 6.8-2

અષ્ટમઃ સર્ગઃ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
સંસારવનખણ્ડેઽસ્મિંશ્ચિત્પર્વતતટે સ્થિતા ।
કીદૃશી સૃષ્ટ્યવિદ્યાખ્યા લતા વિકસિતા કદા

બૃહત્પર્વતપર્વાઢ્યા બ્રહ્માણ્ડત્વક્સમાવૃતા ।
દેહયષ્ટિરિયં યસ્યાસ્ત્રિલોકી લોકકાસિની

સુખં દુઃખં ભવો ભાવો જ્ઞાનમજ્ઞાનમેવ ચ ।
અત્રૈતાન્યુરુવૃત્તાનિ મૂલાનિ ચ ફલાનિ ચ

સુખાદવિદ્યોદેત્યુચ્ચૈસ્તદેવાન્તે પ્રયચ્છતિ ।
દુઃખાદવિદ્યોદેત્યુચ્ચૈસ્તદેવૈષા ફલત્યલમ્

ભવાદવિદ્યોદેત્યેષા તમેવ ફલતિ સ્ફુટમ્ ।
ભાવાત્સત્તામવાપ્નોતિ તમેવ ફલતિ ક્ષણમ્

અજ્ઞાનાદ્વૃદ્ધિમાયાતિ તદેવ સ્યાત્ફલં સ્ફુટમ્ ।
જ્ઞાનેનાયાતિ સંવિત્તિસ્તામેવાન્તે પ્રયચ્છતિ

નાનાવિધોલ્લાસવતી વાસના મોદશાલિની ।
ઘનપ્રવાલતરલા તનુરસ્યા વિજૃમ્ભતે

દિવસવ્યૂહકુસુમા યામિનીલોલષટ્પદા ॥
અજસ્રં સ્પન્દમાનૈષા પ્રપતદ્ભૂતપલ્લવા

આગત્યાગત્ય પતતિ વિવેકકરિણીં ક્વચિત્ ।
વિધૂયતે ધૂતરજાઃ પ્રસક્તિં પુનરેતિ ચ

જાયમાનપ્રવાલાઢ્યા સંજાતાઙ્કુરદન્તુરા ।
સર્વર્તુકુસુમોપેતા સમગ્રરસશાલિની

જન્મપર્વાહિનીરન્ધ્રા વિનાશચ્છિદ્રચઞ્ચુરા ।
ભોગાભોગરસાપૂર્ણા વિચારૈકઘુણક્ષતા

વિકસન્ત્યઃ પ્રતિદિનં ચન્દ્રાર્કાવલયોઽભિતઃ ।
વ્યોમ્નિ વાતવિલોલાનિ પુષ્પાણ્યસ્યાઃ કિલ ગ્રહાઃ

અસ્યાઃ પ્રસ્ફુરિતાકારાઃ કોરકત્વમુપાગતાઃ ।
પૂરિતાકાશકોશાયાસ્તારકા રઘુનન્દન

ચન્દ્રાર્કદહનાલોકા યસ્યાસ્તત્કૌસુમં રજઃ ।
અનેનેયં હિ ગૌરાઙ્ગી સ્ત્રીવ ચેતાંસિ કર્ષતિ

મનોમાતઙ્ગવિધુતા સંકલ્પકલકોકિલા ।
ઇન્દ્રિયવ્યાલસંબાધા તૃષ્ણાત્વગુપરઞ્જિતા

નીલાકાશતમાલાઙ્ગસંશ્રયેણોન્નતિં ગતા ।
રોદસીજાનુસુસ્તમ્ભા ભુવનોદ્યાનભૂષિતા

અધોબ્રહ્માણ્ડખણ્ડેષુ સ્વાલવાલેન જાલિતા ।
વિધૃતાશેષજલધિજલક્ષીરાદિસેચના

ત્રયીવિલોલભ્રમરા રમણીપુષ્પપુઞ્જિકા ।
ચિત્સ્પન્દવાતચલિતા ક્રિયાવિપુલપુત્તિકા

કુકર્માજગરવ્યાપ્તા સ્વર્ગશ્રીપુષ્પમણ્ડપા ।
જીવજીવનનીરન્ધ્રા નાનામોદમદપ્રદા

નાનોપશમવૈચિત્ર્યનાનાકુસુમભાસિની ।
નાનાફલાવલીવ્યાપ્તા નાનાવર્ષવિકાસિની

નાનાલવાલવલયા નાનાવિહગધારિણી ।
નાનાપરાગપરુષા નાનાભૂધરજાલિકા

નાનાકલાકુડ્મલિની નાનાવનગણોત્થિતા ।
નાનાગિરિતટારૂઢા નાનાદલનિરન્તરા

જાતા ચ જાયમાના ચ મ્રિયમાણા તથા મૃતા ।
અર્ધચ્છિન્ના તથાઽચ્છિન્ના નિત્યમચ્છેદિની તથા

અતીતા વર્તમાના ચ સત્યેવાસત્યવત્સદા ।
નિત્યમત્યન્તતરુણી નિત્યં શોષમુપેયુષી

મહાવિષલતૈષા હિ સંસારવિષમૂર્ચ્છનામ્ ।
દદાતિ રભસાશ્લિષ્ટા પરામૃષ્ટા વિનશ્યતિ

સ્ફીતેઽન્તર્ગલિતા તસ્ય અજ્ઞેઽન્તઃ સંસ્થિતાન્વિતા ।
ઇતો જલમિતઃ શૈલા ઇતો નાગાઃ સુરા ઇતઃ

ઇતઃ પૃથ્વીત્વમાયાતા તથેતો દ્યુતયા સ્થિતા ।
ઇતશ્ચન્દ્રાર્કતાં પ્રાપ્તા તથેતસ્તારકાકૃતિઃ

ઇતસ્તમ ઇતસ્તેજ ઇતઃ ખમિત ઉર્વરા ।
ઇતઃ શાસ્ત્રમિતો વેદા ઇતો દ્વયવિવર્જિતા

ક્વચિત્ખગતયોડ્ડીના ક્વચિદ્દેવતયોત્થિતા ।
ક્વચિત્સ્થાણુતયા રૂઢા ક્વચિત્પવનતાં ગતા

ક્વચિન્નરકસંલીના ક્વચિત્સ્વર્ગવિલાસિની ।
ક્વચિત્સુરપદં પ્રાપ્તા ક્વચિત્કૃમિતયા સ્થિતા

ક્વચિદ્વિષ્ણુઃ ક્વચિદ્બ્રહ્મા ક્વચિદ્રુદ્રઃ ક્વચિદ્રવિઃ ।
ક્વચિદગ્નિઃ ક્વચિદ્વાયુઃ ક્વચિચ્ચન્દ્રઃ ક્વચિદ્યમઃ

યત્કિંચનાઙ્ગ ભુવનેષુ મહામહિમ્ના-
વ્યાપ્તં જરત્તૃણલવત્વમુપાગતં વા ।
દૃશ્યં સ્ફુરન્નનુ હરાદ્યપિ તામવિદ્યાં
વિદ્ધિ ક્ષયાય તદતીતતયાત્મલાભઃ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે દે૦ મોક્ષોપાયેષુ નિર્વાણપ્રકરણે પૂ૦ અવિદ્યાલતાવિલાસોપદેશો નામાષ્ટમઃ સર્ગઃ