યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 6.8

અષ્ટમઃ સર્ગઃ

ભુશુણ્ડ ઉવાચ ।
વિદ્યાધર ધરાધારો ગિરિકન્દરમન્દિરઃ ।
દિગન્તરામ્બરાચારચારસંચારચઞ્ચરઃ

ઈદૃશોઽયં જગદ્વૃક્ષો જાયતેઽહંત્વબીજતઃ ।
બીજે જ્ઞાનાગ્નિનિર્દગ્ધે નૈવ કિંચન જાયતે

પ્રેક્ષ્યમાણં ચ તન્નાસ્તિ કિલાહંત્વં કદાચન ।
એતાવદેવ તજ્જ્ઞાનમનેનૈવ પ્રદહ્યતે

અહંત્વભાવાચ્ચાહંત્વમસ્તિ સંસારબીજકમ્ ।
નાહંત્વભાવાન્નાહંત્વમસ્તીતિ જ્ઞાનમુત્તમમ્

સર્ગાદાવેવ સર્ગસ્ય કિલાસ્યાભાવયોગતઃ ।
કુતોઽહંત્વં કુતસ્ત્વંત્વં કુતો દ્વિત્વૈક્યવિભ્રમઃ

સમાકર્ણ્ય ગુરોર્વાક્યં યતન્તે યે સ્વયત્નતઃ ।
સંકલ્પત્યાગમામૂલં પદપ્રાપ્તૌ જયન્તિ તે

રન્ધનાજ્જયમાપ્નોતિ સ્વશાસ્ત્રે સૂપકૃત્કૃતે ।
વિવેકી સ્વવિવેકિત્વં યતનાદેવ નાન્યથા

ચિચ્ચમત્કારમાત્રં ત્વં જગદ્વિદ્ધીહ નેતરત્ ।
નાશાસુ ન બહિર્નાન્તરેતત્ક્વચન વિદ્યતે।

સંકલ્પોન્મેષમાત્રેણ જગચ્ચિત્રં વિલોક્યતે ।
તદનુન્મેષવિલયિ ચિત્રકૃચ્ચિત્તચિત્રવત્

મણ્ડપોઽસ્તિ મહાસ્તમ્ભો મુક્તામણિવિનિર્મિતઃ ।
બહુયોજનલક્ષાણિ કાન્તકાઞ્ચનચિત્રિતઃ

મણિસ્તમ્ભસહસ્રેણ વૃતોઽગ્રે પ્રોતમેરુણા ।
ઇન્દ્રાયુધસહસ્રાઢ્યકલ્પસંધ્યાભ્રસુન્દરઃ

સ્ત્રીબાલપુરુષાદીનાં વાસ્તવ્યાનામિતસ્તતઃ ।
ક્રીડાર્થં સ્થાપિતા યત્ર નાનારચનયાન્તરે

ભૂતબીજપરાપૂર્ણાસ્તમોરિપુસઘુંઘુમાઃ ।
તમઃપ્રકાશચિત્રાખ્યા લોકાન્તરસમુદ્ગકાઃ

આમોદસુભગા લોલજલદાવલિપલ્લવાઃ ।
લીલાપદ્માકરે સ્ત્રીણાં વિલૂનાકલ્પપાદપાઃ

બાલનિઃશ્વાસચલિતાઃ કન્દુકાનિ કુલાચલાઃ ।
સંધ્યામ્બુદાઃ કર્ણપૂરાશ્ચામરાઃ શરદમ્બુદાઃ

કલ્પાન્તકાલજલદાસ્તાલવૃન્તપદં ગતાઃ ।
ભૂતલં દ્યૂતફલકં વિતાનં તારકામ્બરમ્

ભૂતશારપરાવર્તે દ્યૂતેઽક્ષાઃ શશિભાનવઃ ।
વ્યોમાજિરે જગદ્ભાસપણે ગૃહનિવાસિનામ્

ઇતિ સંકલ્પ એવાન્તશ્ચિરભાવનયા યથા ।
અગ્રસ્થદૃશ્યોપમયા સત્યતામિવ ગચ્છતિ

તથૈવાયં જગદ્રૂપઃ સંકલ્પૈઃ સુસમુત્થિતઃ ।
ચિચ્ચમત્કારમાત્રાત્મા ચિત્રકૃચ્ચિત્તચિત્રવત્

અસત્યમેવ સ્ફુરતિ સર્વમસ્તિ ચ નાસ્તિ ચ ।
અસદુત્થિત એવાયં કુતોપીવ સમુત્થિતઃ

હેમ્નીવ કટકાદિત્વં સંસારોદરકોટરઃ ।
ચિચ્ચમત્કાર એવાયમવિકલ્પનસંક્ષયઃ

અત્યન્તમેવ સ્વાયત્તો યથેચ્છસિ તથા કુરુ ।
યશ્ચાન્નપાનદાનાદાવનાદરમુપેયિવાન્ ।
તસ્યેદં પશ્ચિમં જન્મ ન સ કર્મ સમુજ્ઝતિ

પ્રાપ્તો વિવેકપદવીમસિ પાવનાત્મન્પુણ્યાં પવિત્રિતજગત્ત્રિતયા દ્વિતીયામ્ ।
નાધઃ પતિષ્યસિ પુનર્મનસાઽમુનેતિ જાનામિ મૌનમમલં પદમુત્સૃજ ત્વમ્

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે દે૦ મોક્ષોપાયેષુ નિર્વાણ૦ ઉત્તરાર્ધે વિદ્યાધરો૦ માયામણ્ડપવર્ણનં નામાષ્ટમઃ સર્ગઃ