યોગવાસિષ્ઠ · શ્લોક 6.77-2

સપ્તસપ્તતિતમઃ સર્ગઃ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
એતામવષ્ટભ્ય દૃશં ભગીરથધિયા ધૃતામ્ ।
સમઃ સ્વસ્થો યથાપ્રાપ્તં કાર્યમાહર શાન્તધીઃ

ઇદં પૂર્વં પરિત્યજ્ય ક્રોડીકૃત્ય મનઃખગમ્ ।
શાન્તમાત્મનિ તિષ્ઠ ત્વં શિખિધ્વજ ઇવાચલઃ

શ્રીરામ ઉવાચ ।
કોઽસૌ શિખિધ્વજો નામ કથં વા લબ્ધવાન્પદમ્ ।
એતન્મે કથય બ્રહ્મન્ભૂયો બોધવિવૃદ્ધયે

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
દ્વાપરે ભવતાં પૂર્વમિદાનીં ચ ભવિષ્યતઃ ।
તેનૈવ સંનિવેશેન દંપતી સ્નિગ્ધતાં ગતૌ

શ્રીરામ ઉવાચ ।
યત્પૂર્વમાસીદ્ભગવંસ્તદિદાનીં તથૈવ હિ ।
ભવિષ્યતિ કિમર્થં વૈ વદ મે વદતાં વર

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
જગન્નિર્માણનિયતેરસ્યા બ્રહ્માદિસંવિદઃ ।
ઈદૃશ્યવસ્થિતિર્નિત્યમનિવાર્યસ્વભાવજા

યદન્યદ્બહુશો ભૂત્વા પુનર્ભવતિ ભૂરિશઃ ।
અભૂત્વૈવ ભવત્યન્યઃ પુનશ્ચ ન ભવત્યલમ્

અન્યત્પ્રાક્સંનિવેશાઢ્યં સાદૃશ્યેન વિવલ્ગતિ ।
સદૃશા વિષમાશ્ચૈવ યથા સરસિ વીચયઃ

તા એવાન્યાશ્ચ દૃશ્યન્તે વ્યવસ્થાઃ સંસૃતૌ તથા ।
તસ્માદ્રાજેવ ભૂયોઽપિ વક્ષ્યમાણકથેશ્વરઃ

ભવિષ્યતિ મહાતેજાસ્તદ્વૃત્તાન્તમિમં શ્રૃણુ ।
દ્વાપરે પૂર્વમભવદતીતે સપ્તમે મનૌ

ચતુર્યુગે ચતુર્થે તુ સર્ગેઽસ્મિન્કુરુણાં કુલે ।
જમ્બૂદ્વીપે પ્રસિદ્ધસ્ય વિન્ધ્યસ્યાદૂરસંસ્થિતે

માલવાનાં પુરે શ્રીમાઞ્છિખિધ્વજ ઇતીશ્વરઃ ।
ધૈર્યૌદાર્યદશાયુક્તઃ ક્ષમાશમદમાન્વિતઃ

શૂરઃ શુભસમાચારો મૌની ગુણગણાકરઃ ।
આહર્તા સર્વયજ્ઞાનાં જેતા સર્વધનુષ્મતામ્

કર્તા સકલકાર્યાણાં ભર્તા પૂર્વવપુર્ભુવઃ ।
પેશલસ્નિગ્ધમધુરો વિદગ્ધઃ પ્રીતિસાગરઃ

સુન્દરઃ શાન્તસુભગઃ પ્રતાપી ધર્મવત્સલઃ ।
વદિતા વિનયાર્થાનાં દાતા સકલસંપદામ્

ભોક્તા સત્સઙ્ગસહિતઃ સુશ્રોતા સકલશ્રુતેઃ ।
વેદાસૌ માનનાશૂન્યઃ સ્ત્રૈણં તૃણવદસ્પૃશન્

પિતરિ સ્વર્ગમાપન્ને બાલ એવોત્તમૌજસા ।
કૃત્વા ષોડશવર્ષાણિ સ્વયં દિગ્વિજયં વશી

નૂનં સામ્રાજ્યસંપત્ત્યા ભૂમણ્ડલમયોજયત્ ।
અતિષ્ઠદ્વિગતાશઙ્કં પાલયન્ધર્મતઃ પ્રજાઃ

સ ધીમાન્મન્ત્રિભિઃ સાર્ધં યશસા શુક્લયન્દિશઃ ।
અથ ગચ્છત્સુ વર્ષેષુ વસન્તે પ્રોલ્લસત્યલમ્

પુષ્પેષુ જૃમ્ભમાણેષુ સ્ફુરત્સુ શશિરશ્મિષુ ।
મઞ્જરીજાલદોલાસુ વિટપાન્તઃપુરાન્તરે

રજઃકર્પૂરધવલે વલદ્દલકપાટકે ।
આમોદવિલસત્પુષ્પગુલુચ્છકવિતાનકે

ગાયત્સુ ગહનેષૂચ્ચૈર્મિથુનેષ્વલિનાં મિથઃ ।
આવાતિ મધુરે વાયૌ શશિશીકરશીતલે

કદલીકન્દલીકચ્છતલપલ્લવલાસિનિ ।
કાન્તાં પ્રતિ બભૂવાસ્ય વસચ્ચેતઃ સમુઽત્સુકમ્

ક્ષીબં કુસુમસંભારસૌગન્ધ્યમધુરાસવૈઃ ।
મનો નાન્યાસ્પદં ચક્રે સવસન્તમિવોદિતમ્

ઉદ્યાનવનદોલાસુ લીલાકમલિનીષુ ચ ।
કદા પ્રણયિનીં મુગ્ધાં હેમાબ્જમુકુલસ્તનીમ્

કરિષ્યે કામિનીમઙ્કે પર્યઙ્કે કુઙ્કુમાઙ્કિતામ્ ।
કદા કમલવલ્લીનાં દોલાસ્વલિરિવાલિનીમ્

આલોલા તાં નિવેક્ષ્યામિ બાલાં ભુજલતાનુગામ્ ।
મૃણાલહારકુન્દેન્દુવૃન્દવલ્લયભિલાષિણી

મત્કૃતે મદનાતપ્તા કદા સ્યાદિન્દુસુન્દરી ।
ઇતિ ચિન્તાપરો ભૂત્વા કુસુમાવચયોન્મુખઃ

વિજહાર વનાન્તેષુ કુસુમોપવનેષુ ચ ।
વનોપવનલેખાસુ લીલાકમલિનીષુ ચ

વલ્લીવલયગેહેષુ વિવિધોદ્યાનભૂમિષુ ।
વનોપવનવિન્યાસવર્ણનાવલિતાસુ ચ

શ્રૃઙ્ગારરસગર્ભાસુ કથાસ્વરમતોન્મનાઃ ।
હૃદિ હારલસત્કાયવિલોલાલકવલ્લરીઃ

કુમારીઃ પૂજયામાસ સુવર્ણકલશસ્તનીઃ ।
એતન્મન્યે વિદુર્ભવ્યા મન્ત્રિણો નૃપનિશ્ચયમ્

ઇઙ્ગિતાકારવેદિત્વમેવ મન્ત્રિપદં પરમ્ ।
અથ તસ્ય વિવાહાય મન્ત્રિવર્ગો વિચારયન્

સુરાષ્ટ્રાધિપતેઃ કન્યાં યયાચે યૌવતાન્વિતામ્ ।
નવયૌવનસંપન્નાં ભાર્યાત્વે વિધિનોત્તમામ્

ઉપયેમે સ તામાત્મસદૃશીં પ્રતિમામિવ ।
ચૂડાલેતિ ભુવિ ખ્યાતા નામ્ના નૃપતિસુન્દરી

સા તં ભર્તારમાસાદ્ય રેજે ફુલ્લેવ પદ્મિની ।
નીલનીરજનેત્રાં તાં ચૂડાલાં સ શિખિધ્વજઃ

સ્નેહાદ્વિકાસયામાસ સૂર્યો દેવો યથાબ્જિનીમ્ ।
અવર્ધત તયોઃ પ્રીતિરન્યોન્યાર્પિતચેતસોઃ

હાવભાવવિલાસાઢ્યૈરઙ્ગૈર્નવલતેવ સા ।
સુમન્ત્ર્યર્પિતસર્વાર્થઃ સ સુખી સુસ્થિતપ્રજાઃ

રાજહંસ ઇવાબ્જિન્યા રેમે દયિતયા તયા ।
અન્તઃપુરેષુ દોલાસુ લીલાકમલિનીષુ ચ

ઉદ્યાનેષુ વિહારેષુ લતાપુષ્પગ્રહેષુ ચ ।
કદમ્બવનલેખાસુ ચન્દનાગુરુવીથિષુ

મન્દારદામલોલાસુ કદલીકન્દલીષુ ચ ।
પુરાન્તેષુ વનાન્તેષુ દિગન્તેષુ સરસ્સુ ચ

જંગલેષુ જનાન્તેષુ જમ્બૂજમ્બીરજાતિષુ ।
બભૂવાહ્લાદકં સર્વં તયોરન્યોન્યચેષ્ટિતમ્

સદ્વર્ષયોર્ધુરવરૈર્દ્યુભૂમ્યોરિવ કાન્તયોઃ ।
નિત્યમેવ વિયુક્તત્વાત્પ્રિયત્વાચ્ચેષ્ટિતસ્ય ચ

મિથઃ કલાકલાપસ્ય કોવિદૌ તૌ બભૂવતુઃ ।
સ્વરૂપમેકમેવૈતૌ દધતુર્મિત્રતાં ગતૌ

અન્યોન્યહૃદયસ્થત્વાદિવ સંક્રાન્તમક્ષતમ્ ।
સર્વશાસ્ત્રાર્થવૈદગ્ધ્યં ચિત્રાદ્યપિ મુખાત્પ્રભોઃ

બાલઃ કાલાદિવાગૃહ્ય સાઽસીત્સર્વાર્થપણ્ડિતા ।
નૃત્યવાદ્યાદિ યાવચ્ચ ચૂડાલાવદનાદસૌ

અશિક્ષત બભૂવાથ કલાનામતિકોવિદઃ ।
અમાવાસ્યામિવેન્દ્વર્કાવન્યોન્યવિલસત્કલૌ

મિથો હૃદયસંસ્થૌ તૌ દ્વાવપ્યૈક્યમુપાગતૌ ।
તૌ સંસ્થિતાવેકરસાવન્યોન્યં દયિતાવુભૌ

પુષ્પામોદાવિવાભિન્નૌ ભૂતલસ્થૌ શિવાવિવ ।
વૈદગ્ધ્યસુન્દરમતી સર્વશાસ્ત્રાર્થપણ્ડિતૌ

કાર્યાર્થં ચ ભુવં પ્રાપ્તૌ કમલાકમલાધવૌ ।
સ્નેહાત્પ્રસન્નમધુરૌ સમવિજ્ઞાતવાદિનૌ

અનુવૃત્તિપરાવાસ્તાં લોકવૃત્તાન્તતદ્વિદૌ ।
કલાકલાપસંપન્નૌ લસદ્રસરસાયનૌ ।
શીતલસ્નિગ્ધમુગ્ધાઙ્ગૌ શશાઙ્કૌ દ્વાવિવોદિતૌ

રેજે લસચ્ચ રતિભોગવિલાસકાન્ત-
મન્તઃપુરેષુ મિથુનં તદનુત્તમશ્રિ ।
બ્રહ્માણ્ડખણ્ડકુહરેષ્વિવ રાજહંસ-
યુગ્મં વિકાસિમદમન્મથમન્દચારિ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામા૦ વા૦ દે૦ મો૦ નિર્વાણ૦ પૂ૦ ચૂડાલોપાખ્યાને શિખિધ્વજવિલાસકથનં નામ સપ્તસપ્તતિતમઃ સર્ગઃ