યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 6.77

સપ્તસપ્તતિતમઃ સર્ગઃ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
અથાવનિપયસ્તેજઃપવનાનાં યુગક્ષયે ।
જાતે પરમસંક્ષોભે બભૂવાસ્મિઞ્જગત્ત્રયમ્

તાપિચ્છવિપિનોડ્ડીતિનિભભસ્માભ્રભાસુરમ્ ।
મહાર્ણવમહાવર્તવૃત્તિ ધૂમવિવર્તનમ્

નીલજ્વાલાલવોલ્લાસહેલાટિમિટિમારટિ ।
કૃતભસ્માભ્રસંભારપૂર્ણલોકાન્તરાન્તરમ્

ઉચ્છલદ્દીર્ઘરુત્કારૈશ્છમચ્છમમયાત્મકૈઃ ।
તૂર્યમુન્નમદાસારવિસારિજયઘોષણમ્

ભ્રમદ્ભસ્માભ્રધૂમ્રાભ્રં બૃહત્કલ્પાભ્રસંભ્રમમ્ ।
બાષ્પાભ્રવિભ્રમોદ્ભ્રાન્તસીકરોગ્રાભ્રવૃન્દવત્

બ્રહ્માણ્ડભિત્તિભાંકારભીષણૈર્માતરિશ્વનઃ ।
પ્રસરૈરમ્બરોડ્ડીનદગ્ધેન્દ્રાદિપુરોત્કરમ્

જલાનલાનિલોલ્લાસસ્ફુટત્કોટિગતાશ્મનામ્ ।
પ્રવિઘટ્ટનટંકારૈર્જડીભૂતાક્ષકશ્રુતિ

નભઃસ્તમ્ભનિભાબન્ધધારાનીરન્ધ્રવર્ષણૈઃ ।
કર્ષણૈઃ કલ્પવહ્નીનાં છમચ્છમઘનધ્વનિ

ગઙ્ગા તરઙ્ગિકા યેષાં તાદૃશૈઃ સરિતાં ગણૈઃ ।
અભ્રૈરિવ નભોભીમૈઃ પૂર્યમાણાખિલાર્ણવમ્

તાપિચ્છપત્રવૃન્દસ્થપુષ્પગુચ્છસમોપમૈઃ ।
તપદ્ભિરર્કૈરાલીઢપીઠકલ્પાભ્રમણ્ડલમ્

વહદ્ગિરિસરિદ્વ્યૂહશિખરિદ્વીપપત્તનમ્ ।
કલ્પાનિલઘનક્ષોભકૃતપર્વતકુટ્ટનમ્

ગ્રહતારાગણૈરુગ્રૈર્વ્યગ્રૈર્વિગ્રહદુર્ગ્રહૈઃ ।
પતદ્ભિર્દ્વિગુણાલાતલતામાવર્તપાતિભિઃ

આવહોત્થજલાદ્રીન્દ્રસંઘટ્ટાસ્ફોટઘટ્ટિતમ્ ।
મહાપ્રલયપર્યસ્તપર્વતપ્રાન્તકુટ્ટિમમ્

ઘનસીકૃતબાષ્પાભ્રૈઃ કલ્પાભ્રૈરપિ મેદુરૈઃ ।
અન્ધીકૃતાર્કજાલાંશુતમોનિવિડમન્થરમ્

વિશીર્ણવસુધાપીઠખણ્ડખણ્ડૈર્ગલત્તટૈઃ ।
ઉહ્યમાનૈર્લુઠચ્છૈલપતનૈઃ સંકટાર્ણવમ્

ઊર્મ્યુદ્યદુપલચ્છિન્નઘનૈર્ઘેસ્મરમારુતૈઃ ।
સમુદ્રઘોષૈર્નિર્ઘાતગમ્ભીરૈર્ભગ્નદિક્તટમ્

બ્રહ્માણ્ડકુડ્યક્રોડાગ્રકુટ્ટકૈઃ કટુટાંકૃતૈઃ ।
કલ્પાભ્રવિટપાસ્ફોટૈર્ઘટ્ટિતૈકાર્ણવારટિ

સ્વર્ગપાતાલભૂર્લોકખણ્ડખણ્ડૈર્વિમિશ્રિતૈઃ ।
યથાસ્વભાવં તિષ્ઠદ્ભિર્મરુબુધ્નૈર્વૃતામ્બરમ્

મૃતાર્ધમૃતદગ્ધાર્ધદગ્ધાઙ્ગૈર્દેવદાનવૈઃ ।
અન્યોન્યદર્શનાદ્વાતવેલ્લિતૈર્ભ્રામિતાયુધમ્

કલ્પાન્તપવનોદ્ભ્રાન્તૈર્લોકાન્તરજરત્તૃણૈઃ ।
આરબ્ધાર્જુનવાતાખ્યાસ્તમ્ભમુદ્ભૂતભસ્મભિઃ

ઉહ્યમાનશિલાજાલપ્રહારવિલુઠત્તટૈઃ ।
પતલ્લોકાન્તરૈઃ સ્ફારદુષ્કાલકટુટાંકૃતમ્

વાતોદ્વ્યૂહગિરિવ્રાતગુહાભાંકારભાસુરમ્ ।
પતદ્ભિર્વિહિતાવર્તલોકપાલપુરીપુરૈઃ

કૃતકર્કશનિર્હ્રાદૈરસુંરૈરિવ મારુતૈઃ ।
ઉહ્યમાનવનવ્યૂહપ્રોતવાતાયનૈર્વૃતમ્

પુરમણ્ડલદૈત્યાગ્નિસુરનાગવિવસ્વતામ્ ।
નિકુરમ્બં દધદ્વ્યોમ્નિ મશકાનામિવોચ્ચયમ્

નશ્યન્નગવરાભોગૈર્ભાગૈર્ભગ્નસુરાલયૈઃ ।
આવર્તઘર્ઘરારાવૈર્જલમૂર્ધ્વમધોનલમ્

કુર્વજ્જલાદ્રિનિષ્પેષૈર્દિક્પાલપુરકુટ્ટનમ્ ।
નિપતદ્દેવદૈત્યેન્દ્રસિદ્ધગન્ધર્વપત્તનમ્

કુટ્ટનં પર્વતાદીનાં પ્રશાન્તાઙ્ગારરૂપિણામ્ ।
વાતૈઃ કુર્વત્પદાર્થાનામસારં રજસામિવ

પુરાણ્યમરદૈત્યાનાં ભ્રમદ્ભિત્તીનિ શાતયત્ ।
રત્નૈઃ ખણખણાયન્તિ પયાંસીવ પયસ્વતામ્

પૂર્ણામ્બરં પતલ્લોકલોકસપ્તકમન્દિરૈઃ ।
ચક્રાવૃત્ત્યા ભ્રમદ્રૂપૈરમરૈઃ સાગરૈરિવ

ડીનોડ્ડીનૈઃ પરિવૃતં વિચલદ્વાતવેલ્લિતૈઃ ।
દગ્ધાદગ્ધૈઃ પદાર્થૈઃ ખે શીર્ણપર્ણગણૈરિવ

હેમસ્ફટિકવૈદૂર્યસુસારમણિમન્દિરૈઃ ।
દિવઃ પતદ્ભિરાકીર્ણમુદ્યજ્ઝણઝણસ્વનૈઃ

ઉત્પેતુર્ધૂમભસ્માબ્દાઃ પેતુર્વારા પુરોત્કરાઃ ।
ઉન્મમજ્જુસ્તરઙ્ગૌઘા મમજ્જુર્ભૂતલાદ્રયઃ

આવર્તઘર્ઘરારાવા મિથો વિદલનોદ્યતાઃ ।
જુઘૂર્ણુરર્ણવાકીર્ણપર્ણવત્પ્રૌઢપર્વતાઃ

ક્રન્દચ્છિષ્ટામરગણં ચલત્સજ્જીવભૂતકમ્ ।
ભ્રમત્કેતુશતોત્પાતં દુષ્પ્રેક્ષ્યમભવજ્જગત્

મૃતાર્ધમૃતયા ભૂતસંતત્યાનિલલોલયા ।
અભૂન્નીરન્ધ્રમાકાશં જીર્ણપર્ણસવર્ણયા

જગદાસીત્પતચ્છૃઙ્ગસ્થૂલધારૌધનિર્ભરમ્ ।
વહદ્વહદ્ગિરિપુરવાતપૂર્ણસરિચ્છતમ્

શામ્યચ્છમશમાશબ્દશતશાખહુતાશનમ્ ।
ચલાબ્ધિવલનાન્દોલલોલશૈલલસત્તટમ્

તૃણરાશિસરિન્યાયમિશ્રદ્વીપાર્ણવોત્કટમ્ ।
અત્યન્તદૂરચિદ્વ્યોમક્ષણજ્વાલાસહાવનમ્

વર્ષશામ્યધુતાશોત્થભસ્મામોદપતત્સુરમ્ ।
ભૂતપૂર્વજગદ્ભૂતં પરિવિસ્મૃતસર્ગકમ્

નિરર્ગલોલ્લસન્નાદં સર્ગલોપશમક્રમમ્ ।
સર્ગલોપોલ્લસચ્છેષં સર્ગલોપવિવર્જિતમ્

અનારતવિપર્યાસકારિમારુતનિર્વૃતમ્ ।
બીજરાશિરિવાજસ્રં પૂર્યમાણં પુનઃપુનઃ

ઉલ્મુકાન્યોન્યનિષ્પેષવહ્નિચૂર્ણસુવર્ણજૈઃ ।
રજોભિર્વિવૃતૈર્હેમકુટ્ટિમાકાશકોટરમ્

ભૂમણ્ડલબૃહત્ખણ્ડૈર્ભ્રષ્ટૈઃ સદ્વીપસાગરૈઃ ।
પૂર્ણસપ્તમપાતાલં લુઠત્પાતાલમણ્ડલૈઃ

આસપ્તમસુતાલાન્તમામહીતલપર્વતમ્ ।
આવ્યોમૈકાર્ણવીભૂતં પૂર્ણં પ્રલયવાયુભિઃ

એકાર્ણવોઽથ વવૃધે શનૈ શીઘ્રં સરિચ્છતૈઃ ।
ભુવને જલકલ્લોલૈઃ કોપો મૂર્ખાશયે યથા

મુસલોપમયા પૂર્વં તતઃ સ્તમ્ભનિભાઙ્ગયા ।
તતસ્તાલદ્રુમાકારધારયાસારસારયા

તતો નદીપ્રવાહોગ્રજલપાતૈકપાતયા ।
સપ્તદ્વીપમહીપીઠસમમેદુરમેઘયા

વહ્નિર્વિદાહકૃદૃષ્ટ્યા શમમભ્યાયયૌ તથા ।
શાસ્ત્રસજ્જનસંગત્યા ગાઢમાપત્પદં યથા

ઊર્ધ્વાધરસ્થપરિવૃત્તપદાર્થજાત-
મન્તઃકણૈઃ ખણખણાયિતશૈલમજ્જમ્ ।
બ્રહ્માણ્ડકોટરમભૂદ્વિધુરં કુબાલ-
લીલાવિલોલમિવબિલ્વફલં વિશુદ્ધમ્

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વા૦ દે૦ મો૦ નિ૦ ઉ૦ પાષા૦ પુષ્કરાવર્તવૃષ્ટિવિસંન્નુલજગદ્વર્ણનં નામ સપ્તસપ્તતિતમઃ સર્ગઃ