યોગવાસિષ્ઠ · શ્લોક 6.66-2

ષટ્ષષ્ટિતમઃ સર્ગઃ

વાલ્મીકિરુવાચ ।
વસિષ્ઠમુનિસંયુક્તા વિશ્વામિત્રાદિસંયુતાઃ ।
સ્થિતાઃ ખેચરસિદ્ધૌઘા વિશ્રાન્તા નૃપનાયકાઃ

સરામલક્ષ્મણા સૈવ તથૈવાથ સભા બભૌ ।
સૌમ્યા સમસમાભોગા શાન્તવાતેવ પદ્મિની

અનવેક્ષ્ય વચઃ પ્રશ્નમુવાચાથ મુનીશ્વરઃ ।
બોધયન્તિ બલાદેવ સાનુકમ્પા હિ સાધવઃ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
રાજન્ રઘુકુલાકાશશશાઙ્ક રઘુનન્દન ।
હ્યો મયા જ્ઞાનનેત્રેણ સ ભિક્ષુઃ પ્રેક્ષિતશ્ચિરમ્

ધ્યાનેનાહં ચિરં ભ્રાન્તસ્તાદૃગ્ભિક્ષુદિદૃક્ષયા ।
દ્વીપાનિ સપ્ત વિપુલાં કુલશૈલસપર્વતામ્

યાવત્કુતશ્ચિદપ્યેવં ભિક્ષુર્લબ્ધો ન તાદૃશઃ ।
કથં કિલ મનોરાજ્યં બહિરપ્યુપલભ્યતે

તતસ્ત્રિભાગશેષાયાં રાત્ર્યાં પુનરહં ધિયા ।
ઉત્તરાશાન્તરં યાતો વેલાવાત ઇવાર્ણવમ્

જિનનામૈષ તત્રાસ્તિ શ્રીમાન્ જનપદો મહાન્ ।
વલ્મીકોપરિ તત્રાસ્તિ વિહારો જનસંશ્રયઃ

તસ્મિન્વિહારે સ્વકુટીકોશે કપિલમૂર્ધજઃ ।
ભિક્ષુર્દીર્ઘદૃશો નામ સ્થિત એવ સમાધયે

એકવિંશતિરાત્રં ચ તસ્યૈવં સ્થિતિશાલિનઃ ।
દૃઢાર્ગલં ગૃહં ધ્યાનભઙ્ગભીતા વિશન્તિ નો

ભૃત્યાઃ પ્રિયાઃ કિલ તથા સંતિષ્ઠતિ સ ભિક્ષુકઃ ।
અદ્યૈવ તસ્ય સંવેત્તું નિયતેરીદૃશી સ્થિતિઃ

રાત્રયો ધ્યાનનિષ્ઠસ્ય ગતાસ્તસ્યૈકવિંશતિઃ ।
સ તુ વર્ષસહસ્ત્રાની તથા ચિત્તેન ભૂતવાન્

કસ્મિંશ્ચિત્પ્રાક્તને કલ્પે ભિક્ષુરેવ પુરાઽભવત્ ।
અદ્ય ત્વિહ દ્વિતીયોઽસ્મિંસ્તૃતીયો નોપલભ્યતે

મયા તુ પુનરન્વિષ્ય ચેતસા ચતુરાત્મના ।
તાદૃગ્ ભિક્ષુસ્તૃતીયોઽન્યો જગત્પદ્મોદરાલિના

અસ્માત્સર્ગાત્તતો લબ્ધસ્તૃતીયસ્તાદૃશાશયઃ ।
અથાન્યે લીલયા સર્ગા મયા સંપ્રેક્ષિતાસ્તતઃ

યાવત્તસ્મિંશ્ચિદાકાશકોશશાયિનિ સર્ગકે ।
તૃતીયો વિદ્યતે ભિક્ષુર્બ્રાહ્મશ્ચ સદૃશક્રમઃ

એવં તેનૈવ તેનૈવ સંનિવેશેન ભૂરિશઃ ।
ભવિષ્યન્ત્યભવન્સર્વે પદાર્થાઃ સર્ગસંતતૌ

અસ્યાં સભાયામપિ યે મુનયો બ્રાહ્મણાસ્તથા ।
ભાવ્યમેવં સમાચૌરસ્તૈરન્યૈરપ્યનેકશઃ

નારદેનામુના ભાવ્યં પુનરન્યેન ચામુના ।
એવં કલનકર્મભ્યાં યુક્તેનાન્યેન ભૂરિશઃ

એવં જન્માદિના ભાવ્યં વ્યાસેનાપિ શુકેન ચ ।
શૌનકેન પુનર્ભાવ્યં ક્રતુના પુલહેન ચ

અગસ્ત્યેન પુલસ્ત્યેન ભૃગુણાઽઙ્ગિરસાપિ ચ ।
એત એવ તથાન્યે ચ એવંરૂપક્રિયાસ્પદમ્

ચિરાચ્ચિરાદ્ભવિષ્યન્તિ માયેયં વિતતા યતઃ ।
સદૃશાચારજન્માનસ્ત એવાન્યે ચ ભૂરિશઃ

ભૂયોભૂયો વિવર્તન્તે સર્ગેષ્વપ્સ્વિવ વીચયઃ ।
અત્યન્તસદૃશાઃ કેચિત્કેચિદર્ધસમક્રમાઃ

કેચિદીષત્સમાઃ કેચિન્ન કદાચિત્પુનસ્તથા ।
એવમેષાતિવિતતા મહતામપિ મોહિની

ક્ષણેનેહાસ્તિ નો કર્મ પ્રતિપત્તિર્હિ જૃમ્ભતે ।
ક્વૈકવિંશત્યહોરાત્રા અનન્તાકૃતયોઽનઘ

ક્વ તાસામુપલમ્ભોઽલમહો ભીમા મનોગતિઃ ।
પ્રતિભામાત્રમેવેદમિત્થં વિકસિતં સ્થિતમ્

નાનાકલહકલ્લોલં જલે પ્રાતરિવામ્બુજમ્ ।
જાતં સંવેદનાદેવ શુદ્ધાદિદમશુદ્ધિમત્ ।
સંસારજાલમખિલં સાર્ચિર્વહ્નિકણાદિવ

પ્રત્યેકમેવમુદિતઃ પ્રતિભાસખણ્ડઃ
ખણ્ડાન્તરેષ્વપિ ચ તસ્ય વિચિત્રખણ્ડઃ ।
સર્વે સ્વયં નનુ ચ તેઽપિ મિથો ન મિથ્યા
સર્વાત્મનિ સ્ફુરતિ કારણકારણેઽસ્મિન્

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મી૦ દે૦ મો૦ નિર્વાણપ્ર૦ પૂ૦ જીવટોપાખ્યાને ભિક્ષુસંસૃતિકથનં નામ ષટ્ષષ્ટિતમઃ સર્ગઃ