યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 6.66

ષટ્ષષ્ટિતમઃ સર્ગઃ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
અથેત્યુક્તવતી પૃષ્ટા સા મયા કલ્પિતાસના ।
સંકલ્પિતાસનસ્થેન સ્થિતેન નભસિ સ્થિતા

કથં શિલોદરે બાલે ત્વદ્વિધાનાં ભવેત્સ્થિતિઃ ।
કથં સંચલનં તત્ર કિમર્થં તત્ર ચાસ્પદમ્

વિદ્યાધર્યુવાચ ।
મુને યથેદં ભવતાં જગત્સ્ફારં વિરાજતે ।
તથાસ્માકં જગત્તત્ર સર્ગસંસારયુક્ સ્થિતમ્

સ્ફુરન્તિ નાગાઃ પાતાલે તિષ્ઠન્તિ ભુવિ પર્વતાઃ ।
આપશ્છલછલાયન્તે વહન્તિ વ્યોમ્નિ વાયવઃ

અર્ણવા અર્ણસા ભાન્તિ યાન્ત્યન્તઃ શનકૈઃ પ્રજાઃ ।
ભૂતાન્યજસ્રં જાયન્તે મ્રિયન્તેઽવિરતં યથા

વાન્તિ વાતા વહન્ત્યાપો ભાન્તિ ચાભાન્તિ ખે સુરાઃ ।
તિષ્ઠન્ત્યગાઃ સમુદ્યન્તિ ગ્રહા યાન્તિ મહીં નૃપાઃ

દેવાસુરમનુષ્યાણાં વ્યવહારપરમ્પરાઃ ।
લોલાઃ પ્રવૃત્તા આકલ્પમાસમુદ્રમિવાપગાઃ ઓ

દિનપદ્માનિ ભૂલોકસરસ્યાકલ્પમાનભઃ ।
લોલાભ્રાલીનિ ફુલ્લાનિ મીલિતોન્મીલિતાન્યલમ્

ચન્દ્રચર્ચાશ્ચતુર્દિક્કં ચન્દનેનાત્મતેજસા ।
રચયન્રાત્રિરોહિણ્યોસ્તમો હન્ત્યપિ હૃદ્ગતમ્

સ્વદશાસ્વાદનરતા વાતયન્ત્રસુચારિતા ।
રોદઃસદ્મનિ સૂર્યાખ્યા દીપ્યતે દિવિ દીપિકા

બ્રહ્મસંકલ્પિતો રુદ્ધો વાતસંચારચારિભિઃ ।
ખેઽનિશં ચક્રમૃક્ષાણાં ગુણાવર્તો વિવર્તતે ।૦

ભૂતતણ્ડુલમાસૃષ્ટેઃ પિનષ્ટિ ધ્રુવકીલકઃ ।
નિયત્યા ચલિતો રોદઃ કપાટામ્ભોદઘર્ઘરઃ

દ્વીપાબ્ધિશૈલૈર્ભૂપીઠં વિમાનનગરૈર્નભઃ ।
દેત્યદાનવનાગૌઘૈઃ પૂર્ણં પાતાલમણ્ડલમ્

કુણ્ડલં ત્રિજગલ્લક્ષ્મ્યા નીલં ભૂતલમણ્ડલમ્ ।
સ્થિતં ચઞ્ચલમાચારચઞ્ચલાયાઃ સ્ફુરન્મણિ

બુદ્ધ્યાદિરહિતાં સ્પન્દસંવિદં વાયવીમિવ ।
સ્થાવરં જંગમં ચૈવ સૂક્ષ્મમાદાય જાયતે

મુનિમૌનૈર્ધરા વાર્ભિર્મારુતૈઃ કપિચાપલમ્ ।
આકાશૈરવકાશિત્વં તેજોભિર્ભાસનં શ્રિતમ્

વૃક્ષોર્વ્યબ્ધ્યદ્રિખચરાઃ પ્રાણિનોન્તઃ સ્ફુરન્ત્યલમ્ ।
મૃતિજન્મોન્મુખાઃ કીટસુરાસુરજલૌકસઃ

સસુરાસુરગન્ધર્વાઃ કાલઃ કલયતિ પ્રજાઃ ।
દોર્ભિઃ કલ્પયુગાબ્દૈશ્ચ સ્વપશૂનિવ પાલકઃ

અનન્તવિપુલાગાધગમ્ભીરે કાલસાગરે ।
ઉત્પત્ત્યોત્પત્ત્ય લીયન્તે તે ત્વાવર્તવિવર્તયા

ચતુર્દશવિધા વાતવેલ્લિતા ભૂતપાંસવઃ ।
નાશાકાશે વિલીયન્તે શરદમ્ભોદલીલયા

ભુવનં બોધયન્તી દ્યૌશ્ચન્દ્રાર્કકરચામરૈઃ ।
સ્થિતાકાશાંશુકાકલ્પતારકોત્કરશેખરા

સ્થિતાઃ પવનભૂકમ્પમેઘતાપસહિષ્ણવઃ ।
સ્વં પ્રદેશમનુજ્ઝન્ત્યઃ કકુભઃ સ્તમ્ભિતા ઇવ

ઉત્પાતમેઘનિર્હ્રાદભૂમિકમ્પગ્રહગ્રહૈઃ

અપ્યાતૈરપિ વિજ્ઞાતૈર્ભૂતાનાં જાયતે ગતિઃ

સપ્તાનાં જલમબ્ધીનામૌર્વાગ્નિઃ પિબતિ જ્વલન્ ।
લોકાન્તરાણામાકલ્પં કાલો ભૂતગણં યથા

પાતાલમાવિશતિ યાતિ નભોબિલં ચ
દિઙ્મણ્ડલં ભ્રમતિ ભૂતગણઃ સમન્તાત્ ।
પર્યેતિ પર્વતમહાર્ણવમણ્ડલાનિ
દ્વીપાન્તરાણિ ચ મરુત્સરણક્રમેણ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વા૦ દે૦ મોક્ષો૦ નિર્વાણપ્રકરણે ઉત્તરાર્ધે પાષાણ૦ શિલાન્તરવર્ણનં નામ ષટ્ષષ્ટિતમઃ સર્ગઃ