યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 6.58

અષ્ટપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ

શ્રીરામ ઉવાચ ।
અહો નુ વિતતોદારા વિમલા વિપુલાચલા ।
ભવતા ભગવન્ભૂત્યૈ ભૂયો દૃષ્ટિરુદાહૃતા

સર્વથા સર્વદા સર્વં સર્વં સર્વત્ર સર્વદા ।
સદિત્યેવ સ્થિતં સત્યં સમં સમનુભૂતિતઃ

અયમસ્તિ મમ બ્રહ્મન્સંશયસ્તં નિવારય ।
કિમિદં ભગવન્નામ પાષાણાખ્યાનમુચ્યતે

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
સર્વત્ર સર્વદા સર્વમસ્તીતિ પ્રતિપાદને ।
પાષાણાખ્યાનદૃષ્ટાન્તો મયાયં તવ કથ્યતે

નીરન્ધ્રૈકઘનાઙ્ગસ્ય પાષાણસ્યાપિ કોટરે ।
સન્તિ સર્ગસહસ્રાણિ કથયેતિ પ્રદર્શ્યતે

ભૂતાકાશે મહત્યસ્મિન્ખશૂન્યત્વમનુજ્ઝતિ ।
સન્તિ સર્ગસહસ્રાણિ કથયેતિ પ્રદર્શ્યતે

અન્તર્ગુલ્માઙ્કુરાદીનાં પ્રાણિવાય્વમ્બુતેજસામ્ ।
સન્તિ સર્ગસહસ્રાણિ કથયેતિ પ્રદર્શ્યતે

શ્રીરામ ઉવાચ ।
કુડ્યાદૌ સન્તિ સગૌંઘા ઇતિ ચેત્કથ્યતે મુને ।
તત્ખે વિભાન્તિ સર્ગૌઘા ઇતિ કિં ન પ્રદૃશ્યતે

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
એતત્તે વર્ણિતં રામ મુખ્યમેવ મયાખિલમ્ ।
યોઽયમાલક્ષ્યતે સર્ગઃ સ ખ એવ ખમાસ્થિતમ્

આદાવેવ હિ નોત્પન્નમદ્યાપિ ન ચ વિદ્યતે ।
દૃશ્યં યચ્ચાવભાતીદં તદ્બ્રહ્મ બ્રહ્મણિ સ્થિતમ્

નાસ્તિ ભૂરણુમાત્રાપિ સર્ગૈર્નિર્વિવરા ન યા ।
ન ચ ક્વચન વિદ્યન્તે સર્ગા બ્રહ્મખમેવ તે

ન તેજસોઽણુરપ્યસ્તિ સગૈર્નિર્વિવરો ન યઃ ।
ન ચ ક્વચન સર્ગાસ્તે સન્તિ બ્રહ્મખમેવ તત્

ન વાયોરણુરપ્યસ્તિ સર્ગૈર્નિર્વિવરો ન યઃ ।
ન ચ ક્વચન વિદ્યન્તે સર્ગા બ્રહ્મખમેવ તત્

ખં નાણુમાત્રમપ્યસ્તિ સર્ગૈર્નિર્વિવરં ન યત્ ।
ન ચ ક્વચન સર્ગાસ્તે સન્તિ બ્રહ્મખમેવ તત્

ન સા મહાભૂતતાસ્તિ સર્ગૈર્નિર્વિવરા ન યા ।
ન ચ ક્વચન વિદ્યન્તે સર્ગા બ્રહ્મખમેવ તત્

શૈલાનાં નાણુરપ્યસ્તિ સ સર્ગૈર્યો ન નિર્ઘનઃ ।
ન ચ ક્વચન વિદ્યન્તે સર્ગા બ્રહ્મખમેવ તત્

બ્રહ્મણો નાણુરપ્યસ્તિ સગૈર્નિર્વિવરો ન યઃ ।
ન ચ ક્વચન સર્ગાસ્તે સન્તિ બ્રહ્મખમેવ તત્

સર્ગેષુ નાણુરપ્યસ્તિ ન બ્રહ્માત્મૈવ યઃ સદા ।
બ્રહ્મસર્ગાસ્તથેત્યેષ વાચિ ભેદો ન વસ્તુનિ

સર્ગા એવ પરંબ્રહ્મ પરં બ્રહ્મૈવ સર્ગતા ।
મનાગપ્યસ્તિ ન દ્વૈતમત્રાગ્ન્યર્કૌષ્ણ્યયોરિવ

ઇમે સર્ગા ઇદં બ્રહ્મ તેઽત્યન્તાવાચ્યદૃષ્ટયઃ ।
વિદાર્યદારુરવવદ્ભાન્ત્યર્થપરિવર્જિતાઃ

દ્વૈતમૈક્યં ચ યત્રાસ્તિ ન મનાગપિ તત્ર તે ।
સર્ગબ્રહ્માદિશબ્દાર્થાઃ કથં કસ્યેવ ભાન્તુ કે

શાન્તમેકમનાદ્યન્તમિદમચ્છમનામયમ્ ।
વ્યવહારવતોઽપ્યઙ્ગ જ્ઞસ્ય મૌનં શિલાઘનમ્

નિર્વાણમેવમખિલં નભ એવ દૃશ્યં
ત્વં ચાહમદ્રિનિચયાશ્ચ સુરાસુરાશ્ચ ।
તાદૃગ્જગત્સમવલોકય યાદૃગઙ્ગ
સ્વપ્નેઽથ જન્તુમનસિ વ્યવહારજાલમ્

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મી૦ દે૦ મોક્ષો ૦ નિર્વાણપ્રકરણે ઉ ૦ પાષાણ૦ સર્ગબ્રહ્મત્વપ્રતિપાદનં નામાષ્ટપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ ।૦