યોગવાસિષ્ઠ · શ્લોક 6.48-2

અષ્ટચત્વારિંશઃ સર્ગઃ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
યત્રાનુદિતરૂપાત્મ સર્વમસ્તીદમાતતમ્ ।
મયૂર ઇવ બીજેઽન્તસ્તદહંતાદિગાદિ ચ

યત્ર નાભ્યુદિતં કિંચિત્તત્ર સર્વં ચ વિદ્યતે ।
તદત્રાપ્યઙ્ગિરાઃ સ્વર્ગસુખસારેણ બિમ્બતિ

તથા ચ મુનયો દેવા ગણાઃ સિદ્ધા મહર્ષયઃ ।
આસ્વાદયન્તઃ સ્વં રૂપં સદા તુર્યપદે સ્થિતાઃ

એતે યે સ્તબ્ધનયનદૃષ્ટયો નિર્નિમેષિણઃ ।
તે દૃશ્યદર્શનાસઙ્ગસ્પન્દત્યાગે વ્યવસ્થિતાઃ

નાસ્થિતા ભાવના યેષાં સ્થિતાનામપિ કર્મસુ ।
સંવિત્સંવેદ્યસંબન્ધસ્પન્દત્યાગે ચ યે સ્થિતાઃ

પ્રાણો ન સ્પન્દતે યેષાં ચિત્રસ્થવપુષામિવ ।
મનો ન સ્પન્દતે યેષાં ચિત્રસ્થવપુષામિવ

ચિત્તચેત્યસમાસઙ્ગત્યાગે તે સ્વપદે સ્થિતાઃ ।
સ્પન્દાત્સંસાધયન્ત્યર્થં તેનાંશેનેશ્વરો યથા

તથૈવ ચિત્તચેત્યાદિસ્પન્દાત્કુર્વન્તિ સંસ્થિતિમ્ ।
યથા હ્લાદયતિ સ્વચ્છઃ પલ્લવં રશ્મિરૈન્દવઃ

તથાત્મા હ્લાદયત્યન્તર્દૃશ્યદર્શનસંગમે ।
બિમ્બાદ્દૂરં પ્રયાતસ્ય ભિત્તાવપતિતસ્ય ચ

યદિન્દોસ્તેજસો રૂપં તદ્રૂપં શુદ્ધસંવિદઃ ।
ન દૃશ્યં નોપદેશાર્હં નાત્યાસન્નં ન દૂરગમ્

કેવલાનુભવપ્રાપ્યં ચિદ્રૂપં શુદ્ધમાત્મનઃ ।
ન દેહો નેન્દ્રિયપ્રાણૌ ન ચિત્તં ન ચ વાસના

ન જીવો નાપિ ચ સ્પન્દો ન સંવિત્તિર્ન વૈ જગત્ ।
ન સન્નાસન્ન મધ્યં ચ શૂન્યાશૂન્યં ન ચૈવ હિ

ન દેશકાલવસ્ત્વાદિ તદેવાસ્તિ ન ચેતરત્ ।
એતૈઃ સર્વૈર્વિનિર્મુક્તં હૃદિ કોશશતેન ચ

યત્રૈતત્સ્પન્દતે દૃશ્યં તત્તદાત્મપદં ભવેત્ ।
યચ્ચ નાદ્યં ન કલ્પાન્તં ન વસ્ત્વાદ્યનિલાદિભિઃ

ઇહ ચામુત્ર સદ્રૂપાદન્યથા ભવતિ ક્વચિત્ ।
જાયન્તે ચ મ્રિયન્તે ચ દેહકુમ્ભાઃ સહસ્રશઃ

સબાહ્યાભ્યન્તરસ્યાસ્ય નાત્માકાશસ્ય ખણ્ડના ।
તચ્ચ દેહાદિ સકલમાત્મૈવાત્મવિદાં વર

કેવલં બોધવૈરૂપ્યાદીષત્પૃથગિવ સ્થિતમ્ ।
વિષ્વગાત્મમયં વિશ્વં જ્ઞાતં બુદ્ધ્યા સુસિદ્ધયા

પ્રજ્વલન્નપિ કાર્યેષુ નિર્વાણો નિર્મમો ભવ ।
યદિદં દૃશ્યતે કિંચિજ્જગત્સ્થાવરજંગમમ્

તત્સર્વં બ્રહ્મ નિર્ધર્મ નિર્ગુણં નિર્મલાત્મકમ્ ।
નિર્વિકારમનાદ્યન્તં નિત્યં શાન્તં સમાત્મકમ્

કાલક્રિયાકરણકર્તૃનિદાનકાર્ય-
જન્મસ્થિતિપ્રલયસંસ્મરણાદિ સર્વમ્ ।
બ્રહ્મેતિ દૃષ્ટવત એવ તવાત્મદૃષ્ટ્યા
ભૂયોઽપિ કિં ભ્રમણમઙ્ગ સમઙ્ગ એવ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે દે૦ મોક્ષો૦ નિર્વાણપ્રકરણે પૂર્વા૦ બ્રહ્મૈકાત્મપ્રતિપાદનં નામાષ્ટચત્વારિંશઃ સર્ગઃ