યોગવાસિષ્ઠ · શ્લોક 6.3-2

તૃતીયઃ સર્ગઃ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
ભાવિભૂરિતરઙ્ગાણાં પયોવૃન્દમિવામ્બુધૌ ।
યા ચિદ્વહત્યનન્તાનિ જગન્ત્યનઘ સો ભવાન્

ભવ ભાવનયા મુક્તો ભાવાભાવવિવર્જિતઃ ।
ચિદાત્મન્સંસ્થિતાઃ કેવ વદ તે વાસનાદયઃ

જીવોઽયં વાસનાદીદમિતિ ચિત્કચતિ સ્વતઃ ।
ઇતરોક્ત્યર્થયોરત્ર કઃ પ્રસઙ્ગોઽઙ્ગ કથ્યતામ્

મહાતરઙ્ગગમ્ભીરભાસુરાત્મચિદર્ણવઃ ।
રામાભિધોર્મિસ્તિમિતઃ સમસૌમ્યોઽસિ વ્યોમવત્

યથા ન ભિન્નમનલાદૌષ્ણ્યં સૌગન્ધ્યમમ્બુજાત્ ।
કાર્ષ્ણ્યં કજ્જલતઃ શૌક્લ્યં હિમાન્માધુર્યમિક્ષુતઃ

આલોકશ્ચ પ્રકાશાઙ્ગાદનુભૂતિસ્તથા ચિતેઃ ।
જલાદ્વીચિર્યથાઽભિન્ના ચિત્સ્વભાવાત્તથા જગત્

ચિતો ન ભિન્નોઽનુભવો ભિન્નો નાનુભવાદહમ્ ।
ન મત્તો ભિદ્યતે જીવો ન જીવાદ્ભિદ્યતે મનઃ

મનસો નેન્દ્રિયં ભિન્નં પૃથગ્દેહશ્ચ નેન્દ્રિયાત્ ।
ન શરીરાજ્જગદ્ભિન્નં જગતો નાન્યદસ્તિ હિ

એવં પ્રવર્તિતમિદં મહચ્ચક્રમિદં ચિરમ્ ।
નચ પ્રવર્તિતં કિંચિન્ન ચ શીઘ્રં ચ નો ચિરમ્

સ્વવેદનમનન્તં ચ સર્વમેવમખણ્ડિતમ્ ।
વિદ્યતે વ્યોમનિ વ્યોમ ન કસ્મિંશ્ચિન્ન કિંચન

શૂન્યં શૂન્યે સમુચ્છૂનં બ્રહ્મ બ્રહ્મણિ બૃંહિતમ્ ।
સત્યં વિજૃમ્ભતે સત્યે પૂર્ણે પૂર્ણમિવ સ્થિતમ્

રૂપાલોકમનસ્કારાન્કુર્વન્નપિ ન કિંચન ।
જ્ઞઃ કરોત્યનુપાદેયાન્ન જ્ઞસ્યૈવ હિ કર્તૃતા

યદુપાદેયબુદ્ધ્યા ચ તદ્દુઃખાય સુખાય તે ।
ભાવાભાવેન નાદેયમકર્તૃ સુખદુઃખયોઃ

યથા નાનાપ્યનાનૈવ ખં ખે ખાનીતિ વાગ્ગણઃ ।
સાર્થકોઽપ્યતિશૂન્યાત્મા તથાત્મજગતોઃ ક્રમઃ

અન્તર્વ્યોમામલો બાહ્યે સમ્યગાચારચઞ્ચુરઃ ।
હર્ષામર્ષવિકારેષુ કાષ્ઠલોષ્ટસમસ્થિતિઃ

ય એવાતિતરાં શત્રુઃ સત્વરં મારણોદ્યતઃ ।
તમેવાકૃત્રિમં મિત્રં યઃ પશ્યતિ સ પશ્યતિ

સમૂલકાષં કષતિ નદીતટ ઇવ દ્રુમમ્ ।
યઃ સૌહૃદં મત્સરં ચ સ હર્ષામર્ષદોષહા

રાગદ્વેષવિકારાણાં સ્વરૂપં ચેન્ન ભાવ્યતે ।
તતઃ સન્તોઽપ્યસદ્રૂપાઃ સેવિતા અપ્યસેવિતાઃ

યસ્ય નાહંકૃતો ભાવો બુદ્ધિર્યસ્ય ન લિપ્યતે ।
હત્વાપિ સ ઇમાઁલ્લોકાન્ન હન્તિ ન નિબધ્યતે

યન્નાસ્તિ તસ્ય સદ્ભાવપ્રતિપત્તિરુદાહૃતા ।
માયેતિ સા પરિજ્ઞાનાદેવ નશ્યત્યસંશયમ્

નિઃસ્નેહદીપવચ્છાન્તો યસ્યાન્તર્વાસનાભરઃ ।
તેન ચિત્રકૃતેનેવ જિતં જ્ઞેનાવિકારિણા

યસ્યાનુપાદેયમિદં સમસ્તં
પદાર્થજાતં સદસદ્દશાસુ ।
ન દુઃખદાહાય સુખાય નૈવ
વિમુક્ત એવેહ સજીવ એવ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે દેવ૦ મોક્ષોપાયેષુ નિર્વાણપ્રકરણે પૂ૦ બ્રહ્મૈક્યપ્રતિપાદનં નામ તૃતીયઃ સર્ગઃ